Theologiae dogmaticae compendium in usum studiosorum theologiae ...

141쪽

mOpSueStenum Tit 2, 11 SS. Apparuit enim gratia Dei Salvatoris nostri

omnibus hominibus, erudien no . . . aespectante beatam pem et adventum gloriae magni Dei et Salvatoris nostri . Christi; ad quae verba notat Hieronymus: Ubi est Serpens Arius, ubi Eunomita Coluber magnus Deus J Christus Salvator dicitur; quem textum alii quoque patre ad Christum reserunt opuSe. XXIX, 944S. an.), ut contextu etiam Xigit: nam idem articulus in teXtu graee regit utrumque appositum magni Dei et Salvatoris nostri, utrumque ergo ad idem Subjeetum J. Christum Spectat; et J. Christi adventum glorioSum XSpeetamus, non Patris. J ChriStu ergo eSt ille magnus Deus. 1. Joan. 5, 20 Seianus quoniam Filius Dei renit et

dedit γιobis ensum, ut cognoscamus rerum Deum et simus in vero Filio ejus. Hic est verus Deus et ita aeterna, ubi Omnia exigunt, Ut verba p0Steriora

intelligantur de vero Filio Patris es. p. XVI, 22 an ).

Sequuntur teStimonia aequipollentia, in quibu Seil ea, quae eVidenteri Deo et de Deo dehova dicuntur, de Filio intelligenda esse vel affirmatur vel e contextu patet. Ita Lue 1 16 s. dicitur Joannes Baptista praeeeSSuru Dominum Deum: Sed ipse se lassus est praecursorem Christi

Filii Dei Matth. 3, 11 30 1 15 19 ol. Mai. 3, 11. Ita IS. 6, 1 S. deSeribitur gloria Dei altissimi vidit enim propheta Dominum Sedentem in

throno, Seraphim Stipatum, qui Clamabant Sanctu8, sanctu8, an tuiDO-minu Deus exercituum. Atqui teste Joanne 12, 41 Isaias tune vidit gloriam Filii Dei. Rusdem propheta verba 45, 24 Mihi curvabitur omne genuetjurabit omnis lingua, quae dicta sunt de Deo praeter quem non Statius v. 22), Paulus de Filio Rom. 14, 11 interpretatur.

I 52. Seholion. Ad quaestionem quare Filius Dei nunquam se diserte dixerit Deum, respondet id, in ven in p. ad Petrum de Joanne de hoc argumento Mig. 189, 9 s.): Quia sol erat et vera illa lux, quae illuminat

omnem hominem venientem in hunc mundum Joan I, 9, noluit luminis immensi fulgore aegro mortalium oculos subitus apparens obtundere, Sed nube carnis opp0Sita, Sobrietate verborum praetenta, ad Speculandam, et Suo tempore Per- videndam hactenus ignoratam mortalibus deitatis lucem, spiritualem eorum intuitum confovere. Ea de causa non, ut primo tempore lacerat, Se Statim, ut praedicare coepit, solemni illo more Deum voeabat, sed aegri medicus pro tempore Se conformans, ac velut inductionibus, vel insinuationibus utens a minoribus ad majora eos gradatim 1udiens promovebat. Formabat ita Verba, ut in quantum non solum veracem, sed et ipsam veritatem decebat, et Scandala infidelium temperaret, et fidelibus atque intelligere valentibus, non minusquam tempore legis Osaicae se Deum clamaret. Quod postquam probavit Verbis Christi Matth. 22, 2 s.), ita prosequitur . . . , ConseSSUS Si Plane e Deum, sed ita ut, sicut dictum est, et scandalum infirmorum nondum tam Sublimia capientium vitaret, nec intelliger valentibus quod Deus SSet celaret. Inauditum enim hoc erat apud homines, sit ab intellectu communi adhuc Omnino abhorrebat, aliquem mortalium vel sentire vel credere Deum. μ

142쪽

132 Tract. V. de Deo trino. hesis IX. Filius Patris

153. 4. V. Medicitur, per Verbum facta esse omnia, Ullo Xeepto, de quo praedicatum factum affirmari possit quare Significatur ipsum Verbum non eSSe laetum, alioquin per Se ipsum esset faetum, quod ab-Surdum. Alii quoque in locis oeemur ut v. 10 per Verbum laetum eSSe mundum Hebr. 1, 2 laeta esse secula V. 10 coelum et terram Col. 1, 16 visibilia et inrisibilia, universa et in coeli et in terra, ne nobiliS-Simi quidem Creaturis eXeeptis et Paulus 1 Cor. 8, 5 docet, ita per Filium eSSe omnia, Sicut ex Patre ideoque eum Omnis realitatis, veritatis, bonitatis, pulehritudini ete eum Deo Patre esse auctorem. Ad rem Athan a S i uri in h. l. r. 2 e. arian.: Si omni per ipSum, non Um OmnibuSipse numerabitur. Nam qui eum, per quem Omnia, Unum eSSe omnium

audebit diuere, hi omnino etiam de Deo, ex quo Omnia, idem cogitabit. Neque Solum quoad terminum Seu Objectum operatio Filii parallela est operationi Patris, Sed etiam quoad ipsam Operationem testatur enim

Christus Joan. 5, 17 S. Pater meu8 8que modo operatur, et wOOPeror . . .

Quaecunque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit; et quoad con- Seetaria eodem enim modo Xhibentur creaturae propriae Filii Jo. 1, 110ique famulanteS, Sicut Patri Matth. 8, 26, eodemque modo quo Pater, exhibetur ipse Creator coeli et terrae, cum de ipso interpretetur Paulus Hebr. 1, 10 verba PS. 101, 26 Tu in principio, Domine, terram fundasti,

et opera manuum tuarum unt coeli. Cum ergo eadem Sit Operatio, eadem quoque erit virtus et Si eadem VirtuS, eadem Cum Patre natura.

Εoque magis ex hac Filii operatione inferre tuebit eum esse Deum, quod ereati est juxtri Seripturam nota et argumentum verae divinitatis. s. IS. 40, 12 S. Atqui nota et argumentum non SSet, Si ea etiam erenturae competere poSSet. Quare Paulia Hebr. 3, 4 diserte pronianeiat: Qui autem omnia creavit Deus est. Ideo etiam Filius vocatur in divinis literis

simpliciter principium ApDe. 3, 18 COl. 1, 18 30 8 25.154. Quae hucusque de Joannis prologo disputavimus, pulchro plane complexus est commentario Ambrosius de fide I, 7 n. 56 . , at, inquit, apud Deum. Erat erat, erat, erat ecce quater erat. Ubi impius invenit quod non erat 3 libi quoque Joannes in epistola sua dicit: Quod erat in principio 1 p. 2, 1). Indefinite tenditur erat quidquid excogitaveris erat Filius. Omnes autem haereses hoc capitulo brevi piscator noster exclusit. Quod enim erat in principio, non includitur tempore, non principio praevenitur. Ergo Arius conticescat. Quod autem erat apud Deum, non permixtione confunditur sed manentis Verbi apud Patrem solida persectione distinguitur, ut Sabellius obmutescat. Et Deus erat Verbum. Non ergo in prolatione sermoniS hoc Verbum est, sed in illa coelestis designatione virtutis, ut confutetur Photinus. Quod ver erat in principio apud Deum, sempiterna Divinitatis in Patre et Filio inseparabilis unitas edocetur, ut erubescat Eunomius. OStremo cum omnia percissum facta dicantur, ipse conditor novi utique Testamenti et veteris designatur, ut Manichaeus locum tentationis habere non

143쪽

Verus est Deus. 133

possit. Ita piscator bonus intra unum omnes rete conclusit, ut faceret inhabiles fraudi, quamvis essent inutile captioni. Praeclare Isidorus quoque Ρolusiota IV ep. 4L: Ex Filii appellatione consubstantiale ex Verbi vocabulo passioni experS; e eo quod in principio erat eoaeternum; ex eo quod apud Patrem erat cognationem Hu cum atre e eo quod Deus est, illius majestatem intelligentes, et ex unoquoque nomine quidquid indecorum est segregantes, velut a Filio uniori Significationem, a Verbo minime subsistentis, Deum aeternum, eoΠSubStantialem citra paSSionem et tempus progressum

155 5. Versu 4 dieitur In ipso ita erat, Seil ita in pSO vita eSt ut sit a vita subsistensii 26 Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere nitam in semetipso ut Sith son et Origo omni vitae tam naturali V. 3 quam Supernaturali et beatae Joan. 4, 14 Aqua, quam ego dabo ei, et in eo fons aquae utientis in vitam aeternam 5, 21 Sicut enim Pater suscitat mortuos et in cat, i et Filius quos ruit in cat; 6 58 Sicut misit me virens Pater et ego rivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse iset propter me. Aet. 3, 15 dieitur auctor ritu Simplicitur Joan. 11, 25 17, 2 Sicut dedisti ei potestatem omni carnis, ut omne quod dedisti ei de eis ritum aeternum Joan. 14, 6 et 1. JOan. 1, 2 ritu, fita aeterea te Sicut ergo a et fons totius entitatis, Deus est ita Deusneeesse Sit, qui est vita Substantiali et On Omnis vitae.156. Non dissimili rationem argumentari liuet ex inciso Sequenti: sit ita erat luae hominum ollati Opportune v. 8 S. Non erat illi Joannes Baptista tuae, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat tuae era, quae illuminat omnem hominem enientem in hunc mundurin Matth. 11. 27 Et nemo novit filium, nisi utero neque Patrem quis norit, nisi Filius, et oui et oluerit Filius revelarer unde liquet eum esse ipsam lueem, ipSam Veritatem eSi enim η λη twJOan. 14, 6), sontem omni lumini tam naturalis, quam Supernaturali fidei et gloriae lueem inaeeessam: nam leui Pater nonnisi per revelationem Filii Cognoseitur, ita nee Filium qui nOvit, nisi Pater et cui Pater voluerit revelare Matth. 16, 17. Notetur autem gradatio, qua Verbum exhibetur principium omni esse, vitae, JUCiS: quare S ὁ υ, a 4m S puruS, ipsa fiat, ipsa es X, in qua tenebrae non sunt ullae . Joan. 1, 5, quae quadamtenu Sunt Synonyma nam omneeSSeeSi quidam uetuc aetualitas); omnis actus quaedam vita potentiae); omni vita quaedam lux. Quare qui est ipsa lux, in qua nullae tenebrae alicujus defectus, ipsa vita undequaque vivit pleneque S aetUntUS: nulla ergo in eo est potentia quare est actus purus, ideoque Dei S.

157. Quibus omnibus diligenter expensis non mirabimur, O Vatianum ita de Trin. c. 23 scribere potuisse: Usque adeo hunc scit Filium)manife8tum est in Scripturis esse Deum tradi, ut plerique haereticorum divinitatis ipsius magnitudine et veritate commoti ultra modum extendente ho-

144쪽

134 Trach. V. de Deo trino. Principia ad difficultates Dores ejus ausi sint, non Filium, sed ipsum Deum Patrem promere vel putare; quod etsi contra Seripturarum veritatem est, tamen divinitatis Christi argumentum grande ac praecipuum S . . . Alii quoque haeretici usquo adeo Christi manifestam amplexati sunt divinitatem, ut dixerint illum fuisse sine carne et totum illi susceptum detraxerint hominem, ne decoquerent in illo divini nominis potestatem, si humanam illi sociassent, ut arbitrabantur, nativitatem ete.

158 Soholion. Principia ad solvendas dissicultates. - Non negamus ex Seripturis plura adduci, quae Filii divinitati adversari videntur Cum singula eXpendere non liceat, juverit quaedam StatuiSSe prinoipia, quibus potiores Saltem exponantur teXtuS, qui Opponuntur. 1. DistinguamuS inquit Augustinus de Trin. L 11 n. 22, quid in Seripturis sonet Seeundum formam Dei, in qua aequalis est Filius)Patri, et quid Seeundum Ormam Servi, quam CCepit, in qua minor est Patre, et non conturbabimur tamquam contrarii a repugnantibus

inter Se s librorum Sententii S. Idem paulo secus expressit Hilarius in s. 54 11. 2: Hic ergo Deus

Verbum assumens carnis nostrue fragilitatem et manen suu atque noster, ita agit, orat, profitetur, Xpectat omnia illa, quae nostra sunt, ut in his admisceat etiam illa, quae sua sunt, loquaturque interdum e persona hominis, quia et homo et natus et passus et mortuus est interdum autem omnis ei secundum Deum Sermo sit, quia ex Deo homo et ex Dei Fili hominis filius exstitisset, naturae Scit ejus considentiam non oblitus te. Cf. Fulgentius ep. 8 n. 13 8. Opus e. XLV, 239. Quocirca cum ariani haec non satis distinguerent, imo confunderent, belle conqueritur Ambrosius de fide III l0 n. 65:, Ariani veluti judaici caupones miscent aquam cum vino, quia divinam humanamque generationem confundunt, ad Deitatem referentes, quod de carne Sit dietum; quibus similia habent Athanasius or. 3α ariano n. 35 ep. depise Aegyptiis 1 et Gaudentius rixianus . 19. Ad rem notat Chry-SOStomu quoque hom. 2 . , magnum posse humiliter de se loqui idque laudi ipsi esse futurum parvum vero nonnisi cum arrogantia sublimia de Se affirmare: Itaque si multo inferior atre Filius esset, ut vos dicitis, non oportuisset eum Verba proloqui, quibus ipsum genitori su aequalem eSSe constaret id enim arrogantiae fuisset. Cf. opus. XXII, 68 S. annot.2. Christus Considerari potest triplici modo ut Deus, ut homo, uti as ua corpori Sui mystie i. e. Leelesiae quare tripli et generi praedicata de eo esseruntur hine plura de Christo dicuntur, quae Sunt intelligenda de ejus corpore mysti eo de Ecclesia seu de Christo Seeundum ejus Corpus nam Ut toties ineuleat Augu Stinus Serm. 13 n. l): Cum ergo Sit ille aput Ecclesiae, et Sit corpus Husaeelesia, totus Christia et

caput et corpus St. ris . . n. 208 S. Quo sensu nonnulli explicant profectum Christi in sapientia Luci 2 52, quatenus scit proficit in suis membris es Hieronymus in Eph. I, 22); ignorationem die judicii Mare. 3, 32 n. 16 δ) De verbis vero Matth.

145쪽

contra Filii divinitatem solvendas. 135 27, 46 Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me, ait Athanasius 6 incarn et c. rian. n. Q , EX Ostra persona ista loquitur. Cf. V 4 444 is in Constituto ad c 23 Theodori. In primis vero secundum hanc considerationem eXplicant I. Cor. 15 2 8. Omnium nomine audiatur Ambrosius de fide V, 13. 14 fuse hune locum Xpendens n. 8l: Sicut ergo nos in illo sedemus Eph. 2 6 per corporeae communionem naturae, ita et ille . . . per obedientiam omnium erit subjectus in nobis, cum gentili crediderit; cum judaeus

agnoverit, quem crucifixit cum manichaeus adoraverit, quem in carne venissis non credidit cum arianus Omnipotentem confe8Su fuerit, quem negavit cum postremo in omnibus fuerit sapientia Dei, justitia, paX, caritaS, reSurrectio. g3. Filius est quidem Deus, Sed Deus de Deo Deu genitus. Cum ergo Filius omnia sua in Patrem resert ut JO. 5, 19 Amen, amen dico vobis non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem 7 16 . Me doctrina non est mea, sed ejus qui misit me ete. divinitatem sibi non negat, Sed genitum Se et Filium, non uetod εο et ingenitum, profitetur. Ideire Saepe, ait Cyrillu al. l. in o. 5, 30, ineulpate a Vere suorum potestatem tribuit Patri, non quod Seipsum id poSSe neget, Sed quod ad unius operationem deitatis Omnia resert. n. 163. 4. Sicut in V. Testamento unitas Dei inententur, ita et in novo, Sed dilatata in Trinitatum, ut patres subinde loquuntur es Thoma SSin ut de Trin. e. ) progressu Seil. revelationis professio unitatis Dei auctaeS pro sessione Trinitatis personarum. Ne ergo hae illam impedint, no

men Dei in divinis litoris plerumque tribuitur Patri, qui si Filii et cum

Filio Spiritus s. principium Filio vero et Spiritui S rarius tribuitur, prae- Sertim si simul cum Patre nominantur ejus loco alia adhibentur nomina, quae perSOnarum quidem distinetionem tueantur, Sed simul divinitatem signis100nt. Εjusmodi nomen est praeSertim nomen Domini, b=to et, quod non minoris est dignitatis quam nomen Dei eum LXX interpretes nomen Dei ineffabile nomine 6 toc oleant reddere. Hoc porro tribui solet Filio, qui Simplicite voeatur Dominus, vel etiam solus Dominus et Dominator, reae regum et Dominus dominantium p. Jud. v. 4 Apoe. 3, 17 17, 14 ete.

Huc Spectant Gregorii nag. verba or. 25 n. 5: Qui pietati nostrae doctrinam praescribe, si nos instituens, ut Deum unum ingenitum agnoSeamus atrem, unum item genitum Dominum Filium, qui Deus quidem appellatur, quando per se et Seor8im dicitur, Dominus autem, quando cum atren0minatur illud propter naturam, hoc propter unitatem principit. - Nee minus praeclare Tertullianus c. raxeam c. 3: Apostolum Sequar, ut Si pariter nominandi fuerint ater et Filius, Deum Patrem appellem, et JeSum Christum Dominum nominem. Solum autem Christum potero Deum dicere, sicut idem postolus Eae utibus est Christus, inquit, Deus super omnia benedictus in aevum omne Rom. 9, 5). Nam et radium solis eorSum Solem Oeabo, Solem autem nominans, cujus est radius, non statim et radium Solem appellabo. Apostolum autem secuta est Ecclesia in symbolis et in liturgia. Cf. Ρetavius de Trin. III, 1.

146쪽

136 Trach. V. de Deo trino. Potiora testimonia

5. Denique cum in divinis literis aliqua praerogativa divina Seil absoluta et naturam divinam consequens Deo vel Patri Vindicatur, excluduntur quidem ab illius consorti perSonae Creatae, quae alteri U Sunt naturae, non Ver FiliuS, qui utpote genitia ejuSdem eum Patre est naturae et Omnia habet, quae Patri Sunt, UOeum UDUS Si DeUS. Nam

unus et soliis, inquit Basilius ep. m. 3, de Deo dicuntur in Seripturis non ad distinctionem a Filio aut Spiritu S. Sed adverSUS OS qui eum dii non sint dii tamen salso nominantur; et Cyrillu ni theS. p. 142:-Multa dicuntur inesse Patri, tametsi Filius ii Omnibus non areat, Siquidem Scriptum Si Solus vera Deus Pater . . . et Paulus alioubi dicit: Immortali, invisibili, soli sapienti Deo l. Tim. 1, 17 Rom. 16 27). Filius itaque nihilominus erit naturaliter eadem quae Pater liuet aliqua

de Patre solo praedicantur omnia enim, quae Patri insunt naturaliter et neeeSSario, ea pariter Ommunieantur Verbo ab illo procedenti. Thomas 1. d. 21m. 1 R. 1. 2.I59. His praemissis quatuor celebriora testimonia, quibus in primis abusi Sunt ariani, accuratius expendamus. Primum legitur Joan. 4, 28 Pater major me est, de quo notamu8, plure patreS, latinos praesertim haec intelligere de Filio secundum humanam naturam, quo Sensu qui ratione habita contextus praeferendus videtur nulla est difficultas alio vero, graecos in primis, ea referre ad Filium, quatenus genitus est ex atre diligenter tamen cavere, ne quis inferat, Filium ratione naturae atre SSe minorem, eum Otius ut Filius atri ratione naturae sit aequalis. Quare hisce verbis significatum tantum censent atris αξ ou et, quo Filii est principium, quod tamen nullam inducit inaequalitatem. CL Gregoriu naZ. r. 40 n. 43.l60. Alterum testimonium legitur Joan. II, 3 Haec est autem vita aeterna, ut cogno8cant te solum veru=n Deum et quem misisti Iesum Christum. Sed notetur vocem solum, cui innititur tota difficultas, non esse referendam ad subjectum te, ut patet ex textu graeco, sed ad praedicatum Deum verum ideoque affirmari unicitatem Dei, non vero ab unicae naturae divinae consortio excludi Filium, qui utpote genitus ejusdem cum a1re est naturae quapropter idem apostolus diserte t. p. 5, 20 de eo affirmat Hic est verus Deus et vlta aeterna. Quamvis ater, inquit ad rem Athanasius r. 3. c. arianOS n. 9, dicatur Solu Veru Deus, non id dictum est ad repudiandum eum qui ait: Ego sum veritas Joan. 14, 6); sed ad rejiciendo eos, qui non sunt natura veri, qualis est Pater eju8que Verbum. Sic enim Dominus statim conjunxit Et quem misisti a Christum. Qui si esset creatura, non conjunxisSet et connumerasset SeipSum Creatori suo. Quae enim societas vero cum non ero 3 Nunc autem quod SeipSum conjunXit cum atre, ostendit se naturae Patris esse, O Sque docuit, Se S Se Veri Patris verum genitum. Hoc etiam didicerat et docuit Joannes Scribens in Sua epi8t0la l. p. 5, 20 etc. Cf. Gregorius naZ. r. 30 n. 3 puSc. XXIX, 27 cum annot.

I 6 I. Tertium testimonium habetur Marc. 13, 32 De die autem illo vel hora nemo sit, neque angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater. Multiplex est apud patres hujus difficultatis solutio. Non desunt

147쪽

contra Filii divinitatem expenduntur. 1371 qui cum . Ambrosio de fide V, 6 n. 92 affirment, veteres codices graecos non habere quia nec Filius scit; sed non mirum, si et hoc salsarunt sariani), qui Scripturas interpolaverunt divinas. Ita Ρauli nn aquil . c. Felicem urgellit. III, 2 quae tamen suspicio solido caret fundamento: hinc aliis in locis difficultatem solvitis Ambrosius nulla facta corruptionis mentione ut ib. II, 1 n. 93 in Luc. VIII, 34 s. raetermittimus 2 sententiam Cyrilli alex in dial cum Nest quo dis Virgo Deipara sit, et in Matth. 24, 36 Migne 72, 443), qui putat, eo quod dicatur simpliciter Filius, haec non necessario intelligenda esse de Christo posse accipi de homine in genere ad filiationem adoptivam jam Vocato. 3. Nonnulli censent Christum haec dixisse in persona OStra, Seu quod in idem fere recidit, de Ecclesia, corpore suo mystico. Ita Origenes tr. 30 in Matth. Ρseudo- Athanasius in disp. c. Arium n. 28 Migne 28, 474 s. in Epiphanius haer. 77 n. 26, 30; si es a Dura uronensi in praef. l. 1 hist frane. quam sententiam laudat et Gregorius M. X p. 39 ad Eulogium patriarcham alex. ScribenS: De eo vero, quod Scriptum est, quia diem et horam neque Filius, neque angeli sciunt, omnino recte Vestra Sanetitassensit, quoniam non ad eundem Filium juxta hoc, quod caput est, sed juxta corpu ejus, quod no SumuS, est certi88ime referendum qua de re multis in locis idem . Augustinus eo en8 utitur. Cf. Thomas e gente IV, 8. 4. Nonnulli concedere videntur, Christum Secundum naturam h um a mn diem ignorasse judicii, quod tamen, nisi id dextere explicetur es moxn. 5), admittere non licet. Ideoque Leporius emend. l. . 40 profitetur: DiX . . . D. N. J Christum secundum hominem ignorare. Sed nunc non solum dicere

non praesumo, Verum etiam priorem anathematig prolatam in hac parte Sententiam, quia diei non licet, etiam secundum hominem ignorasse Dominum prophetarum. Patres, qui id affirmant, ita exeusantur ab Eulogio apud Ρhotium cod. 240: Quod si aliqui e patribus ignorantiam in Salvatore X parte humanitatis admiserunt, non id ut dogma protulerunt, sed ut artanorum insaniam repellerent, qui nimirum humana omnia in divinitatem transferebant, ut increatum Dei Verbum probarent esse creatum cautius nempe XiStimaverunt illi haec humanitati adscribere, quam sinere illos ea in ipsam divinitatem pertrahere. Quare hi patres magis solliciti de Verbi divinitate, permittunt interim, ut haec de humanitate Christi affirmentur, nolentes ingredi quaestionem difficiliorem ad ipsorum scopum tune non necessariam, num etiRm ab humanitate omnis excludenda sit ignorantia. Cf. Garnerius in an ad i.

5. Vero quodam sensu haec scientia Christi humanitati absque errore denegari potest, ut nos docet S. Gregorius M. X p. 39: In natura quidem humanitatis novit diem et horam judicii, sed tamen hune non ex natura humanitatis novit . . . itaque scientiam, quam ex humanitatis natura non habuit, ex qua cum angelis creatura fuit, hane e cum angeli . . . habere denegavit. Cf. Jo Damascenus de . . III, 21. Fere in eundem SenSum P. La Zeri in annot Subj ad s. runonis a8t comment in Matth. 24, 36 allati SVariis interpretum sententiis, scribit , Quid si dicamus, Christum ut hominem nescisse diem illum scientia experimentali, quatenus eo tempori articulo adfuturus sit, ut ad eum praenoscendum nulluS Su rerum, nulla temporum

148쪽

138 Trael. V. de Deo trino Filius non est Deu R e. cognitio, nulla conjectura pervenire possit desumpta echumanarum rerum experientia Hoc certe esset contextui toti et Domini sermoni accommodatissimum. g6. Non desunt qui putent, Christum eodem sensu haec dixi 8Se, quo Jo. 5, I affirmat. Filium non posse a se facere quidquam non ut sibi denegaret potentiam, sed ut significaret se eam alatre generatione accepiSSe. Denegavit sibi scit scientiam non simpliciter, sed originalem, incommunicatam : non enim eum habet a se, Sed generatione a atre ueceptam.

7. Communior tamen est explicatio, quam ita proponit . Augustinus de Genesi c. manich. c. 22: Quid potest esse, quod ipse nesciat Sed quia hoc utiliter occultat discipulis, nescientem se esse dixit, quia illos nescientes Occultando faciebat; secundum quam explicationem Christus nescivit diem judicii scientia communicabili nescivit qua Dei legatus, cum eam notitiam nobis communicare non debuerit. Quam sententiam jam ante Augustinum proposueratis Hilarius de Trin. IX, 5 - opusc. IV, 21 - 40 448), quo l. IX. omnia haec testimonia fuse evolvit. 16 2. Quarto denique loco libenter provocant ariani ad I Cor. 8 6 Nobis

tamen unu est Deus, Pater, e quo omnia, et nos in illum; et unus Dominus I. Chri8tu' per quem omnia, et nos per ipsum. Sed notetur 1. retorqueri 08Se argumentum: si enim e eo, quod Pater dicitur unus Deus Sequeretur, Christum non SSe Deum: Sequeretur pariter e eo, quod Christus appellatur unus Dominus, atrem non SSe Dominum;

2. Chri8tum simpliciter vocari u toυ, quod respondet nomini Dei Adonais sit dehovali V. T. Ad rem Ambrosiaster in p. ad Gal. c. I : Nec minorem Filium significat, cum eum Dominum nostrum Vocat, nec atrem majorem, quia eum Deum no Strum appellat quia non erit verus Deus uter, nisi et Dominus Sit, neque verus Domitius Filius, nisi et Deus sit; g3. appo Sit per quem omnia lure significari Christum unum cum atre esse fontem omnis realitatis, veritatis, bonitatis ete , hinc ejusdem cum Patre

substantiae. Cf. Hilarius de Trin. VIII, 34 s. Seh00ben Q 08.163. Corollari lini Calainianorum error reuerobatur. Etsi Filius Dei legitim aliquo enSu D totiustos a se exsistens et Ibeto θε ses a se Deus diei

potest error tamen Si contendere, Filium Dei ita esse αυeto ob Ito aut Iut0- θεου, ut e Patre quidem habeat, quod sit Filius, ab eodem vero communicatam generatione naturam non habeat, qua est Deus. Quae ut intelligantur, notetur, vocem uic in eju8modi compositionibus significare subjectum, de quo effertur, Vel Vere ac proprie essentialiter et solide esse, quod esSe dicitur, non adumbratione, e accidente, e parte vel significare id, de quo effertur, esSe a Se id, quod affirmatur. Priori sensu vero dicitur Filius αυetoob-I 0ς, αυτολος, quia non e parte, non partistipatione, sed vere et per SSent i a m est Deus Posteriori ensu dici nequit αυτόθεος, ut probatur 1. X vetusti8simis Symbolis, in quibus profitemur Filium Deum de Deo; 2. X Oan. 5, 19: Non ste8 Filius a se facere quidquam. v. 26: Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et tilio habere nitam in semetipso; 7,

24 Pater, quos dedisti mihi, volo . . . ut videant claritatem meam, quam de disti mihi, in quibus Filius testatur, se a Patre accepisse vitam, Omnipoten tiam et: ideoque et SSentiam.

149쪽

Thesis X. De divinitate Spiritus sancti. 1393. X notione generationis, quae est communicatio naturae specie vel numero ejuSdem, quam generans habet. Si ergo Filius est genitus a Patre, non a se habet naturam, qua est Deus, sed a atre Ceterum4 error hie ortus est X dearum confusione. Aliud est enim habere substantiam, 8Sentiam a principio : et aliud, substantiam Seu essentiam habere principium. Ex eo, quod Filius habet substantiam divinam a principio . . a Patre, non Sequitur, ipSam SubStantiam, quam accipit, habere principium. Nam Filius accipit substantiam eandem a Patre, quam hic habet, ideoque carentem principio: 0n ipsa ejus substantia gignitur, sed ei alatre communicatur. Est igitur Filius αὐetοθεος i. e. Vere Deus Sicut ater, quia eandem eum Patre generatione possidet naturam; non St,utod εο a Se Deus, quia eam non Sicut

Pater a se habet. Cf. Bellar minus de Christo II l; et avius VI, 11.

De persona Spiritu Suneti. 164. I lieSi CX. Spiritus sanctus, qui, Patre FiIioque cliStin

Beela ratio TheSi tres continet partes, in quarum prima tuemur contra Sabelli an OS, Spiritum S a Patre Filioque re distingui in Secunda vindicamus ei SubStantiam et personalitatem Contra Ociniano Setrationali Stas, qui Spiritu Sancti nomine intelligunt quandam virtutem Seu Operationem Dei; in tertia amrmamus Contra nee doni R-n O S eum SSe Verum Deum. Compleutitur thesis dogma undamentale religionis Christianae Solemniter deelaratum in eone aleXandrino n. 362: in consessione fidei a Damas a. 37 vel 379 dita in p. ad Paulinum antiooh. n. 3: Si qui non diXerit Spiritum S de Patre SSe vere ae proprie, sicut Filius de divina Substantia et Deum verum, A. S. et in e me illo CP. I. a. 381, quod Symbolo nienen hae verba aleeit: Credimu . . . et in Spiritum S. Dominum et vivi seuntem, qui X Patre procedit qui cum Patre et Filio est adorandus et glorifieandus, qui loeutuSeSt per prophetaS, in quem art. s. Di Oma in XpOS. Symb. p. n. 29. Quamvis autem tre Sint parteS, a Simul probabimus; nam praeeipui Sin testimoniis asserendis tria hae Simul Credenda proponuntur. 165. Dentonstratio. 1. Spiritu S. Saltem in xloeiS, non Solum nominatur sed vel Patri vel Filio vel utrique conjungitur et Onnumeratur in Oppositione ad creaturas ita tamen, ut ab iis distinguatur proprio nomine, proprii operationibus quae Seil ipsi appropriantur), tamquam tertius a prim et Secundo. s. Matth. 3, 6 S. 28, 19 JOun. e. 14. 15.16;R0m. 15, 30 1. Cor. 12.3AS. 2. Cor. 13, 13 Tit 3, 4 SS.; Hebr. 9, 14;1. Petr. 1 2 etc. Atqui hae adeo frequens distinetio et Connumerati eum Patre et Filio, qui personae divina realiter distinctae Sunt, Suadet et per-SHadet, Spiritum . ita distingui a Patre et a Filio, sicut Filius a Patre,

150쪽

140 Traef. V. de Deo trino Thesis CX. De divinitate

eum SubSistere, eSSe perSOnam non inseri OriS Onditioni quam illi sunt. Impium enim est, inquit Athana Stu de in earn n. 9, reatum aut factum dicere Spiritum Dei, ubi Omnis Scriptura vetus et nova eum Patre et Filio ipsum annumerat et glorificat Quo argumento patre Saepe ad proban-dain Spiritus s. divinitatem utuntur, ut Stendimu OpuSe XIII, 14 SS.

2. His addimus aliquot testimonia magis diserta. Ita X. gr. legimus Joan. I 5, 26 : Cum autem venerit Paraclitu' quem ego mittam vobis a Patre siritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; 14, 16: Et ego rogabo Patrem, et alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum: in quibus exhibetur Spiritus s. sicut Filius 8, 42 procedens a Patre, missus a Patre et Filio, dicitur Spiritus veritatis, cujus est edocere ad finem

usque seculi Ecclesiam eamque Sua praeSentia reddere columnam ac firmamentum veritatis designatur consummator operi a Verbo ear laeto incepti. 1- qui haec manifesto ostendunt Spiritum non solum distinctum latre et Filio, Verum etiam eju8dem esse cum ip8is naturae et dignitatis. Aet 5, 3 legimus: Dixit autem Petrus: Anania, cur tentavit atanas cor tuum mentiri te Spiritui s. y . . . non es mentitus hominibus, Sed Deo. Ergo mentiri Spiritui s. idem est ac mentiri Deo. Quo argumento libenter utuntur patres cs opusc. XXII, 190 88). Stephanus 7, 5 exprobrat udaeis, quod Semper sicut et patres eorum resisterent Spiritui . Atqui patres udaeorum jugiter arguuntur, quod Deo non obSequerentur Hebr. 3 7 S. 4, 1 S. Ol. S. 94, T. Quare sat clare Spiritus s. divinae esse majestatis Significatur. - Luc. 12, 10 blasphemia in Spiritum s. gravior judicatur peccato in Filium quae major gravitas xplicari nequit, Si Spiritus . est creatura. A aulo dicimur templa Spiritus s. I. Cor. 3, 16 S. 6, 9 An ne8citi' quoniam membra ve8tra templum unt Spiritus s. qui in vobis est, quem habetis a Deo, et non estis vestri ' hnisti enim estis pretio magno Glor cate et portate Deum in corpore vestro. Unde infert Augustinus, qui hisce textibus cum aliis patribus Saepe utitur, c Maxim. III n. 3 , Spiritus s. quod cum magno honore de Deo dictum est Aet. 7, 24), non in manus actis templis habitat, sed corpus nostrum templum est Spiritus Sancti et ne corpora OStra contemnas, membra sunt Christi Qualis est ergo Deus, cui templum aedificatur et a Deo et e membris et 8 Et c. II: Nonne si templum alicui sancto angelo excellentissimo de lignis et lapidibus faceremus, anathematigaremur a veritate Christi et ab Ecclesia Dei, quoniam creaturae exhiberemus eam Servitutem, quae uni tantum Deo debetur 3 Si ergo sacrilegi essemus faciendo

templum cuicunque reaturae, quomodo non e8t Deus VeruS, cui non templum

facimus, sed nos ipsi templum sumus 3 - , Nulla quippe creatura, Subjicit Cyri liu alex thes. 8S. 34, neque factum aliquid tamquam Deus in templo habitare dicitur. Nam id inter alias proprietates Deo soli convenit. CL OPUSc. XVI, 22 n.

166 3. Emicax argumentum pro divinitate Spiritus sancti erui potest ex iis, qua illi passim in divinis litoris adscribuntur Sanea adseribitur ei non Ob Scure mundi creatio ita Gen. 1, 1 Spiritus Dei ferebatur super aquas, quem in . s. multorum patrum Commen

tarium opuse XXII, 181 PS. 32 6s Verbo Domini coeli sirmati sunt et