Theologiae dogmaticae compendium in usum studiosorum theologiae ...

191쪽

et spiratione sancti Spiritus. 181

206. quaestio IV. Quomodo differunt generatio Filii et processio sancti

Spiritus 'Triplex in primis est discrimen. Nam 1. Filius procedit per intellectum, Spiritus s. per Voluntatem; 2 ille procedit a sodi atre Spiritus s. a Patre Filioque, quod discrimen ex prior illustrari potest. Nam voluntatis actus intellectionem praeeuntem Supponit. Quapropter processio etiam S. Spiritus praesupponit nostro concipiendi modo Verbi generationem. Cum vero Pater se intelligendo gignat Verbum sibi prorsus aequale, cui propterea Omnia sua communicat, potentiam spirandi quoque in illum derivat Quare Filius quoque spirat Spiritum . 3. Filius gignitur, non vero Spiritus s. Cujus ratio si quaeritur, re- Spondent patres cum . Augustino c. Maximin. III, 13 , Distinguere inter

illam generationem et hanc processionem nescio, non Valeo, non Sufficio. μTamen hinc inde conantur rationes aliquas indicare, quas collegerunt et avius VII, 3 s. et Thomas sinus c. 29 s. raecipua ea est, quam theologicum S rh oh a de pol. q. 2 a. 4 ad 7 ita proponunt: Spiritus s. procedit per modum amoris Amor autem non significat ut aliquid figuratum vel Specificatum specie amantis vel amati, sicut verbum significat speciem dicentis et ejus quod dicitur habens. Et ideo cum Filius procedat per modum Verbi ex ipsa ratione uae processionis habet, ut procedat in similem speciem generantis, et sic quod sit Filius et ejus processio generatio dicatur. Non autem Spiritus s. hoc habet ratione sua processionis, sed magis ex proprietate divinae naturae, quia in Deo non potest esse aliquid quod non sit Deus. Et sic ipse amor divinus Deus est, in quantum quidem divinus, non in quantum amor. Cf. n. 224. Paulo secus discrimen nonnulli explicant statuentes, ideo processioni Verbi et non spirationi Spiritus s. convenire rationem generationis, qu0d solum Verbum vi suae processionis accipiat naturam ut formaliter et proXime fecundam seu cum potentia formali et proxima illam ulterius alteriper80nae communicandi, ideoque solum Verbum, non ero Spiritum . procedere in similitudinem natura fecundae, quod ad rationem generationiS

207. quaestio V. Quomodo Spiritus s. a Patre Filioque procedat

ReSpondet Onc lugdunense II: Spiritum S. aeternaliter e Patre et Filio non tamquam ex duobus prinoipiis, Sed tamquam X Unie principi0, et non duabus Spirationibus, sed unica spiratione prooedere. Quod ut intelligatur, cum Thoma 1 p. q. 36 notamUS: 1. Ε ipso quod Filius generatione omnia aeeipit, quae Sunt Patri S eadem S utriusque essentia, ideoque et virtus Spirandi et Spiratio. 2. Hine Spiritus s. ab utroque immediate et aequaliter procedit, non a Patre per Filium seu mi ii amni Filio i). Tamen

3 De formula Patrem mediante Filio spirare Spiritum A., haec eX8.ΤhOmni l. diSt. 2 q. 1 a 3 notentur: Si consideremus ipsum principium quo Seil. Ρ sentiam spirativam, cum in hoc non distinguantur Pater et Filius, non poteSidici spiratio esse a Patre mediante Filio si autem consideramus ipsos spirantes, qui distincti sunt et s0cundum hoc praebent suppositum spirationi, sic ibi est ordo naturae originis), quia Filius est ex Patre it Spiritus s. simul a Patro et Filio. Unde

192쪽

182 Trach. V. de Deo trino. Quomodo Spiritus . proeedat.

3. quatenus Filius a Patre una cum essentia Spirationem neeipit, dici potest, Spiritum S a Patre per Filium prooedere imo eum S. Augustino de Trin. XV, 17 Spiritum . principaliter de Patre prOeedere, quod scit Pater virtutem spirandi non habeat ab alio sicut Filius, ideoque sit principium Sine principi i. e. principale n. 176).4. Quatenus Pater et Filius Spirant Spiritum . Unum Sunt principium, quia in divinis omnia sunt unum, ubi non Obvia relationis Oppositio. Atqui inter Patrem et Filium quatenu Spirant Spiritum . non StOppOSitio Ergo unum Sunt prineipium. Quocirca Augustinus ib. V, 14:-Sicut Pater, inquit, et Filius unus Deus et ad reaturam relative unus

Creator et unus Dominus, Si relative ad Spiritum . Unum prineipium. Cf. Anselmu de pro Q. Sp. S. C. 17 S. 5. Pater et Filius sunt etiam unus Spirator, quamvis in duo Spirantes. Ratio St, quia nomina Substantiva non dicuntur pluraliter, nisi multiplicetur Orma Seu proprietas, quam in Oneret Signis1eant adjectiva vero ut dieantur pluraliter, Satis Si pluralita Suppo Sitorum, neque neeessaria est pluralitas ignisi eati Ormalis.

208. Hanc regulam loquendi ita illustratis Thomas l. q. 39 a. 3:, Nominum essentialium quaedam significant essentiam substantive, quaedam Vero adjective. Ea quidem, quae substantive essentiam significant, praedicantur de tribus personis singulariter tantum et non pluraliter quae Ver adjective essentiam significant, praedicantur de tribus personis in plurali. Cujus ratio est, quia nomina substantiva significant aliquid per modum substantiae, nomina vero adjectiva significant aliquid per modum accidentis, quod inhaeret subjecto. Substantia autem sicut per se habet osse, ita per se habet unitatem vel multitudinem. Unde et singularitas vel pluralitas nominis substantivi attenditur secundum formam significatam per formam. Accidentia autem sicut esse habent in subjecto, ita ex subjecto suscipiunt unitatem vel multitudinem. Et ideo in lectivis attenditur singularitas et pluralitas Secundum suppositas te. Ita dici nequit tres omnipotentiae, nisi triplicetur omnipotentia dici vero potest tres omnipotentes, quia praedicatum concretum omnipotens est idem ac habetis omnipotentiam. tqui in Deo revera tres habent omnipotentiam; quare dici potest tres omnipotentes scit personae. Quod si in symbolo athanasiano haec loquendi ratio proscribitur, omnip0tens Sumitur substantive, ac si dicatur omnipotens Deus, quod germanice ita

bene exprimi potest dici scit potest: Vater Soh undi. Geist sind alimachiig; sed dicere non licet Vater 80 in unda Geis sind die limachtigen dici debet, sin de Allmaehlige. Adjectiva vero posse dici pluraliter, ex eodem Sym-

dicit Ri Chri r di s ara Victore de Trinit. l. 5 c. 73, quod generatio in divinis est immediate a Patre, sed processio Spiritus est quodammodo mi dii a ti, et quodammodo immediate immediate quantum ad virtutem spirantem, quae est Una Patris et Filii, et iterum quantum ad ipsum suppositum Patris, quod immediate est principium processionis, quia ipse simul et Filius Spirant sed mediate, in quantum Filius, qui spirat, est a Patre.

193쪽

Quare solus Pater gignat Filium. 183bolo liquet, quod mox profitetur: Tres personae coaeternae sibi sunt et eoaequales. Cf. de Rubel in admonit praevia ad . I op. s. Thomae, qui in 1. dist. I q. I a 4 permiSerat diei quamvis minus proprie duos spirat Ores imo in Summa quoque . q. 36 a. 4 ad 7 hanc locutionem non omnino reprobat statuit enim tantum mae Liri s videri si dicamus duos spirantes propter pluralitatem Supp0Sitorum, non autem duos piratores propter unam pirationem. S. Bona Ventura Ver in I. d. 29 a. 24 2 tuetur ratione suppositorum dicendum esse duo spiratores. Qua in re et con Sentiunt Alexander hal. Albertus M. Petrus a TarantaSi etc. 209. quaestio VI. Quare harum productionum termini sint personae 'Ad hanc quaestionem responderi potest, omnis productionis terminum 88 Vel SubStantiam, vel accidens, Vel personam. roductionis autem divinae terminus equit esse substantia, substantia enim divina produci nequit neque e Si di is, quod potentiam et imperfectionem in subjecto supponis. Cum ergo Vi productionis neque nova producatur substantia, neque substantia divina modificetur, restat ut ea communicetur, ita scit ut alius eam possideat Sicut illam possidet persona producens. Quare productionis terminus erit perSona. Quod ipsum cum divina perfectione pugnare non intelligitur, Sed potiu naturae divinae opulentiam manifestat Ostendit enim tantam esse divinae naturae perlaetionem, ut Deus ater possit eam personis pluribus sine suo detrimento communicare eamque parem esse pluribus constituendis suppo Siti8.

210. quaestio VIL Quomodo, cum et intelligere sit personis commune, solus Pater intelligendo gignat Filium, et non Singulae personae gignant Verbum Hae quaestio est difficillima. Ut respondeamus, notamus et intelligere in Deo re ipsa non distingui a et esse. Quamobrem sicut et esse triplici charactere modoque subsistendi afficitur et distinguitur in Patre nim est αγευνητμοῦ, in Filio ευγη et i, et in Spiritu . titato pauet uet): ita et intelligere et resultans inde sapientia in Patre est ingenite, in Filio per generationem, in

Spiritu S per prostes sionem. Quare Sicut essentia, quatenus conSideratur ab Solute et ut est communis, neque gignit, neque est genita, ita nec et intelligere, quatenus OnSideratur absolute, est productivum Verbi. Sed sicut es Sentia considerata ut paternitatis charactere affecta concipitur redundare in

Filium sine mutatione ita et intelligere paternum concipi debet ipsa intellectione derivari in Filium. Quam ob rem magis accurate affirmatur Pater Myc em di potius quam intelligendo gignit Filium, eo ipso scit quod intelligere eStc0mmune, dicere vero includit et intelligere additque notionem communicationi8, originis, productionis, generationis. Sicut ergo ater est gignens et Filius genitus et tamen unus Deus et esse utriusque idem ita ater Si dicens, Filius dictus seu Verbum), tamen idem utriusque est intelligere. Seiunt ergo, inquit Augustinus de Trin. XV, 12, invicem ater et Filius, Sed ille gignendo, hic nascendo. Vel aliis verbis : Si Verbum non tantum Deus e8Set, Sed etiam alius a Patre Deus, utique se ipsum intelligendo aliud produceret verbum. At si Verbum Deus quidem est, non tamen altu a Patre, unam eandemque numero naturam cum Patre habet, eoque solum a Patre distinguitur, quod ab ipso procedit, et ideo habet idem intelligere atris ut communieatum non ut se communicans, ut dictum, non ut dicen ideoque non productivum Verbi sed ut Verbum genitum. Us Thomas e gente IV, 13.

194쪽

184 Tract. V. de Deo trino De processionibus divinis.

211. quaestio VIII. Quot sint processione et OnSequenter quot personae divinae ' Responde revelatio, duas SSe proeeSSione et tres perSonas, et u responsi theologi hane reddunt eum S.Ili Oma 1. q. Tu. 5 rationem: Proeessiones in divini aeeipi non possunt nisi Secundum actioneS, quae in agente manent Hujusmodi autem actiones in natura intellectuali et divina non sunt nisi duae Seil intelligere et Velle ... Relinquitur igitur, quod nulla alia processio possit esse in Deo nisi v aer biet amoris' aes e gente IV, 26.

212. Verum quaeri potest, quare Pater dicendo uni cum tantum gignat Verbum Ratio est, quod unico Verbo persecte se dieit n. 203 λ); alteri ergo verbo

locus non est. - Quod si quaeritur, quare Filius non gignat Filium, praeter rationem D. I 0 Thomas sinus aliam ex patribus proponit c. 12 g 12: Deus quidquid est, totus est, omnino est, semper est, id tantum St, neceSSario eSt, ut mutari non possit, nec aliud quidvis evadere. Itaque qui Pater est, ater tantum est, Pater semper fuit eritque, non potest non 8S Pater, totam paternitatem occupavit, ut non possint alii patres similiter esse cf. n. 22 I). Qui Filius est, filiotatem totam et indemutabiliter praesumpsit ac praecepit, ut nec alii ess possint filii ejusdem naturae, nec Pater possit ipSe Vadere. . . Totam in sese uno possidet paternitatem ater, sitietatem Filius. Denique ut paternitas esse non potest filietas et vicissim, ita nec Pater Deus potest evadere Filius, nec Filius ater quia non aliud est in Deo Pater quam paternitas, Filius quam filietas, Deus quam deitas. Similia de Spiritu . repetantur. 213. Quod si quaeras ulterius, quomodo duae realiter distinctae per-80nae procedere possint fer intellectum et noluntatem, cum in Deo intellectus et Voluntas non re, sed mi Lo me tantum distinguantur, respondet S u a me gl. I c. 9 n. 5 , Quamvis actus intellectus et voluntatis Dei non habeant in re actualem distinctionem, sufficit eminens et virtualis, ut una perSOna procedat per actum intellectus et non per actum voluntatis. Quod quidem est de fide

certum . . . Ratione autem vi potest declarari, nedum convinci: Satis vero

nobis St, Stendere non repugnare. Quia licet omnia Dei attributa sunt una Simplicissima persectio, vere et formaliter continent, quidquid persectionis in eis excogitari potest absque imperfectione. Sic ergo in Deo est tota persectio intelligendi, ut non minus habeat suum proprium et adaequatum terminum per ipsam productum, quam si esset in re distincta a quacunque alia perfectione. Sic ergo dari potest et datur in Deo quaedam proce8Sio, quae Solum est per intellectum, atque idcirco alia per voluntatem. - Excipienti autem, unam tantum Ss in Deo productionem, quod haec adaeque exhauriatque virtutem producentem, ita occurrit eximius theologus n. Q Licet ad quamlibet prostes Sionem requiratur infinita persectio seu virtus productiva, quae in pr0- cessione qualibet habet adaequatum actum in ratione formali et quasi specie talis actus, non tamen habet adaequationem quasi extensivam et Secundum rationem Omnium actuum, quos ad intra habere potest. Sicut etiam ad producendam quamlibet creaturam ex nihilo requiritur infinita virtus Dei, et nihilo minus non quaelibet creatio est actus adaequatus illius potestatis. id

ergo ad productionem Filii requiritur infinita p0rfectio et secunditas divinae naturae illa tamen non exhauritur ut ita dicam per illam solam proceSSi0nem, quia non 8 adaequata utrique saeuitati ut sic dicam illius natura0

195쪽

De notione personae divinae. 185 intellectui scit et Voluntati; unaquaeque autem processio ex his est adaequata suo actu et ideo intra suam rationem formalem non multiplicatur.

214. Corollarium. Unde inserunt theologi in De unam esse naturam, dua proce S Sion e S tre per Sona S, quatuor relationes, quinque notione S. 215. De processionibus divinis. - Α harum pleniorem notitiam, praetermissis iis, quae spectant naturae unitatem, circa processiones haec notentur 1. Processionem es8 emanationem se Originem unius personae ab alia tamquam a principio productivo eamque Supponere Seu includere naturae communicationem Considerari 2 eam po8Se active, paSSive et formaliter.

A est ii e spectata est ipsa persona, quae est processionis principium. Potest autem duplex distingui processionis principium, quod et quo principium quod, ut diximus, est ipsa persona principium quo St ipsa natura hoc autem nonnulli distinguunt in remotissimum seu radicate, quod est virtus primordialis seu radix productionis in potentiale seu remotum, quod est virtus agendi intermedia in formale et proximum, quod est virtus agendi immediata. Ita ex gr. latet ius in Sua Synopsi p. I n. 241 statuit processionum divinarum , principium quod SSe personam, radicate naturam, formale remotum intellectionem et volitionem), et proximum relationem. Quod ultimum tamen intelligi debet secundum ea, quae scribitis Thomas l. p. q. 41 a. 5 , Neque paternitas potest intelligi ut m o ater generat, sed ut constituens personam generantis, alioquin Pater generaret Patrem. Ρrocessiopa s ii e spectata est ipse terminus processionis; et terminus quidem totalis seu adaequatus proce8Sionis est divina persona, quae procedit terminus vero formalis est proprietas personae procedentiS, nam haec Oritur e processione; natura vero divina non procedit, neque producit, Sed communicatur. Processio formaliter accepta non Si, ut quidam opinantur theologi mera SimpleXque reSultantia, e fere modo, quo proprietate ex rei essentia dimanare vel oriri dicuntur; neque enim tali Xplicatione exhauritur X. gr. generationi notio, quae vere proprieque inlatre relate ad Filium admitti debet. Quaro tenendum est quod Sit vera productio, non quidem talis, qua aliquid novi ex nihil in exsistentiam adducitur, vel qua actuetur aliqua potentia Sed concipi ea debet ut aeterna, necessaria, naturalis, identica cum perSOna producente, consistens in communicatione non multiplicatione divinae substantiae: ideo etiam persona producens melius dicitur principium quam causa per-S0nae procedentis n. 171' a.). Cf. Schoeben g 120.2l6. De notione personae. - Quod attinet notionem perSonne eum

paucis ita complectitur Petavius IV, 48: Quam ob rem tot anti

qu0 Summosque theologo secuti merit illud asseveramuS, propriam hypostasis rationem in modo quodam exsistendi Silam SSe quo Sub- Stantia Singulari per Se XStat, idque perseete, ut neque haereat in Subjecto velut aecidens, neque par Sit Otum aliquod SeipS ComponenS, Vel ad componendum saeta natura, Sed per emetipSum OnStet, neque eum alia hypostasi unum quoddam naturale et proprie dictum OnStituat. Quocirca praeeunte Boethio a theologis desinitur persona: rationaliS

196쪽

186 Trach. V. de De trino De notione personae divinae.

natura individua substantia; individua, s icissim La fies ei l. non universalis Loetes, non par vel per modum partiS; Deet M UbSiSten S, Ut non sit alterius vel pluribu communis. Cum ergo personalita in hae singulari et incommunicabili subsistentia intellectuali naturae eonSistat, personalitas diei potest intellectualis seu rationalis naturae individua subsistentia. atqui in Deo triplex est subsistentia subsistit enim divina natura paternitate in Patre, siliatione in Filio, processione in Spiritu sancto. Ergo triplex in Deo est personalita et tre Sunt personae.

Differt vero persona divina ab humana non quidem in elemento sor- mali, id est, in subsistentia individua, sed in elemento veluti materiali, in natura, non Olum, quod haec in Deo est infinita, sed etiam quod ea in creatis

pro numero perSonarum multiplicatur, non autem in Deo: nam natura divina, manen numero una, propter ob SSe pulentiam pluribus communicatur

suppositi iisque constituendis est par. Quapropter ne ex definitione B o di id inferri possit in Deo, sicut tres sunt personae, tres quoque S Se SubStantias, noti per8Onae, quatenus personis divinis applicatur, nonnihil est modificanda. , Ρer8Ona in communi, ita S. Thomas l. q. 29 a. 4, significat substantiam individuam rationalis naturae individuum autem est, quod in se est indistinctum, ab aliis vero distinctum Persona igitur in quacunque natura Significat id, quod est distinctum in natura illa . . . Distinctio autem in divinis non fit nisi per relationes originis ... Relatio autem in divinis non est sicut accidens inhaerens subjecto, sed est ipsa divina essentia unde est subsisten8, sicut essentia divina subsistit. Sicut ergo de ita est Deus, ita paternitas divina est Deus Pater, qui est persona divina Persona igitur divina significat relationem ut subsistentem. Cf. etiam a 2 de Ot. q. 9 a. 4. c. genteSIV, 14. Ita que divina perSona est, inquit em card Franget in h. 23, ipsamet divina essentia sub formali ratione relativi ad intra sub qua ratione sunt tres inter se distineti non autem sub formali ratione absoluti, sub qua ratione est una indistincta essentia seu natura. Et iterum th. 24 , Nomen persona in Deo non significat absolutum, sed distinctum in se subsistentem in se subsistentes autem in Deo sunt relativi et sunt tres, ideo nomen persona in Deo non quidem ex modo ignificandi designat relativum, sed propter rem significatam supponit pro relativo, et pluraliter tres personae dicendae sunt g es B eae anu c. praeSertim q. I n. 14.217. De relationibus divinis. - Duas proces Sione Sponte Sua conSequuntur quatuor relationes, de quibus tenendum est, eas esse reales et quia in Deo nullum est accidens, eas esse substantiales. Considerari autem non

debent velut realitates essentiae superadditae, sed ut ipsa essentiae realitas sub formali ratione et functione relativorum. Relationes in divinis, inquit S. Thoma de pol. q. 8 a 3 ad , etsi constituant hypostases et sic faciant eas subsistentes, hoc tamen faciunt, in quantum sunt essentia divina ac proinde relationes substantiales). Relatio enim, in quantum est relatio, non habet, quod subsistat vel subsister faciat hoc enim solius substantiae est. Distinguunt vero relationes, in quantum relationes sunt sub formali ratione relationis ad terminum alterum); sic enim oppositionem habent. Quod ita paucis expressitis Bona Ventura in I. dist. 33 q. I: Relatio ratione comparationis, quam habet ad subjectum, transit in substantiam in divinis . .

197쪽

Quaestiones de s Trinitate. 187Ratione vero comparationis, quam habet ad objectum ... habet quodammodo differentiam a persona nec facit secundum hoc compositionem, sed distinctionem respectu cujus St. g218. Quaeri autem poteSt, quare, cum quatuor Sint relationeS, perSonae autem concipiantur relationibus constitui, non sint quatuor persona 8 Re Spondemus cum te ut gen n. 106 4): Ea tantum relatio personam con8tituit, quae hanc ab omni alia persona distinguit haec enim distinctio est de essentia personae. Atqui spiratio activalatri et Filio communis est. Neque igitur haec quartam in divinis personam constituere potest. Ratio cur sit communis haeceSt, qu0niam non opponitur nisi spirationi passivae neque enim aut dictioni Verbi aut Verbo ipsi spiratio amoris contraria est. Omnia autem in Deo unum sunt, ubi non obviat relationis oppositio. Quapropter etiam spiratio activa a paS- Siva quidem Spiratione re a paternitate autem et filiatione ratione tantum discernitur g Cum ergo spiratio activa distinguat quidem realiter atrem et Filium a Spiritu S., non autem constituat novam personam a Patre et Filio distinctam, quia non re, sed ratione tantum distinguitur a paternitate et filiatione merito ea affirmatur pertinere ad rationem interiorem et ad conceptum adaequatum personae atris ac Filii Nam paternitas et filiatio, si plenius Spectantur, X intestina exigentia includunt spirationem, et sine hae non plene concipiuntur: hinc ad paternitatem et filiationem divinam, ut sit talis, qualis nece8Sario St, pertinet spiratio activa. Imo dici potest constitutionem atris sit Filii in pleno suo coneeptu intelligi per formalem rationem paternitatis et filiationis quatenus hae utraque pirationem aetivam includit. Per hanc enim, quamvis ab invicem non distinguantur, distinguuntur a Spiritu Cf. Fratiget in h. 25. 219. Ad quaestionem autem, utrum potius dicendum sit, per80na Originibus, an relationibus quam re ab originibus non distinguuntur constitui, ideoqu0 dicendum sit, atrem potius constitui paternitate, in gener n-tione, re890nde Κle ut gen n. 059): Quoniam in locutione non re tantum significata, sed etiam modus, quo significatur et a nobis concipitur, On- Siderandus est plerique theologicum . Thoma statuunt, relatione potiuSquam origines proprietate personales dicendas esse. Troprietas enim personam constituens a nobis concipitur formae instar in re insita et permanens; origo autem ut via seu motus Sive a re sive ad rem, quare et proceSSio Oentur SenSu enim activo accepta significat actionem a producente, perS0Πa jam e0ΠStituta, exeuntem Sensu Ver passivo ortum rei nondum constitutae. OΠ-tra relatio indieat aliquid in utroque insitum et permanens. Sane S. Thoma Sim. 40 a 2 infert: Melius dieitur quod personae seu hypostases distinguantur relationibus quam per originem Licet enim distinguantur utroque modo, tamen priu et principalius per relationes secundum modum intelligendi Ceterum cum in persona Patris prorsus identificentur actus notionalis gignere),

origo generatio et relatio paternitas), inanitor quaeritur, quid horum Sit

priu8 Vereque dieitur, ater est quia generat, et vicissim generat quia PatereSt, cum unum sit de ratione alterius sicut dicor licet Petrus homo Si quiis est animal rationale et vicissim Petrus est animal rationale, quia Si homo. es. S. Thomas compendii c. 63, ubi docet 4 Si in Patre attendatur, quod Subsi8ten persona est, dici potest, quod quia Pater est generat. Si autem attendatur, quod relationis est e converso dicendum videtur, quod quin generat,

198쪽

188 Tracf. V. de Deo trino. Omina prima perSOnae.

220. De notionibus quinque egimus n. 197η. Ab his distingui dobontactus notionales, qui sunt actus non communes hi enim dicuntur essentiales), sed proprii personarum divinarum, et tale actu Sunt duo gignere seu dicere et spirare qui ita se habent ad actus essentiales, ut personae divinae ad essentiam. Sicut enim persona divinae notione includitur essentia atque character personalis, quo illa affecta et subsistens concipitur ita actus notionalis includit actum essentialem, sed charactere perSonali affectum. Cf. n. 210;

2 21 quaestio IX. Quaenam sint nomina propria divinarum personarum 1 Personae primae proprium est nomen Patri' quod singulari excellentique ration eidem competit, ut praeclare docet Gregoriu nag. r. 25 al. 30 n. 16: Patrem dicimus vere Patrem a multo quidem Verius, quam qui apud n0 id nomen obtinent tum quia proprio et singulari modo Pater est, non autem Sicut corpora tum quia Olus Sine matre), non enim ex conjunctione tum quia solius, nempe Unigeniti tum quia solum, nec enim prius quam Pater esset, filius fuit tum quia in Lod uis ater et totius, quod de nobis ceri affirmari nequit tum quia ab initio, nee enim posterius Pater esse coepit Filium vere Filium, quod et solus sit et solius et singulari modo et 80lum su Husi: καὶ LOVGD καὶ 1 69ως χοὰ L690υ) Quare ex Patre coelesti omnis paternitas in eoelis et in terra nominatur Eph. 3, 15 eoque nomine maXim ejus manifestatur gloria Jo. 7, 4 8. Unde , Si qui negaret Deum cre-RSSe mundum, non est dubium, quin intolerabiliter blasphemaret. Cum igitur incomparabiliter major sit gloria ipse Filius Genitori suo, quam mundus creatori et tanto utique major, quanto ipse Filius major est mundo a parte incomparabilitatis nequius blasphemat, qui negat Deum Patrem genui8se Filium, quam qui negat eum creasse mundum. Ita Gulielmus paris de fide . . 2. Patri convenit nomen ingeniti, quod arianorum disputationibus factum est celeberrimum de quo notetur a illud quidem a patribus graecis promiscue dici γενητο et Ιευυητου tamen . Sciendum est, inquit Dama- Scenu F. O. I, 8 n. I, Oeem Iavγleto per unicum v Scriptam significare quod increatum est, sive quod non est factum et vox αγευυηto duplici seripta significat quod non est genitum . . . Quantum igitur primam significationem attinet, communis est tribus sanctae Divinitatis hypostasibus divini SSimi VOX II ευηetoc Rusdem enim substantiae sunt et increatae. Quantum autem ad secundam, non item. Solus enim ater ingenitus est non enim ab alia persona habet ut sit. e. Triplici sensu a patribus adhiberi hoc nomen: vel ut negetur tantum productio per creationem, et ita nomen SSe commune vel ad excludendam omnem productionem, omnem Originem, et Sicesso solius Patris vel formaliter ad excludendam solam originem per gener ad Do ii em, et sic commune esse atri et Spiritui sancto Denique l. contrae unomiano constanter inculcare patres, nomen hoe non Secundum Substant i a m dici, sed referendum esse inter nomina relativa, quia de Patre negat relationem. Us et avius V, 4 5 Thomas sinus c. I S.

222 De nominibus secundaepersonae. Ρlura sunt nomina Secundae perSOnae:

hinc scribitis Thomas I p. q. 34 a 2 ad 3 , Ut ostendatur connaturalis Patri dicitur Filius ut ostendatur coaeternus dicitur splendor ut Sten datur omnino similis dicitur imago ut ostendatur immatorialiter genitus dicitur Verbum. Non autem potuit unum nomen inveniri, per qu0d

199쪽

De nomine Verbi. 189 omnia ista designarentur: quae sere desumpta sunt ex s. eja Libo al. de Trin. c. 10. Inter haec praecipuum est nomen Filii, de quo praeter dictam. 135 prae oculis habeas, quae in ejus defensionem sancivit dies s VI. Improbat enim quae imprudentius exciderant synodo pistoriens in deor fidei hisco verbis , Alterum, quod de ipsismet tribus divinis personis tradit, eas secundum earum proprietate personale et incommunicabiles exactius loquendo exprimi seu appellari Patrem, Verbum et Spiritum . quasi minus propria et Xacta laret appellatio Filii tot Scripturae locis consecrata, voce ipsa atri e coelis et e nube delapsa, tum formula baptismi a Christo praescripta, tum e praeclara illa confessione, qua beatus ab ipsomet Christo Petrus est pronunciatus; ac non potius retinendum esset, quod edoctus ab Augustino angelicus praeceptor vicissim ipse docuit I p. q. 34 a 2 ad 3 , in nomine Verbi eandem proprietatem importari quae in nomine Filii, g dicente nimirum Augustino de Trin. VII, D, E dicitur Verbum quo Filius. Hactenus ius VI. 223 De nomine Verbi Aliud Filii nomen illudque admodum significans

est nomen Verbi de quo haec ex ordine Statuimus 1. Nomen BasIoc a S. Joanne Filio tributum et eo magistro atque duce a patribus utpote apti8Simum ultro frequentatum per se multiplicis esse potestatis Significat enim R. rationem, a qua rationales dicimur; Vel b causam rationem), quae redditur rei cujuspiam; Vel .essentiam rei ae ejus definitionem atque etiam d. id eam archetypam, Secundum quam quid fit, rationem rei praeterea P. Supputationem. Praecipue vero ad rem nostram est L significatio, qua designat sermonem tam interiorem, quem verbum proprie dicere SolemuS, quam interioris interpretem, qui sermo vel oratio magis appellatur; unde derivatur

distinctio λοτου υ&αθετο et προφορικον seu λ6Io eth ευδου et λ6Io vovεξωθευ atque ideo g. significat subinde doctrinam . Tim. 3, 1; Tit 3 8. 2. luribus de causis Filius dici potest atris λ67oc, ut significavit Gregorius ag. r. 30 n. 20 , Verbum λότος appellatur Filius), quia si se

habet ad Patrem, ut πρις ob λ6Ioc, non modo propter generationem paSSionis omni eXpertem, Verum etiam propter conjunctionem ipsius cum utre Vimque nunciatricem δια et 2ξαγγελτικου). Fortasse etiam quis dixerit, eodem modo se habere ad atrem, quo definitio ad definitum si, δρος π hic o οριζόμεvov): nam definitio quoque λόγος dicitur: qui enim Filium cognovit, ait christus hoc enim significat idem ae vidit Joan. 14, T), etiam Patrem cognoVit, ac brevis et compendiosa facilisque naturae paternae declaratio Filius est. Omne enim quod genitum est, genitorem suum tacita quadam voce definit. Quod Siqui etiam, quia rebus inest omnibus, λόγου appellari velit, a ratione non aberrabit. Quid est enin quod non Verbo conditum sit ' Tamen ex omnibus Π0minis interpretationibus ea maxime propria est ac recepta, cum de Filio l0quimur, qua λόIoc idem est a verbum i).

Minus apte λότος redditur sermo. Non negamus quidem apud Tertulli Z-num, NOVntianum, Cyprianum Lactantium etc. nomen Sermoni8 frequenter Filio tribui, imo etiam, sed rarius, a nonnullis patribus, qui po8 concilium ni-QRenum floruerunt tamen cum jam usu ecclesiastico universali consecratum sit Π0men Verbi temere cum Erasmo, is calore, Bega te poneremUS in EVRngelii Joannis initio iterum nomen Sermonis.

200쪽

190 Trach. V. de Deo trino De nominibus 3. Multiplex est secundum patres analogia inter Verbum menti nostraeot Filium Verbum. Sicut enim a verbum nostrum per intellectum gignitur, ita Filius a Patre per intellectum est genitus n. 203); ide0que . sicut verbum sine mente intelligi nequit, neque haec, quatenu est dicens, Sine Verbo: ita neque Verbum Filius absque Patre, neque Pater abSque Filio Verbo , Pro dit enim, inquit Cyrillus lex dial. 2 pag. 45 I, e mente Verbum. Cum

autem sit mens, quia Verbum habet, a verbum ViciSSim, quia mente plenum est quo pacto demum censebitur SSe en abSque Verbo, Verbum autem absque mente 3 Cf. n. 190δ. Sicut e verbum rei cognitae eXpressa et formata est imago, ita Verbum est speeulum sine macula paternae gloriae. Sicut d Verbum e mente genitum in mente manet, ita Verbum Semper est apud Patrem, imo et in sinu Patri Jo. I, 8. Sicut e Verbum citra eorruptionem puriS-sime e monte prodit, ita Filius purissime et citra corruptionem ullam a Patre

est genitus. Verbum dicitur, inquit Nicetas de div. appell. . . . Chr. Mig. 52 864), vel quod impassibiliter genitum sit a Deo Patre, vel quod

sine diminutione paternae substantiae ejus exstiterit generatio. Nam nec homo diminutionem aliquam pati videtur, cum verbum emittit. , Quemadmodum f. inquit Damascenus . . I, 6, verbum nostrum a mente gignitur, edidem omnino est, quod ipsa mens, nee plane diverSum nam cum a mente proficiscitur, aliud est quam mons, et cum mentem ipsam indicat, non StirorSus ab illa diversum, sed cum sit unum natura, aliud tamen Subjecto Toκεipi, est): quatenu propria subsistit persona ab eo di8tinguitur, a quo genitum e8t; quatenus autem illa in se exprimit, quae cernuntur in Deo, unum natura eum Deo est. Sicut denique g. homo nil facit nisi praeeunte verbo, etsi Verbum eSSe pote,t, quod non Sequatur opus ita secundum Augustinum de Trin. XV, 11: Verbum Dei potuit esse nulla exsistente creatura, creatura Ver nulla esse po88et, nisi per ip8um, per quod facta Sunt omnia. g4. Multiplex tamen discrimen etiam sest juxta patres inter Verbum Deum et nOStrum Verbum. NOStrum enim non est substantiale, sed accidens, multiplex pro arietate object0rum, quae cognoscimuS, volubile, per Se inefficaX, temporale etc., quae de illo Verbo dici nequeunt. Notetur vero illud discrimen, quod nos producimus Verbum ut intelligamus, hinc verbo constituimur intelligentes, Pater vero producit Verbum quia intelligit, eoque n0 constituitur formaliter sapiens; nos illud producimus ex indiguntia, ater ex abundantia et fecunditate Verbum dicit et profundit. Cf. Anselmus Monol. c. 11 et 60 eum annot opusc. XXVIII, 153 Thomas de differentia divini Verbi tau-mani; c. gente IV, 13. 5. Conserunt patre Verbum etiam cum verbo προ popiae i, prolatilio, Datamen quatenus hoc est merus onus, sed quatenus internum verbum in Seeomplectitur et exprimit tum quia a Sabullius similitudine verbi ἐυδιαθετου abutebatur, qua de re L Basilius hom. 21 tum quia b. Verbum X-ternum notius est interno tum quia e saepe ad illam Filii proprietatem respiciunt, qua Patris est manife8tatio, legatus, nuncius, interpres de qua Milone plura habet Dionysius lex in sua apologia ad Dionysium romanum

apud Athanasium de sententia Dionysii n. 23), ubi inter alia scribit , Et

mens quidem est quasi Verbum immanens, verbum vero quasi mens prosiliens. Mens in Verbum transit, Verbum autem mentem in circumstantes auditores transmittit, sicque mens per verbum in animis auditorum insidet simul in-