Theologiae dogmaticae compendium in usum studiosorum theologiae ...

211쪽

ex nihilo creavit. 201

insecta et aeterna, ne proinde independenS; neque enim in hypothesi materiae inlaetae Deus pro lubitu saeere poSSet, quae vellet Sed ea tantum, quae et quot illa permitteret.

Quare Tertullianus i. c. c. 3 ad rem ita disserit , eum neget materiam natam aut factam, Sic quoque invenio Domini nomen Deo non competisse in maioriam; quia libera fuerit necesse est, quae Originem non habendo, non habuit auctorem, quod erat nemini serviens. Et iterum c. Q , Atquin etiam

praeponit Herm0genes illam materiam Deo et Deum potius subjicit materiae, cum vult eum de materia cuncta fecisse. Si enim ex illa usus est ad opera mundi, jam et materia Superior invenitur, quae illi copiam operandi subministravit, et Deus Subjectus materiae Videtur, cujus substantiae eguit . . . Grande revera beneficium Deo contulit, ut haberet hodie, per quem Deus cognosceretur et Omnipotens Vocaretur te. Cf. O Hi gae me S in Gen. I, 12 Jistinus cohors ad grae . n. 23.

3. Aliud argumentum peti poteSt X IS. 44, 24 Ego sum Dominu8,

faciens omnia, aetenden coelo 80lu8, tabilien terram, et nullu mecum; 48 12 S. Ego ipse ego primu et ego novi88imu8. Manu quoque mea fundavit terram, et deaetera mea menSa 8 coelo8 ego vocabo eos, et tabunt

simul Apoe. 1, 8 Ego sum A et 2 principium et sinis, dicit Dominus Deus, qui e8t, et qui erat, et qui venturu8 8t, Omnipotens. Cf. V. 17 21 6.

Illud ita proponit Tertullianus e. 6: Ego quidem DeuS, OnteStabitur Deus et juravit nonnunquam per emetipsum, quod non alius Sit, qualis ipse sed mendacem eum faciet Hermogenes. Erit enim et materia qualis Deus, inlaeta innata, initium non habens, nec finem. Dicet Deus: Ego primus et quomodo primus, cui materia coaetanea S, Inter coaetaneos autem et con- temporales ordo non est, aut et materia prima est. Eaetendi, inquit, coelum Solus atqui non solus, cum eo enim extendit de qua et extendit. μ

ι Argumentum Suppeditat nobis Moyses Gen. I, 1 In principio

creavit Deus coelum et terram Terra autem erat inani et acua te. Con-

Sideretur enim a Moysen data opera deseribere Cosmogoniam hanel, prorsu di Stare a Cosmogonii gentiliuim diserimen vero e haud ultimum illud esse, quod nullius materiae praeexsistenti menti sit ei IIS alioquin alibi Gen. 2, 7 19 mentionem faciti), sed Statim narrationemi Hoc momentum ita urget rea bili Larum s l. c. c. 20: Inde auctoritatem Scripturae mihi vindico, quod et Deum, qui fecit, et ea, quae fecit, ostendens, ut d e secerit non proinde testatur. Nam cum in omni operatione tria sunt principalia: qui fucit et quod sit et eae quo sit, tria nomina sunt edenda in legitima Operis enarratione persona factoris, species facti, forma materiae. Si materia non edetur, ubi et opera et operator edentur, apparet eccissi id o eum operatum. Proinde enim ederetur ex quo, si ex aliquo fuisset operatus Denique Evangelium Joan. 1, 1 S. . . . in quo vel eo magis debuerat ostendi Deus ex aliqua materia universa fecisse, quod illic etiam per quem omnia fecerit revelatur ... Ita quod non fuit, non potuit Scripturasr0fiteri, et non profitendo satis probavit non fuisse, quia profiteretur, si fuisset. φΕ c. 22 Si ergo ex jam factis rebus alias res Deus proferens ostendit per prophe-

212쪽

202 rael. I. de Deo Creatore Thesis CXIX. de creatione mundi.

inelloare a Creatione d rerum universitatem, qua late patet, et aliis in loci ipsa Secula, proinde omnem durationem, ipsa SubStantia Spirituu-leS, Omnia in exeeptione exhiberi creationis divinae terminum: Quoniam in ipso Filio condita sunt unipersa in coelis et in terra, isibilia et invisibilia, sive throni, sine dominationes, sive principatu8 Sive ste8tute' omnia per ipsum et in ipso oreata sunt COl. 1, 16 es. PrOV. 8, 22 JO. 1, 3 n. 153) Rom. 4, 17. in sane inserendum est Deum mundum nulla tenUS ex praejaeente insectaque condidisse materia, Sed condidiSse ex nihilo quo Sensu nullo non tempore et synagoga n. 238 et univerSum nomen Christianum Moysis verba intellexit. Hae vero tam eonStun traditio exegetica de dogmate alioquin dissicili et e diametro univerSue gentilium philosophiae opposito, quod tamen invaluit et praevaluit in Uni-

VerSO Orbe Christiano, exclusis omnibus eontrarii philosophorum Opinioni-bUS, Viden eSt argumentum, hune genuinum SSe Gen. 1, 1 SenSUm. 5. Confirmatur dogma catholi eum traditione seu ui iragi patriam.

a. Disertis enim verbis illud proponunt et inculcant veteres qua dogma fidei christianae. Ita jam Hermae astor docens l. 2 mand P: Primum Omnium crede, quod unus est Deus, qui omnia creavit et consummavit et ex nihi Lo omnia fecit. Quae Irenaeus laudat IV, 20 n. 2 tamquam Verba Seripturae divinae, et commendat Athanasius de incarn. . . Ita Origene Periarch. l. I praef. n. 4: Species eorum, quae per praedicationem apostolicam manifeste traduntur, istae sunt: rimo quod unus Deus St, qui omnia creavit atque composuit, quique cum nihil esset, esse fecit univerSa. - Tertullianus fidei christiana professionem ita exorditur Apolog. c. 17 : Quod colimus, Deus unus est, qui totam molem istam cum omniinStrumento elementorum, corporum, Spirituum, Verbo, quo juSSit, ratione, qua disposuit, virtute, qua potuit de nihilo expressit in ornamentum majestati Suae, unde et graeci nomen mundo κόIixo accommodaVerunt. Cf. etiam de praeSeripi. c. 13.

b. Tradunt hoc dogma, quoties philosophos vel generatim gentile inlaetae materiae assertores impietatis errorisque arguunt atque solidis refellunt argumentis, quod omnes fere hristianae religionis apologetae praeStant in primis Tertullianus adv. Hermogenem. e. Illud discriminis esse statuunt Deum inter et hominem, quod Deus non indigeat materia praejacente sicut humanus artifex , Quae impossibilia Sunt apud homines, inquit Ii ei a m s II, 10 n. 4 possibilia sunt apud Deum. Quoniam homines quidem de nihilo non possunt aliquid facere, sed de materia Subjacente Deus autem quam homines hoc primo melior, eo quod materiam

fabricationis suae, cum antea non esset, ipse adinvenit. tam Gen. I et dicit quid unde protulerit quamquam possimus unde illas prointissnestimare, dum ne ex nihilo, jam enim facta erant quaedam, ex quibus proliuiae Videri possent), si tantam curam insimotionis nostrae insumpsit Spiritus s. Ut Sciremu8, quid unde processerit nonne proinde nos et de coelo et de terra compotes reddidisset, Significando unde ea esset operatus, si de aliqua maioria origo constaret illorum s

213쪽

ΕXceptionibus respondetur. 203d. Neque mirum , si enim Deus), ut argumentatur Athanasius i. c. n. 2, non Si materiae auctor, Sed res ex materia subjecta facit, imbecillis demonstratur cum nihil sine materia fabricari queat, quemadmodum utique fabri imbHeillitatem iudicat, nihil eum sine ligno OSSe. ge. Quare docent cum Lactantio diu instit. II, 7 facturus mundum Deus prius materiam, de qua faceret, praeparavit et praeparavit ex eo, quod non erat. Quia nefas est Deum aliunde aliquid mutuari, cum ex ipso et in

ipso sunt omnia. Cf. Epiphanius haer. 5 n. 2 Fulgentius de fide ad Petrum c. 3 opusc. XVI), quaeque collegimu e acti martyrum in praef. opusc. XIII n. 5 Palmieri de Deo creant th. 2 s. Sche eben 128. 240. Seholion I. Eaeceptionibus satissit - Tria opponuntur dogmati: 1. illi adversari verba Sap. II, 8 Non enim impossibilis erat omnipotens manu tua, quae creavit orbem terrarum eae materia invisa εξ αμορ ρου λης)immittere illis aegyptiis multitudinem ursorum aut audaces leones quibus similia leguntur apud Justinum Apol. I n. 10 quem in l. cf. Maranus in praef. s. HuSdem .. c. ). Verum cum duplex distingui possit creatio prima et secunda 237 , nil obstat, quominus haec de reatione intelligantur secunda, cui etiam favet contextus. Cum enim auctor inspiratus id tantum significare velit, potuisse Deum loco ranarum etc. 08tia magi horrendas aegyptiis immittere, sufficiebat in memoriam revocare creationem Secundam, ad quam revocat Moyses animalium productionem Gen. I, 20 S. 2. Contra patrum suffragium excipitur, philosopho quoque ethnicos non Seeu ac patre affirmare, omnia e non XStantibu Ec μ' Vtωυ 8Se facta.

Atqui nem propterea affirmet, philosophos illos docuisse creationem e ni-ULL0. Ergo nec similis loquendi ratio patrum sufficiet ad comprobandumereationis dogma. Verum Omnia concedere O88umus, qui propterea patrum elidatur suffragium. Neque enim ex sola loquendi ratione patrum nostram probavimus thesim, sed simul ex variis doetrinae capitibus, quae clarissime ostendunt, quo sensu patres diXerint, mundum laetum SSe εχ μγ GVzωV X nihilo, et quae frustra quaeras apud philosophos gentiles; unde patet hos ea loquendi formula non significare creationem ex nihilo sui et subjeeti, sed productionem ex nihilo tantum sui scit e materia informi.

3. Nihil vero saepius Contra reationi dogma adverSari Urgent, quam reationem repugnare, eum e nihilo nihil fiat. Si vero quaerasa ab pSi S, quare Creati repugnet, nil aliud reSpondere OSSUnt, quam eam Omprehendi, Oneipi non posse. Atqui aliud est aliquid concipi vel comprehendi non poSSe, aliud illud repugnare. Tune tantum . repUgnaret Creatio, Si Substantiae notione ineluderetur aeternitas, a Seitas, illi- Ille repugnaret ineipere neutrum tamen dici potest. Substantia est ensindependens a Subjeeto Creatum vero St en Secundum totam Suam realitatem a Causa dependens quae e mutuo non exeludunt. Praeterea non repugnat noti Sub Stantiae, quae non it a Se quaeque SiliontingenS: Da admiSSa habetur creationis notio De ratione vero Dei est, ut Sit plane

independens, qui sibi sufficiat nulloque indigeat Atqui haec Dei notio eXjgit, ut si Deus aliquid producere velit, non indigent materia arae inde-

214쪽

204 rael. I. de Deo Creatore Sitne creatio veritas rationalis.

pendenti sit plane independens ab alio, verbo exigit creationem ex nihilo. Quare e tantum ubeSt, ut Creationi noti adverSetur Sanae rationi, ut ratio potius eam postulet. Si enim operationi perlaeti et energia Sequitur naturam perlaetionemque operantiS, patet aliam et quidem substantialiter diversam esse debere perationem Dei quam reaturne eum ergo hujus Sit, in operando pendere a materia praeeXSiStenti, in quam vario tantum potest inducere modo formasque Dei erit produeere ipsas Sub Stantia et quidem Operatione, quae a nullo requiSit pendeat. Quodd. attinet illud axioma ex nihilo nihil sit , reponimus, illi verum et etiam fulSum SubeSSe enSum. Verum est, Si vel Significat, a nihilo nihil sit, vel e nihilo quasi e causa materiali vel Si illud intelligitur de causis secundis creandi virtute destitutis, vel de jam constituto visibili rerum ordine deque effectibus naturalibus, qui non Solent modo a Deo ex nihilo

produci, Sed ex materia jam olim erenta Fal Sum autem St Xioma, Si ita explieatur, ut negetur Creatio ris. S. Thoma e gente II, 16 S. 241. Seholion ΙΙ. Ex dietis liquet, creationis dogma veritatem essere Velatam quaeritur Vero, num creatio rerum X nihil ratione demonstrari

et absque revelatione cognosci po88it. Sunt qui hoc alterum, sunt qui utrumque negent. Distinctione facta inter quaestionem juris et quaestionem facti respondemus ad quaestionem juris, hanc Veritatem non solum posse rationis lumine, revelatione Supp08ita, demonStrari, sed etiam absque revelatione cognosci seu inveniri ). De primo responsi membro dubitari nequit, cum theologi et philosophi hoc dogma vindicent rationis argumentis, quae non OSSint non commovere mentem hominis, ut Veritas cordi Sit Neque alterum membrum in dubium vocare licet. Sane a patres passim gentiles stultitiae arguunt, quod admiserint materiam aeternam infectamque. Supponunt ergo illos, et Si revelatione destitutos, potui Sse agnoscere vel ipsam materiam mundanam SSesactam Seu e nihilo creatam. Et revera b rationis lumine inveniri potest Veritas, quae Sponte Sua fluit ex principiis rationi haud imperviis. Atqui principia, ex quibus creationis veritas fluit, rationi non sunt impervix talia quippe sunt Materia, utpote contigens et finita esse nequit arae et necesSaria, ergo nec aeterna Deu8, quia eSt en arae et infinitae perfectionis, nequitis Se in Operando ab alio dependens pantheismus et series actu infinita exsiSten repugnant. Ex his autem sequitur ipsam materiam esse factam, Deum in creando materia praeeXSiStente non indigere. Negata praeterea e creatione e nihil logiea consequentia nil aliud reliquum est quam vel atheismus, vel duali Smu S, vel pantheismus, ipsaque animarum spiritualitas est neganda quae Sequelae sanae rationi arridere nequeunt. Haec enim exigit ultimam quandam omnium rerum rationem Sufficientem ideoque atheismum aversatur exigit m0narchiam, ut Scit Omnia ad unum denique revocentur, a quo eadem pendeant hinc respuit dualismum, qui velut schisma indueit inter ordinem ontologicum et logicum exigit, ut entia per participationem, seu de quorum S Sentia noni CL Suare et Disp. Metaphvsic. 20 s. I, D'Aguirre theol. s. Anselmi disp. 1 f. Κle ut gem Philos de Vorgeit t. 2 disp. 9.

215쪽

De causa mundi efficiente. 205 est exsistentia, revocentur ad en per Se et necessarium, de cujus essentia est ipsa exsistentia de essentia Vero materiae non est exsistentia. Quare una

creationis verita est tenenda. Non tamen diffitemur, longe difficilius hane veritatem inveniri ratione ab eo, qui revelationis lumine caret, quam ab eo, qui hoc lumine potitur. Revelatio enim in investigandis veritatibus rationalibus rationem plurimum juvat I, 94. Quod vero quaestionem facti attinet, candide fatemur, nullum e veteribus philosophis creationem e nihil agnovisse, ut inductione ostendit M o s-hi iis in diss. num philosophorum aliquis mundum a Deo e nihilo creatum

esse doeuerit.

242. Seholion III. De artis universitatis rerum causis Cujuslibet essectus multiplex distinguitur Causa quare ut creationi plenior nequiru-

I. Causa e ciens mundi est Deus, ut profitemur in Symbolis; et quidem Deus Pater per Filium in Spiritu Sancto, ut paSSim patreS loquuntur, et Damasus in confessione sidei missa Paulino anti Oelieno docet: Si quis non dixerit Patrem omnia per Filium inearnatum et Spiritum S. Ondidisse h. . visibilia et invisibilia A. S. Creatio autem tribus personis divini Seonvenit, quatenus unus Sunt Deus; ideo etiam ineone. florentini decreto pro auobitis statuitur: Pater et Filius et Spiritu S. non tria prineipia Creaturne, Sed unum prineipium i); est enim operatio ad extra n. 191): quae tamen in Symboli appropriatur Patri.

243. De creationis actione. - De ipsa autem reationis actione videtur tenendum, eam neque formaliter, neque Simpliciter transeuntem dici posse, Sed esse ex sese se formaliter immanentem ac nonnisi Virtualiter transeuntem.

, ΕΘ duplex rei operatio, inquit S. Thomas e gentes II, 1. Una quidem immanenS), quae in ipso operante manet et est ipsius operantis perfectio, ut sentire, intelligere et velle alia vero, quae in exteriorem rem transit tranSiens), quae est perfectio laeti quod per ipsam constituitur, ut calefacere, secare et aedificare. Creationem esse actionem immanentem inde colligitur, quod in divinis literis dicitur Deus verbo, nutu, imperio, Voluntate Sua re creRSSe PS. 32 6 9 148, 5 Gen. I, 3 te nutusque divinus ita cum opere ungitur, ut nihil inter utrumque intercedat. Atqui nutus, voliti etc. est actu immanens. Virtualiter tamen est actio transiens, cum ejus terminus et effectus eXtra Deum ponatur. Si creatio a est iii spectetur designat secundum T Uomam de Ot. q. 34. 3. Dei actionem, quae est ejus essentia cum relatione

rationis ad creaturam. Ρassive vero accepta nihil aliud est realiter, quam relatio quaedam realis ad Deum cum novitat essendi. Cf. Panis i ea ide Deo creante th. 5 s. Stent rumin Synops th. 63 88.

244. Solum Deum esse causam effleientem universi, diSerte docent SS. Seripturae. Ita IS. 44, 24 Deus dicit: Ego sum Dominu8, facien8 Omnia,

Def. etiam professio fidei praescripta aldensibus ab Innocenti III etc0ne coloniens tit. 3 c. 11, quod hoc dogma solide explanat.

216쪽

206 Tra et VI de Deo Creatore Deus solus esteaetendens coelos olus, stabiliens terram et nullu mecum SS. 37,

16 Jer. 10, II S. te. Neque a est, inquit Augu Stinus de civ. Dei XII, 24, ullius naturae quamlibet minimae mortaliSque Creatorem nisi

Deum eredere ae distere et antequam possit intelligi. Imo revelatio docet, ita Deum s odi m esse universi ausam effieientem, ut Xeludat a creationis opere quamlibet auSam Seeundam, ObnOXium, in Strumentalem. Exeludit eam Silenti O, eum nunquam tali CaUSae injietat mentionem, quamvis de Creatione SaepiSSime Sit Sermo in peribu vero providentiae, quibus ordo rerum Semel inStitutu regitur et administratur, frequenter angeli memorentur, quorum opera Deu utatur; Xeludit eam aequivalenter, eum ad Dei nutum Omnia narret eSSesaeta exeludunt

eum di Serte patres, eum refellunt gnosti QOS, qui angeli adseribebant Creationem. Ita Irenaeus proponen fidem catholicam ait I, 12 n. 1:-Non per angelo Deum erea SSe), neque per virtute aliqua abscisSas ab Hii Sententia nihil enim indiget omnium Deus, Sed per Verbum et Spiritum suum Omnia laetens. aes etiam II, 2 n. 44. 35 n. 4 IV, 20 n. Et ideo insertis Thomas de Ot. q. 3 a. 4, Secundum idem ea tholi eam poni-mUS, quod omne SubStantia Spirituales et materiam Corporalium Deus iis mae lima e creavit, haereti eum reputanteS, Si dientur, per angelum Vel aliquam reaturam aliquid esse creatum unde Damascenus dieit: Quicunque dixerit angelum aliquid creare A. S.

245. Quaeritur tamen, num alicui creaturae creandi virtus possit saltem communicari. o patres 1 aequivalenter negant, cum passim inde probent,

Filium vel Spiritum s. esse Deum, quod ipsis creatio tribuitur; quae illatio

esset infirma, si et natura finita, quamvis virtute communicata, creare OSSet. , Omnia per Verbum facta sunt, inquit A. Athana Stu or. e. rian. . 21, quod an non fecisset omnia, si ipsum quoque Verbum e rebus creatis esset. Nec enim vel angeli possunt creare, cum ipsi sint creati, licet ita senserint Valentinus, Marcion et Basilides etc. φ2. Suadetur . Scripturae testimoniis Is 37, 16, 44, 24 48, I S. Jer. I 0 10 S. Bar. 3, 32 8 etc., quibus creata universitas rerum exhibetur ut argumentum Omnipotentiae, gloriae perfectionisque Dei, speculum divinorum, quae praerogatiVa mund non adeo competeret, Si pariter esse OSSet cauSaefinitae opus. Quare Augustinus de gen ad lit. IX, Mn. 28: Creare naturam, inquit, tam nullus angelus potest, quam nec SeipSum. Im JO. a m ara cae mura de . . II, 3 pronunciat , Quotquot autem sunt, qui Substantiam ullam, quaecunque tandem illa sit, ab angelis creatam esse contendunt, horum ore diabolus loquitur eum enim creaturae int, rerum minime conditores sunt. Cf. Hilarius de Trin. V, 4 Cyrillus at the8. SS. 14 c. 6 Victorinus afer adv. Arium l. I. n. 3 Vigilius aps dial contra arianOS, Sabell. etc. l. 2 n. 3 7 , Creaturam creatricem esse non OSSe, nulli eS Omnino ambiguum. Cassi odorus de anim. c. 2 Athana Stu cum 9 episcopis in p. ad epise. DOS . 8 etc.

3. Magno consensu id tuentur theologi contra Durandum et Magistrum sententiarum teste Valentia l. I. disp. 34 2 p. 4, qui tamen

217쪽

et esse potest mundi Creator. 207fatetur id magis colligi ex auctoritate, quam ex ratione. R ii ad di vero deonte supern disp. 7 c. I n. I 0 Seribit , Non repugnare creaturam e re antem,

probabilissimum esse proponemus p. metaphySic traci de creatione squod tamen non prodiit). Sed si revera tali creatura possibilis esset, unde factum est, ut in tanta creaturarum arietate nunquam talis extiterit natura γ4. Ratione . Thomas assertionem ita probat de Ot. q. 3 a. 4 , Creatio infinitam virtutem requirit in potentia, a qua egreditur quod e quinque rationibus apparet. Prima est ex hoc, quod potentia facientis proportionatur distantiae, quae est inter id quod fit et oppositum ex quo fit. Quanto enim frigus os vehementius, et sic a calore magis diStan8, tanto majori Virtute caloris opus est, ut ex frigido fiat calidum. Non esse autem Simpliciter in infinitum ab osso distat, quod ex hoc patet quia a quolibet ente determinato plus distat non esse, quam quodlibet en S, quantumcunque ab alio ente distans inusnituri sit ideo ex omnino non ente aliquid facere non potest esse nisi potentiae infinita0' ito. Deinde si causa secunda creare p08Set, jam aliqua perfectio univoce Deo et creaturae conveniret atque operandi rati divina Secundum gradum tantumo accid0ntaliter videretur differre ab operatione creaturae, quod nullo modo admitti potest, quamdiu esse divinum essentialiter differt ab illius esse , Cum secundum ordinem agentium, inquit Phim ara c. gente II, 21, sit ordo aetionum, eo quod nobilioris agenti Π0bilior est actio, oportet quod prima actio sit primi agentis propria Creatio est autem prima actio, eo quod nullam aliam praesupponit, Omne autem aliae prae8Supponunt eam. Est igitur creatio propria Dei solius actio, qui est agen primum. μIm creaturae ne inStrumentalem quidem causalitatem physicam tribui posse tenendum videtur quod S. Thoma ita l. c. probat , Effectu respondens actioni propria instrumenti est prior in Via generationis quam effectus responden principali agenti. . . prius enim St Sectio ligni quam forma scamni et digesti cibi quam generatio carnis oportebit igitur aliquid esse effectum per propriam Operationem in Strumentalis creantis, quod Sit prius in via generationi8, quam esse, quod est effectus respondens actioni primi creantis. Hoc autem est impossibile; nam nihil est prius et ' 8Se. f. a ZZella d. 1 a. 6.

246. II De causa eaeemplari mundi. - raetermissa cau8a materiali, quae nulla est, quia ut ostendimus rerum univerSita creata est e nihilo, accedamus ad causam ejusdem Xemplarem, cuju8 ecasione ad rem scribitis. ΑΠSelmus Onol. c. 9, clarum S Se, quae facta Sunt, nihil fuisse antequam fierent, quantum ad hoc, quia non erant, quod nunc Sunt, nee erat, e quo serent; non tamen nihil erant, quantum ad rationem facientis, per quam et Secundum quam fierent. Dicendum Scit est cum Albert M. comp. theol. Ver. I, 5. quod Sicut in mente artificis prius est forma rei, quam Opus eXeat: sic ideae rerum ante mundi constitutionem in mente Creatoris erant. Cf. n. 51.

Quapropter distinguere licet inter mundum intelligibilem et sensibilem seu visibilem illo infinita Dei sapientia praeconceptus Xemplari instar archetypi ab aeterno praeexstitit et mundo visibili condendo praeluxit, hic vero ectypi instar perfecti a Deo in tempore fuit conditus CL Thomas I. p. q. 15 . I. q. 44 a. x de veritate q. 3 a. I; Stauden mater, Dogmati t. a . 247. Huic distinctioni innititur partitio illa cognitionis angelicae in matutinam et vespertitiam n. 77 a.), cujus subinde mentionem facit . Augustinus, et quam . Thomas de verit. q. - 16 ita Xplicat: Co-

218쪽

208 rael. I. de Deo Creatore Variae finis distinctiones. gnitio in Verbo dicitur matutina cognitio ultima autem rei cognitio est, secundum quod cognoscitur in Me ipsa, et talis cognitio dicitur vespertina. Sciendum tamen, quod ista distinctio potest dupliciter intelligi. Uno modo ex parte ne i cognitam alio modo ex pia be medii cogno8eendi. X parte quidem rei cognitae, ut dicatur res in Verbo cogΠ0Sci, quando cognoScitur esse ejus quod habet in Verbo in propria ver natura, Secundum quod cognOScitur ipsum esse rei quod habet in seipsa et hic non est conveniens intellectus, quia esse rei quod habet in Verbo, non est aliud ab esse Verbi, quia ut Anselmus dieit, creatura in Creatore est creatrix SSentia unde hoc modo cognoscere creaturam in Verbo, non esset cognitio creaturae sed magis Creatoris. Et ideo

oportet hanc distinctionem intelligi ex parte AEd id cognoscendi, ut dicaturres cognosci in Verbo, quando per Verbum ideas archetypas ipsa res in propria natura cognoScitur in propria ero natura, quando cognoscitur per formas aliquas creatas rebus creatis proportionatas, Sicut cum cognoscit per formas sibi inditas, vel etiam si per formas acquisitas cognoseeret ete.

248. III. Si in sinem creati onis inquirimuS, haud paulum juverit varias distinctiones sinis prae oeulis habere. Distingui fuit debet a sini Os e fi S, ad quem pia ex inSit Sua natura tendit et ordinatur, qui etiam sint internUS, propriuS, Uni VerSalis, physieu audit et sini operanti S, quem ibi operan pro Voluntatis optione constituit, qui

et XternuS, partieulariS ethicus dieitur. Ita sinis horologii 6peris est indicar diei horam sinis artificis operantiS), qui illud Construit, uerum,

manifestatio Suae peritiae Seu gloria ete.

b. Distingui poteS sinis qui, cui, quo Fini qui illud bonum denotat, quod agens intendit seu appetit hie etiam objectivus dicitur vel sinis cujus, Seil e u gratia Seu deSideri agen Operatur sinis cui est subjeetum, cui Seu in ei*US commodum perans bonum intendit. Fini quo Seu formalis Ontinetur asseeutione et OSSessione boni, quod operatione intenditur. Distingui debete inter finem quia et causam inalem Causa malis est bonum ab Operante distinetum, quod sua bonitate eum allicit et determinat ad

Operandum, Ut pSum RSSequatur. Fini quia est ratio ad operandum O-Ven. Ut eX. gr. bonita ipSius operantis), ne praeseindit ab eo utrum Onum Sit ab Operante OSSeSSU RI POSSidendum. d. Aliud est agere e iam sine aliud agere et Os t et finem Seu proptet smis OnSeeutionem Agere eum sine non exigit, Ut peran sini ConSecutionem tamquam bonum ibi intendat, sed opponitur actioni irrationali et imprudenti. Agere propter sinis consecutionem quandam indigentiam Seu defeetum adsignificat, quem eXplere debeat bonum obtinendum. Cum qua distinctione alia cohaeret: e aliud Seil est agere ex desiderio sinis, quod indigentiam Supponit et proprium est reaturae aliud est agere ex ara et e sinis, quod boni abundantiam innuit propriumque est Dei.

219쪽

Finis mundi est gloria Dei. 209249. Quibus praeStituti 1 quaeritur, quis sit sinis operis mereatione seu finis nundi. Ad hane quaestionem jam responderunt angeli laetabundi Christi nativitate canentes: Gloria in altissimis Deo et in terra suae hominibus bonae oluntatis Lue 2, 14), Seil sinis mundi est bonum hominis et gloria Dei, ita tamen, ut bonum nostrum Subordinetur gloriae

Dei, qui eSt Omnium Q. Hine eone Vaticaniam SeSS. Can. 5: Si quiS ... mundum ad Dei gloriam conditum esse negaVerit, A. S.

Quae fusius Xponit concilium coloniense a. 1860 docens iitra c. 13: Si . . . fini Operis quaeritur, dicendum profecto est eum Deum hoc intendisse et intendere adhuc, quod cum ejus actione ita est conjunctum, ut ab ea separari non possit . . . Quod ab opere Dei abesse non poterat, erat ipsa persectionum divinarum, potentiae inprimis, sapientiae et bonitatis manifestatio, quae, cum in Dei laudem cedat, gloria Dei externa vocatur Deum ero persectionum Suarum agnitionem et amorem seu gloriam Sternam revera intendisse, dubium 8Se non Osest, Sive spectemu res effectaS, quae natura Sua

Dei perfectionem manifestant sive hominem, qui ratione praeditus est, ut Deum ex operibus agnoscat et amet sive Deum ipsum, qui ut ex opere u agnOSceretur, utpote Sanctus, non velle non poterat. Hine illae iam crebrae Scripturarum Oees, quibus ad laudandum Deum ex operum ejus magnitudine monemur. Intime inter se connectuntur hominum felicitas et Dei gloria. Hanc enim dum homines promovent, sua augent merita suamque felicitatem; et

Deus quo majora bona hominibus largitur, eo majora praebet suae bonitatis documenta Suamque auget gloriam unde sicut haec ad illam, ita illa ad hane ducit. Si tamen de utriusque finis ordine quaeritur, dicendum est, ultimum operis finem esSe Dei gloriam, ad quam etiam rerum creatarum et singillatim hominis felicitas referatur Dei enim gloria, cum utpote Deum respiciens altioris sit ordinis quam hominis felicitas, hanc sibi submissam Subservientemque habeat decet. Neque ex hoc existimandum est, detrahi aliquid Dei in nos bonitati. Nam bona nobis collata, eum ad Dei referuntur gloriam, non minuuntur, imo quo Studiosius per ea nos Dei gloriam quaerimus, eo magis ditescimus ipsi nec Deus ita suam in mundo intendit gloriam, quasi X ea aliquid, quod non habeat, boni aequirat, cum id solum velit, quod rectus ordo exigit. Scripturae aliis quoque modis testantur rerum universitatem e88 in Dei laudem et gloriam, sive cum a. id diserte affirment de homine IS. 43 7: Et omnem, qui invocat nomen meum, in gloriam meam creavi eum formavi eum, et feci eum. nominatim b. de homine per Christum reparato Qui praede8tinavit nos in adoptionem siliorum per . Christum in ipsum . . . in laudem gloriae gratia ipsius ph. I, 6 Phil. I, 10 e de beatis, qui exhibentur Deum jugiter in coelis glorificantes Apoc. 4. 11 19 6 etc. sive d. cum Christus nos doceat, Vel sibi commissum fuisse opus clarificandi atrem supra terram J0. 17 4 8iVe e. cum singularia quaedam Dei per hunc in finem a Deo patrata

reserantur: PS. I 05, 8 Salτavit eos propter nomen suum, ut notam facere Οὐ-tentiam uam, Sive s. cum creaturae vel irrationales sponte Sua Deum laudare perhibentur, ut in s. 14 Laudate, et in hymno Benedicite Dan. 3,

250. Si vero id, quod Deum ad creandum impulerit, quaerit , Seusini operantis, eum eodem concilio dicendum est

Hur ter, Compend theologiae II, 9. d. Il

220쪽

210 Traef. VI. de Deo Creatore Deus bonitate sua

2 ni hi Deum, quod ab eo est distinctum, ad creandum impellere potuisse, cum utpote ibi SusileienS, nihil Sibi appetere possit Praeterea Deus omnium est A et 2 ApDe. 1, 8 21, 6 22, 13 et , cum qua praerogativa pugnat, ut aliquod bonum ab eo distinctum ei fuerit causa ad creandum movens tune enim relate Saltem ad Creationem, ut bono competeret dignitas τι omnium AetΩ. Quare passim theologi docent eum Joannesaresberiensi Polycratici II, 26 Mig. 199 459): Adeo quidem prima est

voluntas Dei), ut si quaeratur de aliquo eur ita Sit, reetissime dicatur, quoniam ille Si voluit, qui omnia, quaecunque voluit, fecit. Si Vero cur

voluerit, inquiratur, inepta quaeStio St, quoniam primae CRUSae, Oluntati Seil. quaeritur eaUS3, et u nulla Si omnino nuSR. 251. Cum autem voluntas ad operandum bono OVentur, ne ullum

bonum a Deo distinctum eum ad creandum induxerit, bonum quod Deum ad creationem movit, intra ipsum Deum eSi quaerendum Seil. 3. bonitas sua Deum movit ad creandum, Ut Se alii communiearet atque in alios derivaret divitias bonitati suae eosque redderet elices. Quod a Sponte Sua Sequitur X dietiS, et di Serte OS Oeet h. One. V a-tiennum SeSS. 3 eap. 1: Hie Olu Veria Deu bonitate Sua et Omnipotenti virtute non ad augendam Suam beatitudinem, ne a Requirendam, Sed ad manifestandam perlaetionem Suam per Ona, quae reaturi Simpertitur, liberrimo consilio simul ab initio temporis utramque de nihilo

condidit creaturam ete. AEt antea Cone ColonienSe l. .: Cum porro Deum CreaSSe OnStet, et eum quidquid agit, ex amore bonitatis suae absolutae eum gere pariter OnStet: reete dicimus, Deum bonitate sua, ut liberemUndum ereuret, motum SSe Hoe etiam sensu S. Augustinus dixit dedoeir. Chr. I, 32: Qui bonuS St, SumUS.

e. Idem nos docent patres. Ita Irenaeus l. 4 c. 144. II: Non quaSi indigens Deus hominis plasmavit Adam, sed ut haberet, in quem collocaret sua beneficia. φ Hilarius in s. 135 n. 8 , Faciendorum Sola misericordiae Suae causa St, neque enim eguit, ut fierent. Sed qui bonus est, in id universa fecit, ut plures bonitatis suae copiis uterentur. - Dama Scenu SP. O. II, 2 , Quoniam igitur bonus omnique bonitate praestantior Deus non satis habuit sua ipsius contemplatione frui, sed pro nimia bonitate Sua quaedam esse voluit, quae ipsius afficerentur beneficiis ejusque bonitatis participes forent eam ob causam ex nihilo producit conditque universa te. Idem d. colligitur ex natura boni maxime perlaeti, cujus est se aliis communicare.

Cf. Schoeben g 132. 252. Quare Deus triplici modo i dici potest creationis sinis et . Ipsius enim bonita eum ad creandum movit, sinis ergo quia dicitur; ipSiu gloria Seu gloriae manifestatio, ideoque Deus manifestandus eSi sinis

i Ad rem S. Bona Ventura breviloq. p. 2 c. I , Nam quoniam principium perfectissimum, a quo manat perfectio universorum, necesse est agere a Se et Secun