장음표시 사용
121쪽
Deum cognoscere, eumpseri) colere, reuera experiemur eum propilium err beneuolum, plurima ab eo ben0ici percipiemus. Atque hunc tensum sequentia flagitare videntur. Possit citrumque futurum conditionaliter accipi ut si cog rouerimus& cognoscere studuerimus Iehouam, tum quasi aurora paratus erit egressus eius, quo sensu molestissime verba co
Qis taurora. J Amplificatio fauoris Deiri beneuolentiae diuinae a duabus similitudinibus una ab aurora qua post noctemri tenebras sequens, quasi vitam claetitiam hominibus restituit. Altera a pluuia quae terram foecundat,&feminibus quasi mortuis vitam impertiat. Per aurorum igitur laetitia post dolorem: per pluviam bonorum omnium coispia post inopiam significatur. In Hebraeo tria sunt vocabula pluuiae, quorum primum quasi genus est, duo posteriora quasi species sunt. Sic&De ut primum genus ponitur, deinde hare et dem species, sed alio ordine, nempe ibi Septuaginta & qui eos sequi.
est pluuia matutina serotina. Graeci per egrestis eius reddunt nueniemus e . Item,pluviam temporaneam σserotinam. Hic etiam legerunt ad locum Deut.respicientes, quodvivetus sequutus est.
Chaldaeus paraphrastes pro videtur legisse αλ': id est, quae foecundet seu irriget terram, quod nostri equuti
ctui faciam tibi Ephraim, qui aciam tibi Iuda'
bonitas inrasit velut nubes matutina, velis ros mane evanescens. HActenus cocio quarta fuit, sequitur nunc quinta,quae ab hoc loco ad fine capitis undecimi durat: prior autepars eius ad fine versus septimi eiusde capitis durat.
122쪽
Hic autem versus querelam Dei continet, qu bd Israel Iuda, nec plagis emendari queant, nec ullis alijs remedijs sanari, quodq; prae se ferat studium pietatis, sed quod imulatum tantum sit&momentaneum.
Q id actam tibi. Scilicet amplius quam feci hactenus, item viam reuocem sanem admoneamne an castigem Atqui trumq; a me factum est, idq; frustra. Videi. cap. Ei a iae: Estq; proinde quasi parentis in perditos filios affectus hic expressus,& oratio interrogationeri communicatione ut magis sit efficax. Quia bouitus uestra. J Hypocriticae poenitentiae descriptio. Bonitiis autem hoc loco pro charitateri benescentia accipitur, ut omnia charitatis leneuolentia officia erga proximum contineat. Simul l Synecdochiκῶ pietatem ibedientiam erga Deum complectitur: ut V. s. apparet. Haec igitur, inquit, bonitas similis est nubi matutinae, quq scilicet pluviam minatur, sed mox orto Sole in ventos dissipatur expectationem hominum fallit,in similis est rori, qui mane statim orto sole evanescit id est, non constans est, aut sol id in pietatis probitatis studium. Sed hypocrisis tantum fuga&evanida. Velut nubes. Iudas Apostolus .ir.νεφελπι Phoi .l. nubes
Propterea dolam eo in Prophetas de occidi eos verib oris mei ut iudicia tua esse iat quasi lux exo
ST dium suum in sanando populo&conuertendo prς
dicas Deus, quod idelicet ministerio Prophetarum ad hoc sedulo ratur, ut admoniti resipiscant. Propte ea. Prior pars versus duplicem sensum recipit, qui tamen tesque eodem recidit, prior hic est, magna, Prophetas do incium propheticum extruxi, pene ipsa docendi
123쪽
cendi adna oriendi vos molestia occidi Pollarior ex ciclid de dolavi populum per Proph tas meos, petieetae caui verbis oris mei, dum videlicet Prophetae quasi meis verbis peccataeo tum reprehenderent, poenasque pret dicerentci comminarentur.
Excidi. Verbum Hebraicum significat secare aut exscindere, ut ligna secantur, dedolantur, aut e X poliuntur, aut Vt lapides ex montibus exscindui rur, aut excisi expoliuntur. Vta ictu. J Id est ut poenitentia tua es et non hypocritica aut simulata, sed sincera, clara, Sc perspicua quasi lux Solis exorientis, similiques fructum poenitentiae nempe fauore meum,&benedictiones omnis generis reportares. Vtrunque enim lux significare hic videtur. In voce autem l cis respicit ad id quod ante dixit quasi aurora paratu si
bonitatem volo non sacris num scientiam Dei magis quam holocausea. O Stendit quid pricipue docuerint Prophete,&in quo
praecipue vera poenitentia sita sit, nempe in vera Dei cognitione, timore, sincera charitatis erga proximum officijs, simulque peruersum populi de cultu Dei iudicium reprehedit, qui magis in facrificioru ceremonia 1 una pompa, cultum De istum esse putarunt. Vt autem haec opinio semper in animis hominum multorum haesista o. tra haec admonitio semper iedulo a Prophetis inculcata est, unde&i Samuel cap. ii. v. ar ijsdem pene verbis pro posita est. Nu quid voluntas ehous est in holocaustis de Vi ctimis ut in obtemperando voci teli ouae. Ecce melior est obedientia quam victimae, de auscultare magis quam offerre adipera arietum Eademq; sentetia subinde Min Psalmis&Prophetis repetita est V Esaiae . Ieremiae s.&passim a libi:&Christus bis in Matthaeo hanc repetit Mattico vor
124쪽
Nec in Ecclesia tantum haec peruersa opinio, sed etiam extra Ecclesiam omnibus temporibus in genere humano viguit, etiam apud Ethnicos, Vnderi a sanioribus philosophis praesertim Platone grauiter est reprehensa, qui Plato in Alciabia de r. sic inter caetera scribit. Deorum natura non est eiusmodi ut donis concilientur, veluti improbus foeneratori graue etenim indignumq esias et, si Di ad nostra dona atque se crificia respiceret, non vero ad animum si quis pius&iustus nimirum fit, multo potius opinor, ad animum respiciunt, quam ad opiparas has pompas atque hostias, quas nihil prohibet, quo minus vel homo priuatus, vel Respub si quibus sceleribus se obstrinxerint, illata in nocetibus iniuria quotannis exsoluant scilicet ad scelera expianda Verum enimuero Di munerum sordibus minime capiuntur. Sed haec omnia secure c5tem nunt. Videtur igitur ut apud Deos apud homines fana mente praeditos iustitia&sapientia cetteris omnibus rebus in precio esse. Haec Plato. Sacrificia igitur veteris Testamenti, etsi partim typica erant commonefactiones de doctrina,vi nerui publicae congregationis, dic τρx I pi seu pars stipendi docentium, suoq; proinde ordine facienda erant: tamen non placebant Deo sine fide, Ine obedietia morali,& nisi ex praescripto
legis diuinae omnino fierent. Quoniam bonitatem. J bonitas'etn hic pro charitate, hum nitate,& beneuolentia accipitur.& omnia charitatis & humanitatis erga alios praesertim miseros& inopes quae secunda Decalogi tabula praecipiuntur complectitur. Repetatur autem haec VOXeX v. . Septuaginta&Vetus specialiter misericordiam Vertunt. non μcrificium.JNegatio hoc loco non negat simpliciter, sed vim comparationis habet aut correctionis. Negatio enim non semper priuata ut remouet, sed interdum comparat Vel corrigit tantum, quomodo hic accipiendam esse etiasequens membrum ostedit.Sensus es igitur: Malo bonitatem
125쪽
quis sacrificium. Sed de hac phras plura in tractatu de phrasibus suo loco dicemus. sacrificii . Nomine sacrifici & holocausti, omnis eXtes. nus cultus ieremoniae omnes significantur. Et scienti Dei. J Scientia Dei hic fidem totius doctrinae Ecclesiae, deessentia voluntate Dei cognitionem, Opera omnia quae prima legis tabula pret cepta sunt, complectitur Potest tamen&eiusdem sententiae repetitio esse, Vescientia sit pro operibus ex scientia Ide vera manatibus, ut dicitur Ieremiae et r. v. 6. Iudicauit Iudicium pauperis egeni, tunc benefaciet ei, nonne hoc est nosce me ait Ieho ual
Ipsi autem ut homines transires sunt se , ibi in me perfidifuerunt. HActenus studium suum erga populum voluntatem
quam sequi eos voluit expressit Deus. Nunc contra
pervicaciam populi exponit, quod videlicet neglecto abiecto omnis pietati si humanitatis studio, cereis mota ijs tantum: sacrifici j cumulandis Deum colere conetur: id enim vocat foedus transgredi seu violari in Deuperfidum esse evthomines. J Qui scilicet natura leues&meonitates lunt. Per Antithesin enim homines hic Deo opponutur. Vt enim Deus bona fide cum hominibus agit infideliter promissa praestat. Ita illi contra perfidi sunt: foedifragi. Vetus Adamum vertit quasi nomen proprium: visiit sensus, quod primi hominis exemplo fruelit in Deum peccent, quo d aismen huic loco minus conuenire videtur. Foedis. J Id est, legem ut Deuter. 6. v.2. Iehoua Deus noster pepigit nobiscum foedus in Horeb: id est, legem suam nobis tradidit Deus. Ibi JId est, in terra promissa vel in ea re in qua maxime me demereri conantur. P a VER.
126쪽
tia in civit. operaxtium viquitatem potata Peturne. LP Ergit in reprehendendis accusandis peccatis popu-ti liraelitici, quod regnum affirmat esse ciuitatem hominum maleficorum4 sceleratorum. Giliad.J Regio erat ultra ordanem ubi tribus Ruben Gad de dimidia tribus Manasse, poli essionem acceperant, sed hic pro toto regno lsraelitico per Synecdochen accipi
Operantum iniquitatem. Id est,hominum sceleribus dista giti; omnis generis coopertorum.Vide Esaiae p. v. 6. Vulgata verso pro iniquitate dolum habet. Postula sanguine. J Id est,caedibus atrocibus peccatis Sanguis enim Diterdum in genere pro atrocibus peccatis S Ἀ-mnis generis sceleribus usurpatur. Vt viii sanguinum ode
Ah vertunt calida seu alluta seu exercitata caedibus d homicidiis.
Ei quemadmodum experiunt hominem turmae las; num sic, cietas cerdotum in via trucet anthumero uno nam celus cogitatum perpetrant. AMMificat scelera populi collatione, idque in specie. Ipsi inquit, Sacerdotes populi fraclitici nihilo sunt meliores latronibus Icarijs qui homine in , ijs gulant C trucidant quod si Sacerdotes tales sunt, multo
Inu structabis J Haec pars magis ad protasin pertinet latronem enim est in viis inicidare homines.
Hi eromo. Id est, coniensi uno conspiratione ut Sotaphoniaci
127쪽
phoniqῖ. V. 0. Vt serviant ei humero no id est, consensu. Ati plerique vocem Hebraicam pro nomine proprio urbis S si A. J Vox Hebraica in genere significat cogitationem, sed plerunquel pecialiter pro cogitatione scelerata consilio alijspernitioso accipitur. Hic aute de eo dicitur, quod lacerdotes populum adsimulacrorum cultum pellicereia quod perinde esset, ac si eos interficerent, more latronum trucidarent. VER svs XI.
In domos avideo editatem ibi ect cortati Ephraimposnitu ectu aes E hic Idololatriam populi totius accusa quam nomine foeditatis, scortationis io utionis designat, cier ad rei indignitatem, turpitudinem exaggerandam
Affirmat autem se eam foeditatem videre, ut ostendat ea tam esse manifestam, ut tegi amplius, aut e Xcusari nequeat. Et verbum uidendi etiam ad reliqua membra vim suam
Israelautem Sc Ephraim hic pro eodem sunt, ut passim alibi Vel Ephraim est pro Ieroboa, qui ex tribu Ephraim misi primus idololatriam publice in regno Israelitico, pliam dictum est, instituit. Conuenit autem hic versus cum Versu rertio, Capitis quinti.
Etiam o Ludaponit, Israel, me em tibi dum reduce
Verela est quod Iudaei exemplo Israelitarum adi
candum,&praesertim idola colenda inuitarentur, de - seduci se pater Stur. Simul l; comminatio est, qud dlud itandem una cum Israelitissimili poena captiuitatis cyc
128쪽
exiiij afficiendi essent, qualis admonitio etiam supra fuit
Interpretes in hoc Versu exponendo propter sermonis obscuritatem admodum Variant, sed hic sensus quem expressimus implicissimus, Grammaticae verboruρ menta Prophetae conuenientissimus esse videtur. Povit.JScilicet populus Israel suppositum enim deesse vi. detur, quod ex proximo versu repetendum est.
ponit messem. id est, peccati segetem, materiam, exemplu& fructum id est, inuitat te ad idem idololatriae peccatum, quod ipsi sequuntur, quod cum etiam imiteris, eandem cuipsis mercedem fructum metes: id est, eadem cum ipsis
Alii paulo aliter, sed eodem fere sensu interpretatur hoc modo: Etiam Iuda ponit Messὶm tibii frael: id est, quod tu seris, ille metit: id est,exemplum idololatriae a te institutae imita.
tur, handem tandem poenam quam tu sentiet. Dum reducere conor.J In Hebraeo est,eam reduco captiuitatem populi mei sed reduco seu conuerto hoc loco simpliciter esse videtur, pro reducere seu conuertere volo, studeo, conor, ut interpretati sumus:&sc proXimo ca. v. i.Verbum fano, pro sanare conor accipitur de quo Hebraismo suo loco dicemus: Conari igitur captiuitatem conuertereseu reducere nihil aliud est, quam populum ad poenitentiam vocare, ab idololaia tria ad verum Deum colendum reuocare, ne tandem propter hoc peccatum in captiuitatem abducatur,&it breuiter dicam, Est captiuitatem imminentem auertere. In vocibus &ma , pulchra in Hebraeo est paronomasia. Populi mei. J Id est, Israelis. Est enim antecedens pro elao
129쪽
V anare conor Israelem, reuelatur iniquit , Ephraim, se malitia Samariae quoniam faciunt mendacium se domiserantur, se foras ut latronessotiant.
V est quod populi malitia in curabilis ae sperata sit. Comparat enim Deus se & Prophetas Medicis, doctrinam Ecclesiae medicinet: Peccata autem populi morbis corporum inis ueteratis pertinacibus, qui remedi j magis exacerbantur quam mitigantur. Dum sanire conor. In Hebrae est, dum uno vide versum ultimum capitis praecedentis in Verbis: Pura reduco captia iis
Reuelatur iniquitas. J Id est, magis magisque sese profert, cuiusmodi sit ostendit, dum in dies maior fit. Medicus enim dum morbum tractat, magis magisque ingenium morbi cognoscit. Iniqui as Ephraim.J Israel, Ephraim, &Samaria hic pro eodesunt. Ephraim igitur Samaria sunt quasi antecedentia pro relativo posita , pro dum sanare conor Israelem, interim magis patefitin innotescit iniquitas eiu si malitia eius. Quia faciunt mendacium. J Mendacium vel integritati vel sinceritati opponitur. Sensus est: Nullam esse in populo integritatem, sed omnes eo magns audibus crimpo turis studere, quὸ magis admoneantur desistanti vel opponitur aequitati iustitiae,&iniustitiam atq; iniurias omnis generis significat. Domi urantur.JQuod generaliter dixit, specialiter iam e plicat,&duas iniuriae species exprimit, fraudemi vio
Porii, inquit, Arantur: id est, occuliis artibus aliena bona
130쪽
ad se pertrahunt furum instar, qui noctu domos subeunt,&hi furta sua tegunt palliant,vel poenae metu,VereTistimationis tuendae caussa. Foras auiciniboliant. Id est, aperta vi aliena capi ut, aliosque instar latronum irae donum opprimunt, palamque me omni pudore in alios saeuiunt, idque vel cyclopica audacia esse rati, vel spe impunitatis quam pr cipue potentiai autoritas ipsis polliceri videntur adducti. Atque hanc interpretationem Chaldaeus&doctiores inter Hebraeos sequutur. Alii tamen de poena accipiuntri interpretantur: Ideo suringredi r domum, dcc d est, hostes qui regnum vastabunt&νrbes deripient, erunt ipsis instar furum&latronum.
Et cogitant cum animis suis me omnis matulae ipsorum nemorem futurum sed paulopos sevis operibus circumdatum iri quae cora acie me unt. AMplificat querelam a populi securitate, simulq; causissam exprimit praecipuam scelerum .im poenitentiae, nempe de Dei iudicio dubitationem&lpem in punitatis. operibra uis. J Id est, mercede operum seu poenis peccarorum: opus enim saepe pro mercede opeiis accipitur, ut
Mistitia ua exhilarant regem se mendaci, sprincipes. J Vrsum in dololatriam populi principum inuehitur: hq caute reprehensio ad versum . durare videtur. Accusat autem reges' principes, Autores defensores idololatriae. Vulgus aurem accusat quod ingratiam regum idola coleret.