장음표시 사용
311쪽
ΤRACTATUS DE UIR T. REL lG. CAp. VIII. stitutione cxxx Iv. S. Pii V. Item ut resi-i ni primis Ecclesiae saeculis & non erantunatio vel permutatio cum retervatione pen- facto nati simplices translationcs. Unde pionis licite fiat praeter conseitium Papae,Episcopi ob necessitatem vel maiorem uti ia&telienatarii, neces te est ut interveniat iu-llitatem alterius riclesiae a propria ad aliam sta eaussa dispentandi : quae est indisentiailaudabiliter transserebantur. Permutationecissenantis. Etenim iuxta rationem allatam vero conditionales celebrari coeperunt praeia a saera Congregatione cardinalium quos Pau-icipue saeculo XII. ut ex Concilio Turonensilui III deputavit ad Ecclesiae reformatio-lsub Alexandro III. in cap. vIII. de praebend. item nulla alia esse pote it caussa iusta disse ubi permutationes dignitatum fieri prohiben- tensa'ndi a iure seu lege generali quae hancitur . verum cum Urbanus III. declarasset alat resignationein. Reduus enim ait sa-iin suo decreto licitum elle beneficiarios deera Congregatioὶ sunt adnexi beneficio , ut uno in alium locum transferre , coeperunt corpus animae ἰ Ideoque natura sua ad eumlbeneficiarii resignare beneficia in manus Epiperiment qui benescium habet , ut 'οθι exii coporum, ea conditione tacita vel expressa hir honeste vi inre pro suo ordine , simatque ut eorum auctoritate ad mutuas Ecclesias ustinere impensas pro divino cultu . . . Hicitransferri, sive alter alterius beneficium con- ω enim natura horum redituum. Ne autemis equi posset. Credebatur haec beneficiorum longius quam par sit, rem protraham , di- relignatio esse libera , qua ii tali relignati
eam uno verbo: nempe quod ut resignatio ne beneficia vere vacarent. Verum cum
lieita sit, debet esse pura & libera ab Omniiconstaret aliam este mentcna resignantium , prorsus pacto& conventione, quae a iure coru- Videlicet non resignare , nisi sub ea contritim prohibentur. Quaecumque autem ex ditione ut alter in alterius beneficium sur- his intervenerit, non aliter liberari potestirogaretur ἐν de laravit Bonitaeius VIII. ina labe simoniae : & licita evadere nequit nisiscap. unlc. de rer. permutat. ln 6. licet de ri- per Papae approbationem , ad quem solumigore talia beneficia vere vacarent , tamen spectat dispensare super iure communi; sem- aequum non elie ea aliis conserre ; eo quia per tamen ex iusta caulla. Sic communiteriresignantes ea non rei igna sient , nisi credi- d ores. dissent vi talis resignationis se ad mutua beneficia transferendos , quod pollea in Cles. L U. . mens. unis. de rer. permutat. confirmatum
fuit. Hine coeperunt beneficiarii passim sine De permutatione beneficiorum . metu amittendi sua beneficia permutationes beneficiorum concipere, & caussa permuta- p. min. Permutatio , prout hoc vocabulum hic tionis in manus Episcoporum resignare : si eatis a d adhibetur , eli actio qua beneficiarii vicissimiautem Episcopi permutationes non admitte si . beneficia sua permutantes in manus ordina irent , transserendo resignantes de uno atrii resignant , ea conditione ut alter alte- aliud beheficium ; ipsi permanerent in suistius beneficium assequatur . Unde haec esti neficiis, nihilque de suo amitterent. altera species resignationis conditionalis , Si beneficia permutanda constituta sunt quae dicitur resignatio caussa permutatio-iin diversis dioecesibus; requiritur consensus nis. in qua tacita saltem resignatio in sa-l& auctoritas utriusque Episcopi. Si autem yorem intervenit a & hac ratione ta-ipe ut tio fiat cum adiectione oneris vel iis resignatio est conditionalis. Hae benefi-ipensionis; non secus ac in resignatione , r ciorum permutationes, praesertim praeeeden-squiritur placitum & auctoritas Papae r quia te pactione, olim reprcbatae erant a iure seneficia sunt conserenda sine dina inutione communi tamquam de si Inia suspectae .ldc onere quod in iis de iure non ineli . Non erant tamen vetitae permutationes leui uod si beneficia sint inaequalia ob dignita- translationes quae motu proprio ac propria tem vel iurisdictionem; est simonia iuris di auctoritate sacerent superiores : dumi Modo vini hanc inaequalitatem compensate per id iusta caussa exigeret, nempe utilitas alitia liquod temporaler cum haec dignitas & iu-
necessitas Ecclesiarum , ut ex Urbano III. risdictio sit quid Virituale. Si vero inaeqiia in cap. v. de reri permutat. habetur: si autemilitas sit in fructibus beneficii ; potest Papa D Jcopus inspexerit causam necessariam, lici limponere beneficio pinguiori pro huiusmodire poterit de uno ad asium lacum 1ransferre inaequalitatis compensatione pensionem, tam Hryonas, ut quae uni minuι sunt uiues , alibisquam conditionem ut indemnis alter ier- se Oleant utilius exercere. Hus ulmodi per ivetur.
Ius III. deputavit :De permutatione beneficiorum .
mutationes purae , simplices . & liberae fie- Ad permutationem conditiones eaedem
312쪽
ori . . requiruntur, quae stupra de resignatione sunt mm .d expositae. Qxiare beneficia conserri nequeunt petiva. aliis quam permutantibus e cum permutanis r tionem tes non intelligant mutuo beneficia resigna- urui rei ut sibi mutuo conserantur. Verum' si beneficium serte deprehendatur liti subiectum; illud resignans litem prosequi debet :Si evictum suerit; alter sine nova in possessionem immissione ad suum beneficium redibit . ut ex cap. xx. de praebenae in s. Si euti ad resignationem , ita ad permutationem , ut licita sit, iusta caussa requiri. tur permutandi: videlicet Ecclesiae utilitas, puta maior Dei cultus maiusque animarum bonum; vel spiritualis utilitas permutantium, quatenus uterque in alterius beneficio m lius Deo inservire potest. Ita ex cap. v. derer. permutat. & ex D. Thoma in IV. HAEN XU. quaes. III. art. 3. ad 8. ubi haec ha het e In permutatione es simonia, si pro aliquo terreno commodo utriusque tri alterius talis permutatio fat. Si autem pro aliquo
spirituali , utpote quia hic in illo loco melius sessi Deo servire, non est simonia. s. L V I.
De madiutoriis. 6,d. Coadiutoria est facultas ex eaussa, aucto- Iu otia ritate iuris vel iudicis cuipiam concessa , qi id di adiuvandi Praelatum vel alium beneficiarium Eeelasiae vel bene fieti regimine: ut communiter definitur. Coadiutoria duplex est: Alia est temporalis, ac revocabilis, seu sine iure in Ecclesia vel beneficio succedendi , concessa propter impotentiam' beneficiarii ad ipsius munus exequendum I unde datur et , donec vivat eoadiutus. Cap. In consultationibus v I. de cleric. ingrat. Et haec suit in usu etiam prioribus Ecclesiaesaeeulis e ut inter alia exemplum habetur D. Augustini , qui fuit sui antecessbris e adiutor. Alia est perpetua & irrevocabilis, seu collata cum iure suecedendi in Ecclesia. vel beneficio post mortem eoadiuti . Et haec antiquitus svit ignota , & solum ex stilo inducta est dc inventa , ut tradit Fa-gnanus in cap. Ex parte sua num. II. Haec enim inimiea est 6c odiosa sacris canonibus cap. Accepimus v. de pact. & expres levetita a Concilio Tridentino Iess. xxv. cap. VII. de reform. Idcirco concedi nequit nisi a ' summo Pontifice : cum ipse solus eκ plenitudine potestatis supra ius disponere pos- st. Cap. Praeposuit I v. de concess. prαbenae
Unde concedi nequit a Cardinῶi Legato , R T. RELIC. CAP. VIII.
neque a Nuntio Apostolieo. Ita Gonraleg . Garaia , aliique. adiutoria temporalis seu sine sutura successione in Ecclesiis & beneficiis Episse patu inferioribus concedi potest a proprio Praelato e proindeque Episcopus potest Parocho alterive beneficiario propter grave
aliquo incommodum idest propter gravem infirmitatem aut aliud perpetuum impedimentum , unde amplius satis non se ut suum muniis & officium exerceat eoncedere temporalem coadiutorem , non se-eus ae potest instituere in beneficiis. Episcopis tamen ac aliis Praelatis superioribus nonnisi a Papa designari potest coadiutor , non obstante quacumque contraria consti iij ine, ut ex eap. Pastoralis unici de ei ris. Idcirco si aliquando reperiatur , aliquem Episcopum dedisse Episcopo comprovinciali eoadiutorem e hoe fecit tamquam Sedis Apostolicae delegatus ; non secus eκ ordinaria sua potest a te. Ita Fagnanus &Glossa in cap. Pastoralis est. Quare e adiutor ille intelligitur qui ex caussa datur iuris aut iudicis auctoritate a. ena iuvandum ossicium praesidentis seu ministri Ecclesiae , ut cum communi Fagnanus totarit. num. 22. Dicitur enim coadiutor a coa
iuvando; sicuti tutor a tuendo , quasi tu tor & defensor. L. r. ff. de tutel. dc Fagnari lac. cit. num. 3. Gadiutor simpliciter &sine sutura successione datur ob varias causesas , ut ob morbum incurabilem & perpetuum. cap. Ex parte v. de cleris. aegrotis Clericus, si morbus sit curabilis & tempor iis , Uicarium temporalem sibi constituere
poterit. Cap. Adiicimus XIX. c. XVI. q. I.& Concilium Tridentinum sus xx I. cap. I. de re rem. Insii per Ec propter lepram , propter perpetuam amentiam , propter amit sum linguae usum, propter gravem senectu tem, propter illitteraturam e & de hoe expresse impedimento Concilium Tridentinum jess. xx I. cap. VI. de reform. Gadiutor habere debet easdem condiei C., s. nes qualitatesque quae a iure exiguuntur ad latoris tale ossicium, pro quo datur . Ita Conci- qualitalium Tridentinum expresses XXV. cap. VII. de reform. Unde opus est ut constitutus sivin ea aetate quae ad beneficium obtinendum requiritur ἰ eaque scientia ac prudentia praeditus , ut dioecesim vel parochiam in spiritualibus regere valeat . Et si detur coadiutor Episcopo in universali; debet ese iis Episcopus consecratus, ut exercere Va lear pontificalia. Quod si detur tantum ut coadiutor in temporalibus, quia Episcopus
313쪽
TRACTAT us DE Uin T. RELIC. CAP. VIII. Paroebus se dilapidator; debet esse fi-s is, probus, & circumspectias : dc satis est,
qti l sit constitutus in aetate viginti quinque annorum . Gadiutor sere eoincidit eum administratore, cui in spiritualibus &in temporalibus a Sede Apollolica dari solet Episcopis a suo Episcopatu ex legitima caussa absentibus: & coincidit eum suffraganeo, qui deputari solet pro Ecclesiis Cardinalium & pro aliis quae consueverunt habere eoadiutorem ; vel alicui promoto ex dispensatione Apostolica ad Episcopatum ante debitam aetatem. Nam eo pacto quo dicitur coadiutor a coadiuvando, dicitur suffraxaneusa suffragando . Hi ne tales coadiutores &suffraganei exspirant per obitum Episcopi :quia non est amplius quem coadiuvent, aut cui suffragentur . Fas nanus in cap. Episcopalia vI. de primi M. mιm. 38. Idem dicen dum est , dum Epitcopus abiens revertitur ad suam Sedem; aut dispensatus ad legiti,
mam uer veniat aetatem. Non cessat tamen
eoadiutori suffraganatus seu administratio , quam perpetuo concessit Sancta Sedes eum futura successione: inamo transit in ius plenum, & de iure ad rem transit ad ius in re, respectu Eceleliae seu beneficii. Fagnanus in cap. Εκ parte de claris. irrol. num. I s. oe I 6. aliique communiter . Unde non requiritur pro tali perpetuo coadiutore nova collatio . sed gratia illi concessa in coadiutoria ex primo iure sibi concesso suum sortitur esse tum . Nam in coad tutoriis perpetuis cum sutura successione collatio sit cumclatililla , Ex nunc Iro tunc : ita ut factus postea a principio iactu censetur. Barbosa de claus usu frequen. cu ue. I xl uum. I 6.
Gadiutor tamen non potest exercere nisi
id ad quod inea pax sit Episcopus, ita ut sit
selu Dodo executor ordinum coadiuti; prinindeque exequi nequit ea quibus non consentit Episcopus rationabiliter & contra- dieit . Sic ex can. Pontifices Iv. c. VII. q. I. ubi haec ratio adducitur: Ne per necessitaris occasionem praesumptionis pullulet
adiutori ex bonis Ecelesiae seu beneficii Praelati aut alterius beneficiarii debetur conqrua portio ad sui sustentationem ea De rectoribus Irr. de clerici aegrot. & est communis doctorum dummodo reditus Ecclesiae pro utriusque congrua sustentatione sufficiant . In contrario autem discrepant doctores . Communior sentit, quod in easta insufficientiae redituum pro utroque madi tus praeserendus sit eoadiutori. Sic Barbosa. Fagnanus, Engel, & alii. Nam, inquiunt ;licet eoadiutus impotens sit, tamen actualiter est & remanet Ecclesiae pastor & bene ficiarius , & cum iure in re: coadiutor contra non est beneficiarius illius Ecelesiae,
nisi in spe dc eum iure ad rem; idest Ex
nunc pro tunc , iuxta citatam clausulam Baliarum pro coadiutoria perpetua cum successione. Et eo vel maxime quod coadiis, tus, non obstante sua infirmitate , in sua Eeclesia residere tenetur , ut pro Parocho declaravit sat ra Congregatio Cone illi relata a Gonetalea ad regulam Cancellariae. Glossas. IV. num. 3O. Tenetur tamen coadiutus pro viribus contribuere ad congruam silastentationem coadiutoris , iuxta Barbolam cap. I. diss lxxx II. allegat. a Glsis supra num. 34. Et si nullo modo id praestare queat ; tunc Episcopi ipsius auctoritate eo-gendus est populus ad eoadiutori necessaria praebenda. cap. Omnis Christianus lxv I I. dist. I. de consecrat. dc Conei lium Tridentinum
seg. xx . cap. Iv. de reform. quoad sustentandos Par hos paroe hi alium noviter ere
Gadiutor Episcopi celebrans non sedet. nisi in saldistorio, neque habet Diaconos as.
sistentes , neque Canonicos paratos, neque septimum candelabrum, neque utitur baculo, nisi in ordinationibus, ut saera Rituum Congregatio I. Septembris MDCVII. deci ravit. Dum celebrat, eoadiutor habere debet , praeter Diaconum & Subdiaconum , Canonicum assistentem pro libro . sic eadem saera Congregatio vir. Aligusti MDCXXVIII
Licet tamen coadiutor ad nullam stinctionem a coadiuto adhibeatur et tenetur tamen residere, nee discedere potest absque licentia coadiuti vel sacrae Congregationiς : &semper tenetur requisitus coadiutum comi tari in vi staticineri sine ulla tamen propria expensa . Tandem pontificalia omniaque alia munia obire tenetur: cui tamen eoadiutus dare debet omnia pontificalia aliaque necessaria , pro exercitio ponti Malium aliarum-Jue episcopalium functionum. Quod autem icitur de eoadiutore Episcopi , intelliget dum etiam est de eoadiutore alterius beneficiarii. TR Α-
314쪽
Virtutes , sicuti iam alias vidimus ,
aliae intellectuales sunt, quarum est perficere intellectum: aliae morales. ad quas appetitum leu voluntatem perficere spectat: ita tamen , ut nemo ab illis dicatur simpliciter bonias ; bene vero ex his . Cum Vero appetitus alius sit rationalis .
alius sensitivus ; & ex parte utriusque pati possimus difficultates & eirca bonum rationis , idest ex parte sensitivi , & ex parterati natis circa alienum: hine virtutes minrales aliae versantur circa passi laes . ut sertitudo & temperantia ; aliae circa actiones, ut ii istitia re virtutes ei proxime choaerentes. Quare licet generaliter loquendo obiectum immediatum attributionis virtutum moralium sint actus humani , ut honesti seu tu eonseiitanei rationali naturae & legi
divinae; & set male sit ipsa honestas , quae
in elicem relucet r eum tamen haec hondi
sas consistat in ordine mediocritatis in qu libet materia servando , & eum in divςiis materia d versus servetur ordo et hitic fit tuariae instituantur species virtutis . Quae-1ibet autem virtus moralis seorsim sumpta habet pro Obiecto materiali certos Ectus hinnestos sbi propositos; re pro se ali illam
specialem hone faterii quae in iisdem actibus resplendet. Haec porro 1 pecialis honestas re-hiltat ac oritur ex diverso modo quo ordo in obiecto materiali eui ulcumque virtutis
L rvatur, dc est illud a quo quaelibet virtus
suam speciem desumit. s. I. De virtutibus moratibus. Virtutes morales ita vocantur , quia im nγediate versantur circa mores secundum rationalem in stinctum instituendos. Et inhoe differunt a theoloῖicis. : quia virtutes
theologicae immediate versantur cirea Deum, idest Deum habent pro obiecto immediato.
Hic tamen non agitur de virtutibus omnibus moralibus, sed de principalioribus dum taxat ; nenape de illis quatuor quae praeter religionem de qua actum iam esst , dieuntur primariae a quibus aliae dimanant , vel quibus adnexae sunt et & hae sunt prudentia ,
sertitudo, temperantia, iustitia . Hae quatuor dicuntur etiam cardinales r vel quia insis tamquam cardinibua tota humana vita vertitur; vel quia sunt quatuor genera vir lilium quibus reliquae stibiiciuntur & in
tali sensu tam Philolophi , quam doctores sacri de his interdum locuti sunt veltius quod singulae versantur ei rea id quoa iri
unaquaque materia virtutis praeeipuum est. i Sub hac autem ratione ceterae virtutes spectant ad ipsas, non tamquam species ad genera; sed ut mimis principales ad principaliora, Vel ut partes potentiales ad totum. Facile dignoscitur harum virtutum diserimen, si earum omela spectratur. Nam prudentia recta ratione dictat dc praecipit agenda; iustitia suum cuique tribuit; temperantia reprimit voluptates ; sortitudo firmat contra adversitates di pericula. Distinguuntur etiam ex eoriam subiectis: quia pruderitia est in intellectu; iustitia in voluntate ptemperantia in appetitu eo neu pis tibili; .rtitu)o in irasei bili , ut S. Thomas docet isi Verum secundum alios hae omnes in vo luntate perinde ac iustitia resident.
Reliquae vero virtutes morales quae a
Tullio comites , ab aliis adiunctae appellantur , secundum s. Thomam positae sunt in triplici differentia. Aliae enim stibiiciuntur eardinali tamquWii species ; ac ideo vocantur partes subiectivae virtutis eardinalis: aliae vero sine quibus virtus cardinalis integra esse nequit , ut eorpus humanum sine luis membris ; dc hae dicuntur integrales seu in tegrantes: aliae denique subserviunt ipsis cased inalibus ad instar potentiarum seu faculta- tum ; & ap; ellantur earum partes Poteri
315쪽
tiales. Hae vero virtutes cinnes , sive pri incipes , sive adiunctae, talem habent inter ses nexionem , ut nulla prorsiis absque ceterarum comitatu in statu periecto acquiri possit. Virtus enim persecta est constans ac firmus ordinis amor , quo quis id quod rectum est & rationi consentaneum , in quavis materia prosequitur et ideoque virtutes omnes includit , sive potius una est eadem virtus, quae ut periecta sit, per tuam exigit voluntatem, id temper in omni materia prosequendi quod iustum est rectumque. Virtutes item, cuiuscumque sint generis,
aliae sunt acquisitae quae sudio &actibus repetitis comparantur; aliae iniusta, quibus in instanti iustificationis cum ςratia sanctificante animae potentiae perfundunt .
. II. De prudentia. Prudentiae nomen usurpatur primo late , idest pro vera & omni cognitione quae ali quo modo dirigit voluntatem nostram ad bonum hanestum: & in tali sensu fides the logicae& habitus intellitentiae prudentia dicitur . Secundo , stricte pro notitia veri quae voluntatem dirigit ut in his aut illis
circumstat itiis operetur: &in hoc tensii dici- P useri. Virtus moralis cardinalis . Haeeii . oea' autem prudentia definitur, ut sit virtus quam t. o. cognoscimus & edocemur quid in quovis negotiorum genere seu in quavis parti culari actione agendum sit tamquam honestum , & fugiendum tamquam turpe , in ordine ad ultimum finem consequeiadum . Hic enim agitur de perfecta prudentiaquae , proposito vero & ultinG fine totius vitae
humanae , nempe gloria Dei ipsiusque posse sessione , media quae apta sunt ad hunc
finem assequendum , praescribit . ut lTO
' net D. Paulus Ephesi cap. v. Nolite feri imprudentes, sed intelligenter est voluntas Del. Porro prudentia virtus est moralis tum obiective , prout versatur circa eamdem
materiam, statuendo& praetcribetido quid visetus moralis prosequi, quid fugere debeat; tum etiam directive, quatenus dirigit voluntatem nostram ad eliciendos actus seinper honestos,& turpes sugiendos. Differt tamen a virtutibus moralibus e quia eum sit notitia , non
residet in voluntate , sed in intell/cta tamquam in proprio subiecto. Unde dicitur intellectualis morum directrix , doct in , dc magistra. Dicitur prudentia morum directris, ι
ctrix, ae magistra. Ex quo lacile colligitur. quod duae lunt prudentiae proprietates . id- est necessitas ipsius , & influxus in alias in
liuies virtutes. Nam in ordine amoris ex S.
Augustino omnis virtus consistit. Cum autem hic ordo haberi nequeat , nisi voluntas amans eligat media apea ad finem honestum consequendum . necellario in omni virtute requiritur prudentia, cuius est utpote quae virtus est intellectualis in de mediis delibera. re , ac expendere an hic dc nune, idest in istis vel illis circumst alatiis sint convenientia r quod fieri debet , priusquam quod vis medium eligatur. Quare evidenter constat, prudentiam in omnes influere virtutes et is est inquirendo circumstantias quae necessariae fiant ut opus bene fiat; iudicando quaenam media pro loco & tempore adhibenda sint ; recte imperando seu movendo voluntatem ad operis executionein. Prudentia dividitur in Qersonalem , quae IIliu di bonum operantis, dc in gubernatricem, quae viii bonum communiter attendit. Gubernatrix
vero dividitur in monasticam , quae in honum privatum intendit; in oeconomicam. qua quis recte familiam regit . in politicam. qm curatur ut in Republica leges serventur; in legislatricem , qua leges iuste conduntur; & in militarem , qua recte militia administratur. Hae sunt partes subiectivae seu species prudentiae . Prudentia personalis &gubernatrix dividitur in naturalem, quae hominem ad naturalem finem οῦ & in supernaturalem, quae ipsum ad finem supernaturalem dirigit. Prudentia tandem naturalis dc supernaturalis alia est completa . quae nimirum ad id omne quod est agendum , se extendit alia incompleta , quae respicit aliqua tantum nee tiorum genera.
Actus seu officia prudentiae sunt primo , ossi: a. recte consulere , seu recti im consilium de iebus agendis inire, quaerere , accipere, Vel
dare: seeundo, recte de iisdem iudieare, sive
secundum regulas communes, sive secundum altiora principia, ubi illas regulas deficere contingat: tertio, recte executionem praecipere;
dc hie quidem postremus actus prudentiae
nκ ralium virtutum resinae proprius est.
Ossicia igitur seu actus proprii prudentiae
sunt, consulere , iudicare , praecipere : alii vero actus ad virtutes prudentiae adnexas& amxas spectant. Optimi conssilii in omnibus operibus nostris , maximeque in rebus ad animae salutem spectantibus necessitaten docet Spiritus Sanctus Prov. cap. XII. Via flum recta in oculis eius ς qui autem sapiens est, audis 'silia. Illis vero solummodo consiliis
316쪽
filiis confidendum est quae iustiria & prudentia nituntur. Quis enim ei Ie commitatquem non putet pluI sayere , quam ipse Iapiat qui quaeriι confluum Huiusm di igitur viro salutem nostram tar existimationem commistimus , qut fit iussus es' trudens. Facit enim iustitia ut nullus m Daudis metus ; faciι esiam prudentia ut nulla sis erroris suisicio. Sic S. Ambrotius lib. it.
de ossic. cap. VIII. Mortim probitate, O integritate forore illum necesse est a quo conflium quaeras. Quomodo enim eum potes iu
care consilis superiorem, quem Odeas inferi rem moWibus λ Sic sequitur laudatus Sanctus
Pater lac cit. cap. XII. er x IV.
1 Partes prudentiae integrantes, sine quibus te, videlicet perfectus istius virtutis actus esse non potest, sunt memoria intelligentia, prinvidentia , solertia, docilitas, ratio, circum speetio, cautio, sollicitudo. Μenvaria ea est qua repetit animus illa qilae olim gesta sunt. vel evenerunt. Unde hic memoria non sumitur pro facultate na turali: sed pro studiosa recordatione praeteritorum eventuum & negotiorum , quibus mediis acta sunt , quos exitus habuerint . Experimento enim plurimum iuvatur prudentia , & ex praeteritis argumentum sumit quo in similibus negotiis rerumque circumitantiis ex fausto exitu quem habuerunt , iudicat eodem modo nunc quoque agendum vel alio modo in iis quorum exitus ex hinminum imprudentia vel mediorum desectu infanstiis accidit. Intellitentia est qlia honm inspicit ea quae sunt: seu accurata solersque consideratio , qua intelligitur qurd in unaquaque actione atque in totius vitae ratione Deo acceptum sit , ae proinde honestum , decens, atque
utile; ct econtra quid Deo displiceat , &ideo inhonestum , dedecens , atque damninium sit . Hi ne dicitur ricli cap. I. Insellectus prudentis e dc Sap. cap. VI I. Spiritus intelligentiae. Intelligentia quoque perspicit Vir prudens , quae lint aliorum consilia . Quamvis enim adeo profundae sint hominis cogitationes, ut nemo eas noverit, nisi spiritus hominis qui in ipso est ; eas tamen , quantum potest, coniecturis rimatur, observat, explicatur : Sicut aqua profunda , sic Ulium in corde viri: Ied homo sapiens exhauriet illud. Proverb. cap. XX.
Providentia est qua aliquid futurum vi-ἀetur prius quam factum sit; & media apta
ad finem consequendum assumuntur . De
Solertia facilis est & prompta eoniectio .
qua dum aliquid eκ improvilis occurrit, celeriter a viro perspicace & prudente invenitur id quod congruit & eκpedit. eilitas est ca qua quis paratum & promtum se exhibet ad aliorum consilia dc in nita de rebus agendis iii scipienda. Ηue sp etat illud: Ne taetriaris prudentiae tuae. Pro
Ratio sive recta ratiocinatio est, qua eκ aliis prius cognitis colligitur quid agendum sit . Ad hanc pertinet illud e cor prudens mssdebit formiam. Proverb. cap. xv III. Circumspectio est accurata circumstantia rum consideratio , ut noscat tu quid bonum sit & conveniens , habita ratione negoti rum , personarum, loci, & temporis. Iuliaedam enim secundum se spectata bona sunt ,
quae tamen eX rerum circumstantium concursu, Vel. mala redduntur , vel certe fininullatenus opportuna.
Cautio est malorum & impedimentorum extrins iecorum quae coniectationi finis obiiciuntur oc adversantur , consideratio, ut o a vitentur , Vel rem veantur. Cum ei illa b na plerumque impediantur a malis , & mala saepe boni speciem habeant ; necessaria prudentiae cautio est, ut & bona seligantur,& mala vitentur.
Sollicitudo est quaedam solertis animi vigilantia ac celeritas ad ea prosequenda quae a genda sun ,sive ad urgendam& promovendam optimorum praeceptorum & consiliorum ex euti nem. Hine S. Augustinus Isside mori Eret.
. xx I v. de prudentia loquens: Huius autem,
inquit, juns excubiae Er diluentissima vigilantia , ne subrepente mala sua8one fallamur : unde saepe Dominus , vigilate , c&mas , Ambulate, dum lucem habesis , net os tenebrae comprehendant.
Dicendum igitur est, obiectum materia Ie
prudentiae esse actionem humanam singula- ct 1. rem : quia de eis iudicat, antequam fiant .an honestae sint vel turpes,' ac ideo movet& inclinat liberum arbitrium ad earum electionem & exeeutionem . obiectum vero formale huiusce virtutis eli consormitas illius actionis cum veritate practica, quae respicit res hic & nunc agendas : quia cumstrudentia sit iudieium ; pmcedit ad intellectu , ad quem spectat lolummodo veritatem
attingere. Verum autem circa quod versatur prudentia, non est speculativum; cum
hoc sit proprium sapientiae vel scientiae: nec verum practicum in communi ; cum hoc at-Disiligo. D. c, OO RIC
317쪽
TRACTATUS DE VIRTtingat inrellectuς . quando occupatur circa principia moralis disciplinae , quae costa. ti Olynderetis vocatur. Est igitur verum singulare practicum, qtreta idem est ac conformitas singularis actionis cum veritate praetica. Nihil autem repugnat prudentiae, ut est virtus --ralis habere pro obiecto verum: cum commune virtutum moralium sit bonum , non autem verum. Nam hoc verum est de omnibus aliis virtutibus n)oralibus; quia iliae ininrales sunt elicitive di non vero de piudentia , quae moralis est directive; eo quia eius est iudicare de mediis aptis hie & nune ad finis consecutionem. Prudentia enim respicit bonum & malum, non praecise ut bonuni vel malum , sed prout verum bonum elidi malum, ideoque sine boni amore ac mali
Vitia & peccata speei aliter prudentiae nyposita alia sunt per defectum , i & quae iis p
oriuntur ex ignorantia; ac proinde dici pol sunt carentia piud Entiae . Sunt autem primo praecipitatio sc inconsideratio. Prior eri προ versitas consilii , qua homo ex impetu vinluntatis aut pravo affectu animi , praete missis prudentiae gradibus, in ruinam piae ceps labitur, iiaxta illud Proveita cap. IV. Via impiorum tenHrofa : noclitus ubi cor ruant . Pollieitia vero est iudicii depravatio, quatenus horno contemnat vel negligit attendere ad ea ex quibus rectum iudicium procedit. Et liaec adversatur divino oraeulo Proverb cap. Iv. ubi sic admonemur: Oculi tui Dideant recta , is palpebrae tuae princedant gressus suos . Haec duo vitia sunt eiusdem speciei & gravitatis, cui ut modi sunt ea quibus homo se exponit, praecipitanter&inconfiderate iudicando re agendo: nam e dem praecepto prohibentur. Secundo animi, inconstantia, idest sententiae seu iudicii sine ius a caiissa mutatio. Et haec est mortalis, quando quis CX Voto, vel caritate, vel l se alia tenetur in iudicio seu sententia pedi severare. Tertio , negligentia , id est diligentiae omisso in rei constitutae eXecutione urgenda . Et haec est mortalis , prout quis graviter vel leviter tenetur ad id quod negligit , aut graviter vel leviter peccandi periculum incurrit. Alia sunt per excessum. Primo , prudentia carnis, quae in explendis depravatae naturae desideriis studiolaus occupatur . Hoc mortale est in re gravi, ut Rom. cap. VIII.
Prudentia carnis non es. Secundo, affectata sollicitudo quaerendi temporalia , vel haec eo servandi, eontra Evangelii praeceptum Μatth. cap. vi. Ne solliciti sitis animae vestrae . quid manducitis. Mortalis est , quando entali sollicitudine violatur aliqua gravis obligatio, vel ea res creata ultimo fini prae ponitur. ut ille facit qui ex illius amore vel peccat, vel paratus est peccare potius quam re illa privari. Tertio, astutia, quae est excogitatio mediorum seu pravarum rationum
ad finem obtinendum , & maxime ad alios
decipiendos eonducentium . Haec autem est vel venialis vel mortalis secundum rationem affectus cui subest, vel damni quod o venit proximo , & pravitatis naedii . Ad hanc reducuntur dolus & fraus: quae in minter se differunt, quod dolus est executio astutiae verbis vel lactis; fraus autem solis iactis praeserti in . Dolus tamen & fraus saepe
De natura fortitudinis , υirtutibus is adnexrs, ct Otiis oppositis. Fortitudo ex Aristotele lib.III. Eibis.cap. I x.
est mediocritas audaciam inter & tim rem constituta . Etenim sortitudinis virtus est moderare animum secundum rectam rationem oc legem divinam, in ordine ad pericula firmiter suscipienda , de labores constanter tolerandos : ita ut nec pravo timore nec temeritate quidquam agat aut omittat contra rectam rationem es divinam i sem . Unde sortitudo moderatur timorem. audaciam , ac trillitiam in gravibus malis dc periculis: praesertim quia serti itido impindit ne periculorum timor mentem pertur
bet , aut voluntatem ad aliquid indecorum determinet; & compescit audaciam , ac efficit ne quis plus tentet quam recta suadet ratio. Ex quibus clare colligitur, sortitudinem locum non habere ubi nullum adiit periculum rdum versatur circa specialem dissicultatem vincendam. Hinc sortitudo definitur , ut sit virtus moralis inclinans voluntatem ad ae-eunda periculosa dc ardua , ac ad persere dos la res & gravia mala , secundum re Ram rationem & divinam voluntatem: id est quando ratio de divina voluntas ita exi gunt, ut ad Corinth. cap. xv I. Stase in I
de, Uruiser agite, re confortamini. i
318쪽
obiectum materiale sertitudinis sunt perieula & labores ; cum circa haec tota ver setur difficultas: sermale vero est dissicultas superandi pericula re labores tolerandi. . Decialiter enim .rtitudo attinxit dissicubtates in adeundis perieulis & l ribus tolerandis .
Subiectum immediatum sertitudinis est voluntas , prout est appeti ins sensiitivus irascibilis. Virtus enim sertitudinis residet in anima, quatenus consideratur idem cum ampetitu sentitivo irascibili. Ita sentiunt Philoso', , qui animam ab iis potentiis non distinguunt. Eius di. Fortitudo alia est domesti ea, alia belliea. εο Domestiea est qua firmitatem animi in asversis retinemus, quibus stangi animi solent& a virtutis ossicio abduci , qualia sunt T. g. amissio patrimonii aut honoris imminuintio ; necnon adversus vitae ipsius perieula
pro iustitia suscepta. Belliea est quae ad versus hostes praeliando declaratur ; sive praelium illud corporale sit, sive spirituale. Hae excelluerunt Abraham , Moyses , C leb , Gedeon, Barac, Samsbia . Iephte , David, Machabaei , ceterique Heroes sancti, qui per fidem vicerunt regna , forier, factitona in hiis, eat ra verterunt exterorum, ut loquitur Apostolus Hebri cap. XI. Fortitudo duos habet actus e nimirum res arduas aggredi perieulaque adire , quando hoe eonveniat.& sustinere res adversas ,
atque in perieulis firmum & invictum sist
re . Nam primo exigit recta ratio ut qui num impugnant , arceantur : quod fieri
nequit nisi per aggressionem quae sertis sitae prudens. Meutulo , necesse est ut sustineantur adversa quae saepius aggravant homines virtutibus ornatos r idei reo opus
est illis actu tolerantiae . Fortitudo magis elueet in perserendo quam in aggrediendo rdissicilius est enim reprimere timorem quam audaciam moderari ; dissicilius est eum sortiore pugnare quam debiliorem aggredi ;dime ilius praesenti malo non moveri quam futuro ; dissicilius diu immobilem manere
quam subito motu ad aliquod arduum moveri. Quocirca martyrium, de quo insea occurret
sermo , est actus haeroicae festudinis , qua fit ut Christianus fidem dc iustitiam non deserat , ob pericula mortis imminentia, immo praesentia , stetque firmus & constans inbel Io Domini. Vitia 1νsi Contra sortitudinem peceare possumus per 'ri' ut4.exeessum & desectum timoris 3T audenὸ i.
Idcirco quatuor ei oprimuntur vitia. Primo , timiditas seu inordinatus timor , cum
timetur, quod, vel quando non oportet, vesplusquam oportet. Mundo , stupiditas an mi, quae defectus timoris rationabilis; ut suando quis non larmidu nec cavet malaeu pericula, quae, Vel quando, vel quantum
formidare cc cavere oportet. Tertio , a dacia seu temeritas, quae est excessus in a indendo vel aggrediendo, quando, ubi, & qu
modo non oportet. Quarto, ignavia , quae est defectus in audendo , nempe cum quis non aggreditur vel non sustinet , quae . quando, & sicuti recta ratio praescribit. Quinque sunt virtutes adnexae sortitudini, Ee rite.& sunt partes ipsius interrantes; & possunt e etiam appellari potentiales : totque sunt etiam vitia hisce opposita. Primo , magnanimitas quae se tenet ex parte aggretaris , est virtus inclinans ad rerum eaducarum contemptum, & ad acti nes magnas & heroicas in quolibet viri
tum genere perpetrandas. Licet autem versetur circa opera ardua aliarum virtutum ἰest tamen specialis virtus: quia inclinat ad magna & ardua aliarum virtutum ex motivo sibi proprio; nempe quia sunt maena & a dua , idest convenientia magno dc generosis animo, summa praedito excellentia ac persectione, ad Dei amicitiam , filiationem , sempiternamque felicitatem delignato , in signibusque gratiae adminiculis exornato &
Magnati imitati opponitur per excessum praesumptio , ambitio , ac vanagloria. Per desectum vero pusillanimitas , quae est vitium quo quis ex animi parvitate nimiaque abiectione recusat tendere in id quod est tuae
potentiae proportionatum ἰ detrectatque ose fietum vel res magnas quibus serendis eum
auxilio Dei aptus est ἰ suamque auctorit tem, dignitatem, & privilegia negligit, cum id neeessarium est ad Dei honorem aut ali
rum utilitatem. Hoe est peccatum mortale
vel veniale, prout sub mortali vel veniali tenetur amplecti quod recusat , vel tueri quod negligit. Secundo, magnificentia . quae est virtus
qua inclinamur ad magna opera externa magnis sumptibus complenda, quando rectar tio praescribit, Ec maxime ad. ea quae hori rem Dei respiciunt. Dissert a liberalitate tquod haee habet pro obiecto sumptus medi eres & ordinarios; illa vero maiores. Μagnificentiae opponitur per desectum par-vificentia, qua quis eκ parvitate animi vel linordinato pecuniae affectu opera quae magnos requirunt sumptus , aggredi non audet,
quando oportet; vel suscepta relinquit; voi
319쪽
TRACTAT Us DE QR T. CARDIN. dee. CAP. II.
decore non perficit. Talis desectus est modi talis , quando quis ex voto vel freti prinmissione tenetur opus magnum. Per e
cessum vero opponitur prosulio , qua quis maiores sumptus iacit quam recta dictat ratio. Est mortalis , si fiat ex vana gloria rvel si his versat in magnum proximi detrimentum ; ut si ex hoe fiat quod debita non solvantur, vel eleemosynae omi
Tertio , patientia , qua temperatur tristitia in adversis , & praesentia mala bono animo perpetiuntur. Haee magna virtus est& maxime necessaria r Parientia υMis ait Apostolus Hebri cap. I. nectarias, ut v luntatem Dei facientes reportetis promissio nem. Patientia est pars sertitudinis tum pintentialis , quatenus versatur circa q'libet mala sustinenda diversa a periculo mortis ἔ tum integralis , prout cirea mortis perieula , ideoque ei rea mortem ipsam versatur Patientiae opponitur per excessum imp. tientia , qua quis plus iusto de malis dolet:& haee potest esse mortalis . ratione scandali vel mali quod quis ex impatientia sa-cit vel oritat; vel ratione praecepti violati. Per desectum vero opponitur insensibilitas seu animae durities; cum quis ob animi stupiditatem nec propriis nee alienis malis min
Notandum hic est eum D. Thoma , longanimitatem idem esse quod patientia. Lo lanimitas enim ea dieitur per quam quisabet animum tendendi in quidpiam quod
sperat post lonsum tempus obtinere. . re patet, hanc versari circa bonum; patientiam ve ro circa malum. At quia dilatio boni solet eaussare tristitiam , quae est o lectum patientiae . idcirco patientia & longanimitas magnam inter se habent assinita. tem. Sieuti enim patientia moderatur tristitiam ex malorum perpessione ortam e ita longanimitas moderatur tristitiam ex dilatione boni sperati ; & iacit vel ut non oriatur , vel exorta aequo animo perseratur. His est amnis eonstantia , qua qui Dquam constanter sere laborem in continuata boni executione. Unde propter hasce amnitates longanimitas & constantia sub patiemeia comprehenduntur . .
Quarto , perseverantia seu constantia , quae est habitus inclinans & firmaris an mum ad persistendi im cotis anter in opere bono , non obstante moli stia ac dissicultate quantumvis diuturna , quamdiu recta ratio dictat. Nam requiritur ut vir sortis ex sua
eonstantia diuturniore dissicilium passione victus non excidat: quod haberi nequit nisi per perseverantiam. Haec enim habet pro suo obiecto formali ipsam boni operis pediasendi diuturnitatem , di ti-rem defatigaritionis , quem moderatur: licet pro materiali respicere queat citius libet virtutis actus , in qua Migat permanere. Cum vero sint quaedam virtutes quarum actus perdurare debent utique ad finem vitae , ut sent theol ieae. &praecipue caritas : idcirco quando Theologiloquuntur simpliciter de actuali mrseverantia , intelligunt perseverantiam in caritate usque ad finem huiuste mortalis vitae. Ee hue praecipue tendit illud Matth. cap. X.
Qui is meroeris usque in finem , hic DA
vus eris. Nam salus nostra praecipue ac principaliter pendet ex dilectione , a qua omnes etiam aliae virtutes persectionem ac meritum percipiunt , ut habetur Rom. cap. x III. Plenitudo legis es dilectio. Perseverantiae opponitur ver excessum pertinacia , qua quis quod sentit ac ρω- posuit , retinet . quando secundum reaam rationem non oportet, aut Nusquam oportet . Per desectum vero opponitur inconsta tia in agendo , qua quis sine iusta caussa desistit ab hoe quod prudenter proposuit . Utraque mortalis vel venialis est , secum dum quod gravis est vel levis obligatio quae violatur. Eit autem semper veniale mutare sine iusta caussa bonum propositum, vel ab eo bene in is desistere in re non praecepta r quia est contra rectam rationem leviter & sine rationabili caussa bonum propositum mutare , vel ab incepto bono recedere . Silvius , Iuvenin , aliique . Notandum hie restat , quod gravius per se loquendo sit peccatum recedere ab aliqua virtute per desectum quam per excessina e quia peccata per desectum sunt contra id ad quod primario & principaliter virtus inclinat. Spes enim v. g. primario inclinat ad sperandum in Deum; secundario vero ne quis nimium in se confidat . Unde gravius peccatum est superbia quam nimia abiectio, gravius desperatio quam praelumptio. uicidium , quaecumque interveniat caiiDia , nullatenus recenseri potest inter actus fortitudinis. Etenim , ut omnes Philosophi& Theolosi Morales conveniunt contra Stoicos . non est viri sortis se ipsum occidere ; sed dementis & ignavi non posse pa tienter tolerare sive iacturam inanis gloriae aut fortunae, sive aliquod aliud incommodum .
320쪽
Eadem ratio locum habet in duello seu
in simulari certamine , quod privata quis aggreditur auctoritate ut levissima aliquando iniuria eluatur . Valde enim miranda est talis animi impotentia, ut quis vitam resamam propter rem longe minoris momenti in apertum inducat discrimen. . II.
Matεν. Cum inter graviora ac terribiliora unde iri. ax est maximae summaeque disticultati eontingat for ito, hominem lubiici , censeri possit martyrium ' quo prompto, firmo, ac stabili animo lustinere debet acerbissima tormenta, iplamque etiam mortem e iure & merito hoc agninstunt doctores actum este excellentissimum a sortitudinis virtute procedentem. Etenim ad hanc spectat moderari ac impavidum reddere
animum nostrum, ut alacriter & strenue ardua aggrediatur, labores ac adversas res sustineat. graviaque perserat mala. Hinc licet aliae etiam ad martyrium virtutes concurrant, prae ei pue fides pro cuius veritate in tali acti ne decertatur , & caritas quae eam imperat ac merito exornat; principaliter tamen& proxime ad virtutem sortitudinis pertinet : eo quia ab ipsa proxime elicitur , seu per ipsam homo ad huiuse modi opus immediate movetur . Nam cum in tali a8tione singularis difficultas occurrat, idost firmiter stare contra pericula ; nomii si a sortitudinis virtute, cuius proprium est mcderari timorem dc ad magna opera per magnanimitatem inclinare , animus firmari potest atque roborari, ut imperterritu; & constans tam gravia mala sustineat. Martyrium igitur est voluntaria tolerantia cruciatuum exodio fidei vel alterius Christianae virtutis
inflictorum . Reqn ε- Ad verum martyrium tamquam excellen- . tissinum actum virtutis sortitudinis requi I in adultis ex parte intellectus vera fi des, & ex parte voluntatis pia volitio tolerandi mortem pro fide Citiisti vel alteriussit pernaturalis virtutis desensione. Ita communiter doctores . Dicitur I requiritur in aduliis . cum enim infantes quibus non est id, 'r rationis usus , actum aliquem riviralem seu viriliosiim elicere nequeant . sine ullo propriae voluntati. actu ipsi subeunt martyrium , quando in odium fidei occiduntur : ut contigit in SS. Innocentibu qui ab iniquo Rege Herode tropter Cluilium intersecti ut Martyres ab
Melesia venerantur. Nam quamvis nullum virtutis actum elicere possint quo mArtyrio in obie illium fidei se subiiciant; tarcen propter fidem vitam amittunt : idcirco iuxta illud Christi Domini promisium Malib. cap. x. redivivi in caelesti gloria eam inveniunt: Qui perdider/t animam suam propter me, inventer eam . Novam porro vitam in caelis inveniunt et uuandoquidem ea est martyrii
vis & efficacia , ut stippleat vices baptismiaqtiae , ex per consequens deleat peccatum
originale quoad culpam ct poenam, & quiderii ex opere operato . In martyrio enim
configi iratur homo ad Christum per confis rationem realem; ubi in baptismo aquae com figura iur ad Chri ui palmonem & mortem
per eo: inaurationem sacramentalem . D citur II. requ/rItur ad mar urium in adu
tis ex parte in reuerius Gra fiss : cum haec sit
radix taractitatis& meriti, ut Hebr. cap. XI.
Sine side ι tibi bile ess placere Deo . Quare
harietici aliiqite infideles qui propter eorum lectam mortem si ibi rent, Martyres nec sunt. nec dici pollunt. Martyres, inquit S. Λugu-istinus, non facit poena . sed caussa. Dicitur III. Ex parte voluntatis pia istitio ιο-lerandi mortem pro fide chri ι. Nam sicini indultis ad baptismum numinis requiritur consensi is sive praevia voluntas illum acceptandi; ita ad martyrium , quod est baptismus saneui-nis,ti celle est ut voluntarie mors propter Chrissium acceptetur . Quare si quis dormiens ob fidem Christi occideretur, quando antea ni hil cogita itet de morte ob talem finem sub-eianda, ac proinde nullatenus consentisset ;non ceniendus eii et Μartyr. Ita Doctores . Talis porro habendus esset, si constitutus in vinculis statuisset mori in tius quam fidei nnesare: cum etiam sacramentum baptistiti
susciperet in somnis qui antea idem opini
Ad hoe tamen ut aliquis vere Μartyr sit mi mdc dici. possit, satis non est sola voluntas leti deiiderium, licet vivissimum marty- .
rii hoc est quidem valde vatum Deo &
meritorium , dc ideo in caelis haec pia vo-limias coronatur sed ad persectam rationem martyrii proprie dicti requiritur ut quis mortem sustineat ; vel saltem talia su plicia, ut naturaliter mors sequi debuisset . nisi divinitus suissent in vita reservati . Martyr enim dieitur testis fidei Christianae , qui pro Dro vitam ipsam contemnit dc ponit, sicuti fides tradit faciendum, per quam no bis visibilia pro ' invisibit ibus contemnenda
pro mantur . di iamdiu autem homini r manet vita corporalis , nondum opere sten