장음표시 사용
321쪽
TRACTAT Us DE UiRTscetidit quod omnia omnino visibilia despiciat . Dicitur ad persectaru rationem martyrii : nam ad marUritim incompletum leuimperfectum satis ess tolerare supplicia proepter Christiani , licet non usque ad moditem. Et ob hanc. rationem Ecclesia aliquot ut Martyres agnoscit ac Veneratur , ut S. Iomnem Evangelistam qui missus suit inferventis olei dolium , S. Felicem v I v. Ianuarii , S. Silverium κκ Ilinii , S. Martinum Papam xl It Novembris r tametsi de iis certum sit , mortem violentam nota subiisse . Dictum pariter fuit martyrii proprie dicti . quia nomen martyrii imprinprie & metaphorice attribuitur ei quod aliquam habet similitudinem , non proprietatem martyrii . Sic B. Virgo Martyr vo
Milites qui in bello pro verae fidei de sentione pugnantes contra infideles interficiuntur , si sint in gr. alia , dc intenti in nem suam ad solam caussam fidei reserant vel ad alium finem supernaturalem , nullatenus vero ob aliud motivum , Pu ta honoris , lucri , vel boni politici Rei
publican , exercent quidem actum valde meritorium : at licet ista' intentione occidantur . proprie non sunt. Martyres . Nam milites actu pugnantes non voluntate , sed necessitate mortem sustinent: dchane hostibus inferrent, nisi vincerentur . Praeterquam duod non prae serunt mansuetudinem Christi , cuius passio est exemplum veri martyrii : quippe cum pater
Ita Rei sensi uel cum aliis. Q ii moriuntur occasione piae caussae , puta vitam pro amore Dei exponentes isti serviendo peste laborantibus, proprie non sunt Martyres : eo quod narars illis non inseratur in odium fidei vel alicuius supernaturalis Christianae virtutis. Nam mar-urium eli externum testimonium quod
Christo & doctrinae eius redditur , & quod
pro ea mors voluntarie oppetatur : quod
non fit , nisi adiit qui tantum malum no- his inserat , ut Christum vel eius doctrinam a nobis tollat .
Dicitur IV. pro defeVone alicuius vidi tuis supernaturalis . Etenim non solum inter Martyres habentur qui violenter intereunt ob fidei consessionem , hed etiam pro aliarum virtutum defensione :ut Matth. cap. V. Beati qui persecutis nem patiuntur propter iustitiam . Nam Nar tyres vocantur qui passionibus dc mosere testimonium perhibent veritati , ad sa-
lutem spiritualem per.Christum pertinenti. Quicumque igitur vel pro quovis opere hinno iaciendo, vel pro quovis peccato tigiendo mortem sustinet ; hic testimonium perhibet veritati ad spiritualem salutem spectanti .& fidem Christi profitetur ae protestatur factis saltem , si non verbis , idest si non
sernialiter . saltem virtualiter e dc utraque est vera protestatio ; ideoque est vere Mamtyr. Timc. enim protestatur reipsa praecipuum Christianae fidei articulum, nempe Deum esse summum bonum ac cuicumque bono creato praeserendum. Unde multos colit Ecclesia Martyres qui ocelsi fuere non directe propter fidem , sed vel propter reprehensam iniquitatem , vel virtutem aliquam defensanti. Sic S. Ioannes Baptista mortem oppetiit ab iniquo Herode . quia hunc de suo incestuoso reprehenderat adulterio rmultae sanctae Virgines ob virginitatis d sensionem e S. The ardus , pro defensione bonorum Ecclesiae : S..Thomas Cantuariensis, pin tuenda Ecclesiae immunitate. Si I-vius. Nec qui ob huiusmodi rationes mortem pateretur , amitteret decorem dc nomen Μartyris, eo quod tyrannus fingat alios salios praetextus pro morte ipsi illata. Nam Christus vere Martyr fuit , immo caput Martyrum a licet Iudaei fingerent velle ipsius mortem, quia Μosaicae legis esset vi lator. Et non raro in primitiva Ecclesia sic occidebantur Martyres , non reipsa in odium fidei , sed sub Miquo praetextu perversionis Reipublicae , dc similia quae falso
ipsis imponebantur. Ad hoc tamen ut martyrium proficiat ad salutem , requiritur etiam flatus gratiae , vel saltem ad hanc dispositio , ut I. ad C
rinth. cap. x III. Eι si tradidero corpus meum ut ardeam , car tatem autem . non habuero .
nihil mihi prodes . Hinc excluduntur δgradu ac veritate Martyris praecipue haeretici , schismatici , aut alii peccatis gravibus assectu inhaerentes. Dispositio vero ad martyrium pro peccatoribus non solum est persecta contritio , seὸ etiam attritio . ut docet Angelicus Part. III. quaest xxxvi I. art. I. ubi haec habet et Passo pro christo
322쪽
gio TRACTAT Us DE VIR T. CARDIN. &e. CAP. III.
De ratione temperantiae, virtutibus riadnexis, O vitiis repositis.
Tmperantia, si late sumatur, idest pro
ea animi moderatione quae ad omnes vitae partes pertinet , est virtus euius est moderari & frenare secundum rectam rationem & divinam legem humanos affectus , qui animum hominis alliciunt ad ea quae sunt eontra rationem ac divinam legem, ut ex S. Augustino uib. III. quaest. xxx xc In tali vero sensu non est specialis virtus ;cum quaelibet alia virtus moralis in propria materia idem praei et . Verum si tempera tia stricte accipiatur ψ tunc est specialis viditus quae occupatur in moderatione 3 licuius D shi. Particularis & valde difficilis materiae . Ethio iem in hoc sensu definitur virtus quae secundum
peran . praescriptum rationis & divinae legis moderatur assectum rerumque usum quae sen- tuum delectationem pariunt. Dicitur secun-Gm praescνiptum rationis: quia temperan tia retrahit quidem a deli stationibus ad quas natura inclinat, ut solum natura est, re ut non subiicitiir rationi ; non vero a delectationibus ad quas natura humana sincundum dictamen rationis inclinat et nam temperantiae est moderari, non vero tollere omnem usum delectabilium . Unde me-Caret contra rationem qui uti nollet cibore potu, & coniugatus qui debitum reddere recusaret . Verum cum cibus, notus, dc venerea sint praecipue res quae sensuum .
maxime gustus & tactus, delectationes pariunt, & hasce ita vehementer, ut difficil- in in . -derate in his se gerat: hine ιν a sub sequatuor diversas obiectorum species at-
lectae. tingat temperantia , quatuor idcireo sunt partes sublinivae seu species huiusce virtutis. Videt ieet abstinentia, quae cohibet delectationes quas ex alimentis percipimus; sin brietas, quae temperat delectationes quae prinveniunt ex potu ; castitas, quae actum conrugalem; dc pudicitia, q uae actiones quae ad illum ordinantur, tactus scilicet & oscula, moderatur. Gare obiectum materiale tempera tiae sunt omnes delectationes eorporeae quae praecipue ex cibo, potu, venereisquς gustu& tactu percipiuntur: sormale vero earum-
dein deleriationum b*nestus usus. Dixi su-
' π tactu r nam oblectationes quae aliis sensibus percipiuntur ut visu eκ coloribus& ex pulchritudine alicuius arteiacti, puta
picturae ; auditu eκ musica; olfactu ex od ribus secundario tantum . non primario iuxta Aristotelem & D. Thomam ad temperantiam referri videntur. Abstinentia igitur est virtus quae mode-γatur secundum rectam rationem divinamque legem appetitum usumque ciborum qui delectant, & etiam potionis quae non ine oriat . Sobrietas virtus est quae secundum rectam rationem & divinam legem moderatur affectum & usum potionis quae vim habet in briandi . Cibus autem , potus , ac somnus acci re debent suam regulam ac mensuram ex fine proximo ad quem illa per se ordi nata sunt; u sunt bona corporis valetudo& apta mentis dispositio ad munia sita implendar ita ut tanta quantitas sumenda sit, quantum ad illa secundum proprium statum& conditionem necesse & satis sit. Hic tamen notandum est , quod quamvis maior quantitas sit illicita ,' minorem tamen sumere, si fiat ob iustam dc graviorem causistam quam sit robusta corporis valetudo , puta ob eamis mortificationem vel satisfactionem pro peccatis , est laudabile r licet corporis valetudo aliquantulum patiatur ;dummodo tamen haec nimis non frangatur, nec mens incapax ad suas iunctiones reddatur , ita ut homo semper valeat ea praest re ad quae tenetur. Ea quippe corporis vat ludo bona est quae optime mentis & animae saluti servit. Huiuscemodi autem abstinentia , quae maior est quam temperantiae
exigit ratio, actus erit alterius virtutis, C stitatis V. g. aut poenitentiae , ex cuius amo re talis abstinentia exercetur. 'Castitas est virtus quae iuxta honestam rationem & divinam legem refrenat ac moinderatur inordinatum appetitiam usumque V nereorum ac venereae oblectationis, ut hortatur Apostolus I l. ad G rinth. cap. UIT. Mundemus nos ab omni inquinamento carnia. IpirrιuF. Pudicitia tandem est virtus cohil ns oscum. la illicita , tactus impudicos , lascivos aQ venerem aspectus. Dicitur enim pudicitia . quatenus pudori qui in illorum usu intervenire solet, eonformis existit. Sed cum uti eademque virtus censeatur circa praevia &circa principale ; hinc comnvade pudicitia reducitur ad eastitatem. Et hoc dicendum etiam de continentia, quae virtus est m
tus cohibens carnalis concupiscentiae conir tectam
323쪽
rectam rationem insurgentes . Immo in re hamis ipsa castitas. Castitatis status triplex est: virginalis , coniugalis, & vidualis. Castitas virginalis est donum Dei quo quis animae ω corporis integritatem Deo consecravit: idest voluntas constans & essicax abstinendi tota vita ab omni prorsus venerea delectatione. Virginalis castitas non amittitur per quodlibet
experimentum venereae voluptatis. Etenim
fieri potest ut virgo sit quae voluptatem verneream palla sit, sire dormiendo sive per
tyrannicam violentiam , ut D. Augustinus lib. I. de Ciυit. Dei cap. xx v. At iuxta eunΘdem Sanetum Doctorem, servata etiam coin Poris integritate, deperditur ab eo qui etiam semel venereae voluptati consentit. Coniugalis est donum Dei quo venereorum usus 'intrα finex coni Ogii cohibentur: seu voluntas stabilis est e vicax abstinendi ab omni v nerea oblectatione cum non coniuge , &cum coniuge nonnisi secundum normam rectae rationis . Libido quae in illo usi, repexitur, mala est : unde illius voluntarium experimentum illicitum est , nisi recto fine honestetur , idest generationis filiorum &debiti redditionis . Coniugalis eastitas suas
Patitur aerumnas, quas tribulationes earnis vocat Apostolus T. Corin1M cu'. v I. vide-
Iicet suspiciones zeli coniugalis, procreatio filiorum & nutritio, timores & moerores, orbitates ob mortem coniugis ' vel fili xum, & id genus alia. Vidualis tandemd num Dei est quo quis respuit omnia vene Tea oblectamenta , quae sive licite , sive il- Iiel te expertus sit . Sed magis proprie hae ea callitas intelligitur de propolito eorum qui fuerunt in coniugio , abstinendi in polle-Tum propter Deum ab omni actione & dea
lactatione venerea in eodem coniugio percepta . Dicitur abstinendi in posterum et nam qui vuIt nubere, corpore viduus est , non animo. Verum . tametsi delectatio seu v Iuptas ex rectae rationis &divinae segis regu- Iaad temperatam moderationem redacta per se .licita sit, non est tamen licitum agere propter ipsam voluptatem, eamque propter se appetere. Cum enim sinis in morali snon solum sit prima caussa movens, sed etiam praecipua regula in ordine ad moralem actionum humanarum bonitatem; hoe , plis
ibod finis eareaa bonitate, actio quae ad hune ordinatur, idest quae propter hunc finem sit elle ita , mala est. Ita D. Aurustinus lib. IV cimis Iulian. rap. III. Finis autem v moraliter Mnus sit, requiritur quod
fit honestus , idest proportionatus seu c-- CARDIN. &e. CAP. III. 3II
sentaneus nathrae rationali, prout ration
lis est. Hoc autem certe dici nequit de se sibili delectatione ac voluptate in se simplis
citer sumpta : utpote quae , quatenus talis,
propria est & porportionata naturae sensibili de animali , prout sensitiva est & animalis ; ideoque non ibium brutis comminnis sed iis praeterea p oportionata, & s,
tum conveniens homini, secundum quod recta ratio eam moeleratur di rationali natu rae accommodat. Qitare cum homo, quam documque deliberate agit, seniper agere debeat modo naturae rationali , qua rationa
li , proportionato & consentaneo ; hine se per agere tenetur propter finem honestum, utpote qui stilus est rationalis, ac proinde qui rationali naturae, ut tali, est consentaneus: alias si scienter ac voluntarie a tali fine deflecteret, a propria conditione & excellentia deflecteret qua brutis excellit, atque cum magno suo dedecore ad brutoru agendi morem se ipsuna deiiceret. Praeterquam quod qui ageret propter voluptatem stinordinate ageret & contra rationem: quia ordinem a divino naturae auctore constitis. tu: a subverteret,' videt .cet tibi proponendo
delectationem pro fine operationis, dum secundum Dei ordinationem operatio est finis , & dolectatio Qtummodo medium ad peritionem , ut haec maiore iacilitate , promptitudine ae persectione expediatur ,
ut ex D. Thoma I. X. quae I . Ivis art. a.
ad x. Divinus intellectus qui es institutον
naturae, delectationes apposuis propter opera 1iones. Qiioeirca appeti quidem potest na derata desectatio seu voluptas tamquam medium ad operationem; non vero tamquam
finis operationis: hoc enim est contra divinae providentiae institutum; ae proinde inordinatum. Hi ne Innocentius X l. duas seque
tes amnavit pro sitiones , ubi delectatio
statuitur pro fine in quo, quando obtinea
tur, licite sisti posse. Prima est ordine 8. Comedere o bibere uisue ad sariesatem ob s
lain luptatem , non es peccatum ἔ modo nomobsit valetudini : gula licite potest appetitus natuνalis suis actibus frui o Altera num. 9. Opus coniugis ob solam seruptatem exere tu πomni prouus cares culpa Er defectu Nniali ocolliges igitur, quod iret quacumque re delectabili, etiam moderate in solam volupt-tem, ut comedere , audire musicam, odorare flores, & similia ea pere oblectamenta ob tam delectationem, per se loquendo non caret culpa saltem venies i. Aliae quoque virtutes ad temperantiam vi tu ,..
ducuntur, quae propter earum cum tem adiuncta
324쪽
Mrantia amnitatem , huic virtuti adnexae sunt , & eius partes potentiales appellantur: ut mansuetudo . clementia, studiosi tas, humilitas , modestia, eutra pelia . α circumspectio.
Mansuetudo est virtus quae irrationabiles irae passiones tempeTat secundum rectae rationis mensuram , ut non irascamur nisi quando, quantum, cui, & qu od oportet. Additur secundum rectae ration Is menturam. Nam contra hanc virtutem peccare possumus per excessum peccato irae, de quo iam suo loco. Per desectum autem Maordiis nata patientia seu potius nimia dissimulatione ; cum nempe ex irae desectu mala nec corriguntur, nec puniuntur ζ ideo rite ni ut quis non irascatur quantum & quibus oporteat , ne iustitia deseratur, increpando sci-
Iieet, calligando , dc vindicando vitia ac scandala, ubi adversentur iustitiae & caravati , sicuti opus est . Mortalis est ex sen re suo, Clementia est multum amnis mari luetudini; cum haec procedat ex lenitate animi , unde superior inclinatur ad mitigandam Ocxemittendam poenarii in inseriore : seu es renitas superioris contra inseriorem in rc nis constiti tendis , quantum patitur recta ratio, iustitia . disciplinae bonum, Reipublicae salus ,& publica aedificatio- .
Clementiae opponitur per excessiam er delitas , unde ex animi austeritate exquiritur poena ultra culpae meritum. Ex genere
suo mortalis est i quia opponitur iustitiae eccaritati . Per desectum vero ei adversatur nimia lenitas, va a quis poenam remittit aemiti eat , ubi & quando recta ratio dictato tendum esse severitate , ad hoc ut delinnuens emendetur , ac disciplina' servetur .
Graviter vel leviter in hoc delinquitur, ad mensuram damni vel scandali quod ex ea
advenit. Studiositas est virtus quae temperat ino
dinatam sciendi cupiditatem. Cum enim in
mnis homo ex naturali instinctu scire cupiat; virtus studiositatis moderatur secundum rectam rationem appetitum sciendi , ipsumque studium : ita ut quisquis ea tantum scire velit quae eius conditioni ac ea. pacitati conveniunt , atque ea diligentia nudio incumbat qua oportet, iis rebus qui bus oportet, ex fine debito, ac in circumstantiis debitis loci & temporis o Unde ad
hane virtutem spectat inordinatum affectum istiendi coercere , studia moderari, ac impellere ad rcs necessarias convenientesque dilirenter adci cendas .
Studiositati opponitur per excessiim e riositas qliae est inordinatus cognoscendi a potitus. Talis autem inordinatio esse potest vel eκ parte obiecti; & tunc est cupiditas superflua sciendi sive cognoscendi ea quae nihil inserviunt, ad propriam aut ad prinximi utilitatem . nec ut debitum honorem Deo reddamus : vel ex parte modi ; ut si nobis convenientia ediscere velimus tem te incoi gruo , vel de satigatione nimia &noxia corpori ac menti. Curiositate letal ter delinquitur primo ratione obiecti vetiti.
v. g. si legantur libri quorum lectionem Ecclesia vel alii superiores prohibuere, aut si velis ea scire quae manifellantur in confessione . Secundo, ratione n eoii , nempe si utamur aliquo graviter illicito, ut superstitioso ; vel ratione finis mortaliter mali Tertio, ob pericusum peccandi, putavi legantur libri qui aliqua continent contra fidem re bonos mores. Quarto, si ob studium minus utile impediamur ab addiscendis quae . scire debemus. Qtiinto, ratione damni, si ob inordinatos labores in studiis graviter valetudo laedatur . sexto, si ab aliquo seire' velimus quod sub mortali non potest revelare o Septin O, ratione gravis iniuriae , v ta si quis alterius litteras aperiat & legat se sine coiciensu saltem praesumpto eius a quo vel ad quem scribuntur: tunc enim violatur ius quod qiuisquae habet , ne arcana , consilia, α negotia litteris consignata sine eius consensu deprehendantur . Unde con tra iustitiam mortale est litteras alienavissere quae secreta continent non levis momenti ; vel quae multum expedit celari ; 'vel ita is a quo aut ad quem mittuntur , peroptat. Et eo vel maxime, si inde tim 'si possit infamia vel aliud grave malum se
cumrum. Cum autem haec omnia ante amis
ritionem ignorentur hinc aperitio litterarum alterius ut plurimum est letalis culpa ;cum sit proximum morale periculum laedendi ius secreti in re gravi - Hoe est etiam contra fidem publicam . cui litterarum sigillum creditum supponithro .
Num vero venialiter tantiim peccet , an vero mortaliter, qui ex sola curiositate parites litterae quam )ominus dilaceravit re in publicum proiecit, colligit ac iunctis pari bus legit i discrepant inter se doctores . Stant multi pro solo veniali quia litte a tunc habetur pro derelicta. Alii pugnant
contra pro mortali r quia dominus litteras lacerando significat se i ii renuntiare tori
quod habet ad illarum secretum; pec ipso privari potest per impludentiam qua litte
325쪽
rae partes in publicum proiecit. Haec P.
Peccat similiter contra itistitiam qui scripta alterius legit. ipi invito : & etiam mortaliter, si hoc fiat cum gravi damiro, aut alter maxime optet quod ea sint tecreta ;ideoque hoe fiat cum gravi illius iniuria ac displicentia. Nulla tamen esset iniuria nec culpa, si scripta continerent ea qtiae cedunt in dammina iiii ullum communitatis vel alicuius privati ; cum nemo ius habeat ad medium iniquum . Hinc publica anctoritate Principis dc Magist ratus litterae aperiri pol- sunt, quando bunum commune id exigat, cui privatum subiicitur . Tenentur tamen qui lacreta legerint, de iis celare privatos. Parentes quoque filiorum, in superiores Regulares suorum Religiosbrum licite litteras a Derire valent: quia ad hoc spectat eorum cora. Quod si curiositas non laedat gravit rcaritatem & iustitiam, sectuli, etiam periculo graviter peccandi Sc gravi prohibiti ne , per te est solum culpa venialis . Etenim . hisce seclusis, dummodo aliam haec
curio litas non contineat inordinationem, inducere nequit d mortale . .
Per detectum optonitur studios tali negli- sentia , quae est voluntaria omissio ea addiscendi quae fecundum proprium statum &Oificium quisque scire tenetur. Μortalis est vel venialis pro gravitate vel levitate rei quae sciri debet, habita ratione eius finis.
Humilitas virtus est quae inordinatum appetitum propriae excellentiae moderatur secundum rectam rationem ac divinam legem , ne inordinate nos extollamus , velt ut D. Bernardus Trari de istaec. grad. explicat humilitas est virtus , In qua D mons Derissima sur militone Ita ipse viricit. Quare humilitas inclinat ad agitostendat a dc pro fitendam vilitatem nostram & subiectionem .erga Deuni actibus tum internis , tum ex iternis, nec non ad gloriam omnem ac hon rem Deo reddendum, ut bonorum omnium auctori.'Actus praecipui humilitatis sunt, prinpo sa- aeri in nobis iplis nihil esse, quod a Deo non
acceperimus; nosque peccatores esse, ac pro
inde poena dignos&omnium contemptu. Secundo, nihil nos ipsbs aestimare . imnao contemnere; gloriam omnem, laiidu' ἡ& honorem Deo. bonorum omnium auriori tribuere ; alios non contemnere . nec praesumere aliis anteponi, sed libenter omnes nobis praeserre. Tertio, merita in aliis considerando, Virtut & persectiones ; in nobis vero vitia ac defectus. Quarto, nos in omni-
bus Deo subiicere, nec non propter ipjiim su- perioribus nostris, ut illius ministris. Quinto i sugere, quantum recta ratio permittit,
laudes . chonores. Sexto, contumelias, humiliationes, contemptus propter Deum ex
emplo Christi libenti animo perferre, aCetiam optare dc diligere. Septimo , in externis rebus & sunctionibus, quantum in nobis est , ad id quod est in serius dc miniis
decorum, nos applicare; semper tamen habito respectu ad officii & dipnitatis decorem. Humilitas est excellentissima virtus, aliarum virtutum radix ac mater, aeternaeqlle
salutis digloriae sundamentum, iuxta Chrissti moniti ina Lile. cap. xxv. Qui se humiliat, exastalitur. Hon .ilitati per excellum oppimitur superbia , de qua sito loco ianianum est . Per delicitim vero inordinat Isui abiectio. quae fit cum iniuria dc iactura proprii status dc officii, vel cum damno eorum quibus prodesse debemus et ut si pater infra filium, aut superior .in ira sitbditum se abiiciat . Humilitas enim propendie
ad pri)priam abiectionem, lecundum tamen rectam rationem & honestam decentiam. Modestia virtus est quae moderatur. ex teriores actiones corporis fecundum rectae rationis praescriptum. Haec vero duplex est. Alia quae exteriores motus & gestiis corporis moderatur: verba scilicet di facta quae congruant personae t pectatae tum in se, tum in ordine ad alios cum quibus versatur , necnon loci , tentoris , ac flatus Altera vero quae servatur in exteriore cultu . sive in decenti apparatu vestium, conviviorum, supellectilis, iuκta mensuram ac congruit a
tem proprii cuius ite satus, idest habita ratione personae, conditionis, facultatum, ac probatae consueti idinis loci, dc temporis. Modestiae mimi generis , nempe motuum externorum corporis , seu verborum & s ctorum, opponitur per excedum petulantia& insolentia, qua non servatur decorum in voce, eestu , aliisque exterioribus corporis motibus e pura si quis vocem nimis attollat , gestiis ac grestus habeat inlullbs , si
Religiosus alilae mores affectet . Per desectum vero rii siticitas. Modestiae secundi s neris , idest quae consillit iii exteriore cu tu dc apparatu, primo opponitur per exces sum luxus licidiim excedens assuetum a consentaneum statui , idest conditioni aefortunis peribi ae , in vestibus, conviviis, ac supellectili . Item vestes alterius sexus adhibendo , iuxta D. Thomam 2. Σ. quae clXIX. an. 2. ad 3. Secundo, inordinatus ab
se ius quo nimis studiose in iis rebus quis
326쪽
occupatur , ut saepe solus iaetunt seminae quae multum temporis otiose in se ornandis insumunt. Per desectum vero sordis ditast & est, quando prorsus negligitur 'decor in cultu corporis rerumque suarum i cundum rectam rationem servandus. Porro peccata contra utramque modestiam
quandoque sunt letalia , nempe ratione scandali, damni. pravi finis. Ita excedere in externo ornatu & apparatu, est mortale propter essectulit, si impediat ne dentur necessariae eleemosynae, debita non solvantur, liberi de convenienti statu non provideantur , aliaque huiusmodi ad quae quis tene-xur , non praestentur vel λ affectum graviter immoderatum , puta si quis propter ornatum paratus sit letaliter peccare ; vel atione scandali , quoe non raro praebent mulieres in t do te exornandi , unde in- auentes ad luxuriam alliciantur , ut praecipue est nuditas pectoris aut alterius par-xis quae talςm vim habent alliciendi. Qiiω ad ornatum vero mulieris quae eo utatur ut viro suo placeat , num culpa Vacet , aut sua culpa inficiatur, satis rem aperit D.
super hoc sententiam exponit his verbis :St mulier coniugata ad hoc se ornet us υ osvo placeat . carra omni culpa Iliae aiatem mulieres quae viros non habent, nec istunt
habere , oe sunt in flatu non habendi , non
rusum absque peccato appetere placeri Di rum aspectibus ad concupiscendum : quia hoces dare eis incenti m p ccandi. Et si quidem hae intentione se ornent ut alios pro-cent ad concupVcentiam ς mortaliter peccans . Si autem ex quadam imitate , vel etiam ex quadam vanitate propteν iactaresiam quamdam ; non Iemper es peccatum moriale , sed
quania queveniale. Et eadem ratio, quantum
inio ad larvps , personatus , ac choreas attinet , haec propter immodestiam & nimiam mentis evagationem , sunt peccata Venialia ; mortalia vero , si in talibus Circumstantiis adhibeantur , ut ad libidi-Mem provocent , vel libidini praebeant Occasionem . Verum de his sermo redibit, ibi sextiim Decalogi praeceptum explicabimus .
Eutrapelia seu iucunditas est virtus uuae disponit & inclinat ad servandum rectum rationis moderamen ae decorem in dictis ae factis ludicris , seu recreationibus ad antii ae & corporis levlimen susceptis. Vitiolum est contra eutra peliam per de sedum, omnem honestam. animi recreatio
nem sibi necessariam ex genii austerit te seu morositate repudiare , vel in aliis
impendere. per excessum vero contra illam peccatur primo ratione obiecti : nempe' si recreatio sumatur ex ludo dc ioco immodesto, petulanti, contumelioso, iniurioso, o , iceno , periculos O , vel Vetito. Secundo, . ratione circumstantiarum e puta si ludus isti us ceteroquin licitus in iso exerceatur vel tempore indebito, modo indecoro , longius quam par sit , vel contra de nitatem personae quae in illo versatur, vel eius ineuius coni pectit ullarpatur. Tertio, ob inordinatum affectum, quo in tali ioco ae Iudo versemur . . 'Circumspectio tandem est virtus quae sese mones iuxta restam rationem divinamque legem componit , ut non loquamur nisi quando , tibi . quae , quibus , dc quomodo oporteat. Est maxime necessaria; cum is ius desectu in plures incidamus culpas , ut Iacob. cap. III. Lingua Unis es , uniυρομι iniquitatis. Partes vero integrantes temperantiae sunt Parte i. verecundia & honestas .. Verecundia hienon accipitur pro passione .dolorem affe- 'IS rente , vel timore exsurgente ex conside-''.
ratione facti alicuius dedecus inserentis; sed pro habitu uirtutis , idest prout est
virtus removens animum ab appetitu turispium & inhonestorum. Honestas vicissim est virtus qua inclinamur ad decorem qui in abstinentia turpium voluptatum re splendet . Vereeiindiae opponitur inver cundia seu impudentia se qua quis turpi tudinis vel nullum vel hebetem dc obtusum sensum habet, de qua Drem. cap. M dicitur et Frons mulieris meretricis facta est
tibi , nolui' erAbescere et & malus pudor ,
quo eorum plicet quempiam' quorum pudorire non oportet se sive quae per se honesta sunt & bona, vel certe media & indifferent tia. Sic malum est pudore suffundi ob opeiae virtutis , quia ludibrio iuut apud impios.
Et hoc verecundiae genus damnatur in sacris Scripturis, Eccli. cap. Iv. Pro an ma tua ne
327쪽
m iustitia quae est quarta virtus cardinalis .
s. UNICUS. De Onsia iustitia, Ortutibus ipsi adnexis, υitiis oppositis. Postquam dictum est de prudentia quae
animum instruit circa moralem agendi Metitudinem seu honestatem , idest circa ea. quae agenda sunt vel non agenda , boneste vivamus; de sortitudine quae passionum . impetum in adversitatibus, prout exigit recta ratio, & praecipue in periculis mortis modera tur; de temperantia quae passiones refrenat circa delectationes tactus &sultus: restat tandem agendum de iustitia moralium virtutum principe, regula, & ornamento humani cordis p utpote quae habet inclinare ac ordinare voluntatem nostram ut in commutationibus dc distribiitionibus , quae iam sunt adi alterum , aequalitas servetur . seu neminii per iniuriam ius suum laedatur.
xus Ilia iustitia duplex est : universalis, & par-
duplex. ticularis . Univerialis est conformatio vi- tae nostrae omniumque nostrarum actionum ad legem divinam , aliasque omnes divinae consentientes leges . Haec autem idem est quod sanctimonia , & virtutes mnes complectitur , de qua habetur Μatth. cap. v. Beati qui Uariunto siliunt iustitiam:& aliquando si imitur pro quolibet pietatis
opere, ut Matth. cap. vi. Attendite ne iustitiam υestram facimis Gram hominibus : &a Sanctis Patribus pro ipso Deo , quatenus in se est absque ordine ad creaturas : FAErue summus Deus ait S. Auetustinus lib. II. ad Bonis. eap. ix. vera iustitia. Iustitia particularis est specialis virtus & una ex virtutibus moralibus cardinalibus , quae alteridebitum reddit ad aequalitatem : Iustitia esti ait S. Augustinus lib. XIX. de civit. Dei cap. xx I. quae sua curque tribuit. Et de . iustitia taliter accepta hic agimus, breviter tamen , acturi postea fusius ubi ex prosesso quae ad hanc iustitiam & ius simul perti-
. Theologorum methodum m-o, ikr occurrent. Porro iustitia particiis 1, ii, de . laris , iuxta sensum in quo iam diximus ae- e. ibi. cipi hanc specialem virilitem , definiri s suro let, tonstans dc perpetua voluntas ius suum cuique tribuendi ad aequalitatem. Iustitia enim, prout est ad alterum , differt a reliquis virtutibus cardinalibus, quarum est re-
ιplaere solum subiectum in quo recipiuntur.
Differt etiam a religione, pietate . ac O, servantia r quia haec servat aequalitatem ἔillae vero neutiquam. Non enim reddere possumus Deo, parentibus , & gubernatoribus , quantum illis debemus . Dicitur a tem ius suum cuique ιν1buendi r ut intelli-eatur hic sermonem elle de iure proprie dicto seu legali, non de iure late inmpto seu
morali tantum. Hoc autem est debitum virtutum quas supra retulimus , religionis nempe, pietatis . Ac observantiae ; immo inmnium aliarum liuiusce generis et quae licet , alterum respiciant, non tamen debitramal quod legale eisdem respondet, sed solum morale; ac ideo non sunt iustitia proprie dicta.
Debitum porro lega e quod stricte& revera est debitum, illud est quod iuxta inviolabile
legis praescriptum reddere tenemur ad aequam litatem, seu aequalitatem inter datum & acceptum servando; idest centum vel quid aequivalens, nec ullatenus minus, si centaim vel quid aequivalens receperimus et de ita servatur iustitia proprie dicta. Debitum vero morale econtra illud dicitur ad quod re dendum alteri tenemur solum moraliter , seu ex honestate virtutis ἰ non ex rigore.
sicuti debitum iustitiae: vel quia sit altioris
ordinis seu ita magnum , ut reddi nequeat ad aequalitatem , proindeque solum obligatus. pro stiribus satisfaciamus . seu quam tum est moraliter nobis possibile ; vel ita parvum , ut non pariat debit una legale& rigorosum , sed morale stilummodo , dcre quadam honestate quae ab alia viri rte praescribitur , ut contingit Jn virtutibus quae iustitiae sunt adnexae . Histitia igitur revera specialis est virtus: eum speciale habeat obiectum formale , idest aequale debitum seu ius alienum stricte sumptum ma teriale vero actiones quibus cuique redditur quod suum est . . virtutes adnexae iustitiae seu partes itis V lintristitiae potentiales illae omnes dicuntur qui- ipsibus intervenit quidem aliquod debitum. ad alterum; non legale tamen, sed tantum m
rate. Nam , sicut iam dictum est , vel est ita magnum , ut illud expleri nequeat : de ad hoc genus spectat religio , pietas, obser vantia , & obedientia quae est pars obse
vantiae: vel debitum est ita parvum, ut non adducat veram obligationem legalem ac rigorosam, sed solum resultantem ex quadam virtutis honestate.& huiusce generis lane gratitudo , veritas , amicitia , affabilitas . liberalitas , dc si quae sine aliae huiuscemodi quae afferunt debitum dumtaxat morale ad alterum. Quamvis tamen lae virtutes non . respe
328쪽
respiciant debitum letale & ius propale dictum alteri reddendum : quia tamen respi ciunt aliquod debitum ad alterum, ides erea proximum ; censentur virtutes iustitiae ad-neκae dc veluti potentiales illius partes. De
religione iani sutius dictum est . Qitare de
aliis tantum hic dicemus. Pietas aliquando stimitur pro studio intere amoris erga Deum
pro speciali virtute per quam tribuitur debitus cultus tum parent bus tamquam vitae atque educationis nostrae post Deum auctoribus ἰ tum patriae quae aliquo modo est principium nostri ortus , quia fovet parentes . & idonea ad ortlim & educationem suppeditat ; tum etiam aliis consanguineis , ob conluctionem quam habent cum parentu s. Hic cultus spectat tum honorem & r Verentiam , tum necessaria vitae subsidia ,
nec non sunebres exequias suo tempore parentibus persolvendas.
Observantia est specialis virtus per quam debitus cultus seu honor ae Oblequium sinperiori is desertur , ob excellentiam eum beneficio gubernationis coniunctam; necnon aliis pcisonis virtute , sapientia , dignitate insignibus, quatenus ratione talis persecti nis aptae sunt , ut nos dirigant & gubernent, salteio exemplo suo vel consilio. Sic-titi enim per pietatem colimus parentes ut auctores post Deum vitae ac educationis nostrae; ita per observantiam colimus superiores , qtria auctores sunt nostrae subornationis. Et cum rubernatio duplex siit spiritualis scilicet & civilis r hine observantia alia est politicν , qua ob dignitatem politicam alia relisiosa , qua ob dignitatem
supra naturalem , cultum superioribus exhibemus 3 Ad observantiam reducitur Gedientia , non quatenus est virtus generalis inclinans ad observandum quodvis praeceptum ex quo vis motivo bonum , quae obedientia pertinet ad quamlibet virtutem , & oppositam habet inobedientiam generalem, idest cui usique praecepti violationem ex quovis motiqvor sed prout obedientia est specialis virtus inclinans subditum ad implenda superi Tum praecepta , quia praecepta sunt . Huie opponitur inobedientia formalis seu violatio praecepti , quia praeceptum est et idcirco CARDIN. &c. CAP. IV.
semper est mortalis etiam in materia levi quia habet coniunctum contemptum praecetum praecepti ac potestatis praecipientis . Porro obedientia minus stricte accepta est virtus qua quis se subiicit voluntati superioris, sive praecipiat, sive non . Praedictae tres virtutes: nempe religio, pietas ct observantia respiciunt debitum ita magnum ad alterum , ut eidem ad . aequalitatem satis-neri nequeat .inioli. Vero spectat ad virtutes posterioris generis iustitiae adneκas, primum inter has locum occupat gratitudo , quae est virtus inclinati ad compensanda accepta beneficia, quantum & ubi recta ratio id exigit . Hu- 'ius virtutis ossicia sunt beneficii aestimatio ,
benigna acceptatio, gratiarum actio , grata est inemoratio , ct tandem repensio beneficii in opportunis circumstantiis . vitium ei oppositum est ingratitudo : quae est peccatum ; cum disconveniat naturae rationali ut rationali, & virtuti adversetur . Ait enim S. Thomas 2. 2. quaest. cxlv III. Rrt. T.
Ex hoe enim aliquid diditur peccatum quod
Amicitia est virtus qua aliqui . mutuam non latentem benevolentiam inter se agunt,ae bonis adinvicem se . ci Volunt , non iucunditatis aut utilitatis, sed sola honestatis gratia . Quare enim haec soIa leges iustitiae servet, nempe amorem pro anκ re reddendo ; nomen meretur verae ac solidae a
rnicitiae quae iustitiae pars est . Nam cum secundum leges iustitiae amorem pro arm re reddamus; amicos non nostri tantum, sed
illorum quoque gratia dilectione prosequi.
Affabilitas vulgo virtus appellatur qu
convertationem nostram in communi hominum convictu & vitae consuetudine ita moderatur ut grata sit ac iucunda , spectata tamen nostra & eorum conditione cum quibus versamur, nec non aliis circumstantiis .
Differt in hoc ab amicitia: quod haec inter
notos dumtaxat; affabilitasNero inter quos- climque etiam ignotos locum habet . item affabilitas in seria one & vitae conversati ne versatur ἰ amicitia vero praecipue in an rare. Delinquitur contra astabilitatem per excessum seu nimio placendi studio, dum in omnibus quis aliis se attemperat , omnia probat, ac commendat . Et si hoe fiat intuitu proprii commodi dc utilitatis ; erit adulatio : si solum ut quis placeat ; blandus hie dicitur . per delectum ei op nitur
morolitas, qua in congressibus alios quis molestia ac taedio asticit , dum parum se aliis
329쪽
aeeommodare studet, sed cum asperitate segetit & proclivis est ad contradicendum .
Ueritas sive veraeitas in dicendo eu vim ius uua nos Hiis tales exhibemus , quales revera si unus p seu est virtus qua incli namur ad semper Ioquendum consentanee menti nostrae . Idcirco haec virtus essicit ut recte signa adhibeamus quae sunt ordinata ad mentem nostram alteri aperiendam. V ritati opponitur mendacium, quod est expresso contraria vel dissentanea menti nostrae . Sed hoc explanabitur in octavo D ealogi praecepto. Li, alitas tandem virtus est quae affe- Rum moderatur divitiarum , dc praecipue pecuniae, ac essicit ut faciliter & prompte, prout recta dictat ratio, eas expendamus . Duo igitur sunt liberalitatis ossicia : nempe ordinare divitiarum amorem, & modum in earum largitione. Liberalitas in hoc dicitur differre a beneficentia : quod haec ve setur circa bonorum quorumcu pie ; dc illa circa pecuniae tantum largitionem . Liberalitati adversatur per desectum avaritia,' per excessum prodigalitas , quae est deiectus conservandi , & exeessus largiendi .
Iacet , prout haec pugnat cum liberalitate, sit dumtaxat venialis: est tamen mortalis, quando ex hic prodigus impotens fit ut dedita quibus gravatur, klvat a familiae seeundum proprii status convenientiani pro videat; egentibus eleemosynas elargiatur, si pravo fine prodigalitatem exerceat . aut periculum aliquod spirituale propter iplam incurrat, aut scandalum praebeat. Verum quia clim cardinalibus virtutibus nimis proximam habent assinitatem dona Spiritus Salicti ;proinde congruum videtur , antequam ad alia pergamus , de his breviter pertractare .
De donis Spiritus Sancti. s. I. Dona Spiritus Sancti explicantur , ubi etiam agitur de eius fructibus , c
CVm dona quoque Spiritus Sancti proinde
ac virtutes cardinales ad moralem spectent disdiplinam, ac perutile sit, immo necessarium ut de his quoque instruantur fideles in eatechesibus, ad hoc ut non solum excellentiam , sed vim etiam cognoscant tam ti beneficii unde facilius aeternam salutem consequimiir; ac exinde eorum servor au-
matur & sollieitudo ut magni ea faciant ,
adeoque impensius curent permanere in san stificante gratia cum qua , dum per Menitentiam iustificarentur , tam insignia bona receperunt: hinc operae pretium duxi , breviter haec quoque enucleare, ut aliquid saltem de his lector valeat praelibare .
Donum Spiritus Sancti est habitus supernaturalis, quo homo disponitur ad recipien- s naidas extraordinarias motiones Spiritus San- quid sie .cti , ad propriam salutem . Dona Spiritus Sancti una cum aliis virtutibus in iustificatione eum gratia sanctificante insunduntur. Dicitur primo habitus supernaturalis e quia permanenter inhaeret, ut Is. Requi Jcet super eum spiritus sapientiae et requies enim permanentiam significat. Porro hi habitus dicuntur dona , ut distinguantur a vir tutibus : nam licet donis quoque conveniat generica ratio virtutis , idest facere bonum habentem & eius opus; nihilominus dicis
lent dona, non vero virtutes. Virtus enim
stricte sumpta regitur prudentia in actionibus ordinariis ac mediocribus ς donum vero supra prudentiam inclinat ad actus eκ-eellentes, heroicos , divinos per inspirati nem & motionem Spiritus Sancti . iniare virtus infusa regitur a prudentia infula ;donum autem a Spiritu Sancto ut a propria eaussa motrice. Dicitur secundo, ad recipiendas ex trordinarias motiones Spiritus Sancti: nam sicuti docet D. Thomas I. Σ. qu. g. lx VIII.
art. l. debet dari proportio inter id quod
movetur ,& caussam quae movet; ita ut quo altior est motor , necesse est ut persectiore
dispositione id quod moveri debet , dispo
natur. Cum autem altius sit moveri a Deo quam a ratione e hinc si virtutes nos dis, ponunt ut bene mobiles simus a ratione si cundum eius naturalem operandi modum ad δ' ones ordinarias, idest quae non excedunt ordinarium rationis Ordinem in operando ;..4 hoc ut disponamur & simus bene mobiles a Deo lecundum eius tire,dum ad actio. nes excellentiores ac divinas, ideoque nobis extraordinarias . nece ite est ut sint in nobis altiores persectiones quae hanc specialem dispositionem in nobis producant . Di citur tertio, ad propriam aeternam salutem rut notetur donum spiritus Sancti spectare ad gratiam gratum iacientem , dc distine uia gratiis gratis datis quae ad aliorum salutem elargiuntur . Unde scientia dc sapientia , quae numerantur etiam inter gratias
pratis datas , dicuntur sermo sapientiae &scientiae; unde notetur , datas esse ad alios in lege divina edocendos . Sapientia Ve
330쪽
m de scientia, sumptae ut sunt Spiritus Sancti dona, eas possidentem perficiunt in ordine ad ὀivina. Movemur enim per sapientiam ad divina suavius ac sublimius contemplanda ; per scientiam vero ut nκido extraordinario temporalia contemnamus. Hic tamen notandum occurrit, monitioncs Spiritus Sancti non soluiti concurrere &re stiri ad ultim donorum , sed etiam adi: lam aliori uia liabituum, idest virtutum in-sustrum e quibus ceti' uti non possumus
sine supern Aturali ilicstratione & pia voluntatis affectione; quae simi Spiritus Sancti motiones , sed valde impares & inferiores
motionibus quae donorum uius κigit. M tion's enim ad virtutum actiis ordinum aestitit & accommodatae ad humaniana nitidum agendi et ad actitet vero donorum extraordinaliae ; & tun rant ordinariam agendi ratio-n m, ac telidunt d actus hemicos, qui prininde non ita in villis sunt frequentes ac
d. h. s lana distingiri a virtutibus sentit eum S.
syriit a Thoma eius Schola aliique multi contrasa ctin . Scotum : quia dona versantur circa male riatia virtutum modo altiore & nobiliorebi' quam ipsae virtutes; alioquin non est ratio,1M. cur quaedam Virtutes dicantur dona , quindam non . Item quia quaedam computen tur inter dona , non inter virtutes , ut
consilium & timor. Tandem quia qirae hinminem disponunt ad hoe ut sit iane Sprompte mobilis a Deo , ut iaciunt dona , distingui detant ab iis quae hominem dispo-muit ut sit bene mobilis a ratione , ut faciunt virtutes. Ita Silvius. Dona igitur Spiritus Sanm recte intelliguntur esse quali- Iates quaedam quibus homo disponitur ut es ficiatur prompte mobilis ab inspi ratione divina, extraordinarie ipsa superveniente, ut Deile eam suscipiat & prompte exequatur ;cum econtra per virtutes recte disponatur homo ut a Deo & a ratione divinitus in- 1 ructa moveri possit ad ea quae Deundum
humanae vitae rationem communiter acci
dunt. Quare ex hoc collititur, differre dona
a virtutibus, quod virtutes perficiant hominem ieeundum regulam rationis hirmanae , hoc est secundum ea quae communiter venire possunt in deliberationem humanae rationis fide aut alia virtute instructae ἰ dona vero perficiunt modo quodam divino vel heroico , ut per ea homo dispositus sit noveri a divinis inspirationibus ad ea quae communiter non Ueniunt in deliberationem fidelium, etiam iustorum, sed extraordinarie inspirantur: ita ut dona simili quodam mo-
do se habeant ad virtutes infissas , sienti
magnanimitas ad virtutes morales . Magnanimitas enim in hoc ab aliis virtutibus moralibus discernitur . quod ipsa est pri iis pium operandi maeua sub ratione cuiusdam excellentiae ; cetera vero sunt principium operandi bonum mcdo coiisueto seu seeundum communem eurium Ita laud tus Silvius. Insuper dum homo opera virtutum exe lititur , movet & excitat se ipsum per propriam deliberationem & consilium : aecum per dona spiritus Sa ct operatur , pintius agitur ii is piratus a Deo quam moveat 3c excitet se ipsum ad operandum ; licet in his quoque sese moUeat, per peculiarem tomen dc extraordinariam Spiritus Sancti imspirationeni. Patet igitur , probabiliorem esse senten. tiam, quod dona sicut d. Frrunt , ita a virtutivus distinguantur. Colligitur tandem dona excellentiora esse virtutibus i telle alibus & moralibus, non tamen the logicis . Dona enim disponunt ad extrao dinariam motionem Spiritus Sancti quae ee te superior est ordinaria motione rationis . liret divinitus instructae, ad quam disponunenvirales virtutes. Non sunt tamen dona excellentiora virtutibus theologicis : quia per virtutes theologi as anima Deo com iungitur; per dona vero disponitur tantummodo ad suscipiendam divinam motionem. Μulto antem praestantius est coniungi Deo et tiam disponi ad eius inspirationem , quae con sectarium est ac veluti additio illius unionis. Scotus vero quem sequitur etiam Est ius, censet septem dona revera virtutes esse eidemque similiter dieendum esse ait de octo,& secundum alios septem , beatitudinibus apud S. Μatthaeum enumeratis; idemque de ructibus Spiritus Sancti ab Apollolo recensitis. Prout enim perficiunt hominem ad bene agendum, dicit Scotus , virtutes vocantur quatenus divinitus dantur , dicuntur dona, tua temis ad beatitudinem ducunt, beatitudines solent appellari ἰ prout denique fructiim vitae aeternae afferunt operanti . fructus dicuntur. Dona Spiritus Sancti iuxta Isaiam cap. . x T. sunt se septem miserantur: idest sapientia , intel- win lectus, consilium . sortitudo, scientia , pletas , timor Domini. Ponitur hie numerus septenarius , qui a S. Augustino Serm. Iride temp. appellatur septiformis Spiritus Sancti gratia e non ut ostendatur non plus quam
leptem esse Spiritus Sancti dona, sed quia ab
Isaia initio citi cap. x I. septem suerant minmerata . Sicut autem hic numerus septenarius ponitur pro universitate donorum, Spiritus