Xenophontis philosophi et historici clarissimi opera

71쪽

a XENOPH. DE PAEDIA CYRr

kant,a' labores perfrre postat, sints bellucis artibvi exercitati, cupiatq; uiri apparere inii, libent sobire imperata uesint quini detrectare, nonne quis tibi

pater supere uideatur, si uoluerit quamcelerrime cum hossius manum constreres It inqui mehercule,si meliorem conditionem sic habiturus. Sin id minus, quo me censebo meliorem Er meos item melioris, eo cavebo magis:quemadmodum alijs in rebus, quas nobis plurimi ductam,hus opportune ac tuto sacere studemus. Melio, rem habere pater conditionem qbo is, qui possit quis maxime mon minimum,inquit, si mediusfidia Aneque simplax opus interrogas. At noris, qui hoc acturus sit, ex insidiatorem ese oportere,e ri simulatorem, π dolosium,a deceptorem, π fure et raptorem, et omni in re bo 'b. praeualere. Et rus arridens,inquit:O Hercules qualem me pater ustu esse dicis oportere. Qualis,

inquit, ilii is, Uimus sis, legum uir obstruanusiamus. Quomodo tamen, inquit,cum pueritiam pubertatems ageremus, his cotraria docebatis Ita,inquit, per Iovem. Et eadem nunc quos erga amicos ac ciuis. Sed

ut hostis male afficere positis, an ignoras didicite uos maleficia permulta es Ignoro equidem pater. Quam ob rem, inquit, disicebatis sagittares Quam ob rem iaculauri Quam ob rem instruitutem agere siues agresis er retibu3 Cr oueis Cur ceruus pedicis et laqueus Quid au

72쪽

divi, quo ad bestas quidem. Quod si usus forem uelle

decipere quenqua hominem, multis uerberibus caesius es . Neque enim sagitta, inquit pater, neque iaculo homine strire permittebamus vobis,sed ad calcem prospositam iacere docebamus. Et ne nunc quidem, ut in asmicos utamini maleficio hortamur. Quod si quando bello utendum foret, posbetis π in homines ictum diris

gere,atque decipere, G auidiuου habere. Non aduersius homines uos erudiebamus, sed in botius, quo ne in his quidem amicis noceretis. Verum si quando belligera dum esset, neque harum rerum exercitatio uos lateret. Si ergo, inquit, pater conducit horum utrorunque scisentia, ex beneficiorum er maleficiorum, haec quoque docenda fuerant aduersus homines. At dicitur, M uisest olim apud maiores nosti os uirum quendam magis strum puerorum, qui pueros iustitiam docebat, quemo admodum etiam ipse iubes, non mentiri Er mentiri, ernon decipere π decipere,. non calumniari a caslumniam π nolle plus habere er ueste plus habere. De 'iebat etiam quae horum erga amicos siciunda esseent, er quae aduersim inimicos . Atque in hanc sententium docebat iusitim esse amicos sistere,uidelicet propter bos num, et furari amicorum bona propter bonum. Qui

vero haec docebat, necesse erat pueros inuicem exerceoret ad haec Aciunda: quemadmodum dicuntur Graeuci docere pueros in luctatione decipere, eosque exerce

r inter fest,qui Acere hoc posset. Cum ergo aliqui LL, id bene decipiendum, ex ad plus 4 ηομm, βrt is etiarii non obtusi ad lucrandi sti ιum, ι ne at amicis quidem abstactant, quo miημε

73쪽

6 XENOPH. DE PAEDIA cYRI tentarent ab his locupletari. ingam ob reni ex bis manavit lex, qua hoc etiam tempore utimur, simpliciter pueo ros Occndos esse, quemadmodum erga nosseUos erudis Inlissimulos, uerum dicere,'non decipere, neq hasbendi auiditati 'idere: quos si fecus egerint, Aupplicio afficim qgo assuesecti huiusmodi consiuetudine, ciues

redduntur mitiores. Sed ubi habuerint aetatem, qua nunc

ipse cGetiam quae aduersius hostis iura fieri unda fiunt, fiecurum usum est docere. Non enim amplius uidemini incitari, qui ciues immanes ejiciamini, cum ad mutuu pi dorem ius educati. Sicuti de rebuε uenereis uerba non icimus admodum adiuuenes, ne additis aduehemente libidinem desiidia, ea iuuenes utantur immoderate. Me sdiusfidius quit rus,ine igitur perinde ac tardum addi Pendum,si quid habes pater harum auiditatu, docere ne parcito, quo ipsi plu3 habeam, quam hos,s. Molire igitur pro ea quata tibi est acies instrums,adoriri ho Himparatos,er armatus inermes, π vigilans dormientis, ex apparentis improuibus: qui in locoru difficultate sunt, tu eos tuto in loco excipito. Et quomodo, inquit,pater in istiusimodi erratis bosks deprehendantur es in os ni unquit, fili multam huiusmodi occasionem necesse est i uobis ex is hostibiis praebe ri. Necessario utris frumentatum itis,utriq cubatis, Cr mane ad res necessarius stre una omnes fecedere oportet, eT MVs qualescunque sint neces e es tuos uti: quae omnia tibi xolutata fiunt animo. Et qua in renoucris nos ese maxime imbecillos, haec tibi maxime est cauenda. In qua vcrὸ senstris h0ries e captu scissimos,in hac eos potifimlim adorire. Vouum,inquit C; rus,in his solum stidin cst, ut imus si perios

74쪽

fupmores, an etiam in alijs quibusdam Et in alijs longe magis, inquit si Nam in his prope omnes scumtch odis acerrimus, quippe qui norunt esse necessarius. Qui autem hostis decipiant,possint eos tum intem fiducia, incautos offendere, tum fugidi ut scultate tradita,redo dere turbatos, tum simulata fuga,in locos disicilis si bra cere, hisq; adoriri igitur, inquit, opM ubi bucconmnia s*ιdiose didiceris,non his solum uturis, sed tuo quo*que ingenio alia aduersius h hs moliare: quemadmodsi musici non his ututur duntaxat, quos didicere, sed alios nouos modulos scere student. Ac scuti in musicis quooque noua oe fortia babentur plurimum in precio, siae in rebus bellicis noua inuenta existimatur longe illustriora, quoniam haec magis queunt hostis decip ere. Quod situ fili, uti aliud nihil ad homines transstras, quam ea inGuenta, quae propter bestiolus excogitabis, non putes adomodum meliore esse co ditione aduersus hostis Tu enim ad cupiudus aues in uehementis ima urgens bγeme libus nolim: ex prius quam mouerentur aues, his plagellis ob hanc rem figebas, ta quem l0cum moueras, erat immorato persimilis. Eranis aues quaedam abs te edoctae, quae utilia tibi uppeditarent, π eiusdem gcneris auis deviciperent. Ipsie uero ita eras in infidi s locatus,ut auis asti

c Tes, nec a picereris ab avibus. Num te exercueras, ut

Uequereris auis plagellarum tracti,an ut figere easβι- Aduersius leporem uerὀ, quoniam in tenebris pau

scitur,dιέ. in autem uιtat, canes alebas, quae odoratu cum

fleret, ubi esset inuentus,

alius habebas canes, quae erunt cruditae ad eum intercis

75쪽

rum transitu resaltu, quos locos figientesa uenatoribus capiuntur. Hic cases usu difficiles tetendisses, quo in uehementi cur u ipse stipsum incidens conuinciaret. χ ο autem neq, hic diffugeret, eius rei 1beculatores cons tuebus, qui ex propinquo loco euelligis supera

nirent,nis ipse tu a tergo clamore obstrepens, cotinuo ita leporem exterrebus, ut stupidus caperetur. Qitiueuro anterius erant in infidi , hos tu silentiu e Elas oboseruare alere aciebus. Quemadmodu igitur ante dixi, si res huiusmodi uelles etia aduersivi homines ipsos eracogitare ac moliri,neficio equidem si quid rerum bellicarum praetermitteres. Si quando igitur necesse uerit est in campestri planitie, aperto Marte, et armatis utrisque manu conferere,in huiusmodi caseu, fili, coditiones quae paratae meliores fuerint,plurimu pribunt. Hus auo tem esse dico,s er milites bene fuerint exercitati corporibus,σ animis bene excitati ais acres reddit e meditationibus bellicarum artium bene instructi Hoc te praeterea quamoptime oportet nosse, quicunq; ipse duxeris dignum ut tibi pareant, eos omnis dignu iudicaturos,ut

talis sis, qui praecipue sibi consulas. Nunquam igitur te, mere tibi habendum est, qui antea notiti co fideres, quid

subditos acere oporteat, cum dies aduenerit. Interdiu uero quomodo res noctimae perpulchresint ordinan,

dae, er quo pacto fit instruendus ad pugnam exercitus, aut quomodo interdiu ducendus si quomodo noctu,uel angustis, uel lutis itineribus, uel montuosis, uel campe, stribus. Aut qui sit castramotanta. Aut quomodo noσburnae excubia, diurnae ue cusi,dis ni constituendae.

Aut quo pacto fit uel a sedus aduersus hostis miles, ues

76쪽

albo us abigendM. Aut qua ratione aduersivi bo holam urbem oporteat exercitum ducere . Aut quo pumis ad murum ducen sit,aut inde abducendus: aut quomodo uel per nemora sit,uel per flumina transeundum: aut qua item ratione tuenduε sit equitatM: aut qua uti iaculatores sint fugittaris e cu diendi. Sis ubi tu exerci .

tum ducas in cornu nostrs superuenerin ut is contra fit

distonedus. Quod δε ubi illum agas in phalange, ex alio quopiam loco hostes appareant ad aciem, qua sit ruratione illis occurrendum, qu) aut quae geruntur ab hostio bus quis maxime fientiat, aut res tuas minime bos hs sic, ant. Haec autem omnia quid tibi dicam esse opus s Nam quaecuns ipsi teneam,persepe audisti,praesertim quod si quis horum aliquid scire uideretur, eorum nihil nesneglexeris,nes minus didiceris. Oportet igitur cum aliqua huiusmodi acciderint, his uti praeceptis, quaecunq; tibi conducere uideratur. Difice praeterea uel in primis haec ab me sic Nam praeter acrificia π auguria neque

solus, neque cum exercitu ullum discrimen adeas,animo volutos solere homines res gerendus eligere contemistione potiari quam quod norint, a quibus ipsarum rorum bona futura sint. Verum ficius ea esse ab his, quae es veniunt. Multi enim persuaserat ciuitatibus. hi quisdem quisupientifimi uidentur,aduersim hos bellum uosςipcre, quorum eae Ue persuasionibus periere. Muloti etiam auxere multos Er priuatos homines er resturablicas, quoru amplificatio in maxima attulit mala. Alii u qi Qqμe his, quibus poterant amicis uti per mutua beneflcia, cum maluissent scruis uti quam amicis, his ipsis dcdcre patia . Multi item non contenti ea uitae part

77쪽

quc in uoluptate est posita, in uoluiibent omniam esse domini, propterea amiserunt etiam quae habebant. Mut it quoq; ubi diuitias quas maxime optabant, adepti σα sciit,propicr illus perierunt. Et ita humana sapientia nivhilo magis nouit expetere summu bonum, quam si quis hoc agat, quod ei forte tributumis Sciunt enim, ch risime fi dij immortales omnia τ' prcterita CP pric' sentia, e T qtiae fiunt ex js singillatim euentura con uten

tibusq; hominibi dis ipsi quibuscunq; sint propit ,πη'

te significant, quaeusiciunda fiunt, quaeq; non faciunda. Quod si minim omnibus confiulere dij uolunt, nihil est

mirandum mon enim coguntur nece fitate ea clirare, quae nolint. XENOPHONTIS DE PAEDIA

CYRI LIBER SECUNDUS, FRANCI S co

Philespho interprete.

V Μ talia disserentes,ad fines inque Persidis ueniocti essetque bis aquila dextera appares itineris dux fissis, deos heroma; precati, terram colentes Per - -'fida, At sic propitij mitterent ac mites, ita fines superarunt. His uero superatis cum rursus orastionem bubulbent ad deos qui Media habitant,utfe propitis mitess exciperent,mutua se charitate pro dignitate complex pater Cambyses reuertit in Persas,c ruffilius in Medos ad oaxarem profici citur. QSo cum uenisci, primum, ut par erat, se inuicem amice complexi sunt dein rogabat orum CFaxares, quatum agmen si ceret cui rethondit orus,uiginti millia ab e duci, qμν

78쪽

anted ad uos ici ant stipendio conductL Alij eluit Huinunquam egressi lint,praeter hos, venit ex ordine opui natium. Hi quot lint inquit C rares. Numerus, inquitorus,si audieris,sit tofi minime iucundus. Sed illud cogitato, quod pauci optimatis, qui ab honoris paritate hoo motimi uocantur, te in alios Persas, qui fiunt per musti, imperia gerunt. Veru num tibi ijs opus est an 'ustra tiinui diis ostesne fortassee non ueniunt Venilit, inquisicerte, multi quidem. Qiu hoc nosti Q nii, inquisimul ii qui inde ueniunt, alius alio modo, omnes tamen idei in 'cunt. Certidum est igitur nobis aduersius uiros Est inqui necessarium. Quid igitur, inquit rus, no tu iuuires dixi P mihi, quantae sint adorientiu hostam, - item

nostrae, quo ambabus cogniti ad haec nos c5Memus,ut certemus optime Accipe igitur, inquit axapesi Croesus quidem indus ducere strtur siccum equites dece milvi bascutatos uero ais sagittarios pluris quadraginta militibus. Sed Artainan, qui magnae Phogia est princeps,uiuι ducere equites ad om millia :hWtitos autem simul cum scutatis non paucioris quam quadraginta millia. Aribaeuautem Cappadocum regem equites ducere sex millia: faugittarios uero Cr sicutatos non paucioris triginta millib. At Maragdum Araba, et equites ducere Irrunt ad docem millia, Cr currus centum, Cr funditores magno quodam numero. Atqui Graeci qui habitant in Asia, nondum cerito dicitur,an sequutur. Sed qui fiunt ex Phrygia quae Hellespon to adiacet, eos cόmmificeri tradunt Gabaeo, qui habet ad Ca trium campum sex millia equitum, Cr sclita tos ad decem millia. Caras quidem ac Cilicas ex Paphla

79쪽

bes er Babrion π aliam Asyriam,ut existimo, cetquites no parectoris quam uiginti millia: currus, id quod

certo siclo, non pluris quam ducent0s pedites uero, ut virbitror,permultos. Ita enim confiueuit, cum huc impetum

scit. Tu, inquit Cyrus,ho ks ese dicis equites hexaginta millia, sicutatos autem: sagittarios plus quum ducenta

millia, age nunc exercitum tuum quantu ebe dicis Sunt,

inquit, Medi equites quidem supra decem millia. Scutati

uero ex sagittar fiant in nostro sicilicet regno, si te feraginta millia. Ex Armenire vero, qui finitimi nobis fiunt, equites aderunt quatuor milli pedites uiginti millia. Diis cis tu, inquit GrM, equites nobis soninus quam temtiam partem bos iam equitatus, pedites uota circiter diamidiums Quid igitur, inquit Garares, non paucos essee putus Persarum pedites, quos ais ducere es Si uiris, inquit

corus,nobis etiam opuε est, uenon est,rursiri consultatabimus. Verum pugnam mihi dicito, quae est cuiusque. Fere, inquit arares, eadem est omnium. Sagittarij enim sunt ac iaculatores, er illorum, σ nostri. Ergo in armis huiusimodi, inquit rus,opus est uti ferentariorum dimicatione. Necesariὰ enim, inquit ares. In hac igiturre plurimu est ut laria. Longe enim celerius pauci i multis uulnerati afflumentit quim a pat cis multi. Si ergo ita res habet C; re, quid aliud quis inueniat melius, quam mittere in Persas, unus docere,si quid mali Medi patiantur, fore, ut in Persius clades eat, muls maiorta copi S peteis reHAt hoc uelim sictas, Grus inquit: Nequesi omnes u nituntPorsae,pos mus bos hs multitudine excedere. Num hac re aliud quicquam melius intuens s Equidem, inquit

80쪽

omnibG aduenictibus, qMesu bis uni ueteranis, qui a no

bis uocantκr homotimi. Haec autem fiunt circa pectus thorax, cir cratis in Dua manu,mmucro aut securis in indum dextra. Si haec nobis paraueris, facies ut Er ipsi sic orius obuiam eamu3 aduersus bosse, et bos hs lugere quam manere magis expetat. Instruimus autem nosipsos aduersus illos qui mansierin uobis uesi equitibusq; uestris istos tribuimus, quicus ex ijs lugerint, quo nes mane id ne quereuertendi facultatem habeant. Cum CFrus ita dixis.set, esseetq; Cγaxari usum elim bene dicere, de plurib. acscersiendis militibus nul lum amplius mentisnon faciebat, sed antedicta parabat arma, quae prope parata erat, cum iam adessent Persarum homotimi, qui Persicu habebant agmen. Hic igitur Cyrus bis uocatis in concionem, ita lam tus traditur: Ego uos intuens uiri amici fimi, ita mstructos armis er animis paratos ad manum cum hostis. conferendam, cognostens etiamPersas qui uos sequutur, ita esse armatos tanquam ad pugnam maxime proprimquam fuit collocati, uereor ne pauci atq; nudi focijs conogredientes cum hostium multitudine, aduersi quippiam patiamini. Nunc igitur cum ueneritis habentes proborum uirorum corpora, Et focijs arma utura sint nostris sellia, uest, u opus erit eoru animos acuere,ad pugnaq sistis reddere. Decet enim principem notist bonum prae hire duntaxat, uerumetiam pro subditis diligentiam g IN e, ut quamoptimi ni uturi. rus ita locutus est At

e qm ς;- unt, cum putarent sibi esse cum maiore

unis huiusinori uero uidebor O- ς', si Cyro con uluero, ut pro nobis aliqua lico D a

Cyri oratis.