Sancti Aureli Augustini Opera

211쪽

de gratia Christi

XXXVII. 40. 'L0gant', inquit etiam quam ad sacram Christi uirginem D0metriadem in Orient0 00 seripsimus, et inuenientn0s ita h0 minis laudare naturam, ut dei semper gratiae addamus auxilium'. istam sane legi mihique paene persua Serat 5 hane illum gratiam, de qua quaesti0 est 00nfiteri, quamdi8 in multis seius 0pusculi l0 eis sibi ips0 00ntradidere uideretur; sed cum in manus meas set alia uenissent, quae p08terius latiusque 00nscrip 8it, uidi quemadm0dum p0 tuerit setiam illi e gratiam n0minare sub ambigua generalitate quid sentii set abse0ndens, 10 gratiae tamen u00abul0 frangens inuidiam 0ssensi0nemque declinans. nam in ipsius prindipi0, ubi ait: 'pr0p0 sit0 insudemus 0peri nee medi0eritatu diffidamus ingenii, qu0d credimus et fide matris et merit0 uirginis adiuuari', gratiam, qua adiuvamur ad aliquid agendum, milii uisus fu0rat e0usteri nee attenderam i5 hane eum p0nere p0tuisse in s0la reuelati0ne d0ctrinae. 4 l. Item in 00d0m 090re ali 0 l000 'qu0dsi etiam sine d00', inquit, 'h0mines 0ste dii ut quales a d 00 laeti sunt, uide quid ehristiani faeere p0ssint, qu0rum in melius per Chri8tum instaurata natura 0st et qui diuina0 qu0que gratiae iuuantur

legi peccat0rum, qu0d ali 0 l000 in h00 ips0 libr0 satis dem0nstrauit, ubi ait: 'etiam illi, qui l0ng0 pee candi u8u qu0dam m040 0bduruere, instaurari per paenitentiam p08sunt'. auxilium uer0 diuinae gratiae p0test et hie p0 0r0 in reuelati0ne d 00trinae. 25 XXXVIII. 42. Itoni alibi tu eadem epistula 'nam si etiam ante legem', inquit, 'ut diximus, ad mult0 ante d0miui n0stri

et saluat0ris adu0ntum iust0 quidam et sancte uixisse referuntur, quant0 magis p0st illustrati inem aduentus eius n081 ep. ad Demetriadem XXX 15 sqm M 11 lib. e. 1 16 ib. e. 322 ib. c. 17 25 ib. c. 81 etiam inquit C Ubii 5 illam b 10 e0nfessi0nemque V 11 ip 80 m. I C 12 mediocritati d de medi0eritate in ep. ad Demetr. et Om. bd 15 in hane b li faetu M uide unde I P 18 per om. b22 peccati m. I P 23 0bdurue t C 0bruere naturae II; in ep. αβ Demetr.e bonum quodam modo 0bruere naturae 24 uer0 h0e V 25 si etiam et si b 2I seae M 28 nos instaurati b

212쪽

S. Aureli Augustini

id p0sse credendum est, qui instaurati per Christi gratiam et

in meli0rem h0minem renati sumus, qui Sanguine eius expiatiatque mundati ipsiusque exempl0 ad perilaeti0rem incitati iustitiam m0li 0res illis sesse d0bemus; qui ante legem fuere 'luid0te quemadm0dum et hie aliis quidem uerbis, sed tamen in remis Si 0 ne pedeat0rum et in exempl0 Christi adiut0rium gratiae c0nstituerit. deinde subiungit et dieit: 'm0li 0res etiam quam fuerunt sub lege distentu ap08t0J0: peste a tum u0bis n0n d 0 minabitur; n0n enim sub lege' estis, sed sub gratia. et qu0niam hinc', inquit, 'Suffieienter, ut put0, diximus,

nune perfectam instituamus uirginem, quae eX Utr0que Semper adcensa et naturae simul et gratiae b0num 1110rum sanctitat0 test0tur'. et in his usti bis deb0tis aduertero id00 illum qu0d dicebat sic u0lui 880 00 eludere, ut naturae b0num intellegam US, qu0d dum crearemur adcepimus, gratiae autem, cum Christi intuemur exemplum, tamquam ide0 peecatum 110n indultum

fuerit eis qui sub lege su0runt uel sunt, quia exemplum Christi

XXXVIIII. 43. H0e aut0m istum sapere et alia uerba eiu S0stendunt n0n in h0e libr0 sed in terti0 pr0 liber0 arbitri0, ubi ad eum l0quens c0ntra quem disputat, qu0niam ille p0suerat uerba ap08t0li distentis: n0n qu0d 110l0 ag 0, et: uide0 aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et cet0ra quae ibi distuntur, iste resp0ndit atque ait: 'h0c enim, qu0d tu de ap08t0l0 intellegere cupis, 0mnsis e celesiastidi uiri in peecut0ris et sub lege adhue p0 siti 38 Serunt eum dixisse pers0na, qui nimia uiti0rum c0nsuetudine uelut quadam teneretur necessitate peccandi et quamuis b0num appeteret H0luntate, usu tamen praeeipitaretur in malum. in

pei sectam iustitium incitati in ep. ad Demetr. 7 meli0r est II 8 fuerant v fuere b dicent0 Ch 9 sed hinc in ras. m. I P 16 intueremur V imitemur b 17 suerunti fuerint m. I Z 18 habuerint m. I T19 eius uerba b d 21 qu0niamJ quand0 V 22 ueiba posuerat C28 teneretur re m. 2 8. ras.) M 29 appareret in my. m. 2 appeteret) T

213쪽

de gratia Christi

pers0na autem h0minis unius', inquit, 'designat p0pulum sub uetere adhuc lege peccantem, quem ab h00 c0nsu0tudinis mal0 dicit lib0randum esse per Christum, qui credentibus sibi prim0 0mnia per baptismum peceata dimittit, dein do imitati0 os sui ad persee tam inditat sanctitatem set uiti0rum c0nsuetudinem uirtutum uindit exempl0'. 0000 qu0m0d0 uult intell0gi adiuuarie08 qui Sub lege peceant, ut per gratiam Christi iustis dati

liberentur, tamquam eis n011 8umeiat 80la l0x pr0pter nimiam peccandi c0nsuetudinem, nisi Christi adcedat n0n inspirati010 caritatis per spiritum sanetum. Sed intuendum et imitandum in d0etrina euangelista uirtutis eius exemplum. et certe maxima hie erat causa exprimendi, quam diceret gratiam, ubi J0 cum ip8um, de qu0 re8p0ndet, Sic e0nclusit ap0st0lus, ut diceret: in solix 0g0 h0m0, quis me liberabit de c0rpore m0rtis 15 huius 3 gratia dei per Iesum Christum d 0minum 110strum . hanc iste eum 00nstituit 11011 in uirtutis eius auxili0, sed imitati0nis eius exempl0, quid amplius de illo sperare debemus, ubicumque gratiae n0men sub ambigua generalitate

q6 XXXX. 41. Item in 00dem libr0 ad uirginem saeram, Unde iam etiam supra disseruimus, ubi ait: 'subditi simus deo eiusque faciend0 110luntatem diuinam mereamur gratiam et facilius nequam spiritui sancti spiritus auxili0 resistamus'. in quibus eius uerbis certe manifestum sest ita eum uelle n0s 25 adiuuari gratia Spiritus sancti, n0n quia si 110 ill0 etiam per 80lam naturae p088ibilitatem n0n p0ssumus resistere temptat0ri, sed ut facilius resistamus. qu0d tamen qualectimqlle et quan-

14 Rom. 7, 24. 25 21 ep. ad Demetr. 24 XXX 40 M.)1 inquit h0minis unius bd sub uetere sub uertere Ch sub uertere C sub uetere ue in rus.) P subuertere b 4 dimittet m. I C 8 peccandi nimiam MC 11 euvangelica Ch et certe maxima om. U 13 qua C 14 liberauit M 16 ipse V c m. 28. l. C 17 eius om. bd de in ras. m. 2 C 18 ambigua. Ch20 eiusdem M saeram uirginem C 21 sim' m' in ras. m. 2) C sumus b 23 sci sps auxilio nequam spiritui C spiritus sancti bresistemus V 25 pers0nam m. I Τ 27 qualecumque et om. V

214쪽

l 58

S. Aureli Augustinitulumcumqu0 adiut0rium eum credibile est in h00 00nstitu0r0, qu0d n0bis additur Seientia reuelante spiritu per d0etrinam quam uel n0n p088umd8 uel difficile habere p08sumus per naturam. ista stant quae in libr0, quem scripsit ad uirginem Christi, aduertere p0tui, ubi uidetur gratiam c0nfiteri. quae pr0laet0 qualia sint, utique cernitis. XXXXI. 45. 'Legant', inquit, 'etiam recens meum 09USCUJUm, qu0d pr0 liber0 nuper arbitri0 edere c0mpulsi Sumus, et agn08cent quam inique n08 negati0ue gratiae infamare gestierint, qui per t0tum paene ipsius textum 0peris perfecte atque integre et lib0rum arbitrium e0nfitemur et gratiam'. quattu0r Sunt libri 0peris huius. et h0s legi et ex illis sumpsi quae traetanda set disdutisenda pr0p0sui et ut p0tui pertraetaui, antequam ad eius has litteras, quae R0mam mi8sae Sunt, ueniremUS. Sed in his etiam quattu0r libris quaecumque pr0 gratia uidetur dissere, qua iuvamur, ut deelinemus a mal0 b0num que fassiam u8, ita didit, ut null0 m0d0 a uerb0rum ambiguitate dis dedat, quam discipulis sic p0ssit exp0nere, ut nullum auxilium gratiae credant. qua naturae p0ssibilitas adiuuetur, nisi in lege atque d0etrina, ita ut ipsas qu0que 0rati0nes, ut tu scriptis suis up 0rtissime affirmat, ad nihil aliud adhibendas 0pin0tur nisi ut 110bis d0etrina etiam diuina reuelati0ne aperiatur, n0n ut adiuuetur mens h0 minis, ut id qu0d faciendum esse didicerit etiam dilueti 0 0 et aetj0n0 p0rficiat. ab ill0 enim su0 manifestissim0 d0gmate n0n re e0dit 0m in0, ubi tria illae0nstituit, p08sibilitatem, u0luntatem, acti0nem, et 80lam p0ssibilitatem didit diuin0 adiuuari semper auxili0, u0luntatem autem et acti0 em null0 d0i adiut0ri0 existimat indigere. ipsum uer0 auxilium, qu0 p08sibilitatqui naturalem perhibet adiuuari, in lege c0nstituit atque d0etrina, quam n0bis fatetur etiam

u0lunt V 27 semper adiuuari b u0lunt in primis et aeti nem V

215쪽

de gratia Christi

Sanet0 Spiritit reuelari, pr0pter qu0d et 0randum e880 00ne edit. sed h0c adiut0rium l0gis atque d0etrinae etiam pr0phetidis fuisse temp0ribus, adiut0rium autem gratiae, quae pr0prie gratia nuneupatur, in Christi esse arbitratur exempl0, qu0d5 nihil0 minus ad d0ctrinam pertinere per8piciti8, quae n0bis euangelica praedieatur, ut uidelisset tamquam uia dem0nstrata, qua ambulare debeamus, iam uiribus liberi arbitrii adiut0ri0 null0 alt0rius indige t0s sufficiamus n0bis 0 des diamus in uia, quamuis et ipsam uiam c0ntendat setiam 80la inueniri 30 9088e natura, sed fastilius, Si adiuuet gratia. XXXXII. 46. H00 0rg0 pr0 me0 captu intellegere p0 tui in P0lagii scriptis, quand0 n0 minat gratiam. uideti8 autem, qu0d qui ista sentiunt ign0rantes dei iustitiam suam u0lunt

simum iu seripturis 80 8um ne inimidus quidem ausus est

8 cf. Matth. 15, 32 13 cf. Rom. 10 3 14 cf. Phil. 3, 9 25 cf. Aug. 0 p. impers. c. Iul. I 2 XLV 1052 M.) et saepius 1 ad0randum V concedunt M 3 pr0priae M 4 arbitrantur M6 euvangeliea Ch 9 c0ntendant M 11 Haec bd in om. m. I Mpelagii in scriptis Ch 12 quam V n0minauit Fb ' quod hi M

ab scripturis etiam sanctis canonidis maxime aduertere Vb 16 cogno-

216쪽

160 S. Aureli Augustini reprehendere'. ecce qualibus et quantis praedicat laudibus quamlibet sanctum et d0ctum uirum, nequaquam tamen auct0ritati scripturae can0nidae e0mparandum . quem pr0pterea Si uiste c0mmendat, quia uidetur sibi in qu0dam l0e0 libr0rum eius 60 teste uti, qu0 pr0bet h0minem p08se e880 Sine peccat0. unde nunc n0n agitur, sed agitur de auxili0 gratiae, qu0 ad 130n peccandum adiuvamur iusteque uiuendum.

XXXXIIII. 48. Audiat erg0 illum uenerabilem antistitem

id00 iuxta ap0st0lum siue manducatis siue bibitis, 0mnia in dei gl0riam fastite'. uidetis quemadm0dum Sanctus Am br0sius etiam illud qu0d 80lent h0mines dissere 0s incipimus et deus perfidit' his uerbis abstulit dissens neminem quicquam uel incipere sine d00. item in sext0 libr0 eiusdem 0peris, cum do du0bus illis unius fenerat0ris debit0ribus ageret, 'secundum h0mines', inquit, 'plus larius 80 01fendit, qui plus debuerat; sed p0r miseric0rdiam d0mini causa mutatur, ut amplius diligat

qui amplius debuit, si tamen gratiam con Sequatur'. ecce apertissime praedieat cath0lissus d0et0r etiam ipsam dilecti0nem. qua quisque amplius diligit, ad beneficium gratiae pertinere. XXXXV. 49. Ipsam denique paenitentiam, quam pr0 culdubi0 u0luntas agit, d0mini miserie0rdia et adiut0ri0 1istri ut

10, 31 18 Ambros. ib. VI 251 qualibusJ quamlibet b 2 quemlibet b auctoritatis M 5 quo

pr0bet quolibet I P quemlibet V sine peccato esse p0sse C T peecundum non Po m. I 10 deum CPPCh m. I li utique utique Citaque I PVM est studiis M 13 nemo domino om. I PC m. II 5 uidetis enim C 19 fenerat0ris unius bd faeneratoris MC20 hominem b debuerit M 21 di C 22 gratia M ecce pertinere om. V 24 quatit o

217쪽

de gratia Christi

agatur, in 110110 eiusdem 0peris libr0 beatus dieit Ambr0sius ita l0quens: 'b0nae laerimae, quae culpam lauant. denique qu08 Ie8us respicit, pl0rant. negauit prim0 Petrus et n0n fleuit, quia n0n respexerat d0 minus; negauit Secund0, n0n fleuit, 5 quia adhuc n0n respexerat d0 minus; negauit et terti0, respexit Iesus, et ille amarissime fleuit'. legant isti euangelium et uideant d0minum Iesum tune intus fuisse, cum a Sasterd0 tum prindipibus audiretur, ap0st0lum uer0 Petrum raris et d00rsum

in atri0 cum seruis ad Deum nunc Sedentem, nunc Stantem, id sicut uera dissima et c0n00rdissima euangelistarum narrati0ne

10nstratur. Unde n0n p0test diei, qu0d 00rp0ralibus oeulis eum d0minus uisibilit0r adm0 endo respexerit. et ide0 qu0d ibi seriptum est: respexit eum d0 minus, intus actum e St, in mente actum est, in u0luntate aetum est. miseric0rdia 15 d0minus latent0r subuenit, c0r tetigit, mem0riam reu0 cadit, interi0rem gratia sua uisitavit Ρ0trum, interi0ris h0 minis usque ad exteri0res lacrimas m0uit et pr0 duxit assectum. ecce quemad-m0dum deus adiuuand0 adest u0luntatibus set adii0nibus n0stris ledde quemadm0dum et uelle et 0perari 0peratur in n0bis l20 50. Itqui in eodem libr0 idem sanctus Ambr08ius 'nam si

Petrus', inquit, 'lapsus est, qui dixit: et si alii scandaligati fuerint, eg0 n0n Scandaligab0r, quis alius iure de se praesumat 3 d0nique David quia dixerat: 0g0 dixi in mea

abundantia: n0n m0ueb 0r in aeternum, Suam sibi laetan- 25 tiam 0bfuisse pr0fitetur dicens: auertisti faelem tuam ut factus sum c0nturbatus'. audiat iste tantum uirum d0gentem,

9 es. Matth. 26, 58. 69. 71; Marc. 14, 54. 66-68; Luc. 22, 55 sq.; I0h. 18, 16. 18. 25 13 Luc. 22, 61 19 Phil. 2, 13 20 Ambr0s. ib. X 9121 Matth. 26, 33 23 Ps. 29, 7 25 Ps. 29, 81 decimo b libr0 om. V beatus ambr0sius aperit ita V ambrosius dicit C 3 pl0rant delictum b 4 secund0 et 11011 Pb 6 legant autem M 10 verissima m. I T 11 0stenditur C 12 anim0nendo CT m. I respexit P 14 in mente actum in ras. P all. actum est om. CEP 15 latente M 16 interiore C I Ubd in interiore h0mine V 17 perduxit ad fletum V 18 aeti0nibus asse etionibus V 24 habundantia MP 25 obfuisse om. m. 1 C 26 uirum Om. P

XXXXII Aug. Seet. VIII pars II.

218쪽

S. Aureli Augustini

imitetur credentem, quius d00trinam fidemque laudauit; audiat humilit0r imitetur fideliter; n0n de se pertinaciter praesumat, ne pereat. quid in e0 pelag0 uult mergi Pelagius, unde perpetram liberatus est Petrus 3 XXXXVI. 51. Audiat eundem antistitem dei in sext0 itidem

libr0 eiusdem 0peris dicentem: 'cur autem n0n receperint eum,

euangelista ipse mem0rauit dicens: quia faeies eius erato untis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. Sed deus qu08 dignatur 110cat et quem uult reli-

gratiae deii 'deus', inquit, 'qu0s dignatur u0eat et quem uult religi0sum facit'. uidete, si 110n illud est pr0pheticum: misereb0r, cuius mi Sertus er0, et miseric0rdiam praestab0, cui miseric0rs fuer0, et illud ap0st0licum: igitur n0nu0lentis neque currentis, sed miserentis est dei, qui, ut didit setiam n0str0rum temp0rum h0m0 eius, 'quem dignaturu0eat et quem uult religi0sum sadit'. numquid aliquis dicere audebit 110 dum esse religi 0 sum, 'qui currit ad d0minum et ab eo se regi cupit et u0luntatem suam ex eius u0luntate suspendit et qui ei adhaerend0 iugiter unus Secundum ap0st0lum eum 00 sit spiritus' 3 at h00 t0tum tam magnum religi0 si h 0 minis 0pus Pelagius 'n0n' dieit 'effici nisi arbitrii libertate'. c0ntra autem beatus Ambr0sius ipsius tam excellenter 0re laudatus 'd0 minus deus', inquit, 'quem dignatur u0eat et quem uult religi0sum facit'. erg0 ut currat ad d0minum et ab

e0 se regi cupiat suamque u0luntatem ex eius u0luntate 5 Ambr0s. ib. VII 27 7 Luc. 9, 53 12 Ex. 33, 19; R0m. 9, 15 14 B0m. 9, 16 18 cf. 143, 18 20 cf. I Cor. 6, 171 audiat fideliter imitetur humiliter C 3 per petramJ perperam b6 eiusdem operis om. V reperint M 8 hyerusalem M therim Chierim P intra famariam recipi C 10 austum m. I T, MC 11 qu0s s in ras.) M 14 ero C igitur om. b 15 est om. bd quia CCh I Ubil 16 etiam om. V eius dignatur quem uocat V eiusJ dei G18 religiosum esse C deum b et om. T 19 uoluntate eius C20 suspendat M aderendo CTP 22 dicit non C 23 excellenti b

219쪽

de gratia Christi

suspendat eique adhaerend0 iugiter unus seeundum ap08t0lum cum 00 fiat spiritus, deus quem uult religi0sum facit: et h0d t0tum h0m0 nisi religi0sus n0n lassit. quapr0pter nisi ade0 fiat, ut h0e faciat, quis h00 facit 3s XXXXVII. 52. Sed quia ista quaesti0, ubi de arbitri0u0luntatis et dei gratia disputatur, ita est ad diseernendum diffiditis, ut, quand0 defenditur liberum arbitrium, negari dei

gratia uideatur, quand0 autem asseritur dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri, p0test Pelagius ita se latebris 0bseu- 10 ritatis huius inu0luere, ut etiam his quae a sanct0 Ambrosi0c0nscripta p08uimus c0nsentire se dicat et ea se qu0que sentire

pr0 clamet semperque sensisse atque ita Singula c0netur eXp0nere, ut etiam eius sententiae c0nuenire credantur. quapr0pter

quantum attinui ad istam de diuina gratia et adiut0ri 0 qua015 sti0nem, tria illa quae apertissime distinxit attendite: p08se uelle, esse, id est p088ibilitatem, u0luntatem, acti0nem. Si erg0 00nsenserit 110bis n0n 80lam p0ssibilitatem in h0mine, etiamsi nee uelit nee agat bene, sed ipsam qu0que 110luntatem et acti0nem, id est ut bene uelimus et bene agamus, quae 20 n0n Sunt in h0mine, nisi quando bene uult et bene agit - si, ut dixi, e0nsenserit etiam ipsam u0luntatem et acti0nem diuinitus adiuuari et sic adiuuari, ut sine illo adiut0ri 0 nihil ben0 uelimus et agamus, eamque esse gratiam dei per Iesum

Christum d0minum 1108trum, in qua 1108 Sua n0n Π0Stra

25 iustitia iust0s facit, ut ea sit uera n0stra iustitia, quae n0bis ab ill0 est, nihil de adiut0ri0 gratiae dei, quantum arbitr0r,

inter n0s 00nt1 0uersiae relinquetur. 1 ei. I C0r. 6. 17 5 cf. contra Iulianum Pelag. IV 47 XLIV762 M.) 23 cf. Rom. 7, 25 25 cf. Phil. 3, 91 suspensadat M unus sit M unus cum eo fit sps ds C 2 fieri Mdi M et faeit om. V 5 arbitri0 libertatis C 9 auferri pute tur C pe lagius P se om. CV latebras V 10 huius om. b huius se C 12 proclamat a sin. s . e add.) Τ 15 ista b distin exit Τdieit V distinguit C 16 esse et agere V 17 sold C possibili

220쪽

S. Aureli Augustini

XXXXVIII. 53. Illud autem pr0pter qu0d sanctum sic laudauit Ambr0sium, quia sellicet in seriptis eius inuenit ex laudibus Zachariae et Elisabeth p0sse h0minem in hac uitae SSe Sine peccat0, quamquam negandum 110n sit, si h 0e uelit deus, apud quem Sunt 0mnia p088ibilia, e0nsideret tamen diligentius quemadm0dum dietum sit. dictum enim est, quantum mihi uidetur, sequndum quandam inter h0mines e0nuersati0nem pr0babilem atque laudabilem, quam nullus h0minum iuste p0sset in aestus ali 0nis et criminationis querelam 110care. quam pr0pterea in dei c0nspectu Zacharias et eius ux0r habuisse referuntur, quia in sea h0mines nulla dissimulati0ne fallebant s0d ut upparebant h0minibus, ita n0ti erant 0culis dei. Π0n autem dietum sest h00 se eundum illam perfecti0nem iustitiae, in qua uere atque 0mnim0d0 inmaeulati perfectique uiuemus. nam 0t ap0st0lus Paulus dixit secundum iustitiam, quae ex lege est, Se fuisse sine querela, in qua lege etiam Zacharias sine querela c0nuersabatur; Sed hane ap08t0lus iustitiam in stere0ribus et d0trimentis d0putauit in c0mparati0 0 iustitiae, quam SperamuS et quam nunc e8urire ac sitire debemus ut ea quand0que Saturemur in Specie, quae nunc est in fide, quamdiu iustus ex fide uiuit. XXXXVIIII. 54. Audiat denique ipsum uenerabilem antistitem, cum exp0neret E8aiam pr0phetam, dicentem neminem in h0 emund0 e88e Sine pedeat0, ubi nem0 p0test dissere 'in h0 emund0' eum dixiss0 uelut in dilecti0ue huius mundi. de ap0st0l0 etenim loquebatur, qui dixit: c0nuersati 0 110stra in

10 cf. Lue. 1, 6 15 Phil. 3, 6 18 cf. Phil. 3, 8 19 es. Hatili. 5, 6 21 R0m. 1, 17 26 Phil. 3, 20