Sancti Aureli Augustini Opera

271쪽

EPISTOLA AD VALERIUM COMITEM.

D0min0 inlustri et merit0 praestantissim0 atque in Christi dilecti0ne carissim0 filio Valeri0 Augustinus in d0mino salutem.

1. Cum diu m0leste haberem, qu0d aliqu0tiens scripserim et 5 nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epist0las tres tuae benignitatis aecepi: unam non ad me 80lum datam pere0 epise0pum meum Vindemialem et n0n l0nge p08t per c0npresbyterum Firmum duas, qui uir sanctus n0bisque, ut ab ill0 scire potuisti, familiarissima caritate c0niunctus multa n0biseum de tua excellentia c0nl0quend0 et uerastiter insinuand0 qualem te in Christi viseeribus n0uerit n0n 80lum eas quas mem0ratuS epi-8e0pus uel quas ipse attulit, sed etiam illas quas n0n accepissequerebamur litteras uicit. et ideo de te narrati0 eius suaui0r n0bis erat, quia ea dicebat, quae ip8e n0n p08ses ne quidem me in- λβ quirente rescribere, ne tuarum laudum, qu0d sancta scriptura pr0hibet, fieres praedicat0r. quamquam et ego uerear haec ad te scribere, ne Suspici0nem adulantis incurram, d0mine inlustris

et merit0 praestantissime atque in Christi dilecti0ne earissime fili. 2. Laudes itaque tuas in Christ0, siue magis in te laudes ad Christi, uide quid mihi delectati0nis et laetitiae fuit audire ab illo qui nec fallere me p0sset pr0pter fidem suam et eas

ign0rare n0n p088et pr0pter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis, etsi n0n tam multa uel certa, uerumtamen audiuim IIS, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectati0 futu-

15 ci. Prou. 27, 21 Incipit epta ad eundem comitem VP Item epta eiusdem ad Valerium comitem BIV epistola comitem om. C 2 omino-et me om. S xpo SIT 3 agustinus CR 4 aliquoties RBMSW11 5 epistulas E 7 coepis0pum E uindimialem K uindimilem RVP post om. E per Om. Bc0npresbiterum CKW compresbiterum E 8 quo R 12 accepisse nos

dilute V 20 delectationes m. IR 21 possit VP 23 audimus KRN

XXXXII Aug. Seet. VIII pars II. 14

272쪽

2 10 S. Aureli Augustini epistola ad Valerium comitemr0rum, quae dei fratrumque dilecti0, quam n0n Superbe sapias in excelsis h0n0ribus neu speres in incert0 diuitiarum, sed inde0 uiu0 et diues sis in 0peribus b0nis, quam sit d0mus tua requies 80laciumque Sanct0rum et terr0r impi0rum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, c00pertus uelamine n0minis Christi, siue in ueteribus eius siue in recenti0ribus inimicis, quamque sis e0rundem inimic0rum saluti pr0uidus, infe8tus err0ri. haste atque huius m0di, ut dixi, et ab aliis 80lemus audire; sed nunc ea per supra dictum fratrem plura et testati0ra c0gn0uimus.

3. Ρ0rr0 autem de pudieitia e0niugali, ut eam qu0que in te laudare et amare p088imus, quid audiremus nisi ab aliqu0 interi0re familiari tu0, qui uitam tuam 110n in superficie, Sed penitus nosset 3 de h00 itaque tu0 b0n0, dei d0n0, me qu0queddidetat familiarius et aliquant0 diutius l0 qui tecum. Sei0 men0n esse 0neri tibi, si aliquid pr0lixum mitt0, qu0d legend0

diutius sis 110biscum. nam et h0c e0mperi, qu0d inter tuas multas magnasque curas fastile ac libenter legas 110strisque 0pusculis, etiam quae ad ali08 g0nscripsimus, si qua in manus tuas uenire p0tuerunt, adm0dum delecteris. quant0 magi8qu0d ad te scribitur, ubi tamquam praesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et aceipere gratiust ab hac erg0 epistula perge ad librum, quem Simul mi8i, qui tuae reuerentiae et cur c0nscriptus sit et cur ad te p0tissimum missus ipse su0 principi0 c0mm0dius intimabit.

1 cf. I Tim. 6, 17. 182 incert0J inceto S 3 diues sis diui sis K disssis B diuersis tuae R 4 quanto E: quante C quanta cet. 5 curo E: cure C cura cet. insidieturJ indietur K indicetur R induatur VP uideatur in N T quamqueJ quamquam BW qua quae m. I R prouidus saluti Abd 9 ea Om. per om. m. I C 11 autem om. BMSI μ 12 audare- possimus euan. in C possemus E quidJ numquid d alio VP 13 interi0ri S 14 penitusJ plenius V dono eae bono in B 15 aliquando RI 6 pr0lixium S proximum VP m. I 17 intra M 18 leges C 19 operibus N20 potuerint VP ammodum K 21 adJ a R tanquam reuera V22 dignaberis m. 2 C, bd 24 cur om. Vo m. I scriptus BM 11

273쪽

1III.

DE NUPTIIS ET CONCVΡISCENTIA AD VALERIUM COMITEM LIBRI DUO.

LIBER PRIMUS.s I. 1. Haeretici 110ui, dilectissime fili Valeri, qui m0dicinam Christi, qua peccata Sanantur, carnaliter natis paruulis neee88ariam n0n esse e0ntendunt, damnat0res n08 08se nuptiarum 0perisque diuini, qu0 ex maribus et feminis deus h0mines creat, inuidi0sissime clamitant, qu0niam dicimus 008 qui de 16 tali c0mmixti0ne nascuntur trahere 0riginale peccatum, de qu0 ap08t0lus dieit: per unum h0minem peccatum intrauit in mundum et per peccatum m0rs. et ita in 0mnes homines pertran8iit, in qu0 omnes peccauerunt, e08que de parentibus qualibuscumque nascantur n011 15 negamus adhuc esse sub diab0l0, nisi renaseantur in Christo et per eius gratiam de p0testate eruti tenebrarum in regnum illius qui ex eadem sexus utriusque c0mmixti0ne nascin0luit transferantur. h00 erg0 quia dicimus qu0d antiquissima

274쪽

S. Aureli Augustini

atqu0 si missima cath0licae fidei regula c0ntinetur, isti n0uelli et peruersi d0gmatis adsert0res, qui nihil peccati esse in

paruulis dicunt, qu0d lauacro regenerati0nis abluatur, tamquam damnemus nuptias et tamquam 0pus dei, h0e est h0minem, qui ex illis naseitur, 0pus diab0li esse dicamus, infideliter uel imperite calumniantur nec aduertunt, qu0d ita nuptiarum b0num mal0 0riginali, qu0d inde trahitur, n0n p0test asseusari, siqui adulteri0rum et Drnicati0num malum b0110 naturali, qu0d inde nascitur, n0n p0teSt excuSari. nam Sicut peccatum, siue hinc siue inde a paruulis trahatur, 0pus est diab0li, sic h0m0, siue hing siue inde nascatur, 0pus est dei. intentio igitur huius libri haec est, ut, quantum n08 d0minus adiuuare dignatur, carnalis c0ncupi8centiae malum, pr0pter quod h0m0, qui per illam naseitur, trahit originale peccatum, discernamus a b 0nitate nuptiarum. haee enim quae ab impudentibus impudenter laudatur pudenda c0ncupiscentia nulla esset, nisi h0mo ante pecca8Set, nuptiae uero e88ent, etiam Si nem0 peccasset; fieret quippe sine ist0 m0rb0 seminatio filiorum in c0rp0re uitae illius, sine quo nunc fieri n0n p0test in c01π0re m0rtis huius. II. 2. Cur autem ad te p0tissimum de hac re scribere u0luerim, tres maximae cau8ae sunt, quas breuiter intimab0. una

est, quia d0nante Christ0 magna tibi est 0bseruantia pudicitiae

cantum CE 11 dei est mWAm igitur om: S 12 haec est est hoc BM WAm est haec μ. ad quantum R 13 carnales K45 impudentibusJ inprudentibus Kre laudantur C 19 mortis

huius n0n enim corpus mortis huius in paradiso tale fuit ante peccatum propter quod diximus in corpore uito illius quo ibi erat sine isto morbo seminati0nem potuisse fieri filiorum sine quo nunc in corpore mortis

huius fieri non potest redd. KR N: cf. lib. II 6 21 maxime prop. Engelbrecht 22 magna est tibi P

275쪽

de nuptiis et concupiscentia I 2 3

c0niugalis; altera, quia pr0sanis istis n0uitatibus, quibus hic

disputand0 resistimus, tu p0testate curand0 et instand0 emcaciter restitisti; tertia, qu0niam quiddam litterarum ab eis c011- scriptum in tuas manus uenisse c0gn0ui, qu0d licet fide r0bu-5 stissima inriseris, b0num est tamen, ut etiam n0uerimus defendend0 adiuuare qu0d credimus; et ap08t0lus enim Petrus parat08n0s esse praecipit ad 00nfessi0nem 0mni p0scenti n0s rati0nem de fide et spe n0stra, et ap08t0lus Paulus, Serm0, inquit, uester in gratia c0nditus sit sale, ut 10 sciatis qu0m0d0 0p0rteat 1108 unicuique re Sp0ndere. ista sunt praecipue quae me c0mpulerunt, ut in h0cu0lumine tecum haberem qualem d0minus dignar0tur d0nare Serm0nem . nam mihi numquam placuit cuiquam inlustri uiro et tanta quanta es ipse sublimitate e0n8picu0, praesertim n0n1b 0ti0sa dignitate iam fruenti, sed adhue actibus publicis eisdemque militaribus 0ccupat0, aliquid me0rum opuscul0rum legendum n0n a me petenti n0n tam diligenter quam impudenter impingere. si quid erg0 tale nunc feci, pr0pter eas quas c0mmem0raui causas dignanter ign0sce et beniu0lum

20 animum ad ea quae secuntur intende.

III. 3. D0num dot esse etiam pudicitiam c0niugalem beatissimus Paulus ost0ndit, ubi de hae re l0quens ait: u0l0 autem 0mnes h0mines esse sicut me ipsum; sed unusquisque pr0prium habet d0num a d 00, alius sic

5 etiam om. 11 defendendum R 6 et om. RPbd enim om. Nparatus K 7 praecepit I KRVo ad c0nfessionem ad s. l.) satisfacti0nem ad s. l. et) c0nfessi0nem C, b ad satisfactionem Ed 8 fidem K9 in om. C 10 quomo K uos oporteat N 11 quae me praecipue bd in om. I P 12 sermonem donare S dare Am 14 ipsi K15 feruenti m 16 aliquod ID. 18 nune tale S 19 beneuolum TRU20 sequuntur A bd sequntur E 21 etiam om. BMWAmp. beatus P23 homines omnes C 24 donum habet 2 bd a ex A alius quidem sic alius uero sic KRV bd alius sic om. Τ

276쪽

S. Aureli Augustini

alius quidem sic. ecce et h00 d0num esse dixit a de0 etsi inferius quam illa c0ntinentia, in qua 0mnes u0Iebat esse sicut se ipsum, tamen d0num a de0. unde intellegimus, cum haec praecipiuntur ut fiant, nihil aliud 0stendi quam in essen0bis 0p0rtere ad hae e accipienda et habenda etiam pr0priamu0luntatem; eum uer0 d0na dei esse m0nStrantur, a qu0 petenda sint discitur, si n0n habentur, et qui sint agendae gratiae,

si habentur, n0strasque u0luntates ad haec eXpetenda, Sumenda, retinenda parum ualere, nisi diuinitus adiuuentur.

4. Quid erg0 didimus, quand0 et in quibusdam impiis inuenitur pudicitia c0niugalis 3 utrum 60 pestea re dicendi sunt, qu0d d0n0 dei male utantur n0n id referentes ad cultum eius a qu0 aceeperunt 3 an Drte nec d0na dei putanda sunt ista, quand0 haec infideles agunt, secundum ap08t0li sententiam dicentis: 0mne qu0d n0n est ex fide peccatum est 3 quis autem audeat dicere d0num dei esse peccatum 3 anima

enim et c0rpus et quaecumque b0na animae et c0rp0ris naturaliter insita etiam in peccat0ribus d0na dei Sunt, qu0niam deus,n0n ipsi ista fecerunt: de his autem quae faciunt dictum est: 0mne qu0d n0n est ex fide peccatum est. cum igitur faciunt hae e li0mines sine sde, quae uidentur ad c0niugalem pudicitiam pertinere, siue h0minibus placere quaerentes, uel sibi uel aliis, siue in his rebus quas uiti0se c0ncupiScunt

humanas m0lestias deuitantes siue daem0nibus Seruientes, n0n peccata c0hercentur, sed aliis peccatis alia peccata uincuntur. absit erg0 pudicum ueracit0r dici, qui n0n pr0pter deum uerum fidem c0nubii seruat uX0ri.

6 cf. c. Iul. Pel. IV 6 15 Rom. 14, 23 16 c. Iul. Pel. IV 27 anima-peccatum est) 20 Rom. 14, 23 1 donum donum dei K N a deo om. N 4 nichi S ostendit R 6 dei dona Vbii dei om. N T dicitur C discatur N9 repetenda T 10 dicemus T 11 00J ex eo BMSII φ. 12 dei dono Nd0n0J non Κ 13 an forte om. Τ istaJ illa N 16 dicere audeat Τ17 eoi pori N 18 insita sunt KN 20 ergo ν 21 Omines m. I K22 pudiciam S 24 a uocabulis nas molestias inc. cod. F 25 coercentur FAMS uinciuntur KRVPMSI p. 26 uerum deum B

277쪽

de nuptiis et concupiscentia I 4 5

IIII. 5. C0pulatio itaque maris et feminae generandi causab0num est naturale nuptiarum. sed isto b0 0 male utitur qui bestialiter utitur, ut sit eius intenti0 in u0luptat0 libidinis Π0n in u0luntate pr0paginis, quamquam in 110nnullis animalibus 5 rati0nis expertibus, sicut in plerisque alitibus, et c0niugi0rum quaedam quasi c011Dederati0 cust0ditur et s0eialis nidificandi 80llertia uicissimque 0u0rum dispertita temp0ra Duend0rum et nutriend0rum 0pera alterna pull0rum magis eas uideri faciunt agere, cum c0eunt, neg0tium Sub8tituendi generis quam ex- 16 plendae libidinis. qu0rum du0rum illud est in pec0r0 simile h0minis, h0e in h0mine simile pec0ris. uerum qu0d dixi ad naturam pertinere nuptiarum, ut mas et femina generandis0dietate iungantur et ita inuicem n0n fraudent, sicut 0mniss0cietas fraudulentum 80eium naturaliter n0n uult, h0e tamen 1s euidens b0num eum infidel0s habent, quia infideliter utuntur

in malum peccatumque c0nuertunt. 00 1110d0 erg0 et illam c0ncupiscentiam carnis, qua caro c0ncupiscit aduersus

spiritum, in usum iustitiae e0nuertunt fidelium nuptiae. habent quipp0 intenti0nem generandi regenerand0s, ut qui exeso eis sa eduli filii nascuntur in dei fili08 renascantur. quapr0pter qui n0n hac intenti0ne, hac u0luntate, h00 fine generant fili0s, ut e0s ex membris h0minis primi in membra transferant Christi sed infideles parentes de infideli pr0le gl0riantur, etiamsi tanta sint 0bseruantia, ut 80eundum matrim0niales tabulas n0nnisi

278쪽

S. Aureli Augustini liber0rum pr0creand0rum cau8a 00ncumbant, n0n est in eis

uera pudicitia c0niugalis. cum enim uirtus 8it pudicitia, cui uitium c0ntrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per e0rpu8 0perantur in anim0 habitent, qu01110d0 uera rati0ne pudigum c0rpu8 ad Seritur, quand0 a uero de0 ipse animus Drnicatur 3 quam Drnicati0nem sanetus ille psalmus aecusat, ubi dicit: ecce enim qui l0nge se faciunt a teporibunt; perdidisti 0mnem qui f0rnicatur abs te. uera igitur pudicitia, siue c0niugalis siue uidualis siue uirginalis, distenda n0n est, nisi quae uerae fidei mancipatur. cum enim rect0 iudici0 praeferatur nuptiis sacrata uirginitas, quisn0n s0bria mente christianus etiam n0n univiras christianascath 0lieas nuptas n0n s0lum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginibus antep0nat 3 tantum ualet fides, de qua dicit ap0st0lus: 0mne quod n0n est ex fide peccatum est et de qua item scriptum est ad Hebrae0s: sine fide imp0ssibilo est placere deo. V. 6. Quae cum ita Sint, pr0fect0 eluant qui cum uituperatur libid0 carnalis damnari nuptias 0pinantur, quasi m0rbus iste de c0 nubi0 sit, n0n de peccat0. B0nne illi c0niuges primi, qu0rum nuptias benedixit deus dic0ns: crescit0 et multipli- eamini, nudi erant et n0n c0nfundebantur 3 cur erg0 ex illis membris c0nfusi0 p0st peccatum, nisi quia extitit illic indecens m0tu8, quem, niSi h0mines peccassent, pr0cul dubi02 c. Iul. Pel. IV 14 cum ornicatur) 7 Ps. 72, 27 9 c. Iul. Pel. IV 48 uerα-mancipatulo 15 Rom. 14. 23 16 Hebr. 11, 620 c. Iul. Pel. IV 53 nonne-217. 1 haberent) 21 Gen. 1, 28 22 Gen. 3, 1; c. Iul. Pel. V 5 cur-motus)3 contrarium est uitium N uitio C 4 operatur P anima R5 corpus c0r R 6 quam uero IV T dicitur BMWAmp. faciunt se P se om. S a te faciunt B 11 praeparatur sali. p eae f) T sacra I WAm sacrata F 12 non pr. J na VP om. N uniuersas I 13 nuptias TU MI μ 14 non praeponat P 17 deo om. I K18 iprofecto A erant B 19 carnales P opinantur arbitrantur BMWAm 1 20 nonneJ non C 21 deus benedixit N 22 quur Rcur-haberent in my. S 23 extetit K exstitit RVPAbd

279쪽

de nuptiis et concupiscentia I 6

nuptiae 110n liaberent 3 an f0rte, sicut quidam existimant. quia id qu0d legunt parum diligenter aduertunt, caeci creati erant prius h0mines Sicut canes et, qu0d est absurdius, n0n sicut canes crescend 0, 80d peccand0 adepti sunt uisum P absit 5 h0c credere. sed unde m0uentur qui h0c putant, illud est qu0d legitur: sumens de fructu eius odit; et dedit

uir 0 SU0 secum, et ederunt. et aperti sunt 0culi amb0rum, et agn0uerunt quia nudi erant. hine est qu0d parum intellegentes opinantur antea fuisse illis 0 ut 0s10 clau808, qu0d e0s tune apert0s diuina scriptura testatur. sed

numquid et Agar ancilla Sarra0, quand0 sitiente et pl0rante silio aperuit ocul0s su0s et uidit puteum, clau808 prius ocul0s habuit 3 aut illi du0 discipuli p0st resurrecti0nem d0mini in uia cum illo clausis 0culis ambulabant, de quibus 15 euangelium l0quitur, qu0d in fracti0ne panis aperti sunt

0culi 00rum, et c0gn0uerunt eum 3 qu0d ergo scriptum est do h0minibus primis: aperti sunt oculi amb0rum, intellegore debemus adtent0s laet0s ad intuendum et agn0scendum qu0d n0uunt in 00rum c0rp0re aestiderat, qu0d utique 20 c0rpUS patentibus e0rum 0culis et nudum c0tidio subiacebat et n0tum; ali 0 quin qu0m0d0 ad se adductis animalibus t0rrestribus et u0latilibus omnibus Adam clausis oculis 110mina p0sset inp0nere, qu0d nisi di8 cernend0 n0n saceret. discernere autem nisi uidend0 110n p088et 3 qu0m0d0 deniquo ipsa mulier

6 Gen. 3, 6. 7 11 cf. Gen. 2l, 19 13 cf. Luc. 24, 13 15 cf. Luc. 24, 30. 31 22 cf. Gen. 2, 191 nuptiae om. A 2 quia qui P parum intelligunt P diligenter

erant om. P 4 absit hoc credere om. m. I S 5 esse K 6 et sumens

280쪽

S. Aureli Augustini

ei dem0nstrata est, quand0 ait: hoe nunc 08 e X 088ibus meis et car0 de carne me a 3 p08trem0 si usque ad00 quisquam fuerit c0ntenti0sus, ut haec eum dicat n0n cernend0,

Sed palpand0 p0tuisse, quid dicturus est, qu0d ibi legitur mulier lignum de qu0 fuerat cibum sumptura pr0hibitum 5

uidis ge quam esset speci0sum oculis ad uidendum 30rant itaque nudi et 110n c0nfundebantur, n0n quia n0n uidebant, sed quia nihil unde c0nfunderentur in membris SenSerant, quae uidebant n0n enim dictum est: erant amb0 nudi et ign0rabant, sed: 11011 confundebantur. quia enim 10

nihil praecesserat qu0d n0n liceret, nihil secutum fuerat qu0d puderet. VI. T. Ibi h01110 primitus dei lege transgressa aliam legem

repugnantem Suae menti habere c0epit in membris et in0b0edientiae suae malum sensit, quand0 sibi dignissime retribu- i5 tam in0b0edientiam suae carnis inuenit. talem quippe etiam Serpen8 00Hl0rum aperti0nem seducend0 pr0 miserat, ad aliquid uidelicet sciendum, qu0d melius nesciretur. tunc in Se quippe sensit h0m0 qu0d fecit, tunc a b 0110 malum n0n carend0, sed perpetiend0 discrevit. iniustum enim erat, ut 0btemperaretur 20 a Seruo su0, id est a c0rp0re 8u0 ei qui n0n 0btemperarat d0min0 8110. nam quid est, qu0d 00uli, labia, lingua, manu8, pedes, inflexi0nes d0rsi, ceruiuis et laterum ut ad 0pera sibi c0ngrua m0ueantur p08itum in p0testate est, quand0 ab inpedimentis q0rpus liberum habemus et sanum, ubi autem 241 Gen. 2, 23 5 cf. Gen. 3, 6 7 Gen. 3, 1 13 cf. Rom. 7, 2315 c. Iul. Pel. V 8 16 cf. Gen. 3, 5 20 c. Iul. Pel. V 8. 16 iniustum - domino suo) 22 Op. imp. III 187 nam 219, 4 nolente) 23 cf. c. Iul. Pel. V 211 ei om. B 2 de ex B 3 hoc N 4 potuisse discernere Npotuisse cognoscere b 5 fuerant IV 7 utique Τ 9 sibi A 11 ni

lorum apertionem serpens N aptionem P 19 quid VPMAbd20 percipiendo S 21 obtemperauerat o LMSI μ 22 lingua om. B 23 pes P dorsi et ceruicis ceru s. l.) x et ceruicis laterum A et om. M 24 ab om. BMU 11 impedimento R