장음표시 사용
191쪽
si, appetitum acui & iterari facit , hujusmoe spirituum
animalium a cerebro adsensorium ., & vice verta, inter se mutua reciprocatio aliquamdiu persistit, donec eadem velut aquarum undulatio, aut sensim eVanescit, a. t undula- Jeduri, aut tione alia de novo excitata obliteratur: ita quidemnes, d c desideria, aut longo tempore sese ait runt, & absumuntur, aut passione alia substituta delentur. Quando spiritus animales delectationi sensibili nimis inhiantes, sensionis volupis appetitum , & ai us, crebro & diu iterant , ac intendunt, rationis interventu opus est, quo isti in meditationes sacras, & morales mutati, a genio suo carnali avocentur, cui tamen avocationi non nisi aegrhac saepe invito obsequuntur , in quantum scilicet expandi,& objectis placidis Dui spirituum recreatio, & pabulum est , at intus cohiberi, & circa mentis opera plurimum Occupari , illis tibis & pensum difficile est.
192쪽
CAP. IX. De Passionibus speciatim.
DEAFauum nomero cum inter philosophos varie di. sceptatur, in scholis celebris ista divisio in a fi
merus incer- undecim jamdudum invaluit ue scit . appetitus sensimi is
concupiscibilem, & irascibilem distinguitur, isti as ιι sex, nimirum voluptas, & dolor, desiderium, , fuga, amsiti
ac odium vulgo accensentur; huic vero quinque,sc. ira,as.
dacia, metus, spes, c desperatio attribui solent: attamen hic affectuum census non modo in quantum stumale ad appetitum irascibilem refertur, atque odium stfuga, adhu ηc potius, quam ad conevistibilem pertinere videntur: sed etiam valde in inciens est, quoniam nost nulli assectus insigniores, uti pudor, mi'icordia, --utis, invidia, & plures alii prorsus omittuntur: quare antiqyi philosophi affectus tantum primarios ad certum numn rum determinarunt,dein sub singulis illorum generi,pi, species complures indefinitas collocarunt. Profecto ιη seotiva Proteos instar ita diversimode perturbari, 'species multiformes , cum varia spirituum animali.*1 sanguinis , aliorumque humorum fluctuatione, incliM tioneque diversimoda alterari solet, ut passionum QNβοφcensus sive lustrum vix condi poterit, quo tamen istae,si pM lodi, Omnes, saltem praecipuae aliquatenus detegi possint, ρη tuantur bic illic,voluptas & dolor pro ext emis,simdlqλ'
tur. positis clinationum anima corporeis terminis ue dein cψμ' Amor spes,au cerare oportebit, quot modis objecta alterutrum qοQq η
ους ritu spectantia, applicantur , quale , impressionς xyz
193쪽
l bus.sin uim,ac solidis partibus assigere sola'. ma igitur
ebistorea voluptatem quasi summa selicitatis suae apicem, 1n qua nempe acquiescat, affectans, circa bsini cujusvis appa rentiam commovetur: si illudfusit,ac contra opinio i nem,mox fiendi oritur cu'itat ive amstri sit cum opinione, stes de audacia, si opinio ejus pro conclamato fruitione habeat, desperatiocietur; si bonum istud praeteritum, ac culpa nostra praeterm istum fuerit,pudor,aut paenitentia insertur, si ab aliis occupatum, amulatio, ac invidia circa illud ab-
, sistites,mptum, siue habitudine ad tempus, aut possessio- nem ejus versatur amor. Praeterea item boni apparentis
dantur alii respectus, & habitudines, quae pluies alios affectus facili negotio excitare valent. Pariter e contra ἀρ- ω ἡ ob. lor, sive molistia, est animaesensitivae aegritudo,dae dispositio ordinistini ei plurimum ingrata , quare cum objina quaevis apparen i ter mala hujus inductionem minantur, anima se varie con-t trahit, & huc illuc inclinatur, ut malorum ingruentium i appulsus evitet: quare totidem sunt assectus dolorem rei spicientes, eique subordinati, quot mo-i dis , anima sensitiva, sive spirituum *stasis, ad mala
quaevis excutienda, aut aversanda se componit. Circa mar iam absolute sumtum versatur odium, illud absens fugὰ,
mox adfuturum metu, id indigne oblatum ira prosequimur, nobismet ipsis incumbens cum , amicis inflictum cum misericordia sustinemus. Sunt insuper plures aliae, mali ingruentis apparentiae, pro quibus evitandis anima in Varias metamorphoses compellitur, simulque in pares gesticulationes, quasi mimicas, corporis humores & mem- bra, atque non raro ipsam animam ratiosalem pertrahit uel recensere& paticulatim explicare, cum resim- 'mulaboris , ac taedii fuerit, praecipuas istum passionum ipecies tam illarum respectu tum corporis , tum assimae inperioris ) assiciendi modis designitamus. Q a VOIuptati
194쪽
Voluptati, S dolori proxime ac velut a tergo succedetivoluptati, is amor, & odium : quippe anima sensitiVa in voluptatem, uris sis ino , dictum est, maxime procliVis, reS OmneS apparenteris odium. sine respectu ad circumstantias, universali, ac amplissi hoamoris affectu prosequitur 3 pariter illa dolorem sive dio testiam aversata, res omnes apparenter mulat, quae malunquovis modo inducere posse videantur, habet ac etite statur. Horum objecta Bona amorem excitantia , duplici modo objiciuntur
itis,ia. ' particulis constant sensorio congruis & concinne adapti. tis, adeo ut spiritus ibidem scatentes blande demulceasit, & una confluere, & conjubilare faciant, ista ' ei bis amabilem pariunt ue cujus impressio processitum nervos,rum commeatu cerebro transmissa, illic spiritus pariter de- mulcendo , eos in jucundam sensibilis apprehensioneae, ejusque appetitum stimulat: hjnc spiritus illi cerebri lio. spites, propter objecti istius fruitionem multifariam acienintendunt: scit . alii versus sensorium reflexi, bono isti pelli lius adhaerere, ac aduniri cupiunt, interim alii versus surrisis his, 040 cρrdis sinus dilatant, ac aperiunt, ut sax-biliis 'si f , Objecti quadam virtute imbutum, uberius accipi-hr sanguinem λnt, eoque perfruantur; atque modo spiritus ista cordi ffciμηt, receptacula contrahunt, atque fa nguinem exterius, qβὴ
aliquid amplius boni ab objecto petiturum impellud , quo refertus denuo statim a corde mox dilatato excipi tur. Porro in hoc amoris circa sensibile objectum assed si modo intensus fuerit, toto animis sensitim, sive ini sipirituum systasis, versus rem amatam inclinatur, illis x rum systema nervosum arrigit, ac una cum partibus soli g
, iuri ' m*ὶ diae indulgemus, tota videtur anima in auram migrasse, simulque cxtera ' λ me ιι neglecti. yyy
priis muneribus in istos sensionum actus conspiyδὴ p ia
195쪽
Paulo secus habet in Omore propter vis em excitato, r duippe in hoc objecti species ab ima natione repraesentata, velut uolum in cerebro circa illud spiritus plur mum occupati, primo decus insigne, & varia ornamenta eidem appendunt, dein cultum praestant , nam quicquid amamus, istud pulchrum , utile, jucundum, longe supra quam quod revera est imaginamur 3 tunc propter ejusmodi ficta attributa, rem amatam ardentius deperimus; porro spii itus cerebri incolae, In Noli ab ipsis erecti iatri- Hujus obje- reliquos omnes in toto genere net Voso scatentes invitant: quare huc cujusque ψαλτηρiει hospites in sensuum tota eruitur, opera excubantes, spectam ue huc etiam motus in singulis
artibus ac membriSexecutores attendunc; praecipue autem boni hu us imaginarii amore inspirantur; . quare haec varie dilatata & compulsa modo sauguinem, colitur. rei amatae velut charactere imbutum, avide excisiunt, &quasi influentiam ejus imbibunt, modo humorem istum velut quiddam a boni simulachro delibaturum, a se versus cerebrum ejiciunt: hujusmodi amorem excitans imaginationise, aut ab intellectu, aut a memoria & phantastia, nempe altera tantum, aut simul utraque, imprimitur, proindeque passio amoris vel metapb1fica, vel mere se Utri
Non absimili ratione, ac de amore dictum est, etiam ma- odium a stela apparentia , quae od um, silve animae aversistionem exci- cie se li, tant, aut sensuila imaginatioηi objiciuntur quoad pri- us quando objectum incongruum, ac improportionatum, cuilibet sensono infertur, illud spiritus Λnimales distrahit, ac in contunonem quandam adigit, quare postea cum tale objectum rurius eidem sensorio ingruit, spiritus prioris noxae memotes, istius mali contactum, & approximati sinem horrent, quantum in ipsis est, organum contrahunt, Pra ejusque meatus, velut fores obserant; si viribus pollent,
Ubitis ac iteratis excursibus hostem a se amoliuntur, sin risis CI
196쪽
tali aggressui impares fuerint, in Q se recipiunt, & abscon.
dunt, omnique modo rei exosae amplexus rejiciunt. Huius modi objecti sensibilis reyudiat lo Qccurrit,cum palatum ciuvalde ingrati. aut licetidi feriunt; pariter chriv sui aut nuditat incongrua offeruΠtur: praesertim vero siquando unitatis solutio, ab igne aut ense infligenda, cuti aut carni imminet. Circa hos objecti ingruentis repulsu non tantum spiritus in sensorio scatentes, at s3pe horsici consensu etiam alii cerebris incolae, in furores irritantulita uti,naginatio rei detestationem concipiat; & propte. rea praecordia perturbata, sanguinem m0do retrahunt, modo exterius versus malum abigendum propellunt, ac iaexpulsionem ejus cient. Mulum imagi- mando obje tum apparenter malum, ac idcirco odi narium ἐν habitum imaginationi statuitur, statim phanto si illi spe. ciem monstrosam, ac valde deformem assigit dein spirituS Omnes, tum in cerebro , tum In appendice nerv0 consitos , in spectri illius imaginarii detestationem concitat , hinc supercilia prae fastidio contrahuntur, dentes strident , facies contorquetur 1 praecipue autem praecordia se Varie aperiunt ac contrahunt, ut sanguinem huc illuc agitando eventilent, & quavis objecti istius influentia, syllinctura, immunem conserVent.
Ad hunc modum circa Mna ct mala absolite, ac fere is differenter sumpta, seu potius circa eorundem Ideas, amst i & odii passones versentur: nimirum anima sensit abstηi 3'parentis simulachrum, a sensu, aut imaginat one accepi.*r intuita, ac tu se admittens, statim illud strictione quia 'ix passis, & complicatis amplectitur, eiqῖς ae, frangi, Huniri satagit: verum in hac fiuitione non dori... acquiescit ; nam si haec iam heriss sit tantum imagiηή ut pira 'unone nubes diffluens, & evanida comprim xybanama errorem iuum persentiens, inanes amplax
dimittit: quinimo si bonum illud verum . ac solidum N
197쪽
rit post aliquod tempus fruitio ejus fastidium parit, &complacentia a primo objecti amabilis appulsu exorta re nolicit, ac illud taedio habetur. Enimvero in hac vita adeo comparatum est, ut nihil diu in pretio habeamus,
quin semper egeni , quaevis obtenta minor is aestimamus, subinde nova perquirentes; quare perpetuo in bonorum absentium cu'ditates, ac malorum imminentium incitamur. Amor, sive charitas peremi5, est pa d Aa, fere cito is deside- tantum coelo propria, sicut odium stabile ac indesinens, asse- ωctio mere diabolica , ac inferno peculiaris haberi debet : mplerisque autem mortalibus, ista statim in desideria, aut fu- gas commutantu quippe appetitus cujusdam boni absentis, quo indigere videmur, aut mali ingruentis declinatio, boni, aut mali cujuscunque Ideam pilus animae sensitivae affixam , eique adhaerentem obliterant, non secus ac aquarum fluctus sequentes usque priores absorbent. Revera anima sensitiva circa cupiditates, ac fugas p0--ὰnimatissimum occupatur, haec denso agmine ab indigentiis no-oc stris, scilicet aut veris, aut imaginariis perpetuo suggeruntur, earu a que series, sive successio, plane infinita existit. Circa indigentias nostras e quibus scilicet hae passiones eliciuntur) observare est, quod istae vel asensu vel ab opinione mirisque mes Procedunt,adeoque cupiditates, utrique peculiares, ast μ vri Whexcitantur: in quovis sensorio spiritus animales, quasi totidem hospites famelici excubant, objectilis c0ngrui, Velut pabuli appulsum expectantes, in cujus occursum,& arreptionem saepe ultra subjecti sui confinia protenus efferri, ac velut obviam ire solent. Quod vero spiri- 'Rβ in cujusque sensuum organo resides, hoc ritu, tanquam selint βΤ ς'' ferae praedae suae, objecto sensibili inhient, aut mero naturae oblis instin Umηctu evenit, aut consuetudine procuratur: prius cerni- ctu natμratio xur cum fames, ac sitis, cibi, & potus supplcmenta, cum
que nudi corporis ac hor, or, mestium indumenta exi-gdnx: hujusmdi desideria, quae natutae necessitas Instillat, facile
198쪽
facile se ut explebilia,ac ad vitam tuendam lassiciunt, at . sise , modum perficiuntur 3 nempe seiratus amis ijodil .1s. in hac, aut illa parte deiectu quodam laborantes, cdrnu nervosa, inqgibus scatent,varie contrahunt,adeoque moles stite sensu afficiunt, cujus impressio statim cerebro comaeh. nicata , spiritus ejus incolas in appetitMm, ac deinceps, imfluxu in nelucis appropriatos iacto, in plosecutioneae tridesideratae exuscitat ; toyum hoc sine objecti specie, petimaginationem aucta, etiam sine perturbati0ne quavis iapraecordiis, aut sanguine adscita peragitur. cupidi in per secus evenit clica curioates sensibiles, per . . - Detudinem edoctas, cum enim spiritibus hujus, aut illius cribus breti, senlarii incolis, jucundioris objecti fruitio semel contigit, si ' pM mediocribus contemptui habitis, eidem postea iubila eoque non diu contenti, usque ad alia magis jucunda aspirant; ita gula victui delicatiori assii eta, quodvis alimentem nisi opiparum ,& condimentis exquisitissimis elaboraturi fastidit: pariter de olfactu, visu, auditu, aliisque functiosti bus sensitivis advertere licebit , quod nempe appetitus cst'. jusq; illarum proprius, siquidem quod naturae susciat se mel exceditur) semper ad objecta praestantiora, eaque θῖς
tantum recentia feratur . hujus ratio videtur esse quupr cipua animae fenμυae voluptas, in pirituum, cujusq*ς partis insitorum motu vegetiori, & expansione ampljρ iconsistit, talis autem eorundem motus ab objeasin ' excellentia, nec non varietate, & vicissitudine pluri*yηHψυ, rat O inicquid enim spiritibus mediocre, ant ni aut innuitur. Iamiliare accidit, eos parum afficit, nam motus omnis is
liquatenus dissimilem objecti virtut ςdm objectum aliquod, ab usu diuidrastidiusmiliis. limilitudinem, aut paritatem cum spiritibus obtinuit, ' lud hos commovere minus aptum existit , quare ut fp p tuum activitas, seu vegeta explicatio quae vol*ῖμ'
este trix est diutius continuetur. boni cuiusque xij φ f
199쪽
veteris fruitione relicta e per ad nova,& altiora tendiatur: ad hunc modum, licet quodlibet sensionis organum, cupiditates sibi proprias, & peculiares exerat, easq; ulcissitudine perpetua reiteret; attamen in quantum objecta percontactum corporeum applicata, potius quam per effuvia, sensorium vehementius assiciunt, idcirco maxima cupidi- siensibilimn, latum a sensu oriundasum copia, ad luxuriem, aut libidi- reserri solent. Spirituum in reliquis sensoriis degentium appetentiae, quatenus tantum species, aut corpuscula tendunt. a sensibilibus decidua, ac minime crassiores amplexus captant , ideo magis temperatae sunt, ac tape in usus nubiliores diriguntur. At vero indigenti nostrae potissimum sunt imaginaris ,
& ab procedunt , atque hinc cupiditatum longe
uberrima seges enascitur. Enimvero unusquisque hominum thisnfissisis ad felicitatem, sive ad quendam άυ ταρκμοις statum anhelat 3 quare res apparenter bonas, quae huic cond ucere perhibentur, quamplurimas expetit, easque obtinere satagit; Ueruntamen bona quaevis assecutus, perfectionem in 'iis desideratam minime reperit, quare statim aliis , ac subinde aliis indigere videtur. Ita siquidem homines ad summum bonum,seu finem ultimum,semper tendunt, eumque in sua vita haud quaquam assequuntur, necesse est ut vota, & cupiditates circa bona intermedia, infinita existant:
hinc quodcunque alius quispiam habet, immo quicquidb0ni phantasia concipere aut efingere potest, statim illo
nobis opus esse opinamur, ac propterea appetimus, & eX 0ptamus. Rerum ita concupiscibilium licet silva immensa sed praecipue amen cum plerique homines felicitatem suam in divitiis , aut honoribus collocant, hinc cupiditatum ab opinione oriundarum, ac idcirco inexplebilium praecipuae
species sunt aῬaritia ambitio. Fuga autὰ
d ad Fugam spectat, videtur haec pino tantum 4pp ii inversa, de pariter ab inopia, sive defectu quodstm,R a
200쪽
a sensu percepto,aut ab opiηiρη e sumpto, originem silao essumere, utrobiqueenim indigenti eous,aut di status decligatione accersit: quare cum in seηseriis spirites animales bo si necessarii, aut prius assiseti, truitione pii. vantur , au contrarii ejus appulsum c0ncipiunt,&quisi praesentiunt , isti plurimum irrequieti, cujusvis objei
praesentis amplexus dimittunt, ac ai foedere novo ineuhiose continent , donec aut sensus, aut opinio bonum aliquoi apparens detegerit, in cujus appetitum, & prosequutidaea iidem spiritus occupentur ue adeoque fuga ut plurimum ex Passo haec e- se passio inanis, & cito evanida, in boni, quod defectan a is, visis in QVit tum suppleat, cupiditatem termisti.
Ostenso ad hunc modum quibus de cauus ,&0b quas
eat: jam proxime videamus quibus live gesti. culationum modis, illa in utroque affectu componatet. cupiditates a sensuam organis inceptas, observare, ita, ζ ὰὴ- , quod dum spiritus ibidem consiti versus objectum ab ruiη asscit. sens feruntur, illi fruitione quavis relicta, quasi da j, di praesidiis omnibus destituti, sub mendicorum lar*i stipem petant , cui cum avidius inhiant, quasi bonam illuultro arrepturi, subjecti sui limites excedunt: non raro b p rtes, ubi desiderium vehemens procuditur, fere t0ta p; in pertrahitur, &-quadam e corpore versus ῖς' Lupitam emigrat, aut saltem sui portionem emittit, j fieri in vesano libidinis affectu plane constat, in qua lip geditatis, ramenta ab integra anima delibata contioqpΤΤprQfunditur: pariter in misisse jucunda, odore suavi, Γ' p ρηia placidissima, spiritus animales velut elati, e sty
flariis Versus objecta sua convolanti verum e contra Ἀκ'