장음표시 사용
211쪽
sive lucis particulas ab illis reflexas , & velut tela anuaversus jaculata. Porro & cuilibet horum generum ulu es species accensentur: diversa quippe non tantum concreta, sed etiam ejusdem subjecti varia corpuscula,
multiplices edunt imprimuntque contactuum suorum etini multi lupos, quorum singuli ut ab animalibus distincte excipian- furiam fiant,
tur adeoque dignoscantur, anima sensiitiva organis cor-: Vade
poreis utens, plura sensoria tantae objectorum varietati , ρὴ iis M. & diversis rerum occursibus accommodata habet ; in quibus singulis tum pororum consormatio , tum spirituum
animalium dispositio, ad corpuscula ab objecto immissa,
quae tantum unius generis sunt, apte suscipienda proportionantur. Hac ratione sensibilium impressiones, saltem quae animali cuilibet ex usu esse possunt, percipiuntur , &ab hac multiplici sensionis via omnis rerum notitia proce
dit , juxta illud Philosophi, omnis scientia fit a sensu
cum e contra , si corpora eorumque particulae, nudae mae systasiu, aut partem ejus, semper uno eodemque modo ferirent, nihil prorsus sciretur, quia aliud ab alio , aut
partes, ac membra haec ab illis minime distinguerentur. Quapropter ut praecipua quaeVis objecta eorumque accidentia distincte notentur, stacomparatum est, ut particulae quaedam hoc organum ieriant, & non illud, adeoque singula sua tantum resipectiva sensoria, caeteris intactis , , assiciant. Hinc patet necessum esse , ut in perfectis animalibus D Hrsinis plura sint senseria ; nam quorum interesst, tum pro vita Mimali με ruenda, tum specie propaganda , aetiones diversimodas perficere, proindeque res plures scire, ac imprimis quae Mbi congrua sunt amplecti , quaeque incongrua Vitare 3 propter haec opus est , animam sensitiυam vario ritu ab objectis affici, adeoque multiplices eorum inquentias percipere. Quam vilis eorum conditio , & angusta sors sit, Mae μηico tactus sensu dolantur, ex animalium imp*ris horum,
212쪽
les ita diversimodas excipiunt,
requiruntur, Primo diversimocia organi fructura.
sectoram qnalia sunt ostrea, ac mityli vita , & op
tione constatue tum praeterea, & quam talsa sit dam opinio, qui dicunt omnem in quibusvis animaliti, sensum solummodo esse tactum ; nam licet animχ ibobjecto affectio quaevis per contactum fiat 3 tamen hic eadem usque res est, quae applicatur, nec eodem modo
suscipitur , sed quotcunque sensibilism Wpi inveniantui
tot etiam e λώρια eorum εγι riim existunt.
Nihilominus hic jure ambigitur qui fiat, siquidem toti
animete hypostasis, sive contextura, particulis subtilissimis, pariterque summe mobilibus constat, quod quaelibet ei. riam ubivis consitae, non indifferenter a quolibet jetu sest. sibili commoveantur ue praesertim cum interior animae com-pFes , quae sensoriis omnibus communis est, singulorus assectiones excipiat, proindeque mediate ab omni sensibili afficiatur , cur inquam spiritus in oculo consiti, Maaeque sonos, & sapores, ac colores percipiant, quando quidem isti circa corpora striata degentes , & hac , stquaevis alia sensibilia discernunt. Propter solutionem istius problematis, hae duo erunt supponenda, scilicet primo, quod cujusque sexsorii strum' ra , secundum poros & meatus suos ita conformetur, piparticulae tantum ipsis proportionatae intus admittant quare sicut lux, & rerum simulachra, vitra, ac c0sp. diaphana,& minime opaca trajiciunt. ita eadem selua 'modo ab oculis, & nequaquam ab aliis senseriis excipissp tur. Par ratio tenet de quibuslibet aliis. Enimver0 o servare licet, cum in aere ambieote, sive in Atmosph c0rpuscula variae indolis, ac diversimodae configurariph ie Xistunt, e rum alia sensorium hoc, aliaque illo ,
ita quae singuli generis sunt particulare sensus org*Ryφassicere. Exempli gratia, tenuissimae aurae, sive lacii d ticulae, quae indolis sulphureae videntur esse, rees Xae, eorum Iconas in organum Osorium Oxi
213쪽
est convehunt aeris corpuscul , quae salina videntur, solidis repercussa, restitienti a m Umpanum Verberant; eiusdem aeris particulae eXbalatio VbuS odoratis perfusae res seriunt, quin & ipis rore mellito inviscatae, aut delibutae assiciunt , eaedem dentque e viis calidis auim idustipatae sensum tactus irritant: interim vero ejusmodi aeris, vel sturae particulae, quae uni alicui sensorio proportionantur, plerisque aluS incommunica-
' S uetiam secundo ipsit stiritus animalis, Ni in sensuum se O Varia organis restident ,& velut excudi S 3gunt, in respectivos I.
objectorum occursus, peculiari quodam apparatu, & mtutio. appropriatis modis instruuntur: cum enim particulae spirituosae aliae aliis puriores, ac magis subtiles existant, quaedam hebetiores, aliae insigniter mobiles , hae nudae, illae humore delibutae, ac denique multis aliis affectionibus insigniantur ue ita cautum est, ut cum pro sensu tactus spiritus nudi, aut minus dotati sussiciant, tales sine ulteriore quavis dote, in membranis, ac carne fibrosa ubivis disponantur ue pro visu autem spiritus purissimi, ac velut chrystallini in oculos confluunt ue auditui
qui summe mobiles sunt ue gustui autem, atque olfactu qui humore requisito perfusi sunt, & magis viscosi con
His ita praemissis de sensuum, de organorum multiplici- sensio quo ritutate, ac discrimine, jam proxime de sensione ipsa, qua ra- perui inr tione, & quibus modis peragatur, inquiramus: de his ita in genere statuimus, nempe objectum sensorio applicatum sive hoc immediate, seu mediantibus aeris, Vel aur* particulis fiat a sui Ideam seu characterem spiritibus ibidem consitis iuprimere, eodemque instanti spirituum animalium, serie continuata dispositorum, velut irradiatione, ejusdem impressionis typum, a sensorio ad uvio ., eoque dum spiritus corpora striata .
214쪽
actuantes pariter assiciuntur, sensioni , ab organo iis
perceptionem formari. γὰν, j j, Vsonem ita peragi experimedi di trica plane oa i. quisque fienq- durit, quibus scilicet eadem corp0ris alicujus species, biles a qμi βρ vitta artificiose disposita huc, illuc trajici aut restetit Io, mulque in variis locis configux ri, ac cQnspici possit: qui ira irradiant. ni pariter concipiamus objecti simulachrum, in Ochi, tanquam in vitro repraesentatum, illinc ulterius, ad cospora striata, sui imaginem propagare De reliquis aute sensoriis res explicata magis ardua videtur, quia pedi species sensibilis, siquidem ea magis corporea, sive cras. sior fuerit, tam celeri, ac sere imperceptibili fulguris ia.
spirituum c9mmeatu illinc ad com mune sensor um feratur.
star trajectit ad ἰγκίφαλον transVehi non potest versistia. mensuper his intelligere oportet,quod licet olfastus,tastasi degustus propiores, & magis corporeos objecti appulsus x. quirunt,quam aut vises aut spiritus animales qui intra quae vis organa, & primum sensorium, velut utit nuncii collocantur, cujusvis generis ictum, sive issipel- sum aeque facile transmittunt , quippe cum spiritus per io tum systema nervosum, perque ipsum ἰνώφαλον, conii nuitate velut radiosa diffunduntur, impressio quaelibit, ictu oculi citius , a meta una ad alteram pertingit, quip objecti character spiritibus sensorii incolis impressui, prQximorum usque simili motu , & velut uadulatiosi quadam ad corporastriata convehitur. Hinc sequitur ad sensionis actum haec duo semper reqRit; ut species expressa sensibilis, qua talis, matur; &20 ut spirituum illinc in ductibus intermς igscatentium,pari affectione,& motu , ejusdem imprςtiqet- Idea ad commune sensorium deseratur , secus enim sty non perficitur, uti constat quando aliis rebuio ζcta quaepiam oculis, aliisve or anis sat prope licς
Verum hic dubitandi causa subest, quo pὸ q
215쪽
Cap. X. De Senyse in genere. i si
esse ilium species,ad quas exterius suscipiendas plura
Oroana, eaq; diversimode conformata requiruntur, intus in eodem sensiorio communi omnes conVeniunt ac discernuntur, quippe mirum est, quod idem corpus futum textura non multum dissimilari constans, universas objectorum ideas ita distincte in se admittat, dignoscatque. Super hoc di- in eodem sen-cendum videtur, quod rerum sensu perceptarum imagines communi haud in communi sensorio, tanquam in tabula, distincte depinguntur, Verum expressio quaevis ibidem eXhibita, iquorundam spirituum motu seorsim ab aliis, eorumque intra hos, aut illos peculiares tractus, velut undulatione quadam dependet: nec enim a ratione alienum videtur
asserere, quod intra animae e ivae 'postostis, ipsamque
eandem illius portionem, particulae quaedam spiritu ostemoventur, dum aliae iisdem interjectae quiescunt; nam plane constat, quod etiam posthaec fusius ostenditur, intra
compagem aeris particulas lucidas agitari, dum relliquae osenditure feriantur, quinetiam corpuscula sonorifica, immo & odora, empla Aeris,
forsan& alia plura alius generis agitatione distineta &peculiari, seorsim a reliqua aeris textura commoveri , tanam& stimulacra trajiciuntur, diffunditur, odores lationesta
emanant, effluvia calida aut frigida , aliaque corpuscula varie ieruntur, neque tamen alia interim ab aliis impelluntur, aut totius aeris consistentia ab iis singulis perturbatur. Quinimo variae impressiones non modo aerem, sed & aquae superficiem impermutatae trajiciunt: observamus namque in fluvio, aut piscina, cum plurimae undulationes a variis & diversimodis ictibus simul excitantur,' ης illas omnes, ut ut mutuo occurrunt, invicem pertranseunt, azissitae, aut intercussant,usque tamen distinctas, ac inconfusas per- plurimae simμtηλῖς 3 quidni in aerea Anima θstas quae item in humore excit i , si taqueo tundatur supponamus, particulas variae, & dissimulis teXturae subesse, earumque trajectu species multi
216쪽
Exempli gratia, supponamus pro visi ρη particulas subis.
Pariter habet inmas, ac velut aethereas, pro alias fere salina, i
lapsasti. hoc, aut eo ritu dotatos intertexi, eorumque particuli
affectione sensionem quamlibet peculiarem pr0duci. cui accedit, quod pro spirit m ita diversae indolis his stentium varia trajectione, diversimodi tractus, ῆν orbitae, tum in ipso orga , tum in c-muni se rei,
producuntur: adeoque cum spiritus animales, qui hujas, pro ter cuju, aut illius naturae sunt, seorsim ab aliis, qui alterius thi disersimodat turae existunt, afficiantur, cumque singulorum generun, intra varias quasi transennas fiant, nihil mimi sensorio mirum est, si in diversis organis distincti sensionea actus obeuntur, iidemque omnes, utut specie differae. tractus. & multifariam accurrentes, intra idem commune insorium, scilicet corpora striata exhibentur ue quoniam sci licet in hac parte medullosa, tum s ritus cujuscunqa: generis scaturiunt, tum meatus qualis unque c0nissi Nationis reperiuntur; quaecunque igitur impres0 ζ teriori cuivis organo imprimitur, eadem in hoc corpori distinete repraesentari potest. Rem ita habere hinc clari piliquet, quia tum corpora riatis, tum suae iam duc 'plurimis constant stricturis albis, quae totidemnes Vi molliores, sive tractus medullares, pro diyς
modis specierum sensibilium impressionibus suscipita
Enpressiones sensibiles prout sunt fortes aut debiles poten seas alias aut plures aut pauciores in altanti
Quindo impresso sensibilis per spiritus animales σὴ
tinuata serie affectos, ab organo ad commune ducitur, si ista levis sit, illic terminatur, atque sed M terni perceptio sine alio affectu brevi evanescii 3 quod saepius usu venit) objecti impulsus sit fortioirab inde excitatus, tanquam vehemens aquarum io in . perforatum undulatio, tum ebobris striata partim raatque in corpis pergens, sepe duo
217쪽
internos, nempe imaginationem, & memoriam, scilicet alaterum, aut utrumque ciet, tum ab iisdem partim reflecti tur, proindeque spirituum ροπῆ in nervos resiliente, motus locales inducit. Enimvero ab initio sensibilium impresiones , tum imaginationem cum memoria dc appetits instruunt, tum motu - tia priritim aum localium prima tentamina inducunt. Prius ericitur in bensione prace- quantum sensibilis impulsus, saepe ultra corpus striatum, in cerebri meditullia ejusque oras externas, 1ive corticem propagatur. Motus autem locales sensioni passim succedunt, quatenus spiritus animales a corporum striatorum obice repercussi, denuo extrorsum vergunt, dumque adeo hos, aut illos nervos consequentia quadam, aut casu subeunt, motus locales, fortuitos, aut a sensu praevio dependentes excitant ue etenim in reciproco harum facultatum, nempe sensus ct motus localis exercitio priusquam animalia phantasia , & memoria imbuuntur) fere tota functio animalis consistit; bruta Vel homines, dum res nondum cognoscunt, appetitu spontaneo carent. Tamdiu igitur eadem interno motus principio destituta, se aut membra sua movent, tantum prout ab externi objecti impulsu excitantur, adeoque sen o motum praecedens, ejus quodammodo existit.
Itaque in omni sensione spiritus animales commoventur, Spiritus ani eorumque motus in extimo sensorio, ab objecti appulsu excitatus, & juxta impressionem ejus modificatus, introrsum Vergit, atque ad ri πριον uti dictum est) convehitur: quare non putandum erit corpuscula ab object6 e-
est astius penetrare. ipsiusque cerebri uti a quibusdam rata
alteritur) penetralia subire, quin lassicit, ea velut spicula a tensibili projecta, spiritus in prima acie dispositos affectile atque ipsi dein, irradiatione sua motum' impressustice errante trajiciunt. Quoad partes vero intra quaS spiritus ῆminales hospitantes, quasi per tubos, & vitra dioptrica T a sen-
218쪽
ciuntur. sensuum numerus quinarius bene fatuitur.
sensibilium species impressas trajiciunt, istae sunt nervi medulla oblongata 3 ejusque imprimis apices sit licet corpora striata. Fibrae in quolibet senserio expanis velut retia late protensa, objecti particulas diffusa, asparsim incidentes captant, a quibus dum spiritus hii, illis insiti afficiuntur, atque rei objectae typo signantur, i
lico idem character continuata spirituum serie expresssis per nervorum tubulos, & caudicem medullarem, in corpustriata progreditur, ibidemque tanquam in pariete deal. bato repraesentatur , Anima autem rationalis, rei icosita ibi depictam, aut forte ulterius in corpus callosum, cenimaginatione, & phantasia excitatis , provectam, facile speculatur. Quo tamen ritu Bruta sese sentire persentillat, di propter sensionem istam aut rei memoriam cudunt, aut appetitus actus eliciunt, alibi ostendim us. De sensuum exteriorum numero, non est ut a vulgari opinione, eum quinarium esse statuente, recedamus 3 sanlicet in quibusdam imperfectis animalibus unicus forsia sensus, aut duo tantum reperiantur, ac tametsi videatur, quod viventia perfectiora, multo plures quam quiaqῆς exercere possint; quia scilicet possibile est, quod stoli, - ljum genera numerum istum longe excedunt, vidents s si men ista quinque sensuum quorumvis animal si' indigentias satis abunde supplere i saltem primo condi QI Visum est, ne homini quidem, plura his, nec forsan mςὶφ r , quam quibus Bruta animalia potiuntur, cosce si Hinc arguere liceat, quod cum primae rerum Ompyypsiimpicium notiones, sensu tantum indice acquirunt*ῖν t meneX inde orationes complexas, & discuisti, pr quod possunt,formare solet, illud a ηοηδηψli qua quidem bestiae omnino destituuntur ys te, ac opera in illo perfici. . Quoad oriunem sive methodum qua dec0nsideratis agendum est, si illorum praesistat δγ
219쪽
gnitas respiciatur, apud omnes in consesso est, quod visus, ac deinde auditus praerogativam jure ' dicant ; at vero quoniam scientia facilius, & semper felicius a notioribus ad minus nota procedit; idcirco a Tactu , utpote sensu maxime communi, cujus item ratio formalis explicatu facillima videtur, ordiendum esse duco.
220쪽
Tactus sensus crassior, sed amplissimus es. Reliquis siensi
Sensurivms eorganum habet maxime diffusum
TActus, licet facultas infimi ordinis, & crassioris quiss
indolis videtur, quia scilicet objectum non nisi pispe admotum, suisque Velut ulnis compressum appre. hendit ue tamen alj quo respectu caeteris longe praestat, quippe hic sensus supra alios quoscunque plurium sensi. bilium impressiones, easque majore cum varietate infiistis excipit, dignoscitque, adeoque provinciam amplissiman&quasi generalem obtinet. inandoquidem enim Dan. tates sensibilis ita dictae, multiplices ac diversimodae existunt, nempe calor , & frigus, humor, & siccitas , durities ,& mollities, aliaeque corporum modificationes, e0rumque conteXturae, motus, inquentiae, & apparitionis Typi, qui in concretis ex Elementorum conjugiis, ac dἰ-VOrtiis, aut Varia metathesi resultant, eos um mult0 primaxima, appropriata tu sobjecta illius tantum judicio, ac Velut arbitrio, sistuntur. Porro observare est qu0d D eius plerisque aliis sensibus, circa objecta sua minus cesti , criteria suppeditat: siquando enim larvam, sigspectrum a corpore soli lo distinguere nequit , exam, per tactum adhibito statim res extra dubium poni R ipariter habet de &gustis, qui sensibilia oblat ἔ pq repudiant, & proprius amplecti verentur, nisi piλη
eadem palpando tententur. Caeterum haec potentia, prout circa objecta su)ma Varietate fruitur, ita se ortam amplissimμν' atoti fere corpori coextensum habet, revera ut paucη δ' modum partes, aut intus aut extra reperiantur