장음표시 사용
231쪽
aut evaporatione nimis inspissentur; hinc fuligo est amara,& riuaecunque adustionem passa sunt. Alimenta saccharata& dulcia facillime in ventriculo corrumpuntur , & in huis morem summe amarescentem degenerant. dio. tertium , sapor amaruS dissicillime tollitur E follἱ hiis sine destructione subjecti cui inest; uti constat de Aloe . alterari solet. colocynthide, & medicamentis ex his paratis. Attamen cervisia novella ex lupulorum incoctione aliquatenus amarescens, defaecatione, & longa fermentatione dulcescit: hujus rationem alibi innuimus. Porro liquores qui ob empyreuma contractum amarescunt, si vel aeri humido diu exponantur, aut sali calcinato commixti destillatione avocentur, & empyreuma, & amaritudinem suam ex parte amittunt.
3 . Quoniam experientia constat, salis plerumque in figuras polyhedricas , & diversimode angulatas concresce- re, verisimile es saporemfalsum produci, cum particulae cujusdam corporis plurimis angulis, & laterum aciebus aculeatae, sensorium quasi incidunt, non aliter ac si frustula vitri confracti, manibus arcte comprimantur. In hujusmodi subjectis principium salinum caeteris elementis praepollet. 1 Corpora naturaliter alse,in vegetabilium familia ViX Nisturalites occurrunt, licet plantae, herbaeque fere omnes, & ortum ,&vegetatione suam potissimum sali debent. Videntur tamen cochlearia marina, & capparis saporem salsum nonnihil referre. Inter mineralia sol primum obtinet locum , &salbedre imprimis emicat in sale marino, fossili, nitro, sale gemmae. Animalium excrementa, scilicet stercus , sudor, serum, sunt salsa ue sanguis etiam nonnihil participat
'. Quae artificiali producta sisIsedinem ha- a mae*Whbent, sunt sales herbarum fixi per incinerationem facti et S la: compositi, scilicet Borax, salammoniacus. E succi-X DO,
232쪽
po, ossibus, & cornibus, nec non ς singuine animalitii sal volatilis sublimatione elicitur. is, 3'. M'ad tertiam, sale quicunque raturales, si te dissis sibis tolli petitis destillationibus urgentur, in illustres acetosos itas aut alterari seunt: cujus ratio est, quod ejusmodi concreta princi. piorum aliorum divortium per ignem p ssa, propius aisimplicem, & elementarem salis naturam accedunt. M. les volatiles prius albi, si humido aeri eXponantur, tali.quorem rubicundum deliquescunt, non valde salsum, tipraeterea faetorem fumi, aut fuliginis redolentem; niaei. rum quia mixto per humidum aerem resoluto, particilla utpote volatiles plurimae evolant, interea ad. tem particulae prisis subjugatae dominiussi ac
IT MVracia 4. Sapor aetiss videtur fieri, quando corporis cujusdam particula sunt tetrahedrica quae nimirum cuspide tereti, & acuto , &dein corpore instar cunei majoressi id molem acuto constant) adeo ut quovismodo sensorio ι' plicatae iptam pungant, & comprimendo nonnihil Sa stringant , ac propterea foveas, & incisiones ampliorei, quam quodvis aliud sapidum in ipso relinquunt. Hujuis.
di sapor ut plurimum dependet a sale Do in f ρ μ'
I. dura I9. Corpora naturalia acida sunt inter vegetabili4, ratia. poma citria, Aurantia, Limonia, Berberis, Oxalis, IV marcidi, &c. Inter mineralia quorum memini, Vix occM
xit; nec etiam inter animalia facile reperitur, nisi laxi 'succus melancholicus, fermenta stomachi, ac lienis, *ς ηpδRςreatis, ac etiam saliva hominis jejuni nonnihil Meda dicantur.
a. Acida fu- a V. Acida Factitia sunt acetum, & ejus spirito ictima, liquor destillatus: humor melancholicus praetern)x lin corpore genitus, qui non raro iustar spiritus vixiφη
acidus, ct fere corrosivus evadit. Vitriolum, ut, δ' l
233쪽
phur integre, & in solida substantia gustata, nullum res
tunt aciditatis speciem, si chymicae operationi subjiciantur, liquorem exhalabunt summe acidum , cujus ratio modo
30. Quoata tertium dicunt Chymici spiritus acetosos, 3. suibus
scilicet tulphuris, salis , vitrioli,&c. longa digestione,&circulatione dulcescere. Spiritus quicunque minerales ace- set . tosi, item acetum destillatum, & vegetabilium succi,si corpus aliquod, Veluti corallia, margaritas, aut lapidest quosvis pretiosos corrodendo dissolvunt, aciditatem amittunt , quia scilicet particulae salis idi in stagmate aceto- se , sali alchali in mixto assiguntur. Porro spiritus hujusmodi, & liquores acetosi , si vel oleo tartari, vel salibus herbarum fixis per deliquium solutis commiscentur, acis ditatem suam amittunt. Spiritus aceti sali tartari affusus,l & destillatione avocatus, insipidus evadit. Spiritus vitrioli argento vivo affusus, & destillatione avocatus, aciditatem amittens saporem aluminosum acquirit, ac si HGmontio credimus, in verum alumen coagulatione transit. Acetum destillatum minii solutione impraegnatum mire dulcescit. s. Sapor Axsterus, sive astringens, oritur in corporibus v. sapor ast. quorum particulae sunt contulis & hamulis quamplurimis serui. conteriae, quae inter masticandum super sensorium evolutae, ipsi infiguntur, & fibras ejus valde contrahunt, acc0nvellunt, non aliter ac si pecten, quo lanam carminant , Vario hinc inde tractu , supra manus deduceretur.
n substantiis sapore austero praeditis, sal terreni particulis implicatus praedominatur.
'. Corpora naturaliter austera, sunt inter me tabilia, i Nam' liter tructus mespilorum, cynosbati, cupressi, balaustia, gallae, acacIa, sumach, &e. alumen, ferrum, Vir riolum. a nimiaia, aut ipsorum partes quod mς non facile occurrit sapor austerus. X a zo. CN-
234쪽
e. Au sera 1 o. Corpora artificialiter producia, qdae sepstr aui. fasim referunt, sunt vitriola omnia iactitia, scilicet vitiio. tum Lunae , Martisa Iovis, Veneris, Sc. cujus ratio est quod in mineralibus istis particulae salinae terrenis stuplurimum implicatae, eodemque in statu perstant, cuinmixtione solutae substantiis istis educuntur. Spiritas Vbtrioli e mercurio crebris cohobationibus eV0catus, sapo. rem ponticum, & aluminosum acquirit. 3. suibus mo- 3. Quoad instantias, quibus constat saporem ais thiis dis aportiu- a subjectis quibusdam tolli , observare est vittidienservi tolli σμt cujuscunque generis, longa destillatione ac circulaticae επς orasqςt, vini facta dulcescere, & vim astrictoriam amittere. Si Aquae vitriolo impraegnatae oleum Tartari illisa.datur, praecipitabitur materia quaedam subcrassa mite dulcescens. Chalybs, stannum, aut plumbum,aceto dissoluta, ac eVaporatione coagulata in sales dulcescentes evadunt. Porro vulgare experimentum est, si praegustat0 y triolo Tabaci fumus ore accipitur, sapor austerus sensili primo impressus,in dulcescentem & plane mellitum, c0m' mutatur 3 cujus ratio est, quonia particulae salinae ponti η, quales sunt in vitriolo, sulphureis ex Nicotiana cossibila exhalatis commistae, saporem dulcem creant: unde eii a
colligere est, saccharum, & mel esse indolis sulphured si
linae, quod etiam clarius ex. eorum destillatione constix, siquidem ea, non secus ac Tales minerales, stagma aci g*i
& valde corrosivum praebent. . . '
ri. αφον . Sopstri Austero assinis est acerias, cujus subjecti PIacerbis. ticulae sunt etiam hamulis, ac uncinulis praedix*, quae sunt hebetes,& obtusae magis,quaeque sensor β' 'tundunt, ejusque porulos obstruunt, ipsisque sem fixae non facile dimoventur, unde stupor dentibRiν palato conciliatur ue non aliter quam Bardanae fructui ς' arixus molestiae sensum infert, ae non facile excutit*x' ' corporibus acerbis sa uidus mularia perrestri praepollet.
235쪽
io. Corpora naturaliter ocerba, Evegetabilibus , sunt rivistis, alitis fructi s immaturi, scilicet uvae, pyra, ac poma, maxime omnium poma silvestria, licet maturitatem adepta, her bae etiam acetosiae. Inter mineralia aut animalia non facile occurrit quidpiam quod saporem acerbum reserat. 20. Corpora quae de novo producuntur, praecia a. Acerba pue sunt vinum, & cervisia prae Vetustate, aut tonitru, in vappam degenerantia, Item fermentum, & panis cui nimium fermenti adjicitur. Juscula, & laeticinia, si mucorem, & situm contIahunt, acerba eVadunt: quippe in concretis illis omnibus, ad corruptionem dispositis, particu lae salinae exaltatae, & versu S fluorem tendenteS, partic las et am terrenas sibi implicitas evehunt. 3 . Quoad saporis hujus a ionem, observamus fructus acerbos dulcescere, aut bonitate coeli, prout in bis, et ili pfructibus acerbis, ad maturitatem productis: aut bonitate alterari bis soli uti cum poma silvestria, ad uberius solum translata, dulcescunt: utriusque ratio est, quod particulae spirituosae,& sulphureae prius subjugatae, tandem salinis praedomunantur. Si vinum in vappam degener novis impraegnetur Tartari facibus, vigorem suum recuperat: similiter accidit, si doliolo cervisiae acescentis infundatur cyathus vini generosi . Vinum in vappam degenerans, si destilletur, non raro exhibebit spiritus dulcescentes, nec in minori copia, quam si vinum fuisset in vigore: eo scilicet
quod spiritus in mixto prius subjugati , destillatione dominium suum recuperant.
7. Sapor dulcis fieri videtur, quatenus corporis cujusdam particulae in molles aculeos sunt ita figuratae, ut le- 'ni affrictu sensorium titillent, & exinde jucundum VoluptatIS sensum excitent, non aliter ac plumarum striae hypochondriis, ac pedum volis admotae. In his principium
salinum particulis sulphureis, quandoque etiam spirituosis, pariter evectis, ataciari vjdetur.
236쪽
seunt. 4mprimis saccharum, & manna, deinde casa, maturi, uvae, passalae, radices quaedam, VVluti pali hi cha, &c. Animalium censui a quibusdam ascribitur di i verum alii rectius dicunt id ipsum a plantis exudatam,t
ab apibus collectum. E mineralitas nihil quodiciαὶ
extat naturaliter sapore dulcescens. . Dulesa ab a Q. Quae referunt soporem dulcem, &uri conficiun artepara a, tur , sunt 1accharum Saturni, sal Martis, Lythargyn, qui. nimo ex plerisque aliis corporibus acetum extrahit sale
dulcescentem. Praegustato vitriolo ut dictum est diti Τabaci ore acceptus, mellis instar dulcescit. In hoc a in prioribus instantiis,dum spicula salina particulis sulphe. reis, aut salinis alterius generis accrescunt, ambo simul in strias obtusiores evadunt. Spiritus alchalisatus, tisa fixus cujuscunque corporis, mista, & longa digestione
circulata, dulcedinem acquirunt. Hordeum aqua mace ratum, dein ubi germinaverit, lento igne exiccatum, iubre dulcescit: pariter & triticum, si madefactum germinit, farinam exhibet mire dulcescentem , cujus ratio ea, quod eo artificio particulae sulphureae, ac spiritu0sae ter
renis obrutae in libertatem vindicantur.3. suiuem mo- 3 Q. Plures sunt instantiae, quibus dulceri aboletur
i. ' ..t,r licet dulcia nimis cocta amarescunt. Saccharum, py; teratar. per se destillatione resoluta, exhibent primo phn in inlapidum , dein spiritus acres, & causticos ue in cipi mortuo a destillatione residuo, est sal causticum, uinsipida, quicquid dulce est, perit. Porro saccharum, *ς
mel cum magna quantitate aquae communis com*j μα per vesicam destillata exhibent aquam ardentem aliter ac faeces vini eodem modo destillatae.
his , ae in sequenti instantia, demulcimina spiculii V: dijecta atteruntur. Saccharum Saturni igni fusioni situm, in merum plumbum colliquescit , si in rexQR G
237쪽
letur, spiritus ardens, ac odoriferus, si credimus, uictu os videtur produci, quando corpo-v111. tis cujusdam particulae sunt ut plurimum sphaericae, & subsis. lobosae, quae sensorium nec vellicant, aut pungunt, nee titillant, sed tantum leni, ac molli allapsu demulcent. In tris principium sulphureMN praedominatur. 1 o. Corpora natur Alter unoμψa sunt e vegetabilibus, i, olivae maturae , Terebinthina , Larix, & quaedam Gum- natura mi odora, naturaliter exudantia. mineralibustum, Bitumen, succinum, sperma Ceti, terrae quaedam pingues, ac ochrae. Ex animai. i, & eorum partibus, sevum, medulla , & pinguedo. a Q. Praeparata ab arte *nausa ,-ssos lactis, olea tum e tructibus ac seminibus expressa, velut
oleum nucum, amygdalarum dulcium, tum e seminibus, lignis, gummi, resistis per destillationem elicita. 3o. Licet unctuositas a subjectis dissicillime tollatur, diminui tamen solet , ita namque corpora unct se, si in- is ire is
Veterascunt, aut nimis cocta, aut aliter agitata incalescunt, glabritiem suam amittentia, rancida evadunt,& sensorium pungunt, & fodicant, Porro sevum, & pinguedo, si aerinumido diutius exponantur, situm contrahunt, & mucida evadunt, dein in aquam, & terram corruptam resolvuntur. In hac, & priori instantia, dum corporis mixtio resolvitur, particular quaedam sulphureae avolant, interim relictae
9. IUipidus sapor videtur fieri, quando corporis cujus- IX. par dam particulae superficieculis non omnino asperis, sed glabris, & laevigatis praeditae sunt, quae, sensorii porulos non subeunt, ipsumque nullo modo fodicant, aut vellic Πῖ. In his autem , aut terra principium caeteris praedominatur.
238쪽
I. suibus a tura inest.2. suomodo produci solet.
3. .suibus mo. dis tollitur. Sapores comis
pretim conjugationes quae magis ac minusgratae.
ro. Corpora naturaliter insipiis sunt, aqua commui praesertim pluvialis, herbae quaedam frigidae, ovi albuiu crudum, &c. Etsi in toto mundo nihil est simplicit isipidum , tamen vocabulum solet applicari iis, quibus holeminenter inest sapor quidam eX ii qui prius recensi a.
et . Vt res sapidae infigidae fiant, particulae acutior ipenitus avolare, aut plurimum refringi debent. Herba diu. tius servatae , item pleraeque, si modico calore destillia tur, liquorem exhalant fere insipidum. 30. Ipsa inliditas quaiacoquc namque aquaia. sipida si diu immota fiet, ut putreicat, & faet0rem, 2 saporem mucidum acquirit: albumen ovi ad duritiencoctum, saporem refert non nihil aerem. In hujusmodi instantiis elementa quaedam activa prius subjugata,
Praeter has simplices saporem species quae sunt caetero rum Veluti elementa, restant adhuc plures horum- cium complicationes sapores invicem conjug.niat, recensendae : quippe &natura solertia, ut omnium sitii faciat palatis, & artis luxuria, ut quorundam arrideat guttii multiformes produxerunt saporum mixturus, ut deli fere simplex, & sine condimento reperiatur esculent GSingulas harum θυζυγα. enumerare, est res fere impos λὶ is ue sufficit in praesenti insigniores quasdam conjugax G 'illarumque affectiones, prout sunt palato gratae vel iog Rannotasse.
Prima in eaque palato gratissima, strix auim , cujusmodi sunt vinum generosum, citro, lujula, oxycantha, &c. saccharatae, acetarjὸ s*ς Ncondita. Secundo Dulce de astringens, nec RQR acerbum bene consociantur, ut in Diacydoniati= silvestribus conditis, pyraceo cum sacchai QT ο Dulce ct unctuosum exhibent saporem
239쪽
tum sed qui stomacho nauseam conseri,ut in lacticiniis, sic charatis, Artocreate, Quarto Dulce non convenit cum acri, amaro, aut salso. Quinto aper amarus neque ex se, neque sit alteri cuipiam associatur, palato gratus est, optime temperatur dulci. Sextofalsus optime convenit cum acri , ut in carnibus salitis, & piperatis, cum unctanso ingratum est condimentum. Septimo Acidus, ast gess, & acerbus bene associantur aulci, minime cum cae
plures sunt aliae saporis compositi species, quas particulatim recolere, & applicare, hujus loci non est. Sunt autem respectu gustatui tanquam complexi harmoniae moduli, re spectu auditus, is utrisque scilicet species sensibiles haud simplices,& unius generis, Verum multiplices, & varie complicatae una senχrio inferuntur. Restat modo a gustu,
eujus objectum satis fuse tractavimus, ad aliassensuum spe
240쪽
oIIugus usus alimenta ad infans disicernere.
me in Brutis praestantior quam inminmine.
Videtur quod olfisau sit praestantior, & paulo sub
limior facultas, quam aut si s Tacissi quia scilicet objectum ejus magis subtile est, ac tellulon consistentia ad sensorium advenit: quippe n0n opus est crassiorem mixti compagem organo imponi , verum suff. cit effuvia, sive halitus a corporibus odoris, spatio ali. quanto remotis , emissa naribus una cues aere inspirari.
Animalia o actus sens praecipue in hunc faeninstruuntur, nempe ut alimenta congrua, & salubris, a distans internoscant, & a noxiis, & incongruis discebnant: nam quia incongruum, & periculosum est,c0rpora quaevis comestui oblata, statim intra fauces ingeri Gustus tutum examen subire, ne forte venenata - palato incaute admota ei nauseam, aut noxam infensi, si actus res primo e longinquo explorat, easque pMxidas, aut qualitatis alius valde infestae reas, absque ius cepta contagii noxa repudiat.
Hujusmodi primarius Olfactis usus, multo praeclariuemicat in brutis animalibus, quam in homine , ista am que hoc solo indice , herbarum, aliorumque corpulyφprius ignotorum virtutes certissime dignoscunt, qβjὴ Viistum suum absentem, vel in abstruso positum, M'r tu venantur, ac facillime investigant. Quod apy midus sagaces sunt hominum nares, illud non facul* βhujus abusui prout nonnulli volunt ascribi derex, inm in causa est ipsius organi defectus, hoc enim οφ Victus humani criteria ubi rati6, & intellectus ad=MVBon ita accuratum requiritur: Propterea odim