장음표시 사용
121쪽
omnia dominari , plurimarum actionum corporearum causas esse. Horum Vero energiam ex idea , quam hactenus deus habemus, intelligi haud
posse. Solum DEUM ex SE haec , & omnia perfectissima , infinitissima intelligentia , complecti, atque Omni potentia ILLI SOLI propria , mortalibus inestabili, constitu'sic . QDiae quo magis contemplor Venerabundus magisque , eo sane v1detur
mihi certius, quod id ipsum , quod Ignis est , non possit penetrare se in id , quod ultimum impenetrabile corporis Elementum tandem habetur , sed inde repercuti, quoties irruit, tantoque repelli plus, quanto pene
trare plus conatur. Hinc attritum quendam oriri posse , imo & debere, inter Io nem & alia corpora. Adeoque ipsum Ignem nunquam hospitari in corporum propria stabitantia , tantum Vero in spatio lis inter hujus con nexa elementa relictis , licet quam solidissima fuerint corpora. Certe αντι τυ ria Democritae a , impenetrabilitas aliis dicta , Igni , omnique alteri corpori, Videtur adeo pro 'ria , Ut per omne genus Experimentorum videatur esse maxime inseparabile. Quarto , iterum contemplemur in illa doctrina , quod, quamdiu ergo hic ita descriptus Ignis , intra hos poros corporum hos itans , a nulla alia causa agitur , aut movetur , tamdiu nullo se effectu inde prodet quia per meatus aeque facile poterit exire , quam intrare , ideoque acti 'nem suam in corpus continens non multum mutabit quia ubique aequali copia videtur adesse , & agere. Ut capiatis, quid velim , l1quidius , en Ther mos copium acutissime sentiens frigoris & caloris , videtis , quem jam gia dum caloris notet. En vero ori follis hujus ingentis id oppono , ecce qua vi follis agitatus ingens ventum faciat maximum , quo ferit Thermo scOpium ; nonne omnes exspectabatis Venti hujus propria vi Frigus notabile productum iri ondeque non fallax Thermo metrum turbari debere Θattamen , cernitis , perstat. Unde simul quoque intelligitur , quod hac ratione nec calor increverit, neque frigus, ad notabilem sensibus nostris differentiam. Nam Ignis fere seque facile defertur per aera quiescentem , Vel motum, ob ingentem ejusdem raritatem. Si tamen aer ille V1 summa agitaretur , quae hoc folle nequit excitari , tum sane ab attr1tu Or1retur major simul calor, ut supra patuit, sed non nisi ab attr1tu. Unde forte
fit, ut procellae summae , caeteris paribus , plerumque , paucIs casibus ex ceptis , calorem ad thermos copia augeant potius , quana imminuant; cert summos Ventos frequentissime calido cum aere contingere dudum ob-sCrVare memini, acerrimum vero gelu silentissimo Vento. Ur IgitUr Ventus, imo aura nostro corpori, inprimis calefacto , ita frigidus appar et, ut nemo sit, quin jure refrigerandi vim illi adscribat 3 uid , an non manifestissime experimur , gelido vento spirante , eoque forti Vald C , Iri- his gelidum corpori nostro longe magis infestum esse, ita quidem , ut nemo illi ferendo sit, quin ipsi brevi admodum gangraena perimantur
membra ZIta revera feres habet. Verum alia longe est causa, quam Vul- o putatur. Sciatis ergo , primo neminem posse Vivere in aere, qu1 9 Ozradus caloris habet, verum cito in illo mori animalia omn1 a nobis cognita; atqui calor noster vitalis est graduum 92, de infantibus saepe 9- , ut Falirenheatius observavit. Hinc homo semper calet plus, quam aer am
lorem iIdem tamen corpus hominis refrigerat,
122쪽
Non vero The nasscopi in . Unius rei usus 1n arte Medica.
biens : hinc vestimenta , hominis corpo i i applicata, calescunt magis , quam si aeri nudo undique forent expos a. I O etiam hominis ille calor aera , contiguum corpori ejusdem , Calefacit : si ergo aer , sine vento , circa hominis corpus quiescit , tum Atmosphaera hominis calidior erit Atmosphaera aeris, hinc ille sentiet caldum hunc aerem , ut revera est. Simulac vero vento nato aer ille calidior , clui cingit undique hominem , inde aufertur , ejusque loco recens appellit priore frigidior , statim nasci tur verum frigus in pulmone, & a d curim hominis' quin & a corpore
calido vestimentis conciliatus calor quoquo Cod Cm aufertur VCnto , no
viam que assiduo frigus illis datum app4ca u corpori : unde idem fit , ac si frigido de aere vestes assti tuo corpori suo induere e homo. Atque ex hi
constat, licet ventus frigus haud generet, tamen corpus homin 1s omnino refrigerare, quatenus caloris excessum aufer . Quoniam vero haec Observatio incredibilis est in Medicina emolumenti, agite videamus in exem- lo. Sit homo ab exercitio corporis, vel a morbo , aliave de causa , ca-ens, intra vestes , in acre quietissimo , ad gradum I Oo. Acr communis esto illo tempore temperatior , qui vulgo notatur graduum 48. Facile intelligitis omnes quod jam vestes corpori adstrictae calore corporis quoque brevi, ubique , fere ut corpus calescant. ImO & acr quoque , quiescens iam, circa illas Vestes ambiens , atque circa caput hujus hominis haerens , multum calescet plus , quam ad gradus 48. Qi in sepe viderim , accessum calidi hominis , in distantia quatuor pedum a Thermo scopio , illud statim mutasse calefaciendo solo calore de corpore ejus exhalante , qui Thermometri calor ita genitus mox tollebatur ad recessum hominis. Si itaque aer ille vicinus & vestes , ponantur reducta ad gradus 6o , erit hominis illius corpus in ea temperie undique immersum , omnia ejus vasa de humores laxati apposite ad huncce gradum , nervi ejusdem ex te riores affecti eodem talis caloris sensu. Exponatur jam hoc corpus vento , qui uno scrupulo horae secundo sex pedes percurrit, jam omnis calor acris ambientis & vestimentorum auferetur 1ntra minutum hoc secundum ,
δί applicabitur corpori undique gradus caloris 48 , unde physice corpus 11 gradibus ad exteriora evadet frigidius ; cumque ventus ille ponatur pe petuo idem , debebit brevi corpus undique , usque in profundisJima fri gescere 1, quoniam scilicet extrinsecus applicatum perpetuo frigus illud
novum , Omni quoque momento , tantundem de gCnito per vitalem motum calore aufert. Ex quibus ergo manifestissima habetur paradoxae aliter apparitionis ratio. Si enim jam , loco corporis humani, Thermo scopium huic vento opponis , erit in liquore Thermo metri, & in aere ambiente idem calor; hinc , sive quiescens idem aer superficiei Thermos copii applicatus manet, sive perpetuo ille alius se apponit, erit unus idemque calor : ideoque ventus , vel maximus , nihil fi goris dabit Thermo scopio , nisi aer interim aliam temperiem induerit in loco , unde ventus flat. Atque ex his intelligitis facillime Vos, qui proposito medico corporis humani contemplamini conditiones , nulla fere re , subito magis sanissima, addam & ro bustissima , corpora saevissimis morbis , & subitaneae morti, reddi obnoxia , quam si a motu calefacta de in sudorem resoluta, Vento CXyonian
123쪽
tur ; maxime si frigido in vento per motus validos incaluerint valde , dc dein quiescant. Hinc afthmata tota dein vita , anginae , plCuritides , peri- pneumoniae , arthritides, rheumatismi. Q uid vero dicam de his, quibu
ex debilitate tenelli corpus cui mobilis fabrica laborat Θ nonne videmus , miseros a minimo vento , a levi aura , incredibiliter mutari 3 simulac modo per rimosam fenestram aer admittitur paulo frigidioris temperiei, quam titerat in cubiculo , in quo degebant, maxime si uni per Thermos copium directae assueverant dat 1, qua quidem re non a iam hominum valetudini firmae magis nox Iam cogno VI.
Quarto licebit ex dictis iam , neque dein repetendis , aliquid de Ignis
natura , & actione quoque , speculari. Si enim duo corpora, densa, dura, valde elastica, magna vi aguntur mota reciproce, dc Celerrime, tum omnes partes horum corporum , Omni momento , comprimuntur arctitii me : &quia rigida , renituntur foretissime , hinc in unaquaque parte CXOritur celerrima , valdeqtie potens , contracti O , de expansio , sive vibratio quaedam celerrima , ut in chordis valide tensis. Qt ianta: haec vibrationes sint cognossecamus exemplo campanae metallicae, Clasticae , s mel modo , uno ictu, percussae. Nonne inde tota Illa , eaque tape vasta adeo , moles tarn longo
tempore, per totam substantiam per infinitas ellisses se expandit , &contrahit Z Atque ubi attritus statim descriptus nascitur , quanta ibi vi ,
quo nixu , quali celeritate , comprimuntur , concutiuntur, laxantur, Uni versi attriti corporis elementa in imum fundum usque i quantus exoritur attritorum , quamque acutus , auribusque intolerabilis , stridor , quo ma xima illa vibratio certo praesens cognoscitur l Intelligimus ergo , totum illud corpus ita attritum , pressum adeo de laxatum , in omnibus suis par ticulis rapidissime moveri : quum omnes chordae celerius eant redeantque , quo magis elasticae , quo breviores , quo validius tentae. Illae vero condi tiones omnes simul hic concurrunt. Quae ut evidentissima ab Experimentis arbitror , ita haud minus liquidum videtur , quod interim Ignis , qui intra meatus horum corporum hospitatur , atque ibidem potentiam inabebat illa expandendi in omnem dimensionem , rursumque a Vi contra chili renitente corporis expansi fortiter repressus fuerat, nunc per acti nemattritus , Omni momento , in suis loculis , violentissime , comprimitur , laxaturque. Hinc igitur , quum idem Ignis videatur omnium elasticorum esse potentissimus ex animadversa ejusdem vi omnia expandente , Vide urejus propria vis , motusque, immaniter augeri. Unde & in corporibus ita attritis , & in Igne intra illorum cava aequabiliter distribrito , summus motus oriri, & diu perseverare creditur. Id vero fieri nequit, quin Ignis vicinus , dc ambiens, pariter ab utrisque modo dictis agitetur eo violen tius , quo propior. Id enim aliter fieri nequit : quum antea constitetit I nem per quiescentia corpora, & per spatia extensa omnis motus Minitabilitatis semper incapacia , aequabilissime distribui , & forte φquabi liter agere. Debebit ergo ille undique circumstans sequi concussus illius Io nis, qui intra spatiola attritorum intercipitur , adeoque Ctiam recipro ce urgexi, redire. Videtur quoque haec Ignis vibratio durare tamdiu, quam corporum haec vibratio ipsa ab attritu nata, aut donec illi itus , reditasque, ipsius Ignis, redacti fuerint ad quietem , aut motum aequabuem
124쪽
cum Igne vicino in spatiis , dc corporibus. Q uum autem per cati as motrices attritorum corporum Igni motu S addatur nOVUS , praeter illum , quem prius communem habebat, debebit & hinc increscere ipsa Ignis vis ; quae quum extendat corpora , ideo & hocce signo suo se manifestatabit ilico. Adeoque eatenus vis Ignis intelligi polle videtur , quatenus tritu excitatur. Simul certa habetur ratio plurimorum , quae hic apparent.1. Cur elastica sola Ignem tritu inprimis generant ξ quia sola in ele mentis suis oscillant. r. Cur maxime elastica maximum Ignem generant Put in chalybe durissiamo ad rigidam silicem celerrime appulso 3 quoniam citissimae , & maximae , Vibrationes inde contingunt. 3 auare mollissima, non elastica , minus generant Ignem P quia non resiliunt, non restituunt se , non Cunt nCque redeunt. q. Qiuamobrem tamen plumbi ad plumbum attritu valido calor summus generatur ξ quoniam ultima Elementa cor porum expansilia & contractilia stunt ab Igne , & propria indole : licet coria posita ex his Clementis majora corpora nexum partium habeant minus resistentem , sed cedentem facile. Unde liquet, aliam esse elasticitatem Elementorum omni corpori communem a calore dc frigore mutandam , aliam vero pulsui obstantem , & restituentem se in formam , quam ante ostensam habebat. s. An fluida ergo tritu calorem non generant di Si elastica, omnino. Si non elastica , dissiculter. Unde aqua disti cultet tritu calet. Attamen , si sui da non elastica urgentur impetu summo , per angustissimos canales , calor ab attritu in iis suscipitur ; quia Elementa ultima in his elastica utcunque videntur esse. Si vero fistulae elasticae sint, per quas liquor agitur , tum tanto ardentior poterit calor gigni. Hinc sanguis noster elasticus , per arterias elasticas , violente actus, calet in motu sanitatis. At Vero , quo indoles sanguinis plus vergit in ingenium aquae , neutiquam elasticae , eo minus caloris intra corpus producitur. Aut etiam , quo in arteriis ipsis elater magis deficit. 6. Cur interposituliquidi inter attrita impeditur, vel imminuitiir , caloris ortus ξ quia motus impresti eluduntur perpetua fluidi interlabentis fuga , & reditu. 7. An proprietas ergo elastica corporum multum facit ad augendam Ignis in cor pora actionem ξ quam maxime , ut modo patuit. 8. Si gravitatis nisus cor pora minus ad se mutuo determinaret, quid fieret Igni Θ Tum ejus esse
chus fere videretur nobis nullus : id fodinae profundissimae , δί altissimo rum montium fastigia docent. 9. Quid ergo in puteis profundissimis fit, ubi sempiterna aeris quies ξ respondetur , ibidem aequalem semper caloris,& frigoris gradum haberi, manere , in singulis altitudinibus singularem, prout ambiens telluris plaga ibi habet , fovetque. QDiod sane pulcherri mis observatis in Observatorii Parisiensis puteo confirmatur. IO. ariare frigidissima tempestate Chalybis ad Silicem perculso dat Ignis scintillas vividissimas , maximasque ξ Sed quis foret finis, si narrarem quae specu
lanti ad haec nova assiduo occurrunt Θ nullus unquam. Gravitas, Elater, Ignis, videntur tres capitales habendae inter universales , sive communes causas actionum corporearum ; ad quas quotiescunque attritio super
additur, plura communia omnibus 1 aaenomena intelligi queunt. Quinto rursum dabitur inde deducere , quod maxima Ignis violentia nascetur, si corpora omnium ponderosissima, atque simul maxime ela
125쪽
stica, in profundissima intectoris tellaris parte, aliis dem viam tentibu s fortissime appressa ad se invicem , tandem motu velocIssimo OD DIum agi tarentur inter se. Unde itaque quam maxime Irerum probabile Cis, a centro telluris , sum inim aestum sectum decrescere , atque Onan IV m m In Imum evadere , ubi terminus habetur medrus Inrer duos Planetas. Ι'Onaemus Ter ram nostram , & Lunam , Cjusdem Indo IIS : erit in centro telluris & lu-riae aestus summus, se Assim decr scens donec perventum erit ad rit id loci
inter hos duos globos sphaeroides , ubi
statuerunt. Pariter neque in abyst , existere flaeunt. Omnia asatem , quae Pde Tellure & Luna dixi , pari ratione de relxqurs quoque PianzzὶS VCra
netas, forte & circa Sole S , sevi Stellas fixas, aggregari, inde sensim adeo levia fieri per rasitatem , ut vix, vel non, res istant. Ignem taemen & Ibi est. aequali copia. Ignem igitur forte non esse gravem , sed in determinatum ad loca ulla. Hinc ergo ex se non habere Vi m nisis aequabIliter se ex pandendi quaquaversum , sine particulari in ullam plagam determ Ina- ione. Indeque in locis illis altissimis Ignis actionem forte nullam fere esse. quia corpora densa , elast ca , mota , attrita Inter se , IbIdem absunt. An forte de ursus Cometarum fit per spatia illa Inter Planetas , Solesque, ubi illa minima obstacula, Viam facillimam praebent, nondum accus Zre definito horum mirabs tum corporum motu , & gyro tSed & Sexto iterum apparet, quod illa corpora , Inser quorum par meatus ubique interponuntur tam Eargi , Uz aer, aqua, spiritus , O CZ, ntra illos poros inimi re , & exprimi possint libere haec , aio , max me
inepta erunt ad calorem triru SCn randum. Illa vero , quorum corpor λsubstantia adeo arcte compressia hab eur , ut porI Interceri, adCJ CXU , simi, ut nihil omnino intra se admittant, nysii purum , simplicemquz Ignem, tum haec attrita contentum intus Ignem valide movebunt. Si deIndo perpendimus , superficies binorum , ad sis mutuo congruent Irim , Corpori m m exacte sibi invicem respondere , ut Inrer hasce ipsas adaprataS , morasque, nihil omnino , nisi sim cerus IgnyS , se Insinuare queat; tunc quo-Que, dum rapide stupra se mutuo versanitur , Ign Is & Ibr intercurrens solus agitatur . unde & hocce modo I rerum fervens hujus motus. Iter uim , tr ram velociter agitantur rapidissimo motu inter se corpora, ut cC.Cl Ira C ram praecipiti, neque aer, neque alia corpora , succedere qAeant, bed so us nodo Ignis in aere , vel aliis, latens; vero quam simillimum habetur, tum Ianem illum ruiturum in loca tana celeriter , & rCCyproce , VJCGR , vel occupata rursum 1, atque sic vel ita quoque plus forte Ignis circa Droxima attritorum superficiei loca colligi , quam prius continge a ,
ne ideo aliam essEcausam, cur attritu exciretur C. xlo
cujus duri corporis elementa nectuntur inter se nixiu validissimo , sed ita simul factae inde fibrae, & strata , disponantur, ut brevissima nascanim ,& valde tremula, tum Ignem Vibrat One sua quam celerrime , que gitabunt, unde&caloreim inter se at tu celeri ingentem breV1
Aliae conditiones calorem tritu augenteS.
126쪽
Septimo restat inquirendum quam severissime , an sit quaedam vis in corporibus ipsis , qua Ignis attrahatur ad ipsa corpora , ea lege , ut, quo plus mata solidar ipsa corpora habent, eo etiam plus ignem sibi unirent 3 Verum in ipsis quiescentibus hoc nequaquam ita obtinet: quoniam constanti Experimentorum fide evincitur , non plus vel minus inesse caloris ,
vel Ignis in vacuo Torri celliano , quarta in auro ; quoties ambo diu quies cunt in quocunque ejusdem temperiei loco. An vero per attritum toties memoratum sol1da moles cos Porum V1m nanc1sc1tur lamitem V1rtuti magneticae , qua ita demum ipsum Ignem attrahat ad se Θ atque adunatum secum diu retineat ulta saepe super hac re cogitanti observatum certCid fuit, eo citius calescere ab eodem Igne corpus , quo rarius fuerit ; COlentius autem refrigerari calefactum semel, quo denssius fuerit; eo citius res 1 1gescere , quo rarIUS Crar. Unde videretur colligi debere , in ipsa massa solida al1 quid latere simile attractioni : inprimis quidem , quoniam leX haec obtinet aeque in elasticis , quam in non elasticis. In foco T sch1rnhau siano Ignis summus ; sit vitrum tegitur umbraculo versus Solis radios statim cessat calor in aere illo in loco , ubi momento anto tantus erat. Si metallum ibi fuerit eodem igne fervidum , diu valde retinetur calor. Si vas aere plenum, aliud aqua, utrumque dein eidem calori exponitur, erit forte aer sic calidus, millies rarior aqua quoque ita calida , sed aqua conceptum tanto tardiu' calorem tanto diutius retinebit , ut aer forte millies citius refrigescat. Utique tamen ex his tantum id verum concluditur, quod Ignis dissicilius intret, & exeat, ut est densitas corporum, quae 1lli exponuntur : hoc autem omne est , quod certo ubique experimur. Neque satis evidenter inde patet, aliam hic causam esse. Si quid tamen licet 1n his per conjecturam agere ; forte Ignis , dum densa ingreditur, ipsa Elementa concutit, inque Vibrationes agit, pro CXpansione majores , pro densitate constantiores ; quae proinde , quam diu perdurant , tam dita 1ntus contentum Ignem agitant ; ut per tritum fiebat in elasticis corpori bus. Re ergo omni perpensa, inhil talis ecticaciae magneticae hactenus ex
Octavo tamen iterum considero , quod per Experimenti primi doctri nam constiterit nobis , durissima corpora , de solidissima , a minimo Igne penetrata in omnibus suis totius massae calefactae particulis , usque ad in tima moveri , & concuti as duo. Igitur etiam eadem , ubi ab attritu ipso calefacta fuerunt usque in intima , eodem plane modo assiduo move
hantur. Inde igitur stamina haec, ea ratione tremula omnia simul, se nati tuo rursum tamdiu creduntur conterere ; adeoque & sic movere , ac si contererentur extrinsecus. Igitur de movent Ignem contentum , hunc at
trahunt , colligunt, & in solido ipsius massae retinent diu in se. Tumque iterum aguntur ab Igne eadem rursius filamenta corporum , atque & ab eo conteruntur. A quibus omnibus etiam aliquanditi susceptus semel calor conservatur. Princeps enim Philosophorum , Robertus Boyleus , Experimento capto , dudum evicit, quod frustum ferri frigidissimi soli durit , incudi frigidae impositum, malleis frigidis creberrime percussum , a solo hoc motu comprimente, & virtute elastica resiliente, tantum ita caluerit, ut injectum sulphur accendere potuerit. Rursumque, clavum
127쪽
ferreum duro impactum ad caput usque ligno , malleo frigido compul
sum , sinullac ulterius intropelli non poterat, quam maxime itat1m in caluistis, licet malleus ipse maneret frigidius. Idemque ferro , cluna II matur calefacto valide a lima manente frigida , demonstravit. V Id. I xactatus ejus aureos de Mechanica caloris & frigoris productione. Ouod enim Nono advertimus ex praecedenti observat1One 1, datur calor in rens natus , ubi certi sumus , nihil aliud contigisse , nisi quod ferrum elasticum, inter ferra elastica compressum , Omn1quC momento , orio mallei ictus interea cessat , se restituens , tamen collectum fuiste adeo notabilem Ignis calorem , ut flammam in adsperso Sulphure potuerit
Decimo possumus credere, corpus ita elasticum postquam hac act1one 'Asimplici ictu. calefactum semel fuit, dein diu retinere tales excursus , & intro cursus in suis intro pressis & resilientibus partibus, atque ita quoque continuarCmotam Ignis . Ut semel percussa chorda tremores diu, & icta campana
etiam , diutissime retinet undulationes sonoras auribus percipiendas. Undecimo autem majoris momenti jam Videtur Inquirer , num tritu ,& percussit, ortus Ignis , quem Usque commemoraVImUS , per hanc partium vibrationem ibidem natus fuerit, qui antea non prae exst iterat ξ Ite rumque, an ipse illae partes vibratae propriam suam molem 1ta attenua verint , ut abreptae , atque agitatae , ipsius illius corporis partes transsiverint in ipsum Ignem ; ideoque corpora reliqua non ignea hoc tritu , percuss i, vibratu, in verum Ignem ita transiverint , sicque ex non Igne Ignis queat fieri 3 Mihi sane videtur id fieri non posse. Demonstravi enim, I:nem ubique existere. Evici , 1llum aequabiliter per spatia distr1bui. Pro bavi quoque omni attritu cujuscunque corporis eum produci posse ma gis , minusve. Constat, illum productum undecunque , quocunque modo , semper absolute eundem esse , eandem statim proprietatem Omnem Igni soli propriam habere , quae nulli alteri rei communis , semper in solo Igne constans deprehenditur perpetuo. Quare nulla veri simili specie cogitari possit, hunc Ignem assiduo gigni, natum vero semel manere sena pep , copia eundem ; sed in omnibus hisce actionibus eundem motu, quiete , collectu , dispersa , directionis da versitate, Ita Vanari, ut nunc
appareat, nunc eVanescar, nostris sensibus. Mature meditanti universa ,& lingula, quae hucusque de signis Ignis , ejusque productione , protuli,
posteriorem hanc meam sententiam adstruunt, redarguunt priorem. Quis
enim facile non intelligat, tritu & percussit duri de elastici, plus Ignem moveri posse , quam prius ξ Q iis neget, hunc plus motum , simul & plus movere λ Quis facile non cap1at , solidissimi celerrimos motus , solum Ignem sequi posse , adeoque ibi colligi Θ Qtus dubitet, quin omni hocnvido tantum I gnis aliis , maxime vicinis, locis pereat, quantum in hunc locum magis colligitur. Non enim .dissicilior haec migratio Ignis, quam ullius alterius fluidi, intelligitur. Simul ac vero ita ex majori spatio , ubi dispersus haerebat, in unum arctius jam spatium collectus arctatur, debebit nostris sensibus apparere, ac si recens natus fuisset, ob copiam , ob
Denique Duodecimo liceat rursum mihi commemorare , quod supra
128쪽
jam enarravi. Sc. in quacunque hactenus plaga Universi cognita , ubi Diagus regnat maximum , quod natura , Vel ars , producit, tamen Ignem illi e etiam magna copia praesentem esse : quoniam tritu , dc perctissit , uno momento , forti stimus ibidem excitari potest 1, ut allistio Chalybis ad silicem monstrat ; ut applicatio Thermometri ad omnia omnino spatia , dc cor pora , eJusdem temperiet, evidenter immobilis docet: quare puto , Auditores Amatimi ni, quod aliquo modo intelligibili explicui Vobis per Experimenta , horumque Porismata, primum modum physicum , quo semper , ubique , certo , produci potest id , quod per omnia se penetrat, id , quod omnia cognita expandit, seu rarefacit , praeter solum spatium. Id autem ipsum Ignem vocari ab omnibus clare evictum fuit prius. Hinc ergo aliquid jam de abscondita ejus natura intelligere utcunque incipimus , ut que pergamus ulterius , satis animosi incitamur.
Ignis , juxta omnia explicata , jam cognitus a sua virtute rarefaciendi Omnia , a sua virtute Omnia Omnino movendi, atque se penetrandi pertiniversa corpora , si collectus est in quodam spatio , vel corpore, ut ibidem sensibus nostris appareat, exinde se virtute hac sua movet , & expandit, quaquaversum , a centro sui spatii, vel corporis. Ut intelligatur asserti sensus , simulque demonstratio : esto globus hic plumbeus ebullienti immersus aquae , donec totus , penitus , acquisiverit hunc caloris ab aqua gradum. Educatur dein ope illius fili, unde suspendi tris . sane in omni puncto corporis aequalem fundit calorem, quoad sensum nostrum. Thermo scopium circumpositum in eadem distantia aequaliter mo Vet , omni nota aequabilem caloris hujus , vel Ignis, dispersionem indicat. Cernite hoc ferrum ignitum , de candens ab Igne, nonne videtis , illud undique aequaliter lucere , splendere , colorem suum ignis exhibere. Sed& calefacit nos in eadem distantia, ab omni parte, aequabiliter3 in eme tu quoque Omni, fusionis , eXs ccationis , ustionis , manifesto undique se eundem praestat. Sed & maximum quoque hujus veritatis argumentum est , quod Thermos copia , cuicunque demum liquori immersa , statim undique , aequaliter , ad ejus temperiem , se accommodent rarescendo , vel contrahendo se. Tota ubique rerum natura idem clarissime evincit.
Patet ergo , hanc esse Ignis indolem , ut ejus partes nitantur in omnem plagam aequabiliter , se expandendo, id est movendo. Igitur non plus , nec minus , ad unum quam ad aliud , punctum tendit. Fateor , hoc mirabile apparere , atque Vix intelligendum , imo vero hanc ideam ab idea quietis vix differre. Conabor ergo levi exemplo rem facere liquidiorem. Sit Sphaera caVa absolute Vacua, in centro ejus concipiatur exigua sphaerula altera , centies minor , cujus singulae partes vim in se habeant, ut, aequabilissime a se invicem recedendo, replere queant accurate illam Sphaeram majorem ;erit tum verus motus in omnibus partibus, dc tamen tota moles sic mota
129쪽
indifferens ad omnem plagam sentietur. Inseli rivus Crgo , ex praecedenti
etiam Experrmento, Ignem, qui aere nostro communὶ haeret, hac lege, perpetuo se expandere, comprimi, si nulla alia causa acceder1t.
si lieet statum Ignis , praecedenti Corollario definitum , VCcare Cjus - suspitii bliti dem stagnationem. Erant Ignis stagnantis Vires , ut spatia, in quibus con- j
tinetur. Erunt igitur & communicationes harum Virium extra se et1am
ut spatia. Esto sphaera A plena acre , qui calidior sit aere reliquo circumsu so , 1n Hobo majore concentrico B contento. Erit copia Ignis , vis indoemanans, in quamlibet partem circumscripsae sphaerae , ut spatia partis circumpositae ad totum spatium circumscriptium. Id dein in quolibet casu Geometra facile supputat. Qito ad hanc ergo Ignis proprietatem res est manifestissima.
Facilioris intellectus gratia concipiamus globum Geometricum Igne ple num A , quem alius tangat aequalis B , sit centrum primi C , ducatur ex hoc centro tangens ad alterum globum C D , & C E. Liquet jam ab Igne globi Α, ad totum alterum globum B, non posse, ex lege data, Ignem pervenire, nisii a sectore A F G. Cujus proportio Geometrice ad totum globum A reperiri proxima potest, ut 3c magnitudo coni C D E,& segmenti sphae rici DIE. Hinc copia Ignis communicati huic segmento. rite quidem omnia si iis demonstrationibus Geometrae facile explicant. Iudicas te hic modo sussiciat.
Hisce intellectis, ponamus enasci causam quandam Physicam , quae Atque desinitur apta nata sit, ut omnem illum Ignem , qui in hac sphaera existet, agat ire per lineas parallelas directum unam plagam versus. Intelligitur statim , quod omnis ejus vis eo unita itura sit , ea nimirum ratione, ut , per cylindrum E F G I transeuns , totus nitatur in globum I B , adeoque jam Umnem Vim , quam habebat , impendat sphaerae illi. Unde effectus sic directi, respectu prioris erit, ut totum ad partem , atque ut directio parallela ad divergentem , combinatarum autem causarum effectu producet vim longe majorem priori. Verum Ignis ad duplum increscens statim est caciam incredibiliter auget : nam gr. 32. facit aquam conglaciari 1, duplo major , graduum ', constituit acrem nobis valde calidum ; triplo major, graduum cis, calorem sani sanguinis humani jam superans , omni forte animali jam lethalis in aere , sextuplo major , graduum a Io. jam CX superat aquam ebullientem , qui omnes partes quorumcunque animalium
di solvit, & destruit tum ergo area maximi in hac sphaera circuli sit ad superficiem totam ejusdem , ut 1 ad η , erit in basi culindri dicti Ignis quadruplo compactior jam , quam in superficie fuerat splLaerae prius : unde
etiam tanto plus vis unita Ignis hic augetur. Si jam accuratissime cognos ceretur, quantum Vis Ignis eXpandendi augetur, pro ratione spatior irri
130쪽
minorum, in quae densatus compingitur, reliqua possent supputari : si
enim haec se habuerit, ut areae ipsae , Vis esset quadruplo major a copia , quadruplo major ab expansione, adeoque decuplo & sextuplo violentior ab iitrisque. Tentandum ergo per Experimenta, an determinari queat vis Ignis expandensi ad densitatem ejusdem ' Utique cie libile est, hanc in igne maximam esse. Adeoque hanc directionein in parallelismum ingentis
fore efficaciae. EXPERIMEN ΤUM XII.
s.f 1 libri Si circumspicimus Omnia, an usquam reperiamus talem carisam , quae in pi illelis- Ignis act1onem ita in parallelismum agere queat in acre nostro , videmur
manifesto cernere, quod Sol inprimis hanc potestatem possideat , qua idemcere possit. Etenim vastus ille globus , quem vicibus 13 3I Tellure
majorum Sapientes statuunt,atque fere Ias 3 diametris terrae a nobis disia tare , dam juxta lineas rectas lucem , caloremque ad nos diffundere, omni argumentorum genere probatur , respecta immanis distantiae apud nos per parallelas omnino aget. Haud Opus erit ex Opticis, Catoptricis, Dioptricis, citare, quae cognata Vobis omnino credo, documenta , per quae evidentissime demonstratur , radios lucis, a Sole emanantes , eatenus , si non turbantur aliorum Occursu , semper rectis lineis , porrigi ; inflexos vero , a puncto offensae rursus per rectae viam progredi. At unum occurrit evidens , ut mihi quidem videtur , Experimentum : quo absolute cernitur, quod omnes radii, qui emittuntur, vel determinantur a Sole, iter semperrectissimum affectent, id vero hoc est. Sit hora duodecima Doctis hybernae, media hyeme, tempore novilunii, tempestate valde frigida, coelo quam maxime sereno. Respiciat tunc aliquis in coelum , nihil illi in vasto spatio apparebit lucidum , nisi minora sidera. De Solis calore , de luce ejus dem , in toto hemisphaerio simul conspecto , apparebit omnino nihil, praeter id paucum, quod a Planetis, Solis luci debitum, ad tellurem reflectitur. Attamen illo ipso tempore, radii Solis, unive una illud per hemisphaerium diffusi , id quam maxime illuminant, excepto parvo illo cono in immenso hoc spatio , qui pro basi habet telluris circulum maximum , pro axi ii diametros telluris. Quae quantilla, portio sola in umbra telluris opacae non illustratur hac luce solis. Unde igitur manifestissimi e cognosci tur , quod , licet quam lucidissimum a Sole lumen illustraverit spatium alia quod , tamen id nullo modo videri queat ab oculo posito extra rectas a Solis corpore ad oculum ducendas ; nisi offensi illi radii recurrunt a cor pore repellente, quod radios rectos accepit. Ipsum id propinquius cernitur in cubiculo tam arcte undique clauso , ut nihil penitus lucis spectabilis in illud intromitti queat. Si enim tunc per foramen exiguum tu centis Solis splendor in hanc cameram admittitur , unicus in spatio loci hujus conus lucidus nascitur , cujus apex in foramine illo , basis in infinitum projicitur. Si tum nigerrimum absolute corpus basi hujus illumi nati coni opponitur, lux apparebit nulla omnino in hoc cubiculo, nisi oculo posito intra conum illum ; sed inde ad latera deflexo videbitur nihil, licet certo totus ille conus quam lucidissimus fuerit. Fateor quidem , quod a latere spectanti conum appariturus sit debili luce ille utcunque conspi , suuβ;