장음표시 사용
241쪽
dicam a sic parantur, sola hac directi Ignis cautela, quorum perit acquisitio, simul plus Ignis adhibueritis. Alter gradus Ignis mihi commodissime videtur desumi a caloris magnitudine, quae in homine sano solet obtinere. Qui quidem initium agnoscere creditur a gradu quadragesimo ejusdem Thermos copii indicatu , at que desinere pro summo suo fastigio , in gradu nonagesimo dc quarto circiter. Intra hanc latitudinem Videntur deprehendi Animantia viventia perviistere posse , absque necessitate moriendi, si humores illorum gaudent aliquo gradu caloris intra hos terminos. Insecta quaedam viventia parvo valde cum calore habent suos vitales humores , & nihil magis miratus fui, quam , quod embryones in OVis Erucarum , quae visco suo , annulatim te nellis arborum ramulis circumlito , foecundata ova infigunt, manserintillaesi in suis ovillis, tota hyeme acerbissima , anno nono hujus seculi, iterumque bruma gelidissima hujus anni vigesimi & noni : Enimvero, quum omnes putarent, hoc Vermium genus tanto gelu interiturum fore, in terim vidimus apyropinquantis Veris tepore prodiisse ex ovulis suis hosce vermiculos , qui itaque salvi scistia Gerant tantam frigoris atrocitatem. Pisces quoque tam fluviatiles, quam marini , qui branchias loco pulmo num habent, in liquido aqueo tantum triginta quatuor gradus calido vi vunt , assiduo fere moventur , ad illum ergo caloris gradum suam etiam temperiem redigunt, dein hinc & usque ad sexaginta & ultra aliquantum ferunt calorem aquae. Pisces vero instructi pulmonibus , ut & animalia reliqua respirantia , calorem conciliant sanis suis humoribus per sanitatem nonaginta & duorum graduum , paulo plus minusve : unde ergo a gradu
trigesimo tertio ad nonagesimum quartum. Intra hunc calorem fiunt animalium actiones vitales , Vegetantium fermentationes , Vegetantium S Animantum putrefactiones 3 Animalium generationeς, gestariones , incia batus, partus, nutritiones, &c. Hoc gradu utuntur Artifices optimi ad Elixiria , Sales volatiles alcatinos simplices, & oleo sos , tincturas, coctionem Mercurii Philosophici in primam praeparationem Lapidis , perficienda.
Tertium Ignis gradum ordo dictat illum , qui a gradibus 9 se extendit usque ad ria, quo solet aqua ebullire ; in toto hoc gradu separatur aqua, & spiritus nativus , ab omni vegetanti & animali ; residuum exsi catur , durabile , fere immutabile fit. Olea essentialia dicta plantarum redduntur volatilia. Sales vero , & olea , de humoribus animalium recentibus , vix elevantur sursum ; sed exsiccantur hi humores in materiam crassam , duram , fragilem , insipidam, inodoram , per annos fere immutabilem : unde vel jam patet, quam falso ponantur sales volatiles alcatini , oleosi , in homine sano , generari, atque inesse. Caeterum hoc gradu om nia olea stillatitia, atque aquarum medicatarum destillationes, perficiuntur in Vegetantibus. Humores sanguinei serosi Animalium in ipsa aqua ebulliente in massas scissiles coagulantur. Omnes partes eorum soli die destruuntur ; & in spissum , tenax , reducuntur liquidum. Omnia Antimalia igitur eo destri iuntur , Occiduntur. aliartus gradus haberi potest a a II usque ad Coo. in qua latitudine on
nia olea, lixivia salina, Argentum Vivum , Oleum Vitrioli, ebulliunt,
242쪽
sex stς Gradus Direct i o Certa in hos Gradus. Primo natura
ab igne fugiunt, stirsutia elevantur , adeoque Sc destillant. Intra eanden Plumbum , δί Stannum l: luescunt, commisceri possunt. Olea , sales, s pones , Animalium Sc Vegetantium redduntur volatilia , acria , in Alcati plus , minus vergentia. Partes horum solidae siccantur, in carbonem atrum convertuntur calcinata , omnia haec penitus des fruuntur, in alienam indolem commutantur , Virtutes proprias amittunt. Sulphur fossile, Sal Ammoniacus, sublimantur. Quintus gradus censeri potest , quo metalla caetera funduntur , qui ini lium ducit a sco gradibus , & desinit, ubi ferrum fusum tenet; eo quidem in gradu caetera destruuntur, Vitrum, Aurum, Argentum , Cuprum , fCr-rum , diu constant; hoc in gradu omnia alia corpora fixa, candescunt; Sa ilia vegetantium , fossiliumve, fixa funduntur , Oleo fere omni orbantur, in alcatinam acrimoniam evehuntur magis , magisque ; cum arenis , si licibusve, in Vitrua D abeunt; calcinantur lapides calcarii ; reliqua omnia vitrescunt ; aut volatilia reddita in auras distipantur. Ultimus denique , qui Sextus ordine, gradus fit Dioptrica vel Catop- trica virtute supra explicata , cui nullum fere corpus valet resistere ; sed cujus vi ipsum aurum quoque mirifice mutatur. De quo Igne , HOmber giana , Haris eneriana, Vitelliana , videri poterunt, & ea , quae & nos de eo jam supra diximus, Eius inprimis communis fere in omnia effectus habetur , quod cuncta eo vitrescant. Unde & ultima Ignis , Dobis cogni ii , actio erit vitrificare omnia fixa. Quod antiquissimi in Asia Sapientes intellexisse videntur, dum dixere in suis praedictionibus , omnem Mundum tandem Igne periturum, tumque in pellucidum vitrum abiturum esse. Saltem huc usque nostra de gradibus Ignis doctrina firma erit : Ultima definiri ingenio humano non poterunt unquam. Nostra dein quam plurimum refert , scire , quanam ratione Ignem hunc queamus ad quaesitum gradum excitare, de sustinere : quum hinc inprimis pendeat tota Chemistarum ars, effectura Opus quodcunque pro positum.
Qua quidem in re constat longe dissicilius esse magnum diu frigus
conter Vare , quam magnum calorem perpCcuum conficere , quod omnia fatis Vitrariorum , δί Metallurgorum , Opera fornacibus ardentibus peracta quam certissime docent. Haec autem moderatio Ignis fit primo eligendo talia Ignis pabula , ante recensita , quibus excitari poterit vis Ignis requisita. Alco hol vini flammam exhibet debilem, aequabilem, facile moderandam ellyesiniis incensis paucioribus, pluribus. Postquam igitur primo constitit de gradu Ignis requisito , facile quidem eriῖ , lampadem accendere instructam tot ellychniis , quot Thermo scopium indicat conficere illum caloris gradum praescriptum. Ita pariter dein post Alcoholsequuntur ordine leviora Ignis pabula, porosa, spongiosa, ut foenum scirpi, stramen , folia arefacta , pili , plumae , scobs ligni, pelles fago- pyri, paleae , furfures. Olea dehinc , sebum , cera , camphora , pix , resina , sulphur , quaeque ex hisce. Tum ligna crassa , ponderosa , dura , integra , haud nimis sicca , exque his carbones lignei ; tandem metalla ignita ;carbones fossiles.
Deinde quoque varius Ignis gradus poterit excitari usque in summula Per
243쪽
per quantitatem congestam materiae combusti lis : si enim ingens copia pabuli simul aggesta incenditur uno impetu , tum semper major longe Ignis excitatur; quia vis unita fortior. Postea quoque multum differt calor excitatus ratione objecti mutandi, pro distantia , qua Igni applicatur illud, decrescit etenim calor, ut augetur remotio ab Igne. Putaverunt egregii multi Philosophi, posse una simplici
regula hanc diversitatem definiri,dum ajunt, qualitatum corporearum vi res decrescere in ratione reciproca quadratorum distantiae ab centro generante illam qualitatem. Hinc dc in Igne ad duplatam distantiam quadrii plo minus Ignis dominari. Sed hoc Verum ut habeatur , oporteret prius certi simus, an Ignis ipse, in arctius spatium adunatus , non acquirat novas potestates , non pendentes a solo numero elementorum Ignis , sed a vi , quae nascitur de propiore Vicinia. Q iae quidem dum investigamus, invenimus sane, verum quidem esse , quo propius abes ab Igne , eo semper plus caloris deprehendi ; sed tamen lex decresse niti longe alia est , quam generalis modo allegata. Qt Ioniam experimenta rite instituens re periet, subito admodum valde decrescere vim Ignis in valde parva disia tantia a puncto calefaciente, dein vero in remotiore inde loco, non eadem, sed minori , proportione. Unde valde credibile videtur, quod partes Ignis , praeter vim , quam habent agendi in alia corpora , praeterea etiam possideant vim aliam ex relativo motu orto ex parva valde distantia sua a se mutuo. Quum enim Celeberrimus Grimaldus , & eximius Nevvlonus, observaverint, elementa Ignis tendentia in corpora opaca reflectentia, in vicinia horum corporum novos motus acquirere , quidni, tu ipsae Ignis
partes inter se , idem pati possit ni Z de qua re superius tradita videri
Quarto , Ignis excitati in foco per suum pabulum , atque conclusi intra fornicem suum aerium, agitatio , concussio , compress1o. Inde enim valde augetur Ignis violentia , dc quidem tanto plus , quo fortiores illae , modo fornix non destruatur, ut jam superius tradidi. inium vero haud alia recommodius , magisque cumulate , hanc Ignis agitationem & compressionem queamus obtinere , quam flatu , sive motu aeris vi adacto acs focum illum Ignis ; hinc sane follibus inprimis aeris pressum adigimus ad foci superficiem , ignemque ibidem contentum maxime concutim VS , quae tamen ipsa etiam superius , ubi de fornice aerio focum incensum ambiente egi. Ibidem quoc e vidimus , quod, si plurium , & valentium , follium spiramenta diriguntur in unum foci centrum a variis circumferentiae foci plagis , tum vim Ignis tanto violentius determinari in Objeci um , quod centrum foci occupat, idque adeo tanto etiam magis mutare. Unde DO- ciniastae solent hac inprimis arte uti, Moties summa vi Ignis indigent. Tandem ergo, si quatuor modo memorata auxilia simul adhibentur, unita& conspirant opera , habebitur vis Ignis vulgaris maxima. into , figura fornicati furni apta reflexum Ignem cogere in partem foci datam. Vide sequutura de Furnis. Haec erant praecipua , Auditores , quae Vobis dilucidanda putabam circa Ignis Historiam naturalem , quatenus in Chemia usum inprimis habet.
Laboris exantia vi multum in his concinnandis, si quid profecerim, id
244쪽
vero erit Vestrum judicare. Crediderim autem certo inde constare , quod Ignis Chenaicus , definitae materiae, gradus , & applicationis, in idem objectum semper agat idem , sive adunando , sive separando. Caeterum , nisi hae prius conditiones quam accuratissime definitae sint, certi nihil de
actione Ignis in corpora dici posse. Ideoque in describendis artificiis Chemicis sollicitissime semper notandum omne id , quod ubique in hoc
tractatu de Igne fuit propositum : ita tandem poterit C hemicorum ars redigi in disciplinam aeque certam , ordinatamque , quam ulla alia habetur. Semper ergo determinetur Ignis gradus ; successio graduum ; materia unde sustentatus ; atmosphaerae pondus , calor, motus , flatus , VentUS ob ectum dein : ita descriptio haud fallet imitatorem. Juvat iam post haec omnia quaedam addere Naturam Ignis spectantia. Ut, quod porro Ignis non eget aere, nitro , pabulo , sulphure , ullo alio corpore. Naphtha vera facillime inter corpora nota ab Igne incenditur , ad distantiam satis magnam a flamma , ut & Petroleum purissimum. Diar. Erud. 1673. 33. Corpora inuncta liquore Naphthar, dein accensa, sub aquam dimissa pergunt sub aqua ardere. Diar. Erud. I 683. Io . Naphtha incenditur flamma candelae intra laternam positae , sic me a contactu Naphthae remotae. Act. Soc. Reg. Brit. Io O. p. 188. Pulvis Pyrius inclusus machinae, in quam aqua se penetrare non poterat, incluso simul horologio , quod certo tempore collisu chalybis ad silicem illum pulverem incenderet, fuit dimissi is in fundum maris. Ubi dein incensus pulvis , auditus fuit ingens mugitus , visus densissimus fumus , nulla apparuit flamma. Sinclairius , de arte gravitatis. pag. 3ΟΙ. Quod quidem experimentum meretur sane summam observationem : quum multa singularia offerat meditationi. Id vero, quod Nobilissimus Sibbaldus prorsus singulare refert, in Scotia illustrata , .lClacu Strath Erricensi, cujus aqua nunquam conglaciatur , ne frigore qui dem acutis limo , ante Februarium mensem , quum tamen, post illud tempus , sepenumero , unius tantum noctis decursu, consistat glacie rigidissima ; videtur docere , calorem in uno loco auctum producere tanto majorem frigoris vim in alio. Id rursum , jam supra propositum , manifestius colligi videtur ex alia mirabili observatione rivuli tenuis ne violentis sma tempestate frigida conglaciandi. Ach. Phil. N. 36. 1139. Act. Phil Comp. T. IL 3 3 s. Omnium tamen maxime confirmatur haecce sententia iis , quae leguntur conscripta a Domino Abbate Bois to , in Diar. Erud. 686. p. 336. & apud Hamelium in Historia Academiae Scientiarum , pag. 13 . Quinta scilicet a Vesulatione in Galliis leuca , cavernam dari, 3 oo passus profundam , quae aestuante fervidi coeli tempestate una die plus suppeditat natae hoc tempore glaciei, quam carri, & muli, octonis deinde diebus auferre vix possitnt , ut fere ad quatuor pedum altitudinem CX- surgat. Hiberno afr em tempore vapores dens ibidem, cum rivulo fluente in medio , qui rivus aestivo tempore semper conglaciatur. Vapores in hoc antro visi certo denunciant instantem pluviam. In hybernaculis quoque , caldariisve stirpium hiberno tempore conservandarum, quo calor plus certis augetur locis, eo ad loca non calefacta magis increscit frigus Quin δc circa fornaces ferrarias, Vulcaniasque ossicinas, Mo violentius ardent omnia, tanto majus frigus fit circa vicina
245쪽
En igitur, Carissimi Auditores, naturam cauta illius mirabilis, quam rerum CREATOR omnium DEUS posuit in universo, cum summa potentia excitandi motus illos in corporibus , qui requiruntur ad peragendas illas ingentes mutationes, quae in mundo exercentur ubique. Hanc Objicio Vestrae indagini ita exploratam a me, quantum valui per labores exa minare ; infinita supersunt revelanda in abdito ejusdem ingenio : quum tamen penetrabilitati mentis Vestrae nihil se subducere queat, sedulitatem excito Vestram , ut ulterius illa omnia detegere velitis , humano generi impertire , atque ita, omnem cogitandi vim quae infinite superat, D E I potentiam , sapientiamque propius intelligere , rectius adorare, de perspectis liquido operibus, quae in rerum natura perfecit, sustinet.
Ordo dictat, agamus motinus de Aere ; quoniam illius concursu , &virtute , natura atque ars utuntur fere in omnibus suis actionibus ; cujus ideo indoles, & virtus cognoscenda penitus, quo modus cognoscatur Mutationum Physicarum. Quum vero magis ille compositus sit ipso Igne , hinc utique cognitu quoque dissicilior , oportebit iterum nos gerere in perscrutando ejusdem abdito ingenio , quasi hactenus nihil de illo cognosceremus , pari cautione , quo modo in detegenda natura Ignis usi fuimus. Nos ergo nomine Aeris intellectum volumus suidum illud vix nobis percipiendum ad sensus , nisi quatenus resistentia sua ad veloci tatem corporum in illo motorum , vel ingenti suo motu in alia , Vento dicto , se manifestat. Incumbere hunc telluris nostrae superficiei undique, iisdem Experimentis novimus. Homines in illo , semper , quotquot su mus , degimus. Fruimur illo , & vescimur , assidito ; hunc , quali scrinque demum ille fuerit, vitae ratio , & necessitas inevitabilis , cogunt, ut inspiremus , exspiremusque : usque adeo , ut omnia artis auxilia frustra sint, juvet nihil naturae omne praesidium homines Aere carentes.
Si juvat sequi naturae , ex lege , quam CREATOR dedit, agentis rationem , deprehendemus utique, hunc ipsum Aera esse Instrumentum catholicum , necessarium , esticacissimum , quo inprimis universa natura utitur ubique in omnibus fere su s operibus, quae perpetuo exsequitur. In hoc enim vero omnes prorsus species corporum ponuntur, in eo suos perficiunt motus , in illo peragunt actiones suas singulares, quae ex proprio , &privato , cujusque ingenio enascuntur , vel ex mutua indole producuntur , quam relativam dicunt. Imo vero, quod deinde ab Experimentis constabit, vix ullus est humor , cujus non immisceat se Aer partibus ;vix solidum , unde aliqua arte educi nequeat Aer. Prorsus , ut disticulter indicare detur aliquam naturae operationem cognitam , quae sine Acre, aut penitus extra ipsum , contingat. Sola ignis, magnetis , gravitatiS , at tractionis particularis corpiusculorum , & repulsionis , forte excipiuntur, ut aptae sine Aere exerceri, Operationes. Ad caeteras necessario requiri
tur. Ipsa vero Chemia, quae absolvit, Omnia in ipso Aere perficit opera ,
De Aere agi ordo postulat. Qui alterum
246쪽
Animalia, Vegetantia , fossilia, agitat, In Fossilium vi
nullo , quod sciam , excepto. Nisi forte velint Alchem istae, materiem La pidis Philosophici rite paratam , ovo Philosophorum conclusam sollicitissime , omni Aere crudo privatam esse, atque ita in vacuo potius , quam in Aere ipso, percoqui : quum uno ore testentur omnes, nihil magis obstare maturationi hujus pulcherrimi fructus , quam crudum Aerem. Id
auterri potius de aliis , quae Auri permista, quam de puro ejus elemento , forte intelligetis. Sane novimus certissime , Ignem , qui movet omnia , sine Aere vix colligi, conservari, dirigi, intendi, temperari. Ideo si ad Ignem Aer , ad opera fere ejusdem Omnia , idem requiretur , sine quo Ignis operari desii nit, atque applicari negat. Scilicet de illo me Igne agere intelligitis , qui inflammabili excitatur, sustineturque , pabulo , quo Ars & Natura praecipua sta absolvunt ; quem Aere usque adeo indigere tot argumentis supra evictum prius fuit.
Quod si animo vacat, libetque simul, lustrare universales maXime corporum classes , ubique Aerem requiri constat, ut Vivere queant, crescere, vigere, agere. Si enim vivere in hisce sit, proprios humores movere per vasa sibi propria , alienos simul suam in naturam vi propria con VCrtere , aut certe singulari quadam virtute moli suae apponere, sicque inde capere magnitudinis augmenta ; crediderim, ne unum quidem horum omnium, absque assidua Aeris adjuvantis opera, unquam perfici posse , Omnia autem illius praesentis auxilio eger . Miretur inprimis Chemicorum ordo audiens, Aera me advocare inenarranda Fostilium oeconomia : quum simplicissima horum materies unius tantum Ignis esticacia indigere videatur ut agat, patiaturque, Omnia,
quae in hac rerum specie peraguntur. Sed profecto , quicunque naturam rerum, ut decet, speculati sunt, intellexere dudum , Fostilia in profundissimis fodinarum adytis nasci , multiplicari, extundi inde sursum. Omnia vero haec potestate instigni subterranei Ignis absolvi. Quae, ut certa, ita simul ratum habetur, Ignem illam subterraneum ibidem vestalem , p
rennemque , Aere solo ibi retineri, colligi, applicari. Plance O rem g
stio ob oculos vobis ponere : quoniam vix alibi rite proposita fuit. Aerfluidus gravis , elasticus densus in ratione ponderum comprimentium, ad Ignem eundem validius agens pro ratione densitatis acquisitae ; expandens se ratione suae immunitatis a compressu ponderum ; & rarescens pro ratione Ignis in eum agentis ; insinuat se in omnia ; in profundis telluris centrum versus maximopere omni sua dote inprimis agit. Hinc igitur semper tanto OPeratur Violentius ibidem, quo ipse profundior , densiorque , ab Igne ibi magis collecto per hunc ipsum Aeris attritum agitatus ,
facit causam Physicam omnium violent1ssime Comprimentem , atteren tem , compingentem , depurantem , adunantem homogenea : unde igitur
evadunt nata ibi Fossilia praedita quoque tali indole. Haec itaque sine hoc Aere haud fierent. Forte inde patet, cur ibi tantum haec ipsa generentur Esed de hisce postea clarius. Hic dixisse verbo sat est : ut cognoscatur scilicet Aeris ad omnes Naturae operationes requisita praesentia & agendi in
247쪽
Neque opus erit ullo modo , ut Vobis enarrem ejusdem Aeris poten tiam in Animalibus , Plantisque : quum sane per accurarissima hodie capta Experimenta edocti simus, nulla Ova animantium , vel de de terra cres centium , matura , praegnantia, Optima , licet fuerint, si absque Aere in vacuo , vel absque renovato eodem in vitris hermetice claussis , haeserint, quamvis tacundante tepore foventur juxta suam indolem , unquam suos embryones in ovo latentes producere , sed manere inertia penitus. Ita pariter omnes Plantulae , vel musci minimi fuerint, vel aquatiles algae , m riuntur statim , in loco ubi non est Aer, aut ubi idem asti duo stagnans quiescit. Qiaod idem , quum de omni Animali , usque ad minima in se eta , sit quam verillimum , clare cernitis Aeris hujus per omnia imperium.
Accurata ideo cognitio Aeris , qua comprehenduntur ejusdem actuos proprietates , omnino scitu necessaria Chenaico , Medico , & Physico :1nde quippe tantum intelligi queunt quam plurima opera , quae arte perficiuntur , vel natura ipsa ; quum praecipua saepe illorum omnium causa sit quaedam ingenita Aeri potestas , alibi non existens. Interim forte non invenimus aliud corpus, quod dissicilius cognosci perfecte queat : quia sensuum nostrorum organa sponte , & ex se , vix assicit. Quod subtilitati ejusdem , nervorum nostrorum hebetudinem es fugienti , facile tribuetis ; dum neque Micros copiorum perfectissima aliquid in eo detegere post t. Sed aliud praeterea in illo inest , quod magis impedit ejusdem intellectum ; dum nimirum in se habet tam Varia corpus culorum genera, ut in rerum universo haud inveniatur aliud liquidum magis compositum ex diversis. Imo vero patebit vobis liquido , ubi audi veritis quae prolaturus sum de Aere , quod vix noverimus ullam corporum speciem , quin ejus aliquid in ipso Aere volitet, ne auro quidem ipso , Omnium minime caeterum Volatili, excCpto.
Tanto igitur impensius aequum erit, ut quam distinctissime prius, &seorsum , perpendamus singulas illius dotes ; cavendo , ne ullam in hisce
confusionem inducamus. Deinde vero , postquam singulas excussimus sin glulatim Omni cum cura , universas in unum aggregatum legendo, habebimus veram , qviae dari potest , illius scientiam. Igitur laeti incipiamus. Prima ergo , quae consideranti apparet proprietas Aeris, est Fluiditas ejusdem. Haec vero adeo quidem huic naturalis habetur , ut nullo eventu contigisse meminerim , hanc ab Aere auferri potuisse. Ultro patet, si acutissimo gelu cuneta constiterint, Aera mansisse liquidum. Quin in frigore, quadraginta gradus frigidiore , quam unquam natura paraverat, mano bat Aer fluens, quamvis tam enormi constrictus frigoris excessu. Etiam compressus ille in densissimam compagem ponderibus, de vi, summis, at tamen haud solidescit concrescendo , sed aeque fluidus manet, simulque remittitur compressio, pristinam liquiditatem recipit. Inter numerosa autem rerum eventa , dum tot liquoribus usus fui permistis, hincque tam Varia coagula repperi , nunquam vel unum contigit incidisse Experi mentum , quo demonstrabatur coagulatus Aer communis in massulam solidam. Fateor, observari quondam mihi, gelidissima tempestate speculanti serenissimum tempore meridiano Aerem, corpuscula per illum ma
248쪽
nantia exigua, resplendentia ad solem , nairisque per re siexarn a mutatis superficieculis facem coruscationibus scintillantia ; sed re prudenter ex plorata , deprehendi glebulas fuisse , quae , ex elementis aquae per aerem1pars e coeuntibus , re conglaciatis , natae , subtilissimae pruinae volitantis
imaginem exhibebant. Adeo , ut , si ignis cum corporibus concrescere valeret, de quo stiperius agere vobiscum memor stim , Aer fine fluiditatis suae naturae longe magis tenax comprobaretur , quam ipse Ignis. Verum potius mihi videtur , esse in rerum natura duo fluida , quorum Elementa
nunquam coeunt inter se , nunquam cum aliis crescant in unam molem
homogeneam ; haec autem esse Aera, & Ignem. Neque tamen , dum hisce commentandis occupor , interim oblitum me putetis, quod ipse hic Aer ,
cum omni cor eorum genere noto concrescat, sicque ad componenda concreta elementi instar conspiret: id quippe monstrat copiosus Aer , ultro semper prodiens de omni fere corpore, dum resolvitur in sua elementa. Quem quidem hodie factitium vocant, forte minus recte, Aerem. Verum , Auditores gratissimi, Vos , qui mecum hunc examinastis Aera , scitis, illum contentum intra liquores quoscunque notos , una cum iis penetrasse se in omnes concretorum recessiis; sicque tandem , facta coalitione totius, in meatibus concretorum substitisse inclusum, ut in ampullulis minimis ; quin δύ postea ibidem , liquore suo dissipato , quo cum advectus fuerat, remansisse solum. Inde scilicet pulchre videtis, hunc Aera illic haud concrevissE , sed latuisse includendo retentum. Hinc igitur ille, simulac destruuntur illi carceres, ilicet exsilit immutatus penitus , sed revertitur Ocyssime ad proprium sibi ingenium. Id vero patet certius quidem , ubi aquam contemplamur Vulgarem , dum gelu constringitur. Non
ne latet in illa invisibilis , copiosus, Aerξ Quid autem Θ simulac co1 re incipit in glaciem aqua , arctiusque appres de adunantur ejusdem partes, dum
jam carent illa vi Ignis , quae requirebatur ad dissociandas aquae partes , ne in nativum ruerent complexum ; tum , inquam , Aeris partes interceptae intra corpuscula aquae non possitnt concrescere, sed exprimuntur de interstitiis, adunantur cum aliis , similibus elementis aeriis, separantur ab aqua , colliguntur in bullas, fluidissimum Aera iterum constitutuit, sic que docent, quod non concretus , non coagulatus, Aer hic , interceptus quidem , non mutatus, perstiterit. Idem in omnibus aliis pariter eodem modo obtinere quum censeatur, constat de proprietate Aeris prima , fluiditate scilicet. Primo igitur facit tenuitas partium singularum Aeris ad hanc ejusdem suiditatem. Equidem adeo sunt hae exiguae, ut harum una visibilis reddi
nequeat ullo micros copio. Attamen longe sunt minores Igne : nequci enim transire queunt metalla , vitra, lapides, ligna densiora , imo nequidem chartam bonam. Unde & excludi a multis potest. Ιmo quidem non valet transmittere se per meatus corporum invisibiles , per quos in
natat Alcohol, Vina, Olea, Aqua, Myriae , Lixivia, Spiritus alcatini, Spiritus acidi. Quae quidem omnia observata sunt in Machina Boyleana.
Dum enim fando patinae aeneae , quae vitreas campanas sustinet, unde Aereducitur , applicatur excisiis de orbe coriaceo annullis , illique margo campanae vitreae imponitur ; tumque subducto Aere de campanae cavo , pon-
249쪽
dus Atmosphaerae campanae marginem apprimit annulo coriaceo fortiter ; non ibit Aer externus per porosi corii meatus sub margine campanae intra campanae cava , sed penitus Inde arcebitur. Si autem aliquem modo memoratorum liquorum extrinsecus annulo coriaceo affuderis, ibi statim
imbibetur a corio , instauabit se sub vitro , veniet brevi intra campanam ; manifesto documento , quod quo prohibetur Aer, facile transmeent caeteri, & satis spissi, tenacesque , humores. Qiuod idem infinitis aliis Experimentis evincitur facillime. Secundo, minimae illae Aeriae partes sunt adeo facile separabiles a se mutuo , ut ad hanc earum diVulsionem procurandam Opus modo sit tam exigua vi, ut illa nulli nostrorum sensuum queat sentiri. Neque etiam refert in quam plagam hanc separationem tentaVeris semper aeque obsequiosam. Summa haec illius divisibilitas unicuique observatur , qui exigui, politi corporis , motum per Aera quiescentem spectat. Nonne aciculam chalybeam dimovere licet per circumfusum Aerem in quamcunque de muni plagam radem in aliis omnibus obtinet. Hanc igitur illius proprietatem , feretis, in posterum a me Lubricitatem Aeris appellari. Qtiam tamen dum undique sollicite perscrutamur , videre visi sumus aliquam inter pari, a hasce asIbciationem , qua conspirent facile in amplexus mutuos , leves , fateor , & temere distbciabiles , verum tamen ali quos. Quid enim contingit ξ sane quoties unum forte Aerium elementum absconditum latet in quocunque liquido , nihil prorsus ejusdem ullo modo apparet. Ubi dein aliud simile eidem adunatur , quam cito ex his bul lula conspicua sit ; quae tenacitate quadam suae repugnat dissipationi. Postquam dein alia talis bullula accedit una , & item altera , quis non vidit de coeantibus eo maiorem enasci rursus bullulam, magnitudinis iterum suae , ut & formae soliae cicae , tenacem. Cogitabitis id tribuendum potius vi comprimenti ambientium liquidarum partium. Neque inficior , inde fieri posse. Sed vel ira saltem major est in adunationem nixus inter Aeria , quam inter liquidi coercentis elementa & inter Aeris minima habetur.
Namque fatebor exiguam valde esse inter hasce partes attractionem. Imoedicetis , est inter has repulsus : quam maximus Nev v tonus demonstravit.
Inficias non ibo , hunc adesse. Ipse d*4llo Vobiscum brevi agam. Sed manet interim stabile, adesse vim in partibus, unde in forma sphaerica unitae se diu defendunt contra ambientia. Si enim examinamus hanc cohaerendi libidinem propius , visuri sumus ilico , quod Aeriae particulae patiantur quam facillime , divisis ubi fuerint, & solitariae seorsum , unicuique liquido quod vacuum est Acre, immisceri protinus , inhaerere tenaciter, atque in ejusdem interstitiis tranquille latere. Haud aliter , quam sales quilibet in aqua dissblvuntur. Quin patebit postea , bullam ingentem Aeriam , quae de multis adunatis particulis Aeris constatur , positam ad superficiem liquoris Aere prorsum Vacui, abire in elementa su a , atque haec dein dissbciata rapi inter meatus in lita quido relictos, neque unquam iterum inde in bullas colligi, nisi majoris
Tertio io itur inde memorata prius cognoscitur Aeris nostros ad sentasus imperceptibilitas. Neque enim unquam cogitatum fuisset de Aere illo,
Lubricitas Printium Aeris. AttractIo mi
250쪽
plorata. Et mire va-xians comperta,
quem Jam tractamus, misi Corpora majora , & inprimis sub in enti sua perficie parum imo is Condentia , mota fuissent facie ria latissima per hunc Wtium Aeret Sed tum starim norabili repressa motui resistens corino reum manifestat solidum. Q lum autem resistentiae illae, quae veri in ioreptilius sutar, valide increscant ad augmenta velocitatum , quibus festin-ttur corpora, quam in duplicata ratione ponunt Mechanici , fieri potest
levissimam quis laminam , ex aer confectam , qtiadi aram , C larumque DC-
dum latet 1 innixam , hac stuperficier planitie conaretur ferre per tr quillum VCnto ACC in , talara pernici rate , ut spatio scrupuli seculdi licii Ier curreret lineam viguati bInos pedes longam, perciperet in hoc Acti re Oxiam , sive duritiem , Increarbiteria, facile supputandam ex Mariottianis. 'uIS aurem lamIna hac erecta, qua e cente, exciperet velari velocrismaias' d tare talentas Impetum, experiretur , quanani duritie impingerer Aerintellecta sit to n quo ingentiae , & g avia valde , corpora natare posIE , ii 'O AE, HOC AP, ne pulveres commemorem. Altera deinde ipsius Aeris , eodem, Ut prius, modo Considerati, seroprietas est universae Hus molis singulare pondus; hujus enim res pectu omnes sim ut partes, quae aggregatae illum constituum Aera, ita v1 ravis nutuntur in telluris centrum , ud tam fluidae forment sphaeram circa Perrae ambitum , quam Aero sphaeram a pζllar lic t , quamque, a Vaporum copia est alantium maxima In hanc ipsam Atmosphaeram hactenus appellu tPhilosophi. Gravitatem equidem illius deprehensam olim statices naen-1ura definire ausus est magnus Heri usicorum geometra Torricellius, anno
Vit anno Iss s. Paschalius dem, subtilissimi ingenii Philosophus, illustravit.
I'erfecit Ingens Boyleus. Mariotius vero elegantissimis omnium Experi-mdiariς perpolivit denique : ut hodie non alia in Physicis doctrina hibeatur ce 1or. Constat equidem liorum beneficio mensur abile , ad minimum
m impossibile remansit , definire corporis Acrii comparatum aliis spectatis corporibus pondus. Enimvero brevi explorantibus patebat, nunquam binas aequales Acris portiones , eodem tempore , in diversis altitudInibus, captas , aeque ponderosas haberi; contra vero semper inferiorem stuperiore magis ponder sam inveniri. Idque quidem adeo semper verum, ut a telluris superficie in altissimorum montium fastigia , eadem ub1que ratio obtineat. Q uin etiam in eodem penitus loco , vario tamen tempore, VIX datur invenire immutatum pondus in aequali Aeris mole, ed & hic allidua dominatur varietas , ut jam plus, jam vero minus , habeat ponderis. Ipsa interim Aero sphaera in locis nos ris , ubi explorata fuit hactenus, multurn , dc fere perpetuo mire mutatur respectu sui ponderis nunquam ritu Musdem. Maxime vero haec differentia observatur , quoties Meteora λn Aere , quod adeo crebrum , commutantur. Statim quippe aliud in At
moiphaera indicatur pondus, quando pluviae , imbres , nebulae, grandines a