장음표시 사용
301쪽
novimus ex Hombergianis, octo partes Salis optimi, sircci, Tartari , saturari quinque partibus olei Vitrioli, ex loco modo citato , hanc proportionem adhibebo. Atqui didicimus in Aere pleno incredibilem oriri de his confusis ebullitionem : ideo omnem Aerem , qui in his liquoribus inest, conabor prius educere omni molimine possibili , ut tanto dein sit moderatior expansio aeria. Sed & ideo vasta sum si tam spatio a , ut vige
cupio capaciora sint, quam requiruntur ad continendos hos liquores non expansos. Metuo enim ne ebulliendo in vacuo exsiliant. Imo & vas hoc ,
in quo fiet ebullitio , debet imponi lato orbi vitreato ; ne abundans liquor acer , SC aes rodens, defluat in antliam, hancque corrumpat. Cautione hac omni sollicite usus rem tentabo ita. Primo igitur videtis hic sub campana ad antliam pneumaticam haec bina vasta vitrea , in horum uno habetur
Oleum Vitrioli, in altero oleum Tartari per deliquium. Primo jam educo omnem Aerem , qui antlia educi potest. Id dum iit, facile videtis, nihil prorsus educi Aeris de oleo Tartari ,& ne unam quidem bullulam inde apparere. Sed contra, postquam multum jam Aoris eduxi de campana, cla re videtis , quam plurimum de Oleum Vitrioli Aeris nasci, diuque inde
exire : formantur enim magnae bulis , & numerosae , quae Valde crepanr. Relinquo hoc Oleum Tartari, Jc Vitrioli , in vacuo , per integras quin decim horas : ut, quantum possibile es , Omnem omnino Aerem penitus coner auferre. Jam demum hoc Oleum Vitrioli & Oleum Tartari commisceo , ambo , ut quis putaret Acre vacua. Q aid vero fit ξ oritur unico temporis momento et fervescentia subitanea , violentissima , summa. Sed talis, quae particulas confligentes quaqua Versum per toram campanam
dissipet, atque sursum incredibili cum impetu projiciat. Ast quanta simul,& qualis , exoritur de commistis hisce liquidis rarefaectio l sane longe ut
tra duodecuplam magnitudinem prioris molis extenduntur ita, ut unda
rim de orificio vassis, ni cautus fueris , dissiuant. Atqui tantum fuere drachmae quatuor olei Tartari, drachma cum dimidia olei Vitrioli. Ex his prius omnis Aer eductus. In solo oleo Vitrioli tantum se offendebat. Et tamen Aer fuit hac effervescentia natus , qui Mercurium depressit a z' ad 11 l. Hinc igitur apparet manifestis inae, Adiem elasticum , qui fluidis inhaeret, omnem inde educi haud poste Ope antliae pneumaticae , sed tan tum aliquam allius partem , qiuae se expedire potest , postquam Atmos phaerae pondere penitus liberata est : dum interim alia ejusdem Aeris pars, & illa quidem longe maxima, tam intime adhaerescit, ut hac lege inde separari impos , per enervescentiam hanc inde extrahi queat : limitatur itaque Valde circa hoc negotium machinae pneumaticae actio ; δί falle
retur, quicunque putasset, per moram 2 horarum in Vacuo Omnem
Aerem subductum fuisse ex fluidis . Si rursum illa jam simul perpendimus , quae in his proposita fuerunt, fere auderemus colligere , quod Csser vescontiae, quae contingunt , hocce modo , inter acida & alcalia , fiant inprimis , quia ingens dominatur inter hosce sales reciproca attracti O , per quam sales hi , in certa distantia positi, ingenti impetu ruunt ita in mutuos, Sc proxime unitos , amplexus , ut ea vi expellant illa corpuscula, quae media jacent inter haec scalia δί acida, atque intimum horum ac Cessum ad se mutuo impediant. Ex violenta itaque harum Aeriarum
302쪽
particularum excussione, in actu adunationis facta , expelleretur Aerium elasticum hic adhaerens , quod unitam aliis similibus bullas , motus , Merepitantium bullularum displosti assiduo sibilos faceret. Tum qiue omnis ille motus, qui in effervescentia contingit, non foret adscribendus repugnantibus sibi invicem , sed potius in associationem conspirantibus, sali bus. Hinc adeoque omnes illi motus penitus cestant, simul ac modo illa adunatio perfecta fuit ; quamdiu vero adhuc stipes sunt aliqui sales non
dum unit1 , tamdiu aliqua durabit effervescentia. Hinc quoque cerni mus , aquam ipsam excuti de medio , quod supererat inter sales hos alcatinos & acidos : nam oleum Tartari, & Vitrioli, ambo erant liquida ante commistionem ; postquam autem fuerunt commista , atque esterbuerunt acriter , ex adunatione partium hinc nata, sal albus, solidus, prodit in medio CXcussae aquae , atque aquosa pars pauco sale dissoluto impraegnata supernatat. Attamen interim fateri oportet, quod sales ita nati ex acido& alcati per effervescentiam unitis , iterum Aerem mire elasticum secum gerant, inque aliis iterum Experimentis satis liquido demonstrent. Nam sal Marinus , Nitrum , Tartarus Vitrio latus , ita renata ex acido suo prOprio in Alcati Tartari, si Bolo mista, aperto igne, destillant iterum in sua
acida , generant copiosiissimum flatum , maxime elasticum , quo Vasa in gentia , de fortia, rumpuntur. Unde saepe cogitantibus super hac re mi r
bilis semper visa fuit natura illius violenti, atque in coercibilis , halitus, quem Hesmontius major Gas sylvestre appellabat ; atque dubitatum quandoque , an omne illud, quod ita gigneretur , foret quidem ejusdem ita n
turae , ut eodem nomine Aeris elastici appellari deberet ξ an vero corpora, certa lege resoluta in partes minimas , amissa natura sua prima, forte Vera transmutatione permutarentur in Acrem hunc elasticum , qui dein rursum concretus aliis iterum firma redderet nova corpora Θ an adeo quo praeter Aerem communem elasticum aliud illi simile , non idem , in rerum natura obtineret ξSed miliis hisce revertamur ad Experimenta. En ergo pono Vitrum CVm Spiritu Nitri meracissimo , cum iisdem cautelis , ut supra. Tum & educo, qua fieri potest cura , Aerem ; mirum est, vix ebullit spiritus hic Nitri in Vacuo , omni educto Aere , neque etiam , dum Acr educebatur. Quum tamen Oleum Vitrioli in priori Experimento, acidius Spiritu Nitri, tantum Aeris daret iri eadem causa. V1 detur hinc singulare quid hac in re ob sinere. Quod quidem tanto apparet mirabilius , quod Spiritus Nitri, simulac , Verto Vase , Acrem attigerit, ilico in volatiles valde fumos ex halet, eosque satis actuosos , quum oleum Vitrioli merum in acte aperto
quietum maneat. Quaecunque certe fuerit rei hujus ratio, videamus nos
quid futurum sit, dum iam in hoc vacuo limati ferri granum modo Unum, vel alterum , injicio huic Spiritui Nitri. Spectatis igitur , quam enormis oriatur ebullitio , quantus ilico , quamque densus, se dista sat per totam
campanam fumus ruberrimus. Sed quam incredibilis rarefactae adeo paucae materiae insatus , quantus tumor i Quin δί fulminatio explosva , tam
valida, ut timorem injiciat , ne vasa dissili tura sint. Id vero , quod hoc in opere omnium maxime memorabile habetur , est sane illud , quod Aer quidem elasticus generetur ilico , at neuti Iaam ea vi deprimendi Meetcu-
303쪽
rium , neque tanta proiia copia generati Aeris , qtiae respondere Videtur tantae ebullitioni, miminationi adeo vehementi , fumis tam densis ru bris , agitatis. Spectate autem , omnia stubsidunt Ocyssime , simulac Aerem
intro admisero; neque elevata in tumorem moles amplius manCt, in ΠΙ-
hilum fere dilapsa. Vos ergo vidistis jam duo Experimenta, Auditores Nobilissimi, ex quibus conititit, oriri posse explosiones corporum maximas ,& violentillim as , absque tamen proportionali Acris elastici con curtu, aut productione. Dum sat licet aqua ebulliebat in phiala inversa, &dum Spiritus Nitri fulminat cum ferro. Quae profecto res summa quidem
consideratione digna habetur. Patiamini tandem , Commilitiones, ianum tandem Experimentum VO bis recitem alias factum , neque temere deinceps iterum tentandum pru dentibus. Id autem relatum habetur in Act. Phil. N. 2I3. p. m. CratquChujusmodi. Ad antliam praeumaticam applicabatur campana Vitrea , sex lata pollices , Octo alta. De campana hac educebatur lamnis Aer , qui Ope
antliae poterat removeri , postquam prius drachmae semistis Spiritus Ni rri in vasculo , & olei stillatilii Seminum Carvi drachma in alio vasca lo , fuerant sub hac campana positae. Dein in vacuo miscebantur liquor S. Nictu oculi campana tota pellebatur sursum in Aerem , atque mistura inflammata erat. Qtiare hic de sesquidi achma liquorum natus fuit Aer , qui expandendo se 68 libras elevabat cum magno impotu. Neque tamen
constabat accurate , quantum praeterea ponderis elevare potuillet ultra :quum tam Violento motu totam illam campanam projecerit sursum. At
tamen Aer omnis, qui in Spiritu Nitri fuerat, dc in Oleo Carvi fueracinde prius eductus ope Aniliae. Erat autem genita haec vis , sive , si ita velis , elasticiis Aer in instanti , sine ulla successione temporis. Quum Vero eodem momento simul totum recipiens plenum flamma, hinc ille Aer, vi hujus Ignis, tanto plus expansus , vires acquisivit tanto majores. Sic qne Clatere, & rarefactione ab igne nata, egit simul. Unde igitur vix ulla ratione potuit haec vis ad calculum reduci, nisi forte hac ratione. Si
sumeretur Campana ad antliam major semper , donec ultimo exigua haec materies explo a amplius non posset tam magnam Atmosphaerae columnam elevata campana sustinere ; tum haberetur in ultima elevatione mensura ponderis, quod effervescens materies superaret paruisi , se I forte aequaret. Poterit autem campana , ne elevata recidensque frangatur , parte superiori alligari funiculo sic, ut fere tendatur funis per trochleam ductus levi
pondere appenso. Jam superesset mihi ultimus modus, quo Ars, & Natura , Aerem pro ducunt copia incredibili , dc elasticum valde, vel Gas Sylvestre, scilicet comburendo , aut agitando per solum ignem. Id fermentando , putrefa εiendo, destillando , comburendo , solet obtineri. Sed campus hic uberri mus est , est late patentissimus. fermentantis Vegetabilis mirifica prorsus dilatatio, in cerevisa lagenis inclusa,priusquam deserbuit, notissima. Putrescentia plurimum generare talis Aeris , de industria illustris tractavit Boyleus. Monuerat Helmontius, Tartari crudi destillatione in vasis accurate conglutinatis , vasa capacissima, dc fortissima, diffringi. In carnium ,
odium, humorum ve Animalium destillatione, vel prudentissime instituta,
& Oleo Carvi Aer Elastretis Igne prodLictas, de corporibus,
304쪽
Corollari 1 de A Ure pro Clie-
nisi quum rima quaedam pateat, nisi excirula fuerint quam capacissima , nonne omnia vasa disjiciuntur ξ Quid Nitri, Salis, Vitrioli, Alurninis, desti. llationes commemorem ξ ubi certe vapores elastici incredibiles, damnosi toties jactura vasorum , hinc olei & Operae periculosis imi exploratoriabus toties, nascuntur. Sane tam divertis modis, omnibus in eo tamen cons. pirantibus, quod Igne agant, Ostenditur, in Omnium fere corporum generi- componendis hunc Aerem Clasticum concurrere ut partem constituentem
satis notabilem , satis magnam. At si quis de eo adhuc dubitet, utique facile agnoscet, ab Omni corpore noto , Vi Ignis, separari materiem , quae 'stquam inde separata est, est fluida , elastica , compressitis pondere, &frigore contractilis, expandens se calore, & ubi levatur caris a comprimente. Atqui de illa parte Aeris , quam a caeteris separatam suis commis iis partibus , elasticum Acris vocamus, nihil aliud cognoscimus, praeter enumeratas modo proprietates. Igitur igne inde saltem separatur semper Aer elasticus. Ergo di 1bi talis materies fuerat, sed cpuamdiu ligata erat iis corporibus, tamdiu non edebatAeris effectus. Simulac autem separata hinc pars , suique similibus adunatur , tum statim ad ingenium redit, manetque Aer talis , donec iterum per solitarias partes unitur particulis non Ae i iis , sed aliis, cum quibus quiescere, concrescere , unamque molem facere pro tempore potest. Ita vero , ut Vel sic naturam antiquam obtineat, si modo rursus resolvitur ab eo nexu , de iterum conjungitur cum aliis si milibus Adriis partibus. Immutabilis igitur in his omnibus , post separationem redeuns , qualis ante adunationem fuerat, & post resolutionem la Xatus , rili sum concretione redire potens in idem , unde fuerat separando C iuchus, corpus. Hanc resolutionem , & compositionem , nulla ars clarius, quam Chemia , demonstrat. Exempla itaque utriusque darem ; quia jam olim plurima Vobiscum in hac ossicina peregi. Sed vidi, magno meo bono perlegi, de laudavi, elaboratis imum tractatum , quem ante blennium ediadit Vir Clarissimus , Stephantas Haleus, cuique titulum scripsit, Staticem me tabcitu; in ejus enim sexto capite, labore summo, sed sapienter direc O , capta Oxperimenta ordine proposuit quam maxime concinno, rem que absolvit. Eo ergo vos ablego : ut naturam arte detectam coram contemplemini. Concedite iam , sermones meos de Acre finiam. Quibus inprimis conatus fui ostendere , quam sit cultori Chemiae necessaria cognitio totius Physices. Hinc Τί artium omnium , quibus Physica promo Vetur. Enimvero sine his errat ubique, fallitque alios , Chemicus ; falsas pro veri S rerum causas allignat. Contra vero, rite instructus hisce scientiis, viam sibi munivit rectam , qua ducitur ad veram naturae rerum cognitio,
Coronidis igitur loco pauca haec addidero. In omni operatione Chemiaca , quae a nobiS CX rcetur , corpora , horumque mutationes , exponuntur
huic Aori, clui hucusque fuit expositus. Igitur illa corpora, omnesque Operationes, dum a Chenaico exercentur lege suae artis , interim simul patiuntur omnia illa , quae ab illo Acre, eo tempore , simul applicantur. Unde ergo Chemicus, dum suarunt i artium , & legum, enectus ibi supputat , semper pariter cogitare debet quam sollicitissime , quid ad eos etiam contulerit Aer ille , qui de sua peregit, de quo tam eis tam parum , tam raro
305쪽
cogitatur. Operam dedi, ut singulis proprietatibus supra expensis subnecterem propria inde exqhiilite pendentia esiecta. Jam paucissimis repetam , si non displicebo , illa, quae Acr agit Omni sua potestate simul concurren
Primo ambit , contingit, coercet, comprimit, omnia illa corpora; in horum meatus penetrabiles se insinuat, inque iis receptus, ibidem exercet omnes suos effectus tam in fluida , quam in consistentia , corpOra. Secundo, gravitate sua determinatus ad illa corpora , d1 visibilis in te
rim fluiditate sua , dum simul ita se per minima insinuat, Occurrens ibi dem corporibus, cum quibus ipsi singularis est in adunationem nisus , cum iisdem elementa sua minima conjungit, fluiditatem amittit ; elasticitatem suam fluidam perdit, diu ibidem innexus manet, donec inde est erue centia, fermentatione , pii trefactione , igne, iterum liberatur. sed in te rim quoque vi aliarum partium , quas simul continet, infinita alia quoque praestat. Tertio fungitur inprimis ollicio miscendi omnia quam intime inter se : dum tanto pondere, tamque perpetua motus velocitate , instar si illi mechanici movet, conterit, permiscet adeo , omnia. Sic qile singit ares valde , neque alio modo facile praestandos , effectus producit. Quod Antiqui Hermetici, maxime Hel montius bene novit, optimosque in usus adhibuit. Vid. ipsum , pag. I i. g. 3. 3 34. 3. 8 . dc aliis bene multis locis. Si autem in loco Aere vacuo eadem effecta quaerunt ur, aut ubi idem ob altitudinem levior , frustra est omnis labor. Id quam manifesto apparet in combinatione olei stillatitii de Terebinthina cum Sale Tartari ; quam bene haec in Aere aperto , gravi, perficitur, quar in locis editis haud contingit lIdem in defodcatione salis Tartari per Aorem quoque tam manifesto appa
ret. Qiuarto S hinc actionem corporis unius in aliud determinat, applacatque. Omnia enim , quae Aere ponderosiora sunt, ab eo incumbente premuntur , ab eo moto IDOVentUr, eX praecedenti tertio, per omnia mis
centur. Hinc si inter illa quaedam sunt, quae singulares vires adipiscuntur, quoties in contactum veniunt, tum vires illae , hoc modo , per Aerem citantur , seque ostendunt. Inde contingit, ut multa solventia in vacuo Boyleano vix ullam virtutem rodendi monstrenta, quae, admissb Aere,
ilico se manifestant. Quod in limati aeris scobe cum spiritu Salis Ammoniaci Alcatino , cum aceto ad aes, & ferrum , in Vacuo commemorat Boyleus. Sed & id in omni fere actione apparet ; pressu fine corporum ad se
mutuo Mechanicae vires exercentur, in actum excitantur, ablata vero
pressione hac ad se mutuo desinunt. Non scindit adamas vitrum , nisi appressus fuerit, motusque. Non generat attritus calorem, nisi per vim comprimantur ad se mutuo corpora. Nusquam id apparet manifestius , quam in Machina Papiniana. Intra cylindrum meum ossa annos bovis, Aqua ,& Aer, ita concluduntur simul, ut nihil penitus Aeris aut Aquae, exspurare de hoc vase, ullo modo , possit. Tum applicatur Ignis, ut aqua ebulliat. Aer ergo acquirit potestatem se expandendi proportionalem calori
dato. Sic dc Aqua. Unde intelligitur Aeris hic δc Aquae ad ossa quam fortitisima appressio. Interim simul Aer & Aqua intra vas , inter se, δί super ossa, incredibili jam velocitate moventur, & hinc intra pauca minuta ossa illa convertunt emolliendo in liquorem viscosum, aut in mast m
306쪽
teneram , mollem , scissilem quam facillime. Etiam in recitatis supra Exia
perimentis Falii enheltianis constabat, dum Atmosphaera modo una deci ma parte gravior reddebatur, tum aquam statim plus Ignis recipere , prius. quam ebulliret. Unde ξ nisi quod partes aquae archius inter se apprimeret. Quinto Aer totus facit, ut nullum fere quiescat corpus dum ille ipse mi
Dima mutatione caloris illico expanditur aut contrahatur, adeoque ΓCci pro
ce oscillat. Q uim vero variatio horum sit perpetua , hinc & assidua, agitatio in Aere : quum de variato assiduo pondere idem visum , dum Baronae tra valde inclinato situ posita , adeoque ad minimam differentiam adscensus Mercurii ingens spatium percurrentia, observata fuerunt fere perpetuo moveri. Sed duo pollices Mercurii dant altitudinem Aeris communis ad 8o O. quare dum variatio in Baro metro minima in altitudine, tum Aer statim ter decies millies & octingenties idem spatium percurrit. Qiloniam ergo nunquam Mercurius hoc respectu qhuiescit in eadem altitudine, novimus quanto minor Atmosphaera in pondere. Et quum Aer ille insinuet se inter corpora de in meatus corporum , certissime videtur in his mobilis perpetui rationem habere , Sc vires. Hinc forte sit, quod Omnes praecipuae actiones
naturales absolvuntur in Aere communi, non in vacuo Boyleano. Passae fermentabiles , rite paratae , Vacuo BOyleano commissae , in eo per calorem
idoneum fotae , non fermentantur ; sed emisib Acre suo immutatae perstant. Animalium partes facillime putrescentes , conclusis in simili vacuo , exhalante ibi Aere suo liberae , deinde non piutrescunt, licet tepidae asserventur. Idem in fructibus horaris , qui in vacuo positi turgent, flatus emittunt, quiescentes dein permanent. Ut adeo Animalium , Vegetantiuin , Fossilium partes hic suae Aere , immutatae permanere videantur. Sexto Videtur idem Aer continere semper in se tales particulas , quae aptae sint applicatu , & motu suo , menstrui vice fungi ad corpora quaecunque. Quum enim in se gerat, deferatque , fere Omnia genera corporum distbluta, fieri vix poterit, quin, succestive tantam Varietatem applicando, aliquando applicentur quaedam particulae , quae idoneae sint illud corpus , instar menstrui di sibi vere , hocque respectu dici poterit fungi vice Mensili Univer
salis. Utique nullum metallum , aut semimetallum , repertitur, quin OcyUS, serius, quodam tempore, in Acre, ab Aere dissolvatur, atque in suam vertatur calcem. Auriim quidem, Argentum, & Antimonium ,iminus, & dissicritus : quia haec vix solvuntur , nisi a Mercurio , Spiritu Salis , aut Spirita Nitri. Quae quum rarius obvolitent in Aere aperto , hinc Fossilia haec haud ita crebro in Aere distblvuntur. Interim tamen , si vasa aurea, atque argentea supellex , diu exponuntur Aeri in ossicina Hermeti ca, ubi Spiritus Salis , Nitri, aut Aquae Regiae Igne parantur , facillimeptiam volatilia haec acida lambent ita superficiem politam horum metallorum , ut eam corrodant, in florem sui generis vertant, dein in calcem : in caeteris omnibus longe frequentior, iitpote facilior, haec distblutio accidit. Verum non haec modo , sed inlinita alia poterit emcere per illa cor pus chila, quae semper , vel aliquando , secum vehit. Dum occulta reddit manifesta , manifesta occultat, acria facit, obtundit acria , volatile fixar, fixata reddit volatilia, colores producit, productos destruit. Sed ubi finis
foret, si per erem ξ Vos modo discite hinc, saepe fieri , ut idem objectium,
307쪽
eodem modo prorsus tractatum, liabeat eventum diversum , dum in alio tractatur Aere. Quoties ergo describetur aliqua in Chemicis operatio, semper inprimis ratio habenda Atmosphaerae , in qua illa perficitur : quum ali ter eventus admodum fallat nec Opina item. Impos libile , ut idem event sit, in Aere vario , in Chemicis , quoties Acris influxus in illam rem satis momenti habet. Qitantus tandem enectus Aeris sit, dum cum Igne libere concurrit ad mutanda corpora , jam prius in Historia Ignis observavimus. Camphora igne fusa in vase , ad cujus cavum Aeri non datur accessiis, immutata, defoecata , sursum adscendit, manet, purior semper , Camphora. Si vero inperea , dum Ignis in illam agit, liber simul Aeri ad hanc accessus datur , consumitur , flammam facit, δί in aqua ardentem , fumos densos, nigros , in atram fuliginem vertendos , exc1tar. Sulphur igne in sublime
actum manet semper sulphur, si Aer liber ad vasa , in quibus sublimatio sit, accedere non potes , semel vero si accesserit, in flammam de tacidum liquorem , Ocyssime convertitur. Quibus finem tandem liceat imponere dicendis de Aere pro Chemicis usibus.
Quum inter omnia corpora, quae homines quotidie conspiciunt, Aqua communissima habeatur omnium , eaque se1uibus afliduo explorari, atque ad pleraque opera adhiberi soleat, evenit, ut putaverit unusquisque , se ejus naturam penitus perspexisse. Illi vero, qui sollicita cum cura ingenium illius intelligere sategerunt, vix invenere ullam rem, in rebus naturalibuS,
quae difficilius cognoscitur. Cujus quidem difficultatis causa inprimis est ,
quod adeo difficulter queamus separare Aquam a caeteris corporibus , aut caetera corpora ab Aqua. Haec certe omnibus corporibus , quae Chemici tractant, 1 ta se semper immiscet, ita aeri, in quo omnia sua opera Chemia exercet, inhaeret, ut ferme nus quam Aquam arcere queamus. Sane cornua Cervorum , per seculum dimidium servata , hinc tam arida , ut ne
lapis quidem siccior , tam dura , ut limae ferreae , plusquam ferrum , resistant, si tamen ex vitro sicco valenti igne solvantur, dabunt Spiritum Cornu Cervi. De eo autem , si lege artis accurate , Oleum δc Sal separan tur , multum gignetur Aquar. Iesa Saxa , lateresque , in pollinem commolita , dein in vasis siccissimis igni exposita , semper aliquid Aquae emittunt. Imo & ab aere , ut glutine , suam habuerunt originem. Quid enim mani
festius ξ si argillae figulinae pinguis gleba Sole aestuante diu in siccitate aestiva
excoquitur , pulvisculum dat volatilem , molestissimum peregrinantibus , difflabilem minimo vento , nunquam in ariditate iterum concreturum. Si
vero tenuissimus hic pulvis cum aqua purissima subigitur , sit pasta ductilis ,
quae igne excocta lapidem durum dat. De aere A quam semper continente , s raper ad obvia applicante , supra jam egi. Certe aer semper A qua mota plenus est. Q uod jucundo Experimento oculis quidem exhibetur. AEsti Voscilicet tempore, sit aestuanti , & siccissimo etiam aeri, committitur frustum glaciei, recens de cella glaciali productum , statim apparebit fumus circa illud. Si autem quam proximum tenetur manui, tum inter glaciem hanc δίsuperficiem cutis fumus se manifestabit. Docet igitur ille, ilico Aquam ,
308쪽
Inde Aquae definitio. Quae nunquam
quae prius aequaliter dispersa per aerem non apparebat, jam a frigore coactam , semet ostendere visibili sub specie. Si in magno vase vitreo xtrinsecus siccissimo , aquam infundimus aestivo tempore, manebit superficies vitri exterior sicca. Simul ac vero Salis Ammoniaci in pollinem redacti, &siccissimi una tertia, respectu ponderis Aquae , inmmiscetur , simul bene cavendo , ne aliquid aquosi humidi attingat superficiem eX ternam vitri, t men Ocyssime madebit rore aquoso tota vitri exterior superficies, brevi de stillantes formabit guttas Aquae . Intelligitis id fieri ab Aqua , quae in adredispersa per calorem aestivum , jam autem a frigore subitaneo cogitur uniri, nebulam , rorem, aquam formare. Ut halitus oris aestate disparens , hyeme fumat. Quibus omnibus , aliisque infinitis certo probatur, aerem habere semper Aquam praesentem in se. Adeoque impossibile corpora in aere separata tenere ab Aqua. Verum, si Aqua tam dissiculter separatur ab acre , non facilius etiam separantur multa alia corpora ab Aqua , eo usque , Ut certi simus, nos Aquam habere puram, sinceram, simplicem, elementalem. Quis ausit dicere, se habere A quam solam 3 aut ubi hanc ab omnibus secretam ostendet Θ Sane unusquisque novit, infinita corporum genera disso vi penitus ita tandem in Aqua , ut non appareant, ea trie tam simplicia , quam commista atque usus , qui vocabulis solus vim dat, semper tantum liquorem hunc, tam variis adulteratum , Aquam modo vocat. Caeterum , quando pressius indagamus singularem ejus indolem , tum invenerimus , quod multas possideat, & praecipuas quidem , suas proprietates comi nunes aliis quoque fluidis ; unde iterum emergit major dissicultas ad reperiendam talem Aquae notam , qua haec ab omni alio fluido liquore perfeci e distinguitur. Attamen in Physicis , qui investigat quaerendo naturam Aquae, debet
omnino habere characterem aliquem certum, quo interim definiat Aquam, cujus ingenium conatur cognoscere. Debet enim tamdiu per hoc signum distingui Aqua a reliquis omnibus corporibus , cpiae non sunt AqUa. TUm'
que debebunt omnes compertae postea proprietates Aquae referri ad eam rem , quae priore charactere designata kiit. Igitur , hanc sequendo methodum , Aquam vocabimus liquorem ValdCfuidum , inodorum , insipidum , pellucidum , excolorem, qui in certo gradu frigoris in glaciem fragilem , duram , vitream , congelascit. His sa ne notis Aquam agnosciunt omnes significari. Si ergo daretur facile talis Aqua, perfectistime ab omni omnino alio corpore separata , facilis tum foret eius per Chemica, Hydrostatica , Hydraulica, Mechanica, Phy-Πca, e ploratio : quia tum essemus certi, omnia, quae his auxiliis inno tescerent semper pertinere ad naturam illius Aquae, non ad ullum aliud corpus : quia nullum aliud jam adesset in ea , cui quid imputari posset. Jam vero , si in Aqua alia adsint praeterea corpora praeter Aquam, sena
per dubitari poterit, ad quodnam partium genus deprehensa illa pro
prietas Ordinari , cuinam tribui, deberet.
Sed impossibile est penitus Aquam solam habere : quia semper , qUamdiu forma Aquae subsistit, adhuc secum habet Ignem , qui Aquam dese-xere nunquam potest. Imo qui ingenti semper copia in Aqua praesto es . bimulac enim Ignis in Aqua tantum modo decrescit, ut ad gradum Ther-
309쪽
mometri trigesimum secundum perveniat, jam Aqua non manet Aqua, sit Vero aliud longe corpus, nimirum glacies. Atqui tamen plurima ad huc tum corpora manent fluida , quae in minore gradu consistunt. Quinetiam, si minuitur Ignis infra hunc gradum adhuc per 73 gradus, tum in eo ipso gradu frigoris adhuc Alco hol nondum concrevit, nec Mercurius. Quae cuncta sane indicant, multum Ignis requiri in Aqua, ne fiat glacies. Certe ab Aqua ultimo manente Aqua ad Aquam calentem instar sanguinis hominum sanorum est minor graduum distantia , quam ad ulti
naum deprehensum frigoris gradum : quum in priori differentia modo sit graduum 18 , in posteriori graduum 73. Sed Aqua omnis semper exponitur aeri , qui & certa copia Aquam ingreditur ; ut jam supra constitit. Atqui aer etiam ibi inventus fuit scatere
inquinamento omnium forte corporum Volatilium. Erit ergo certum ,
evitari non posse, ne ab aere, immiscente semet, suaque cornu scuta , turbetur ipsa quoque Aqua, omni tempore, atque accipiat inde qualibet hora alias , alias que partes. Id forte nullo Experimento constat evidentius , quam quidem explicatione Aquae pluviae, quae coelo stillat atro, ea tempestate , qua post diu progressam ariditatem subito tonitruum fragore inhorrescit coelum , moxque solvitur in imbres profusos tonitruum impetus. Tum enim collecta haec pluvia particulis abundat valde multiplicibus , quas Chemici saepe observaVCrunt. Aer autem ille , ingressus Aquam semel, haud facile inde denuo expellitur : quum in antlia aerea requiratur ablatio ponderis ferme Atmosphae rae integrae , priusquam inde aer prorumpat de A qua in gradu caloris trigesimo tertio. Calor vero , qui aerem Aquae immistum ab ea separet, jam centum & quinquaginta gradus requirit, priusquam in Atmosphaera medii ponderis id praestare queat. Hinc calor luminus , naturaliter pro ductus , & Atmosphaera levissima apud nos deprehensa , conspirante vi ,
non possunt excutere aera de A qua communi. Sales autem alcatini fixi, saturantes Aquam , videntur forte aerem inde expellere; sed tum sale implent. Si Aqua inde abstrahitur , tum haec rursum, transeundo per aera, Co repletur. Verum sat rationis est, credamus , oleum Tartari per deliquium aerem in vacuo Boyleano non dimittere , nisi quia natura illius aerem quam fortissime vi sua singulari attractionis fortissime retinet.
Nam experientia saepe didici , quod lixivia alcatina , fortissima, fixa, in
lebete cocta ad ignem nudum , ubi incipiebant adeo in spissari per coctionem , ut brevi jam jam instaret exsiccatio , tum demum , tam ingenti aestu , ablata fere diluente Aqua , intumuisse in elatam valde , spumescentem , bullarum congeriem ; quae, nisi arte provideretur , trans Oras ingentis ferret lebetis transilirent ita, ut nunquam forte tanta intumescentia
observata in aliis liquoribus fuerit. Videbatur mihi phaenomenon hoc singulare prorsus evincere , quod verus aer copia ingenti ab alcati fixo , sicco , sincero , quam fortissime attraheretur , simul ac sal ille de summo igne , quo solo conflatur , educitur. Qiuodque tum acra illum tanta sibi assigat vi, ut eum inde iterum non patiatur separari, nisi ingenti potestate ignis validissimi, aut attractione rei magis amicae, scilicet acidi, cum quo effervescens aerem dimittit excusitam. Sane patet rursus, quam raro
310쪽
sine aere , atque ejusdem contentis, Aqua subsistat λ Consideratio pulchroe hujus contemplationis nos admonet, ut ergo , pritus quam de ingenio Aquae disputemus ab Experimentis, antea diserte agamus de modis , qui bus aqua acquiri possit omnium purissima : ut deinde, hac inventa, & rite per Omnem experientiam explorata, propius queamus accedere ad naturam purissimae. Id igitur ut aggrediamur , lentissime, & ordine, percurramus1uccessive illas Aquae proprietates , quae in ea, qtiamdiu Aqua manet , observari ullo modo pos lunt. Quod dum agemus, oportebit semper , &sine errore, vel neglectu , Omnes dum ordine excutimus semper adnotare in qualibet harum examinata, quomodo inventa illa proprietas se habcat, inprimis in illa Aqua , quae est omnium sincerissima , atque ab omni aliena materie quam desce catissima ; hanc enim credo , solam viam superesse ad
Pondus Aquae Priamo igitur consideranda datur singularis , & propria gravitas Aquae.. ἡ . quam dissicile rerum gnaris sit ejus exquisitum pondus reperire t Enimvero in ipsa Aqua naturaliter multa insunt, quae quidem leviora sunt , quam ipsa Aqua pura est : maxime id in Aqua pluvia apparet decidua coelo , ut & in illa , quae igne Chemico in vatis clausis elevata in excipula destillat. Sane quidquid de Alco hole fermentato utrisque illis aquis immiscetur, has leviores reddet. Sed & Spiritus de Vegetantibus, aut Animalibus , putrefactis pro dueCi, in aere dispersi, Aquis illis se intermisiacent, redduntque illas sinceris graviores. Interea tamen longe plura reperiuntur, quae aeri se confundunt, quae ipsa A qua naturali sunt longe graviora , indeque admistu suo hanc reddunt naturali longe ponderosiorem. Hinc ergo Fontana , fluviatilis, Putealis , plurimis admistis, graviores evadunt. Etenim salina, saponacea vitriolica, copia saepe ingenti, se immiscent. tu bilia Putealis proprie illa est , quae educitur de illo strato subterraneo , quae Sabuletum scaturietis, sive Sabulum bulliens, appellatur. Scilicet fodiendo crustam terrae non saxeam , ad certam altitudinem in effossa terra pe Venitur ad locum , in quo sabulum purissimum invenitur. Si vero fossbrestum conantur profundius penetrare fodiendo , atque arenam hanc educere , frustra sunt : nam paulo post iterum defluxit a vicinis tanti dem sabuli , quantum eductum fuerat. Unde & locum nomine scaturientis Aquae dixerunt. In hoc autem Sabulo semper Aqua assurgit ab infimis , delabitur a propinquis. Unde & haec Aqua scaturiens , sive scaturigo viva dicitur, ipsaque haec Aqua viva. Si tum accurate prohibetur, ne ulla A qua in hunc puteum delabatur , nisi quae per solum hoc sabulum transv1t, tum in eo loco habebitur purissima. Profecto arenae parvi sunt, & puris simi, silices. Harum autem silicularum figurae , & magnitudines, adeo funt variae, ut nunquam queant ita apponi inter se, quin vacua relin quant spatia inter se. Hinc Aquam semper per haec insterstitia transmistunt quidem, sed omnia fere alia Aquae immista detinent ; trajecta igitur haec diu per hos meatus de foecatissima evadit , fitque limpidissima. Si ergo sales valde subtiles non sunt circa has arenas, Aqua haec putealis erit prorsus pellucida, & pura. Verum si sales, salina , saponacea sunt
quam proxima scaturigim , tum subtilia haec nupta Aguae, ipsa hac pene-