장음표시 사용
311쪽
tratione per sabuleta subterranea , non possunt tamen depurari penitus ita , quin ut alia , ita de suum quoque pondus Aquae huic communicent. Atqui in tota fere terra hoc fit. Quia terra est alterum Chaos , de quo Orta omnia, in quam relabuntur. Qitum ergo haec Aqua , per terram illam transiens, evad1t lixivium , in quo solvuntur illa omnia , quae solvi Aqua possunt, hinc apparet, quam raro h pura habeaturiquod que semper, pro diversitate quoque locorum , Varia admodum sit. 51 autem sumitur putealis , hausta loco maxime puro , sicque inter reliquas sinceristima , atque comparatur quam accuratissime ad corpus, quod constantissime semper unum , idemque , pondus sibi proprium habet, ad Aurum scilicet,
tum reperitur Auri purissimi ad Aquam pondus ut 'O'. ad 2 O. Ut I9.& ad 1. fere ut 1 o. ad I. Id Experimentis suis Britanni in sua Acta re tulerunt , atque iteratis confirmaverunt Experimentis. Es vero Aqua haec aere communi 8 1 o. vicibus gravior , si sub iisdem cautelis res exploratur.
Moles vero cubica , pollicis Anglicani longitudinis latus habens , summa
cum cura expensa ab Illustri BOyleo , ponderabat grana 2J2. 236. 26O.
Boyl. Med. Hydrostat. pag. Iio. Act. Lips. 9 I. I96. ut differentia hic sit granorum octo, adeoque differentia haec intercedit fere pars trigesima se cunda totius ponderis. Neque illud adeo mirum , quum calor Aquam facile leviorem reddat. Ad Crystallum fossilem erat Aqua ut 1. ad 1 l ; ad
Marmor vero , ut I. ad a. Oportet adeo semper in commemorandisponderibus, quae respectu mutuo inter se habent, simul adnotare gra dum caloris, qui obtinebat eo tempore, quo fiebat exploratio. Quum enim in iisdem corporum generibus expansiones a calore natae sunt inter se ut expansorum pondera , ita tamen, ut fluida interim expandantur plus quam solida ; hinc Metalla haec longe minus ab eodem calore expanduntur , quam Aqua. Adeoque nunquam convenient 'bservationes ponderum Aquae ad Aurum, vel ad alia Metalla , quamdiu diversiis , caloris resia pectu, temporibus institutae fuerunt: Quando autem in eodem caloris gradu duae aquarum diversarum species ad Aurum relatae, pondere disse runt , tum semper 1nventa ponderosior habebit in se dissoluta alia corpora, ponderosiora quam Aqua illa est. Unde etiam tanto magis suspecte semper sunt de aliena indole , quo plus ponderis obtinent. Hinc Medici rates damnant, ut noxias sanitati ob heterogenea permista,& saepe quidem quam maxime damnosa. Alta autem puteales Aquae leviores inventae sunt quam statuta modo fuit proportio. Ilis autem semper tanto sunt habit2 adhuc puriores , quin & magis salubres. Nisi id contigerit a Spiritibus ad missis. Hippocrates sane , scr1bens de Aere, Aquis, & Locis, s XVI. appel
mas. Rursumque g. XVII. τα ομβρια κουφοτατα, γλυκοτατα, καὶ λεπτοτατα maco. λαμπροτατα, ταυτα αρις α εςι, κατα το α κ . Pluviales levissimae,
dulcissimae, pellucidissi mae , Optimae quidem sunt in medelam. Herodotus ,
3c centum vivit, quidam vero dc superant hos. Alimentum ipsis est caro
312쪽
cooha , δί potus Lac. Est ibi Aqua stupra quam nihil innatat, nec lignum, neque ligno leviora. Sed omnia descendunt in fundum , & per hanc Aquam longaevi sunt. Ubinam talis Aqua hodie Θ nusquam sane , & sit semel haberi posset, daretur comparandae nostrae Aquae cognitio. Sed ne que natura talem hic nobis praebet, neque ars ulla parare potest, ne sollicitistima quidem, eu repetita destillatione. Quare credidi olim ista te gens, quae pro Verissimis habeo , quod ligna in AEthiopiae illa parte quam
ponderosissima habeantur , Aquae simul nos rarum respectu lev1stimae sint. Equidem novimus , in Asia , Africa , America, maxime in fervidissimis illarum regionum Zonis , ligna nasci, quae ferrum duritie , saxa fere pondere suo , aequent, hinc Sidero xyla dicta. Sane cognita bente sana , & annosa , nostra Buxus, quam solidum praebet, quam ponderosum , lignum Θ ait id illam memorem Quercus speciem , quam ferream Vulgo Vocant ZJam Guajacu in spectetur optimum : quando vero Americanum , Unde incolae parant arma , lignum spectamus , non dubitabimus amplius, quin in illis telluris plagis ponderosissima ligna habeantur, in confirmationem
Corum , quae Herodotus narravit. Enim vero hodiernae observationes probant fere omnia magni Viri dicta , qtiae semido hi, & rerum naturalium ignari, pio falsis habuerant, fictisque. Levi stilua autem Aqua, quam
hodi e naturalem , aut arte sinceram , habemus, semper ponderosior est omni vino cognito , omnique cere vilia, fermentatione paratis per Aquam ex Vegetantibus. Altera Aquae proprietas, quam etiam communem habet caeteris liquoribus, consideratur ejusdem Fluiditas. Qiae in hac valde notabilis. Est Cnim Vero tanta haec, ut partes A quae minimae calore exiguo, & parvo valde motu , recedant a se invicem. Ita quidem, ut Experimenta sedulo instituta docuerint, quanta Aquae pars dato calore, exhalet intra defini riim tempus, de superficie cognita , nec ventis agitata. Qua tamen arte inprimis notandum venit, quod Aqua exhalet, caeteris iisdem , tanto
plus, quanto magis sincera habetur ; tanto minus, quo plus salis absorbuit. Si ergo pura habetur perfecte , lentorem vix habet inter suas partes ; unde etiam tractae illius partes non formant spiras tenaces in longum ductas, sed in roridas minutias dissipantur potius. Inter destillandum vero , dum
in 'asis vitreis mundissimis leni igne tepidus vapor Aquae assiirgit, dc in capitis vitrei cavos parietes frigidiores impingens colligitur in Aquam
rursus, tum decurrens secundum internam hancce superficiem , nunquam
format lentescentes habendo strias, ut olea , & Spiritus , sed dissipatas modo partes facit instar dissilientis guttulae roriferar. Aqua autem falsa maxima , ob admis tum salem , de bitumen, haud ita facile dissbciat sua
elementa, quam dulcis. Fontes ergo , rivi, fluvii, flumipa, lacus, stagna, plus dishalant quam salsum mare. Cujus tamen facilem exhalationem computavit solertissimus Halleyus. Pos quam enim Aquar purae immiscuit unam quadragesimam salis marini partem , redegit hanc ita ad salsedinem marinae. Quam deinde infudit vasi cylindrico , cujus diameter ad orificium porrigebatur in pollices septem cum , profunditas ad quatuor adscendebat pollices : haec Aqua dein calore agitata , qui aestate calidisti
ma In aere regnat, in loco quieto, ventis carente, intra Viginti quatuor
313쪽
horas exhalavit sex Aquae uncias ; adeoque intra viginti quatuor horas exhalat quidem ad crassitiem pollicis. Dum interim talis Aqua
ad sensum eo tempore vix caleat, nullo modo ad sensum fumet. Vid. Ach. Phil. N. 189. p. 366. Si vero Aqua , in loco clauso , ubi nunquam Sol in hanc Aquana irradiat, neque ullus per locum ventus spirat, toto anni decursu asservatur , tum exhalat ad altitudinem octo pollicum , neque ultra. Vid. Halleyum ibidem. pag. 183. n. χΙχ. Ipse autem expertus sum , ut jam supra retuli , Aquam in vase cylindrico , ventis expositam , brevi omnem mota Venti in auras ablatam evanuisse. Posue ram id vas sub dio , in area inter erectos parietes , tempestate Valdo VCntosa , vas aeneum , Octo polliceS altum , Aqua autem non replebat vas ,
sed haerebat modo in fundo. Solertissimus noster Krtiquius observavit copiam pluviae, nivis, grandinis , roris, simul integro anno collectam , ire in altitudinem Aquae assurgentem fere ad triginta pollices , rursumque
eandem copiam ex vasis loco umbroso , quieto , sed in aere aperto , exhalare. Unde liquet calore Solis , ventisque , Aquam assidue avehi, dis pergi, mobilem reddi, a stagnatione cohiberi, & ab inspissatione : unde& ventorum necessitas , ususque summus patet. Quod autem ad proposi tum nostrum facit quam maxime , est , quod hinc didicerimus eam esse elementorum Aquae mobilitatem inter se , quae patitur tam levi causa se totam in minima dividi, resolvique. Verumtamen omnis haec, & quidem tanta , suiditas Aquae pendet A selo Ig elota ab Igne, qui certo gradu illi applicatus hanc illi fluiditatem conciliat. Si enim Aqua habetur omnium purissima, haecque ita exponitur aeri, ut ab ejus temperie undique assici queat, tum amittit fluiditatem suam ad gradum trigesimum secundum in nostro Thermo scopio. asiare gradus triginta tres Ignis, seti caloris, sussiciunt ad conservandam suiditatem Aquae. Et quamdiu Aqua hocce adhuc gradu calet, tamdiu retinet motum in se. Imo & exhalat, adeoque Ignis hujus copia praesente fuit. Atqui frigus illud a trigesimo tertio gradu decrevit ad gradum pri- Eoque satismum naturaliter in hyeme rigidissima Gedani , ut relatum supra fuit m 'gRψ in historia Ignis. Calor autem inde ad gradus Octuaginta raro naturali ter increscit. Patet ergo res mirabilis, quod nimirum Aqua intra tertiam partem caloris summi naturalis jam glacies sit, de maneat. Caeteris rantum duabus tertiis Aqua evadat, maneatorie. Id sane, nisi invictis ita argumentis probaretur , nunquam creditum fuisses. Et debuit fuisse gravis in rerum natura causa , quae requirebat necessitatem in rerum natura,
ut Aqua modo fieret Aqua in illo caloris gradu, consisteret autem informam durae glaciei, simulac minueretur infra hunc gradum calor. Postquam igitur semel nata est hoc definito caloris gradu prima flui- Nec augeri ruditas Aquae , haec deinde talis constans permanebit in omni alio caloris PQ μ' excessu. Neque ulli arti hactenus cognitae possibile fuit inventum adaugere ultra hanc semel factam Aquae fluiditatem, utcunque augeatur Ignis,
Sed Vel Aqua subsistit sub specie sua fluidissima , vel statim est glacies,
ignisque adeo non dividere potest ulterius ulla actione sua elementa
Aquae, sed tantum haec a mutuo contactu removere i quo facto tantum ,
tum ilico , tam est fluida, quam natura ejusdem permittit, Rem quidem,
314쪽
iterum aliter incredibilem , Maximus Nev v tonus patefecit celebri Experimento. Namque pendula , quae motus suos peragebant oscillantes in Aqua fluente frigidissima, & fervidissima, resistentias demonstraveruiit utroque casu aequales. In Optic. p. 3I 2. Id tamen intelligi tantum debet ratione sensuum nostrorum , quatenus scilicet illi capaces sunt assequi mutationes, quae in corporibus contingunt. Tum etiam in hisce spectatur sola tantum lubricitas partium Aquae , qua
definito tantum nisu in se mutuo agant, quem putamus adeo exigUum , Lit igne non minuatur, quoad sensus nostros. Aliter enim novimus Aquam a gradu trigesimo tertio caloris usque ad ducentesimum & duodecimum semper fieri leviorem , rariorem , hacque de causa minus resistentem motui ejusdem corporis , ejusdem , ut prius , ponderis. Hanc enim raritatem
Aquae auctam definivimus supra in Historia Ignis. Si ergo illa erit ebul liens , - plus spatii occupabit. Quam parva erit ad sensum penduli differentia i sed & in Aqua ebulliente corpus penduli quoque raresceos simul
estis it , ut exile discrimen adhuc evadat minus notabile sensibus. Aliter quippe notum est resistentias motuum in corporibus per fluida quaedam actis pendere a massa corporea, quae in illis fluidis habetur, quaeque pondere inprimis horum optime solet exponi. Secundo resistentia haec nas situr a vi, qua partes fluidi quiescentes concrespunt inter se. Cera enim fluida facta calore, ubi frigore iterum consistit, immeabilis redditur, nec motum per se admittit. Olea multa pressa , frigore coeunt, ipsaque Aqua suo frigore gelascens non est amplius penetrari patiens. Tertio autem supputatur resistentiae illius momentum a magnitudine, vel tenuitate illarum
partium , quarum aggregato ipsa fluida fiunt, & in quos ultimo denique
Si ultra consideramus illa ultima elementa quae Aquam constituunt , deprehendimus haec , seorsum , singulatim expensa , valde exigua esse. Ita
quidem , ut nullo modo hactenus vera harum parvitas , comparata ad as sum tam aliquam mensuram, innotescere potuerit. Una enim harum par
ticularum solitaria nulli sensui apparet, nullis adjumentis in cognitionem
Venit, neque etiam concrescendo cum aliis suam molem manifestat.
Sane, instituta comparatione cum acriis veris, elasticis, invenitur iis
Aqua longe penetrabilior , & aptior valde , quae se insinuet in minutiores meatus, quam quibus aer admitti queat: ut jam supra in Historia Aeris visum filii. Nonne sponte tra udat Aqua per invisibilia lignorum spiramenta , & intervalla , quae nihil prorsus aeris elastici unquam transmitti mi ξ per coria etiam transmeat Aqua in apparatu Machinae Pneumaticae BOyleanae , ubi adri interclusa omnis via est. Attamen fateri debeo , inde non demonstrari veram parvitatem massae corporeae , quae in unaquaque tali particula adest : quia tantum comparatio hic aestimatur penetrabili tatis solius. Atqui haec sane a figura massulae plus pendet, quam a Vera quantitate molis corporeae. Qtiae cautela si observatur minus in hac re, falli poterimus assiduo, dum argumentamur a penetrabilitate ad veram magnitudinem in ultimis elementis. Unde neque juvat ad haec ponderum scientia : falso enim colligimus ex his certa de illorum magnitudine. Unum
est. O Auri granum , coactum in sphaeram perfectam , varticulam dabit perinlprvalla
315쪽
intervalla exigua transituram. Postquam vero in bracteam tenuissimam exterasa in se convolvitur , ut quasi complicata lacinia sit, quam dissiculter sic per magnos quoque hiatus transibit i Causa tandem , quae facit, ut dubitem cum ratione, an quidem Unum elementum aerium proprium , soli rarium existens , sit revera minus quoad molem corpoream , quam unum elementum Aquae sic spectatum , haec est : quoniam elementa Aeria locari queunt in intervallis, quae relinquantur inter contigua elementa Aquae , neque interim efficiunt , ut A qua inde fiat per pondera condensabilis. Qiuod jam prius , in Historia Aeris superius tradita , demonstratum fuisse , meministis. Interim , licet elementorum Aquae exilitatem ad mensuram nequeamus definire , attamen vere novimus nullum dari fluidum , cujus partes sint penetrabiliores Aqua. Liceat mihi seponere Ignem , qui cuncta penetrat corpora. Atque Virtutem magneticam , si forte hanc instar liquoris agere etiam putaveritis in magnetes , & ferrum. Lucem denique , si statuendum hanc ab igne ipso differre , atque naturam interim liquorum referre. Tum rogabo Physicos, velint exhibere ullum liquorem, qui per meatus transit Aquae impervios, si caetera manent paria. Etenim novi quidem , olea quandoque dissi uere per dolia lignea , in quibus coercetur Aqua. Verum tunc oleum oleum solvit & resimas , sicque ambo soluta diffluunt. Ubi Aqua resinosa oleorum non solvens , intra talia vasa retine
batur. Prorsus , ut videmus, Aquam non transire per chartam oleo undique imbutam , per quam oleum facile destillat. Inde quoque contingit, ut sacchari in syrupum versi spissior liquor transit quandoque per cados ligneos , qui aquam retinent: est enim saccharum Aqua dilutum lixivium, quod virtute saponis solvit tenacia in lignis, quibus Aqua arctatur. Hinc salina quoque lixivia, inprimis vero de alcatinis fixis , ligneis vasis vix detineri queunt, in quibus Aqua pura , sine transsudatione quiescens , asia
servatur. Itaque hactenus Aqua nobis inter veros liquores cognoscitur omnium penetrabilissima , omnium fluidissima. Metalla quidem omnia, in tenues licet laminas contusa , & extensa , inde formata in vasa , Aquam non transmittunt per suos pol OS ; omnes gemmae eam excludunt, tam pretiosis, quam viliores ; silices cognitae etiam non transmittunt aquosum laticem ; ita & lapides duri a natura formati; ssexa quoque dura , & ponderosa , penetrationi ejus resistunt penitus ; sul phura eam continent impervia ; vitra etiam omnia hactenus nota , sive dealcati & silice , sive de metallis , conflata fuerint, modo unita fuerint, rimisque careant. Ligna quaedam densa , dura , ponderosa , resino a , transitui Aquae prorsus resistunt ; laxa , mollia , levia, aquosa, salina , ligna , imparia sunt coercendae Aquae , sed hanc patiuntur diffluere ; ita quoque pumicosa, porosa , spongiosa , saxa , vasa nostra figulina de argilla ex cocta , lateres cocti, caementa Vulgaria de calce & arena; porcellana vasa,& caementa de lapide tophaeo exsiccatione vitrescentia , Aquam quoque
tenent. Vitrum Vero , nec mutatum ab Aqua , neque illam mutans, optima illi servandae vasa praebet. Clavius certe Mathematicus Aquam in fudit ampulta vitreae Chemicae, ejus dein colli longi orificium obsigillavit Hermetice ; notavit adamante notam, ad quam tum adscendebat. Dein am-
Certe magis penetrabilia caeteris. Tamen per
316쪽
pullam suspendit , quae in musaeo Rircheriano Romae , octuaginta annos post aeque plena erat , & forte jam centum & viginti annorum decursu
Si Aqua in vase per calorem non fusili, nec patulo , contenta , ob so lam parvitatem pororum , per id transmitti nequeat frigida. Tum eadem igne agitata per illud vas quoque non transibit. Id quippe nos docent omnes nostrae destillationes Chemicae in vasis factae idoneis ; id memoratummodo Experimentum Christophori Clavii demonstrat clarissime ; id docet Ρapini coctrix ad emollienda ossa machina , docet aeoli pyla ingens , igni injecta , postquam Aqua plena fuit, quae furibundo impetu Aquae vapores
agitatos coercet, & tantum Ore aperto transmittit. Scio , magnos in Chemia Artifices aliter censuisse , & putasse, Aquam calore fieri in elementis suis ultimis magis attenuatam , ita quidem , ut tandem per ipsam vitrorum si1bstantiam subtilitate acquisita transpiraret post destillationes saepe repetitas. Vid. Statilium Celeberrimum in Fund. Chem. Dogm. & Exp. p. 38. f. 7. Sed ille id aliorum fide citat. Et ingens est dissicultas ita conglutinandi commissorum vasorum communicantia extrema inter se , ut PC
quid per caementa haec transfugiat. Ioachimus autem Becherus , Aquam repetitis saepe destillationibus Chemicis tandem ad mirabilem corrodendi facultatem reduci posse , palam asseruit. Vid. Statil. I 8. p. 12 O. g. 6. San Cin Experimentis adeo crebris , haud memini unquam hujus penetrabilitatis , & acrimoniae , signa apparuisse. Certe multis sepe convictus fui , nihil dissicilius in arte Chemica , quam in repetitis saepe destillationibus , quae in ossicinis Chemicis , vaporum plenis , & calore aestuantibus , instituuntur , ca Vere , ne quid pereat , ne quid se immisceat. Quin & compertum fuit Aquam , vase firmo contentam , dum non transsudabat , plastea autem ingenti molimine, & pondere, pressam , non
potuisse adigi per meatus vasis , sed ibidem inclusam , integramque per stitisse. Cogitate , quanta pressio sit in olla Papini, dum in illa coctio fr.
Attamen ne granum Aquae intra hanc adeo compressiae transit. Idem quondam exploratum fuit in machina Hydraulica , in icone appicta ABCD. Cylindro constabat cavo AB , qui ex aere confectus erat , per gluten mCrallicam consolidato, eratque undique firmiter clausus. Tantum patens ad B foramine patulo in tubum BC , eadem illi solidatura annexum , cavum , qui dein ad C in angulo recto adscendebat in altum per sex pedes ad D ; ut ita commercium esset inter cavum AB & continuatam cavitatem
tubi ad illum annexi ABCD : eratque ad A siphunculus E paulo altior plano AF supremi operculi in cylindro AB, per quem posset dimitti, vel re rineri, liquor ex vase AB. Postquam tum Aqua per Dinfusa, aperto si phunculo E , repleverat integre vas AB , siphunculo tum E clauso , infundebatur Aqua per tubum DC quae lege Hydraulica premebat Aquam in ΑΒ tam valide , ut vas hoc sic distenderetur , ut lamina cuprea AF extror fam pelleretur, elevareturque, licet pondus magnum ei impositum esses Tamen ne gutta Aquae transsiidabat. Quando autem Aqua jam infundebatur ad D fere usque, pressu ingenti solvebatur solidatura , & Aqua perrimas factas divitiebat. Ex quibus cunctis liquet, Aquam maXima vi pressam non premi posse per meatus , quos non transit sponte sua propria te
317쪽
Obstare quidem videbitur huic asserto speciosum Experimentum, quod Academici Florentini narrant in sua Historia Experimentali , pag. r. O3.2o . Dum scilicet globum cavum metallicum impletum accurate Aqua communi , deinde vero sollicitissime obturatum intra forte praelum compresserunt quam maxime , Viderunt autem hac ratione Aquam , validi Disime pressam , instar sudoris transivisse per poros metalli. Enim vero sphaera , Omnium corporum is perimetrorum capacissima , non potest sa-pra Aquam non compressitem mutari in aliam figuram vi praeli, quin
partes cohaerentes metallicae a se mutuo recedentes reddantur tenuiores
dumque simul Aqua, adeo compressa , perterebrat q' assi attenuatiae lamel meatus , fieri potest , ut adeo distrahantur supra Aquam nulla vi condensandam, adeoque ressistentiae infinitae , laminae metallicae elasticae , ut prematur Aqua per dilatatos metalli poros. Qitando autem cessat pressio , vi propria contractili, iterum possunt se contrahere , porosque claudere prius facto S. Coo noscimus igitur , elementa Aquae a nulla omnino causa auger1 posse, dum solitaria sunt , quam a solo tantum Igne , qui potestatem hanc universalem habere v1detur in omnia. Et elementa haec diminui non
posse , nisii a sola absentia ignis , sive a solo sic dicto frigore , seu , quod rursum idem erit, a sua propria natura, sibi relicta , & ab igne separata , vel liberata. Atqui non procedit haec imminutio senstibilis in elementis
Aquae , quatenus Aquam faciunt, nisi usque ad triginta duos caloris gradus : tum enim Aqua non est Aqua amplius , sed glacieside illa contractio elementorum Aquae , quae in glacie ultra contingit , Observari ne quit, quia Aer , per arctiorem adunationem Clementorum contracti rumexpulsus , incipit formare bullas elasticas , quae tum potestatem elasticam nactae glaciem plus dilatant, quam a frigore imminuitur. Attamen 1nde intelligimus paradoxon , quod Caementarii se ObserVare asserunt, Aquam scilicet, quo frigidior erit, eo semper acriuS pCnetrare pCr murOS, Ca lefactam vero minus. Constitit supra, ubi de virtute dilatante Ignis ageba mus, Aquam magis condensari frigore , quam lapides ; unde pori lapidum minus arctantur ab eodem frigore, quam Elementum Aquae : adeoque fieri potest , ut Aqua ad summum frigefacta transire queat per meatum , per quem calefacta transire non poterat. Si haec ita , ut tit, constanter observantur , concludemus ergo , Ignem omni sua Vi, utcun que applicata ac contInuata , ad Aquam , nunquam posse elementa nata Aquae in minores partes dividere, sed tantum omni vi sua valere eas deria in majorem molem extendere, atque dein valide agitare inter se. Tumque terminatam esse omnem potestatem Ignis in Aquam. Namque pluviam in specula Astronomica Academiae nostrae captam, tempestate tranquilla , in vasis purissimis, leni Igne destilla vi , per annos bene clausam servavi , deprehendi eandem semper , neque ulla unquam nota diversam fuisse ; sive Hydrostatice , sive Chemice , exploraretur. acium vero Ignis 33 graduum Aquam solvat, ut fluida sit ; cognosci musis itur, quod partes Aquae moveantur semper , dum Aqua est, ab hoc i ne : nam est ignis hic , qui glaciem facit Aquam esse , plus quam una integra tertia pars caloris, qui maximus naturalis est ; ideoque tam
318쪽
magnus ignis , qui hanc glaciem duram fundere valet, necessiario ouoque ejusdem partes debet movere. Unde Aquae quiescentis elementa stitari creduntur motu assiduo. Ipsa quoque solutio salium , quam Aqua quieta peragit , demonstrat Clementa illius moveri inter, licet solutio
haec attractioni potius partium inter se , quam propulsui, tribuenda videatur : attamen solutio in tota massa vix futura videtur, nisi intestino motu, de loco in locum continenter agitata elementa , successive ita se appl1carent ad solvendum salem. Verum & micros copia tandem quoque detegunt in Aqua motum agitatarum partium. Qitin etiam raro Aqua
quiescat in Vasse, quum omnia fere tremulo concutiantur motu, Quae
Aquam sustinent. 1Nonne hinc ultima elementa Aquae prorsus immutabilia sunt ξ sane vi dentur adeo constantia, adeo firma , 1n sua semel nata figura, ut hanc nulla artis cognitae , nulla potentia naturae ipsius , aliam nancisci queant. Eritque hoc verum , silve Cadem singulatim spectaveris, sive in unam adunata molem consideres. Quum enim ab omni operatione semper redeat talis , qualis fuit primo adhibita ; nunquam densor , rariorve , Gravior nunquam aut levior , nunquam crassior aut subtilior, docet ita moles suas , figurasque , mansisse easdem : sit enim figuras suas per omnem illam
v1m agenda mutasset , tum necessario contactus etiam elementorum murati forent ; inde ery & interstitia inter contigua elementa mutata foremm suis spatiis; unde semper in densitate & pondere foret quoque divertitas. Fac , elementa haec esse sphaerica , fguras autem pressu mutatas abire In cubos, Jam sane intervalla inter sphaerica elementa maxima facerent lev1tatem de rar1tatem summam , quae intercapedines in cubis nullae ibi dem densitatem , pondusque facerent maximum. Atqui nihil horum obser vatur. Certe in aeolipyla, igni exposita summo, Aqua per violentiam Ignas , vatis resistentiam , emissarii angustiam , mirifice agitatur, dividitur , rarescit; sed tamen exceptus Vase vapor , eandem semper restituit Aquam. TQhiare elementa haec neutiquam licet habere pro anguillulis flexilibus, repentibus sinuosos per flexus, ut subtilissimus Cartesius , & Nobilissimus
Stamus , statuerunt. Imo videntur extremae Aquarum partes esse quanta
rigidissimae , prorsumque inflexiles , & adamantinae duritiei. An eroo sunt
sphaerula aequaliter perfectae , solidae Z satis id probabile. Si autem tum aeretiam, forma globi in intervallis interceptus, haereret, foret spatium Aquae ad spatium aeris, ut IOO ad 7. fere ut I ad i. ex supputatio ire ingeniosi Kruquii. zRursum elementa ipsa Aquae nulla vi compresssilia esse , variis equidem,& quam evidentissimis, Experimentis evictum est in enarratis Experimentis Academiae Cimentinae , a pag. I97 ad ro' usque. flamelius quoque re citat, sphaeram auream , Aqua perfecte plenam, comprimi non potitisse. Quod autem sphaera de plumbo confecta, Aqua repleta , malleo comprimi tuerit, narrat Coibertus, Physic. Generalis parte a. p. q. Globum autem stanneum , Aqua plenum , dein Compressiim valide, per foramen infli ctiam, Aquam ejecisse exsilientem , Veresamius asseruit. Boyleus autem
ad trium pedum longitudinem Aquam prosiluisse, dicit. Experimento ro.
319쪽
& Stati ius idem pag. 3 affirmat. Quae ultima videntur destruere Floren
tinorum sententiam. Verumtamen consideranda hic omnino citro tant.
Primo enim aer facile in istis vasorum repletionibus se insinuare , atque dein inter parietes vasorum , & si erficiem liquidi contenti latens se abscondere potest ; qui dein com Prestus, data porta emuet , quamdiu aer ille se non expandit ad aequilibrium cum Atmosphaera. Secundo etiam par
tes metallicae , Vi distractae , ut prius jam monui, supra Aquam conantes se contrahere , adeoque facto quam minimo foramine , qua data via ex primunt Aquam : unde tum patebit, non demonstrari per haec Aquae compressilitatem, neque etiam Vim restituentem se i, quam experientia Flo
rentinorum prorsus abstulit. Mirabile igitur habetur , Aquam a differentia ponderis Atmosphaerae nihil omnium pati respectu compressioni , &inde natae densiitatis , quomodocunque haecce diversiitas. variet. Unde igitur mirum institutum AUCTORIS naturae , dum unum elementum fere infinite elasticum condidit, Aera nimirum , alterum vero nihil quidquam elastici habens , scilicet Aquam. Interim in Omnibus hisce Experimenti; capiendis heu quanta opus cautela est si enim quam minimum aeris com munis , praeter eum , qui intra ipsam Aquam haeret, intercipitur , mane
que inter cavam vasis , dc con VCXam Aquae contentae , stiperficiem. Ille
autem adeo facile hic admitti potest, ut docent bullae aeriae ad superficiem politam corporum solidorum Aquae immersorum actae. Quamvis autem hae quam minimae sint , tamen pressit adunatae satis notabilem ibi aeris copiam formare queunt ; qui dein compressiis magni momenti extransionem facere solet, itaque fallere, ac si affectus ille nasceretur ab ipso aere,
Deinde etiam cavendum est sed illo , ne calor minuatur , augeatur Ve, toto
illo tempore, quo Experimenta haec institutantur : quum enim satis conspicua sit Aquae ad calorem extensio , contractio ad frigus de hinc quo que irrepere posset fallacia.Tertio iterum semper circa haec commemorandum erit, quod aer illo, qui in interstitiis elementorum Aquae contiguo rum inter se haeret , ibidem non sit elasticus , nisii in certo caloris grada expansus inde ex irre cogatur Vi hydrostatica , tum autem unitus similibus elasticus simul evadat, ut etiam quando in vacuo Boyleano inde absolute exit. Enimvero ille , qui prius dii ribritas per Aquam vires elasticas non prodebat, jam separatus, neque tam subito resorptus in Aquam , unde exiverat, vires elasticas Veras exercebit. Q uare, nisi omnia haec sollicito semper cogitentur simul, tam facilis error in his Experimentis admitti poterit. Sein per igitur caute explorandum , an bulla quaedam animadvertiusquam in thisce vasis possit ZOido jub t, consideremus quartam Aquae proprietatem , illa Vero sum- Aqua simplici ma habetur ejusdem Simplicitas. Si enim sincera haec vere , elementalis dicta, fuerit, adeo tunc nullam in suis partibus diversitatem ostendit, ubique ut exquisite eadem inveniatur: imo Vero ex praecedentibus quoquo suis in partibus immutabilis , quoad molem , figuram , densitatem , pondus , caeteras notas. Atque hanc quidem Aquae simplicitatem ubique ean dem' contemplati Alchemistae in hanc venere sententiam , ut purarent, omnia corpora, inprimis simplicia , ex Aqua sola , ut materie , orta fuis se, ope seminalis facultatis in semine, igne excitante. Hinc Paracesia
320쪽
sus Ar ch dox. Y. c. 3. Verum elementum est Aqua , seu mare, vera mater omnium metallorum. Helinoritius ulterius doctrinam hanc toto suo opere promovet, inculcatque. Atque hinc etiam statuerunt Omnia iterum coriapora , per solvens universale penitus , & radicitus, resoluta , tandem in elementalem , homogeneam , Aquam reduci, omni sua singular1, & seminali, potestate deleta. Vid. Helmontium ubique. Videtur autem magis traditioni accepta, atque disputationi rationis, haecce sententia, quam qui dem Experimentis unquam Ita revelatis , ut quis de iis iudicare libere , &prudenter, queat. Postquam enim Auci Orum antiquissimus omn1um Moses tradiderat, in primo creationis rerum tempore Spiritum D E I incubantem aquis praegnanti virtute imbuisse corpora, vetustissima Phoen 1 cum
aptistia Aquam statuit principium corporum. Inde & AEgyptiis eadem doctr1na placuit. Qi iam Thales Milesitus ab Iis Graeciae intulit. Unde & ad
Chemicos dimanavit. Duo hinc simplicillima tantum agnovere Helmon tian1 , Aquam scilicet rite defoecatam ab omni foece , ab Omn1 heteroge neo , & Argentum Vivum penitus liberatum ab omni alieno, & a labe ad haerentis sulphuris originalis. In quibus simplicitas major foret, quam in1pso Auro. Ipsium autem Mercurium quidam asseruerunt esse prosapiam Aquae, ex illa ortum, in eam iterum ultimo resolubilem. Hinc Aquam nutrimentum habuerunt catholicum , unde alerCntur omnia ; quam iptiam ars nulla mutare ulterius posset, sed sola creatorum seminum innata facultas.
hiis ii iiij. Quintam in Aqua proprietatem appellamus Lenitatem ejiisdem. Qitae adeo in illa mitis habetur , ut Aqua , reducta ad calorem , qui in corporis,umani vegeta obtinet vita , & dein applicata iis partibus hominis , in
quibus sensus locatus est acerrimus, non tantum non imprimat doloris pes
ceptionem , imo Vero ne quidem sensum in iis producat alium , nisii qui
ab humor1bus natural 1bus & sanis hominum organis imprim 1 tur. Si enim membranae Ocul1 co eae applicatur , qua VIX alia quaedam pars accuratius acria per enatum doloris , aut molestiae , aculeum , distinguit , nullam nequidem molestiae insuetae notam exhibet. In narium membrana , nuda
tis fere nervis contexta , nihil prorsus ingrati profert , neque vel ullius novi odoris sensum excitat. Qti in imo ad nervos phlegmone tensos , &tam acerbe levissima de re dolentes, si molliter apponitur, nihil quidquam tormenti exhiber. In exulceratis , crudis, quemcunque , vel levissimae rei, attactum mollissimum refugientibus , partibus irritat nihil praesens calida Aqua. Caetera quid dicam ξ cancri exulcerati nervos nudatos , & semiam-besos, calida fove, mitificabis doloris acerbitatem , non augebis ; ubi in terim alia quaecunque imposita dolorem exacerbant. Non exhibet odorem naribus , non saporem linguae , nullum oculis colorem , nihil sensibilis nervis. In humoribus nostris pars habetur mitissima omnium, si compar tur cum omnibus aliis , ne oleo quidem nostro excepto , cujus vel blandissimi solus tamen lentor insueti quid , & submolesti, nervis asplicat. Inter Clementa vero , quae ars de humoribus iterum elicit, Aqua sola lenissima, Dura si fuerit, ubique cognoscitur. Denique eximiam ostendit blanditiem suam , dum omnia acria corpori humano dilutione, quae est sui liberalis
permistio, privat ingenita ad laedendum acrimonia sic, ut pluri Aqua di-