장음표시 사용
31쪽
HIERONYMI CARMDANI MEDIOLANENSIS,
opus DE SANITATE TUENDA.LIBER PRIMUS.
cur disciplina tuendesinitatu rit regieeiff. cap. t.
Ni M va st o tametsi multa de hac ditaplina, clarissimi uiri. scripseri ni, Hippocrates siue Polybus ec Diocles. toti alij,de quibus alias actum est, multos tame habent
contradicente plurimos uero contemptores,atque ij diuersis causis inducti este uidentur. Prim quod omnes qui artem medicam nullam esse putant, quanto magis sturgente necessitate salutem negligunt: inter illos retro res supremi ieius,lentam spem,tam logam , incertoso uentus parui facere debent, quinimmo tam pauci hoc ariumento elidere, imo excludere curam omnem tuenae sanitatis nituntur. Alijs uisum est,uelut Plutarcho dicenti. Praefinire autem oportet quantum sanitati sit incumbendum, necue illam exactam curam probo quae ciuilia negotia abrumpit,reipublics inutilem reddit,con- Tria uitae templationem tollit, ita suavem eius usum efficit. Tria enim haec iure uitae praei praeferenda. lero,stirpem, patriana,sapientiam:ob id consuluero ut qui principibus aut reipublicae mancipati sunt,aut scipientiae studijs,a uoluptatibus quantu possunt abstineanu tempus id,quod superest ualetudinis praeceptis tribuant. Manifestum est autem maiorem partem horum ad uoluptatem facere: Decubitum super te. tiam, deambulationem, equitationem, piscatione, musicam, confabulationem amicorum,a cupium,gemmarum intuitum,historiarum lectionem,lusum turriculae,&pili colutimando voluptates quoque, quae a corpore per corpus exercentur, uelut cibita potus: Sc quae ab animo in animu resiliunt,ut copi tationes iucundae, gloria Dei, amplitudo pulchritudo coeli, mentium ordo, si endor immensi is, quies sempiterna,immota in infinito,immensitas ardens, iustitia, gaudium, tranquillitas, beata omnia. Non ergo sapientiae studi j non reipublicae utilitati, neci re operibus deerimus,si tini id iuxta fabrica, uelut in idibiis officia tribuerimus. Fabula illa mihi arridet, leonem cum coesisset omnia animalia, asino tubicinis imposuisse munus
lepori cursoris nuntiq. Male ergo Galenus ut seruare uidetur uelle Resbublicas. artem palaestrae potius docuit quam tuendae sanitatis, sed dum nimis postmodum incumbit noxae miscitationis,nec uni, nec alteri satisfacit,illos enim laboribus poriculo febrium exponit, cum praecepta sanitatis tuendae periculo uacare debeant. uel si muneri coicincta sint proprium habere, ne I resula, uelut si cogaris exercem antea dormias, edas parii solidis nutriens sine potu, si uigilare nihil cocties,aut uuas pastas grandes, postquam uero periculo aut morbo te obiecit, no curat ut milite ied ut oeconomiam diuitis Matronae. Qui uero fastidiunt haec praecepta, alij abstianae nentiam damnant. elut Alsonius Reoragonu,qui cum auetisset a sene x Cantis Aruo norum uitae genu dixit:Mallem mori intra decem annos (nondum uero excesse,n ,. rat quinquaginta)d peruenire ad centu Gim hoc uiis genere: digna uox Reee sed non hominum.qtianto melius dixi il praestabat hanc tantam curam pro si a s sapientiae, aut uirtutis, suam uitae collocare. Sed his Alosus Comarius Patritius venetus pulcherrime respondit, quinimmo etiam acerbe arguit delinquentes eo libello,qui in omnium manibus est. Alij dicunt nihil proficere sole rem, cum omnino
32쪽
omnino moriendum sit. fallunturhi,nanque interim uiuinitis, dc si uera sinit quae prodit Atilioteles,sine dolore est mors naturalis,uel ut Boetius ait,
Mors hominum fae ix qua serendulci Misantium is saepe uocata uinit.
Interim etiam descedentibus melius consulere possumus,uerum graue est quanto frui licet tanto diuturna expectatione cruciari, tum pCecipite quod uix uerisimile est posse mortem este abii, dolore, longam expectationem eam tollit Muciae reuitae suauitas. ipsius mortis dolor uel nullus erit, ut ille ait: uel exiguum tollit ira,
ob idcquoddam nant in Sylla praecipuum fuit felicitatis suae fastigium. Ex iracundia m in mori cum nihil magis milites accendat ad pugnam qu ira 3 furor, ut de Etheacle oc Polynice,uth Uirgilius testatur dulce est. Rursus suidam obinciunt quoa haec scientia sit impossibilis homini, ides indicio ob fio
patere, qudd nullus eorum qui ad centesimum peruenerii ni annum,ei operam dedit siquidem nem uidebis medicum centenarium nem centenari ima medicum, ut
Galenus hoc ipse aperte fassus est: nam medicum uix octuaginta annos superasse, Grammaticum centum attigii Icrusticum etiam excessisse:et ego quidem uidi liortulanum unum,pistorem alium. Plinius recitat de stillone Bononiensi . Nihil ergo proficit haec ars.Qtiibus respondemus aut male traditam) horum causa hoc scribi mus opus: non quia non iuuant, quia male tradita sit, sed quia solis in male traditam ut dixi scribimus opus. Cur autem non uiuantianditi, alia causa est, scilicet quod omnibus quidem tradita disciplina utilis est, sed no quantum debet,consert, re experimentam sui praebet: nam in ualidis propter naturam, in mediocribus ob impersectionem artis et obseruationis prsceptorum non satisfacit tum propter casus,at natura plus potest quam ars,oc integra statua quam refecta. ru ergo qui ad summum bonitatis peruenerunt,ni casus obstent,uita longissima est, in qua natuta plus potest quam ars inal as, relicet medicos non consulant, naturam tamen ducem habent eorum loco, qui parum fidi in limpediti, uel ingrato labore nil conferunt' omnes etiam hi quandam normam uitae sequuntur a sexagesimo anno: supra dictum est autem ab uno cuncta proficisci, de quod consuetudo maxime diuturna ex pluribus unum facit. Sunt etiam qui cum ualeant, omnino negligant huius disciplinae usum , quod dum ualent, inutilis sit hic labor: cum in morbum inciderint curatione indigeant, in medio spem proferendo transigunt tempti incertam mittatione horrent, exemplum multitudinis, quae perperam agit, magis sequutur quam res, ideo ad iudiciuutiam reuolusitur in his, quae ad ratione W sapientia spectarent .ltam errat N eum eratoribus commoriuntur. Sed si lentis prius morbis detineantur, refugiunt ad medicos,Sc licet haec sit pars tuendae sanitatis,illi tamen ob locum ad curativam resertit: multitudo autem errorum non efficit consuetudinem, sed praeuaricationem, meliori ergo in statu deinceps ars tuendae sanitatis eri hut homines intelligant elle magnum donum Dei.
De Errasit exerceruium 'tem. - . II.
Icut in foecundo agro multo plures ' incultus maneat herbae, & inutiles,
etiam uenenos ec maleficae,quam in sterili oriuntur, ita selicissimis ec, egionibus atque temporibus, uitia plura, Sc deceptores, ac homines improbi,scelerati,tumi imperi ti,abundant: multo maiore numero,ac flagiti js, pernicion humano generi,quam dum mundus adhuc nouus erat, oc multis commodis destituti homines laborarent,& in speluncis ac cauernis adhuc habitaret:Et ut ille dicebat: GIndem ructaviema uo. Nostra aetate floridissima este omnias qua ulla unquam alia nemo dubitat: cur ergo miramini, si dum bella geruntur, at a m ditantur implicitis prineipibus squanquam optimis ac prudentissimis maxima labes ementitorum artificum , ae qui diu iplinas, tuas minimes ut auerin nedum nouerint, profiterentur, effetitet Omitto nunc diuina, cum Heliae tempore coa-
33쪽
eius sit se reponere contra quadringentos prophetas uitae euidenti periculo, sub rege etiam parum ei amico boni publici causa,veniamus ad propria: Non ne Hippocrates de hoc iupitur,ut inceperit librum de ui ctu in acutis, sic: Qui Gnidias apae Ellatas sententias scripserunt, recte quidem scripserunt ea quae patiuntur aegroti. Dae uero ante medicum discere Norte aegroto non reserente, plera 3 dc quae ad conie sturam saciunt,omissa sunt.Quomodo uero curare oporteat in his aliter senatio nec laudo,quod paucis usi sint medicamentis. J Demum concludit: s Siquidem haec bona esten Let morbis,quibus exhibenda iusserunt conuenientia, magis forme laudanda.JEt in libro de lege Duo sun .scientia,& opinio, quarum una icire tacit,. altera ignorantiae causa est. medici nomine quide solo plures, re ipsa ec peritia pati Ne nom ' quod medicina male audit. J Plura sane dicturus, ac de hoc conquinurus, nisi M pi rei, re incommodum scribendi obstitisset. nam ut Galenus testatuo plerag nondum C repagm uulgato usu chartae, in ligneis scripsit tabulis, multa tamen sparsim scripsit, in quibus errata exercra tium artem arguit. At Galenus quanto plura contra hos nebimiones modo reprehendens illos ina peritis,modo conti imacis alias prodens eorum homicidia,non raro conqussitaboc grauiter de temporum suorum praesertim aulicorum mori biis de Principum socordia: medicos etiam arguens beneficii, usque adeo impatiens imperitiae, &prauitatis illorum, ut non hium ex propositio in aliud propositum praeter decorem resiliat uerum libros omnes adeo his contentionibus repleuerisivisastidium non leue etiam his,qui illius nomini addicii sunt, lai danti ordinem eius,styli elegantiam, doetrinam,subtilitatem, ac caeteras uirtutes, pariat. immoderata forsan illius reprehendendi uoluntas, oc dicendi copia,sed longe immoderat itior fuit eorum quos reprehendit ignorantia, stupor, si agitia, atque imprudentia. Itaque merito mihi conqueri uideor de quorundam hominum ergat me acerbitate,qui quod Galeno tot in operibus licuit, de eo mihi duntaxat uno aut duobus uerba facienti uitio uertant:cum longe plures, ec grauius,aetate nostra, quam Galeni temporibus peccet. Hominum genus hoc ipsum natura inditum habet,ut malit sibi bene esse, quam alteri Quapropter cum iam usu inualuerit,ut opes pene suspiciantur solae,merito factum putet, ut authoritatem simul ac peciminii
quissim quaerasii deo qui nes bonis artibus imbuti sunt,nech ingenio ualent, ad dolos oc flauitia confugiunt. Etenim illud inoleuit quod Satyricus inquit:
crumnibus Abeat hortos retori min M. Aroentum uetus,et flantem extra pocula
Quibus accessit unum illud,de quo queritur Plinius, oc sane merito reprendem 'lume rei dum A detestabile,sed adeo iam uulgatum, reuerissimum, ut in adagium trans 5 et bomlaxi rii:solis medicis licet homines impune occidere. Irrepsit interim occiuo alia me
tendi omnia bona stib magni melicitatis nomine. Eruta sunt antiqua Galeni uolim mina tum aliorum,Aldi Manuth Romani uiri insignis tradustii graece scripta: statim anitere periti Laurentianus, Leonicenus Copus, alij, medicae artis prose res,qui tam luculenter ea latine uerterunt(ut elatinis libru de senectutri ut in Grat, cum sermonem uersa potius existimes. Eloquentia, sensus proprietates, lepos ita transerunt ad nos:cum statim Grammatici irrepserunt sine iudicio,sine artis cognitione, sine peritia qui reprehendant v meti pro maera, . epoua proh ora; r, rem ultum referre, quod quis dicat huius notitiae esse quandam artem, ac huius artis quandam notitiam. Extra aleam ambo sunt medicinae, nec quicquam ad aegros conserunt, imo impediunt, ut Auenetoar dicit, imo grauiter reprehendit. Qi iam tum uero intersit inter omnia, dc omnimode nihil mam si ad Deum, utrumque u tum, si ad homine utrum p salsum: nullus enim omnes res nouit, ned unum tantum omnimode.Ergo primum in lectione constituenda non litterulae inspiciendae
sunt sed quis sensius magis ad altem pertinea; quis uerior st: si secus feceris, perieulum est ne simul in rem pecces ae in hominem. Qualis etiam sit phrasis aut horissimiliaris:&ut collu stationem Grammaticorum circauribula effugias hortor. Em
tam paruo commodo,quo ec quanta euenerint detriment accipe Primum ut tu
dices artis sponte eligamus auis iunaros, cum lui consulit litem de re uestiaria ad
34쪽
uestiarios relegent: secundum adolescentes ad puerilia studia reuocemus, cum ad Philosophiam ec Mathematicam prouocari deberent. Hic mos antiati oririn, haec praecepta Platonis, Aristotelis,Galerii. Sic ueteres illi prosecerunt. Non ne dixit Hippocrates Uita breuis, ars uero longariluerit Plato in Aegyptum,nouae doctrinae comparandae causa: non ostendes uerbum in toto Platone Aegypti acu. Nectant libri Gricis a barbara sapientia:at nunc, cum transiuilerint etiam fabulas, no rimus contenti duabus linguis, cum maioribus unica satisfecerit clesto contentus, uel libris,uel lingus peritia, uel doctring cognitios leuio: imitemur laydr Nicos, qui cum uentrem hibeant humore plenum sitiunt tamen in dies magis: sint craecae lit tersemolumento Grammaticis, illustribus uiris ornamento. in Paulo lettio erudiationem suspiciebamus. in Leone decimo musicae peritiam admirabamur, in rustico resistemus, in medicis despicimus Modus tamen di modestia unam quamque rem . iesicit decentem,honestam,oc laudabilem. Horatius:
Graecis ingeni iv,Graecis de ii ore rotundo Muti sequi.
Sed aliud longe est pulchre nil fari,ae recte agere: quinii rimo ambo pr aestare nomo facile potest Propterea ne malesuidem egerunt ciues Mediolanenses,qUi mri- nus hoc in nobiles tantum transtulere. Qiiod, ut inquit Aristoteleg, Nobilitas a ma N
iorum uirtute cum ortum habeat,uerisimile est descendetes eis assimilati. Hoc au mmorum tem duntaxat obseruandum in his artibus, ac negotiationibus,qu. edeteriores ita
ciunt homines, e quibus ex consesso est medicina, ut Conciliator ait. Merito igitur Potentes plectuntur, qui ineruditis fauent. Id uero accidit, quod quilibet maiora,recitδ,ae cum uoluptate quaerit potius, quam contraria iis. Nebulones autem haec omnia pollicentur,re ut ait Poeta: Promissu diius quili ut esse pore'. Sustinet morituros in spe, donec intereant, cum hora adest, aduocant colluta- rem,qui omnia laudex imo extollat. ita demiror de Galeno, qui Thessalum accuset, quod sex mensibus polliceretur docere medicinam,cum nostro tempore una linea
Blanditiis primo,tum post spe certa salutis, inde collutare strenuo Hanc eleelio Nota.nem lavent ipsi eruditi contumacia,indignation nimio amore studiorum, negle ictu omnium, ut in responsis imprudentes,inornatu incompti, in aditonibus inepti uideantur.Ergo mihi iam nunc accidit,quod Comensi cuidam uenandi studiis nomis auido,qu dum capream se statur,inter montes ei ueni ut nulla arte inde retra,
hi pollet, frigorem de fame interierit: sic mihi ut medicorum turbam iri itauerim, confusionem j negotio intulerim, ex qua non facile possum me seruato pudore explicare,praesertim quod de illis non conqueri, sed ornatus beneficiis eos laudare
tenear.At ego solum id Centauro osseram, odi illos, qui ctim possint communi commodo bene habere malint ob pertinaciam qtiadam no minus stibi ipsis, quam aliis male consulere. Ita ae duo alias privsidia contra lianc labem docui, ne quis admittatur ad hanc artem, nisi Mathematicarum fuerit ualde Peritus. Voco mathe- milud Astematicos, Geometriam, Arithmeticam ec notitiam cursus astrorum, non genethlia--.desu. cos, Ceterasm minus constantes suturi cognoscendi artes ingenerant enim ueri talis amorem adeo strinum,ut qui profitentur illas,mentiri nesciant. Alterum, ut ne
cui praemia numerentur, nisi qui rarum seruauerit. At dices, durum, in iusium, ecincommodum publicae utilitati : sed ea optima est, quae eluribus longe utilior est, quam damnos item quae exemplo incitat alios ad recte agendum, demum quae processu temporum utilior euadit,cuiusmodi haec est. At nunc tertium subiun- gam,scilicet ut non uerbis imperando, sed manibus tra stando, Chirurgorum ino. re, aegros curenhmedicamenta secum deserant. Primum quidem apud illos peritus ab ignavo experimento dignosceretur, non sallax pharmacopola turbaret opus, no uerbis locus e haec tria auxilia a ueteri medicina deprompta sunt, ec Hippocratis,ac Galeni etia testimonio cofirmata ita Aegineta Sc Oribasius eam exercuere re apud Arabes Albucasis,& Rasis est Aueetoansic disciplina dignitatem, artifices utilioritat praestantes uiri toruscisi retinuerunt. Paciscebant lix etiam antiquo
35쪽
tempore cum aegris de pretio,ut diligentiam ipsi, aegri spem de eis augerent. Graire crimen ob tam paucorum hominum i a stionem, tot innoxios oc bonos poenas emtremas dare,patres filiis, fratres iratribus, maritos coniugibus, pupillos parentibus, respublicas defensoribus spoliari, alm in simul unum quem V ut magis ornamento est ali decori mortalium gener per incuriam N improborum scenis nobis eri .pi. Qii in quod etiam Galenus dolet uicem aegrorum, ostentationem medicorum, infelices progressu modo rogat Dei auxilium, modo desperat contra tantam n bulonum copiam,deplorat sortem,narrat historia fletum discipulorum, poenit ei: tiam j illorum. His rationibus disciplinam admirabilem in contemptum deduxere: ex utilissima,damnosam, ex pia dc ossiciosissima,bonis plena exemplis, honesta, decora,effecere detestabilem,matoriim ec miseriarum fontem, falsorum prostabili otii se illius titulo uendi carunt ingressu cum ornatu decoro, comitatu tiplendido. inportam im Audi Historiam brevem. Erat medicus Mediolani, qui ut imponeret ciuibus m ia. dicis, implebat aegros usque ad guttur, ut nemo euaderet, curabat nobilem quendam,oc admonitus saepe a quodam medico amico meo, ut modum aliquem tantae repletioni poneret, non paruit, sed irrisit. paulo post cum uideret illum effare ani mam, conuenit medicii a quo monitus fuerat,dicens: Ecce nunc est occasio in qua cuperem te mihi socium habere, oc ego libenter, imo libere illum tibi concessurus sum, ut possis ut uelis curare. Tum amicus meus inquit: Ut scilicet quem tu per misit,uideatur a me septilius. Dicebat ergo si recepissem,& nutrivissem,socium iam lebat homicidii,si subtraxissem,necis mini causiam imponere. Ergo trec sunt miram
da huius artis exepla,inclyti artifices, successus Urniciosi, mirabilis stueor, sed ut de oriantur, pauci norunt. id ergo mirum et o nimis ambitiosi frustra olaciunt
quid proficiam cur ab initio non patiuntur uocari,an timent quod ego LXXV. e metuis annoru o Urbem cursitem et in curando tota uis est in prima die, ut serues in contia inprim die. nua obseruatione,& haec gloria est.dicetis quis tu, nunquam ne erras et forsan non.
Herophilus cum nihil se scire testatus St, multo melius squanquam prior etiam teste velatio Anatomiam tradidio quam cum tot scient is Galenus. Sursimus in sali,erramus iii scii, profitemur quae non didicimus dum* de pluribus gloriamur,
tanto in pluribus nos fallimus,alios euertimus nostris erroribus: haec est misera sci-Mis ramo . entia mortalium, imbra uana. Quaeritis an cum fis sciamus aliqua: an Mathematitata, stire. prorsus inanis sit, an simus omnino Pyrrhoniciet non, absit: sed faber ii natius
iis. arcam melius conficit,quia scientis expers sensibus utitur, ratione ac iudicio e rum, dum mentem non diuidit. Hurabis intraris minor est a/singula se se .
Dum non confidit in uanis disciplinis neque tumultuatur in uribis, nequeam bitione stringitur, recogitur,ueritas illi brachium es &meta sensus experieti ai or me dicium. Sic nos sensibus de rationi firme innitentes, artem sanitatis Deo dante nonuci eam. falsa sapientiae professione aggrediemur. Medicum autem eligemus ministrum naturalicis moribus probum,quod ex familiis a quibus ortum ducit, atque maioribus conieetaberis, tum uitae illius historia, plane ueritatis amatorem, contemptorem quasi honoris de diurni quaestus, paucorum uerborum studiosum,humanum, prudentem , uitae admodum frugalis, boni iudicii, gratum, misericordei aetatis ultra quadragesimum annum, qui rem ut se habet doctrinarum sciat, in opere sortiin tum, re minime auarum,nec parata medicamenta in officinis tenentem, cum pha macopolis participantem: atque ab illis maxime caueas, qui se nouam artem medicam lingunt, atque adinvenisse profitentur,imo sipretis diuini Hippocratis, at 3 liorum ueterum medicorum dogmatibus,ria o Marte medentur, in quicquid dis in mentem uenit, absque alia ratione ac methodo exequuntur in perniciem humani generis. nec pariam damnanda est illorum arrogantia, qui falsa licientiae prosessio- 'Nec ne steti, contra Hippocratem omnium medicorum absque controuerita prinem ea camn pem, scribere audensi eius; Aphorismos, in quibus diuina illa oracula aurea di-P- cta continentur, ti bis corripere student, more grammaticorum,nec ullam etiam diaetandi rationem struant, modo aegrotantes rumio cibo iugulantes, modo oua,
36쪽
carnes,dc uinum etiam in febribus aculis exhibentes,ut mulierculis, alijsj assistetibus placeant,blandianturve, solum sibi prs oculis lucrum polientes: modo nimia inedia interficientes: tanta est istorum imperitia. At dices, cur aliqui in horum manibus ita male curati evadunt illos me hercle Dei beneficio, non medici male meis dentis opera,in pristinam sanitatem fuisse restituto existimandum est.
Amuero ne uideamur potius uelle struere dogma, aedisputare, quam
humano generi consulere, iam diu factitata est contentio, ac quaestio, de ualde celedris iis p ad iurgia adeo acriter, an prandiu coueniat esse maius
cccna: Hoc primum exponetur tam utile mortalibus,quam authorib. e se uidetur, cum tamen non multum boni in se contineat. nam primum quaeritur a
uobis clari uir an alterutrum fit uerum et Si unum iterum est, alterum est falsum,Scaui falsiam tuetur, si ipsiim sequantur plures, magnum hominum generi damnu aseri,sii etiam pauciores, sed huic ignoscamus, est enim humanu errare, os in multis, ec in maximis: sed hic praeter id etiam in errore uelle gloriari, amicis uelle nocere,id etiam grauius est: sed grauissimum, atet intolerandum, iuelle finem asseqtii,qui nul lus es .nam omnibus uelle conuenire prandium coena plenius, absurdissimum esticum aliqui re multi nullo modo pranderent, ut etiam tempore Romanoru: quod di Homerus,re Martialis longa testatur sene uerborum in eo epigrammate:
Prim salutantes atque altera detinet hora. Exercet raucos tertia Cauniori. In quintam uanos extradit Roma libores.
impera extructos framretiora rores.
Antiquo tempore postmodum qui luxuriose uiuebat, coenam trahebant sere ad mediam noctem:erant enim magni comedones,atcb bibones, qui modesti,decima uacabant alijs negoti js: unde subi jciumra libellor decimael Eupheme meorum. Nec amplius uso ad eande diem sumebant cibum,ut lurcones,ab octaua noetis ientaculum sumebant, ut satyricus, Exul ab octaua Mariis bibit. Fuit enim magnus comestor, Sc bibax,cum riisticus esset, nec quicquam boni nisi saeuitia, ambitios immenso in aliaritiam ordinata, qtiae
postmodum in gulae luxuriam. Ergo ad propositim non omnibus prandere expedit,& hoc clare Hippocrates in libro de Uictu in acutis docet. Sed reuertamur ad rem . Uerum o generose putas ne serio, expedire omnibus coenam prandio coapiosiorem nam de prandio nimis fortes insultus: si non esset aliud infantes uentri culo ualde laes,aim imbecilles quier cursit arvier totam Urbem cogutur, te admonere poterutosi affirmas,tam ostendam non esse uersi, si negas, quare uis tueri quod falsum esse non ignoras in perniciem humani generis, in mortem amicorum, prodendo etiam illos, qui tibi dunt: At cum neutra pars possit esse uera generaliter, cur generaliter quaestionem introducis amabo ob inanem gloriam Neque uos late primum quod habenda est ratio cosuetudinis,longittidinis interualli, utrorsis negotiorum agitandorum, dc aliorum quae uisa sunt, animaduersiai ante ab antiquis. Venio auea quae illi nonatti erunt, de discrimine facultatis uomendi pranium facilius,quam coenam, dc illud praetereo,an dubitatis, si quis rutam edere u lit de ueneno solicitus,tutius S minore noxa non seruirus sit in prandio,no in corana et Idem de caepa,de uino potenti ac multo.nam cum in die os pateat, calorj diei auocet,&homo sibilaueat, insin minus laedatur ex prandio, quam ex coena minitio modo nimis saeuam necessitatem cursitandi per Urbem cum in coena tetri illi ua ore acres,torridi,amari,semiputridi,aut etiam putridi, maligni laecales, uenen , quales iungorum,at 3 alliorum putrescetium a uim ira storum, attracti a iecore,
caput petentes remissi per asperam arteriam in pulmones, noxam in his quatuoin i men
37쪽
cerata in actio tu in meditanda
membris (dico iterum iecur, cerebrum, pulmones ac uentriculum irreparabit in non gignunt, laborabis ex eo tribus mentibus, primum inde oborta febricula, ex eo tanquam ex pomo Quod fortuito ederis, mortis nomen, pomum, & multa alia
innoxia 5c calumniam habebit, nec praeteream, sed suo loco dicetur,quod in eius modi accusatis Galeno teste cucumeres, re pepones, re inretiis nonnulli alij continentur, sed hoc locum hic non habet. Quis ergo tam impurus est qui haec non ut deat, tam stolidus qui contemnet et At contra, edere propositum est ciuiliter pus nam aviculas,oc acetarium ex radice hieraci j,Wborraginis (quanquam lite non gnorem rursus cum paedagogis excitandam pugnam,neque magis Galeni aut uerba intelligunt, quam lyrae sonum asinus,etsi ad modos saltare uidetur, quemadmodum referunt de Ae t ijs Cain) tum uino mediocri diluto, cum semipyro astato, re de omnibus copiose melius habituru ad robur, re ad bonum habitum, oc hilaritatem,ecstamnum,ac cibi prandij appetentiam, tuam eiusmodi cibis uesceretur
in prandio, cinnam retem exilem faceret, aut non coenaret,uel grauiorem faceret:
Non te ergo melius fuisset instituere quaestionem, quae cuiv magis expedirent in prandio,& qu. Tinctaria r& quomodo, Sc de ordine ciborum,ac primaratione, im decolle una per exemplum de singulorum uidiu. ii militer in confesso istaracem lamnum prouocare, desiccam tamen ei P. Princeps enim quamuis tria illa saciat capita tamen in singulis calidam ec siccam esse affirmat, Graeci calidam es le t erunt, non audent siccam,an laumidam appellare. Qito modo si sicca,tamnum de potenter prouocat: Qtiae qii aestio de innumeris quos alijs est: ut iride,aloe,amomo. Sed dices Graecos nona inrmare et nunquid nil interest, aut uel parum hoc scires Numquid idem est somnus qui a licco,& qui ab humido, & ita de emollientibus. dispoream, si non melius sit nescire,quam scire. Ecce uidetis in minimis, ac quae sensui psi sunt manifesta,quantum intersit scientia per caulas, & diligentia ac peritia in actione: effectius enim a natura semper ijdem manent, causiae duplices sunt,ec ambae mutantur in nobis, & has disponit medicus: aliae in potestate aliarum causari S de his medicus non potes disponere, sunt ancipites, fauent quandoq , quandoque impediunt, ses haec inpotentibus sunt rariores, ibitur causarum tortuit Pruna obiecium non officit huic de optimo medico disquisitioni: talum ergo medutetur haec quatuor praecepta. Sed primum est commune omnibus humanis aistionibus,cum duobus se itientibus,scilicet quod omnia haec mortalia sunt uana, idonon debet propalari: et let enim praeter propositum , oc malam opinionem de se posset in hominum mentibus in generare. Secundum,quod uita humana es tremis lis reti,composita scilicet ex uaculis saepius iteratis, oc pene similibus, nisi quod aliae sunt integrae,aliae fractae.Tertium,quod omnitim quae eueniunt hominibus ab inictio,sunt uelut ortus plantarum, exiguus & imbecillis,& ideo semper, sed maximetani en id est, a principio debere hominem omni studio diligentia,sedi ilitate, industria,non solum animo,sed opere, Ac corporea etiam actione illi incumbere. Qua ratum est proprium medico ideo maxime ad illum pertinet,& ut ei operam det quoniam ea quae sunt circa aegrum,in tria genera diuiduntur, in illa quae ad artem pertianent: ec haec sunt duplicia, alia quae sunt in naturae potestate,&ista sufficit scire, alia citiae sunt in nostra potestat Coc ista debet non solum scire, sed praestare, alia in acere dentium euem nec ista conuenit negligere,sed sufficit ut re ste coniectemur. Muitum autem necessaria diligentia etiam in minimis, cum haud obscurum sit ex illis maxima derivari,oc induuna hominis stippi et non solum instrumentis quae parantur,uerum ostendit curam superfluam illorum parandorum, cum abh eis aetioliam melius perficiatur.Miraris, scdices, quomodo quod tam diligens eu experiuasit artifex, ut semper optime operetur,quod cum tot illis instrumentis,alter cere non potest, ut in scribendo multis ex partibus apparet, primum in notis, penna Dim diuisione,oc moderatione, in tradendo pumice leui,& candido minuto, ae craleritate manus, de leuitate in reponendo ne dispersatur, astricatione ad partem eandem clim charta candida, remolli, in restituendo litteras modico atramento,
ta sensim, ecconstanter, sedec in hoc plus uirium est in opere, sicut in missus
38쪽
tiliis huiusmodi actionibus apparet. Ut uero iam incoeptum sermonent ladem ab-
solitamus, ne a nobis propositam, oc a multis ut diximus agitatam qu(stionem, ita imperi e stana derelinquamiis:quamuis enim eius finis nullus sit, per se ac simpliciter consideratus, comparate tamen constat assequi polle SP ad modum necessarius erit, ut nos probare intendimus. Cum nanque natura hiinc sibi scopum constituisse iudeattir, ut quisque per totum eius tritae decursium, nutrimento indigeat, ut em risisto halatam assiduis fluoribus substantiam reficiat,atque corpus continuo alat, foue--eo,straatd evaporato enim assidue corporum nutrimento per insensibilem transpira , tionem ex sententia Galeni, nisi continuo, loco difflati, aliud suggeratur,quo corporis sedes repleatur, breui corpora uiribus propraas ct facultlitibus destituta, cum amplius sustentari nequeant,concidunt, atque collapsa pereunt iccirco sagax natura iacultatem conseruandi ei praebuit, uentriculio os coiistituit, ut facta ab exti mo corporis habitu ilictione quadam uel licetur,ac ad se alimentum rapiat: cum c enim ita uellicari,fugien sentiat eius animalis facultatis potentia, neruosis illis partibus innata, nec moleuiam eam ferens, subsidium sibi ab alimenti ingestione persi, quod consectum postea in reliquas corporis partes disti ibuatur. Uerum si in cibhi, potus; assumptione nullus seruetur ordo, nulla eorundem qualitatis, quantitatis una iove temporis,diligetia adhibeatur,nemini dubium esse reori quod qui in his aberra dinmanifestum inde reportabit detrimentum, sicuti optime docet Gahi , tenus in libro de natura humana,nec non Sc quinto, ec sexto de tuenda sanitate, & multis alijs in locis, nec in eo disputandum arbitror, imo potius ratio inquirenda, ne modus indagandus,quo quisue ab huiusmodi erroribus se uendicare possit, habita consideratione aetatis, temperamenti,consuetudinis, ex huiusmodi, ut insta patebit. Cum itaque eadem die his capiendi cibum ab omnibus fere gentibus recte constitutus sit usus, atque a celeberrimis tam Graecorum,quam Latinorum medicis approbatus,quos constat de prandio re coena sepe in suis scriptis sermonem habuisse,imo dixit Hippocrates: OSemel tantum in die cibum assumere,corpus ema. ciat,siccat aluum sistit.) Ideo merito Quaeri uidetur,nunquid sanis coena prandio
taberior est e coveniar oc quamuis circa hoc complures inter se contendanhnos ta men,ne in re tam clara tempus conteramus,eam breuiter abhluemus, dis prssertim
cum constet, communem tam Hippocratis ac Galeni, quam aliorum illustrium do octorum sententiam esse, quod prandio cinna uberior esse debeat, licet non desint T. qui potius Hippocrati de Galeno contradicendi causiquein humano generi consulendi, oppositum probare nituntur: dicentes, prandium coena copiosius esse debere, eo, quia in nocte re somno calor innatus in concoquendis humoribus erudis totus intentus est, quare si plus cibi in coena assumatur, retrahitur calor ab eius opecatione& humorum crudorum concoctione, cum non possit duo una facere,ci-hum uidelicet,& humores crudos concoquere. Quae ratio Mam absurda,& a ueritate aliena, unusquisque,dc si mediocriter in Hippocratis 5c Galeni do isti ina uersia.tus,cognoscere poterit:qui uolunt Prima Aphorismorum,quod hyeme,ac insoni nis longissimi tanta fiat ad intra caloris innati copia, ut peream ne dum uentricuit, sed iecoris quo* ac uenarum cqncoctio, ec totius corporis nutricatio, & omniuexcrementorum uacuatio, longe melius administrentur. Inquit enim Galenus: s od autem omnia bene hyberno tempore in corpore animalis administrentur, te indicio sunt naturae opera sortiora: nam cibi in uentriculo concoquuntur, quoniacalor innatus plurimus est, de in somnis longioribus superfluitates expurgantur.J e rastra Subiungit quoque, O quod somni longissimi fiunt ob noctium longitudine, quod
re non parum confert ad naturales operationes, ob hoc igitur,oc concoelion ecsanguincationes,oc nutritiones his temporibus sunt pleniores. J Merum igitur sui thorum somnium,quod de clarius ostendit Hippocrates in sextum de Morbis Uultatibus, qui habet: t Euidenter uigilans calicior exterius, interius autem invidior tam eormiens e contrario, I supra quam particulam Galenus inquit: t id nempera eos 1 e apparet, quόd dormientes compluribus stragulis, ac uestibus, tum etiam capitis
hute mento, si stiuidus, ut biberno tempore quo circumfunditur, sit aer, ut oui interdiu
39쪽
interdiu uigilantes haec non requirunt. Quin etiam maior respiratio plus ealoris in penetralibus corporis collectum ei se testatur: perinde Sc concoctiiones in dormientibus emcacius,quam in uigilantibus fieri, non solum in uentriculo comestoruciaborum,uerum etiam humorum in iecore,& uenis corporis. Et sic abditas sedes in dormientibus calidiores effici signu est, cum a nobis concessum ec supra ostensum sit ingenitum calorem omnium in corpore concocstionum praecipuum esse opi cem. Isti ergo non leuiter mea quidem sententia aberrant, quod re Hippocratis omnium medicorum consensu sacile principis sententia patet, quarto Acutorum, qui cinnam prandio prysert,nec non re Galenus tot in locis allegatis,oc etiam initia bro de Dis Iolutio necontinui: ubi reddens rationem. cur antiqui coenam prandiori . accipie- praeserebant,inquit: OMelior horarii in accipiendo cibum est hora set iditatis, pridi cibiique n. pter aegregatione caloris innati in interioribus corporis,sed hora caliditatis opo melior. ret quod dimittatur acceptio cibi quia caliditas adris attrahit calorem naturale ad exteriora corporis, dc euacuatur ni, interioribus,dc debilitatur calor in interioribus
corporis ob indigestionem, S propter hoc est, quod antiqui praeserebant coenam
Pratidio, pra ripietes quod sumeretur plus in coena, propter aggregationem calo- ' 'I' risui interiora coi poris frigiditate noctis, Schinno, quia calor innatus in semia ' reuoca hir. J Patet igitur, quod tempus quo in primis concoctio per cunctas uni- iter si corporis particulas a a iuuatur est nocturnum, propterea quod somnus conciliatur, qui ec potissim tum a natura institutus est pro reiiciendis,resocillandisj dilapsis,ac diurno labore dissipatis spiritibus, oc eo magis, quia dum ociosa quiescit
animalis facultas,maxime si uim exercent opus iii talis oc naturalis, ec praesertim na, turalis lia c. Addas etiam quod inter prandium Sc coenam interuenire solent octo duntaxat horae,sexdecim licio inter coenam oc prandium succedens, occum nati ra plus oti j habuerit,rationi consentaneum est, ut no solum cibum perfectitas conis siciat, uerum etiam uentriculum puriorem dc a cruditatibus liberum reddat. Sed animium, plusquam excoquere in coenae usque tempus ualeat, uentriculus exone retur,ac nouus ingerat Ur cibus, cruditatibus ipsum repleti nulli dubium est, ex qui-
veniritali bus obstructiones, bres,inflammationes,abscessus, ct multa alia huiusmodi orta ob tractiom habere soleiit. Et ideo dicebat Galenus: O Crudo crudum addere quid deteritis: a Mariti pa- Excipiuntur tamen pueri qui crescunt, Sc plurimum caloris habent, qui calor cum lint. fundat iis sit in substantia aerea dca quea,humida nempe occalida,facillime defluit: iccirco necessarium est,tit pecomedant quoniam oportet defluxum similem Iesii biectae scibstantiae. Ubi enim id quod denuit, pluriinu est, quod uero influit,paucum,necesse est subiectam corrumpi substantiam linquit enim Hippocrates Prima Aplioris ortim, (Qui crescunt,quia calidam & humidam habent substantiam , i circo plurimum ab ipsis defluere necessarium est, Nob id plurimo ment Fimento.
alio ii in corpus absumitur. J Oportetnam palimentum, quod es axite corpore, bilios m. suppleatur. Ise his ergo non loquimur, nec etiade quibusdam alijs, qui natura ad-edum non se, modum biliosi sunt qui cum plurima abundent bile, multa in eis fit resolutio, atq;ram. cum ea in uentriculo cogi egetur,cogit pluries in die cibum assiimere, alioquin si uissima incurrui symptomata,quia bilis accenditur,oc dum effervescit, petit os uentriculi, ec dolores uellementes facit, quia pars admodum sensibilis est, oc syncope inducitur,si bilis multiplicetur,oc famis toleretur, de syp. etiam deincitur appetitus,
oc cibus positea cum assumitur in uentriculo corrume itur ob bilis admissionem,ecit '' multa alia incurrunt accidentia, quae connumerat Galenus secundo Acutorum, nec non&Princeps.Ideo tales phiries in die cibum assumere,ocante balneu, echias .eri nec exercitium coacti sunt, nec regulam seruare possunt. Sed ad propositu redeamus,Sc quoniam probauimus coena prandio copiosiorem esse debere, ideo uideamus nunquid omni b. conducat,oc plus cibi in cinna assiimere,quam in prandio: Sc quamuis uerba Galeni hoc testari uideantur, secundo Metho. dum inquius Somnus concoquisiuigiliae digerunt, J ut per somnum noctis alimentum incc na assumptum concoquatur,quod concoctum postea in die possit distribui per niuersum corpus, de a qualibet particula sibi propriu attrahi, at 3 asilinilari, nihilominiis
40쪽
minus habenda est ratio eorum,qui per longum tempus aliqua in consiletudines int constituti. Cum etenim consuetudo sit altera asci titia natura, ex consorsu om- con itidonium antiquorum,ideo non sine maximo comoris detrimento ea permutari pote- alter nautiurit,& praesertim repente. uelut clare descriput Hippocrates secundo Acutorum: INempe tum ijs qui bis ale comedunt, tum ijs qui semel, noxas oc infirmitatem parii intrepentinae mutationes: sui enim prandere iad consueuerunt,& prandent,sita tim infirmi fiunt, re eorum corpora grauia,imbecillia, di c. Et si super coenaverint, cidum ruetant,alui laeuitas eos exercet, uentriculus nempe praeter consuetudinem grauatur solitus resiccari, oc non bis tumescere, nec bis eadem die cibos concoque
re. Et paulo infra subiungit: O Qui bis in die cibum capere soliti sunt, si pransi non
fuerint debiles Scinfirmi nunt, , ad omne opus umidi: uiscera enim ipsis pendere uidentur, de alui egestio comburitur. J Et multa alia enumerat incommoda, quae ex repentina mutatione consuetudinis oriri pos Iunt. Quod idem Galenus in litto de Dissolutione eontinui affirmat, dum inquit, OEtiam consuetudo in eis addit magnam partem, quoniam qui consueuit prandere,oc remouetur,&est colentus coena, magnificat nocumentum sibi,&qui consueti sunt cibum in aliqua hora deteraminata assumere,oc mutatur ad aliam preter istam horam, declarabitur sibi hcc per
mutatio nocua, licet mutauerit cibum ab horis malis ad horas bonas. Mutationes ergo eortim quae circa naturas nostrasae habitus contingunt, maxime morbos faciunt. Et propterea nemo debet immutare consuetudinem, quando est antiquata,ec longa etsi dona non sindummodo non adducatur aliquid necessitatis ad muta tionem suam: nam consuetudo est natura secunda, sicuti memorat sapiens Hippocrates. JHaec Galenus. Ex quibus manifeste apparet, omnes repentinas ad incon sciet a permutationes maximam sanis laesionem asserre: de aegris enim alia est ratio.
In rebus ergo naturalibus suam quisque seruare debet consuetudinem,si longa fuerit. Dicebat nandi Hippocrates secunda Aphorismorum: s Quae longo tempore so. consueta sunt, etsi deteriora sint, insuetis tamen minus molestare solent.)Pulcherri mamo super his Galenus adducit ratione tam in cibis ec potibus, quam aere. nam et de ei bis inquit: OCum ex his stat habitus, acquiratur* similis illis natura, cum longo tempqre perseuerauerint, fiet etiam habitus ille similis nutrimento futuro, qua re faciliter concoquetur,nil aliud enirn est crico filo,nisi assimilatio: N quae assimi. V plata si inhiam magna ex parte facillime transmutantur, ideo familiaria melius con coquuntur,eab causa panis optimum praebet alimentum. In aere etiam siletidus desat cutim,di ita a frigore minus ossenuitur: calidus uero aperit poros ec meatus, unde melius dimatur calor,minus* aestuat homo.J Unum tame animaduertenduest quod Hippocrates loco praeallegato uidetur uelle, quod quandoque licea t ad insciet a permutari:quod nonnulli perperam hunc locum interpretantes,dicunt, duplicem este consuetudinem, alteram diuturnam re longo usu acquisitam, alteram recentem,Sc nondum in corpore conceptam, de hanc est de qua hic Hippocrates loquitur: quod tamen hallucinantur, nec Aphorismum intelligiat : quis enim igno rataiuiusmodi cosuetudinem, si praua suerit,statim permutandam esse,inesiorembeligendam et uoluit enim Hippocrates per ea uerba nobis significare, quod quan doque licet ad insueta permutari, nec quisquam ita se inui eius regimine restring ad ius Q. re debet, ut tantummodo cibis, potitius, atque alijs rebus non naturalibus bonis de electis,sub aequilibrio utatur, sed aliquado debet ad insueta transire, ne adeo cre oro uti assueta et inhaerean t,ut cum opus fuerihad aliorum usum (nisi maximo cum discis mine haud trascendere possit. Si enim aliquis ita se restrinxerit, ut inquit Princeps tertia primi,dec. Suinta, oc per uiam transiens consueta non inirenerit, coaetiis in ' i suetis uti male disponetur ad eis: quod ec maxime manifestium sit in his, sui non o
uis aut ferculis utuntur, quia dum aegrotant, multum impediuntur. Instretis ergo honum est etiam assuescere,non tamen in eis persei ierare, sed ut cum opus fuerit,illa terre possit. Uerum cum longam ac sibi iam familiarem costumidinem quis peris Qtiis iapis mutare coactus sit ut plerunque contingit, ae praesertim senibus semel in die come, ludo mutuo ede assietis, quicum una uice tantam cibi copiam, qua corpus se reficere queat,sit.