장음표시 사용
201쪽
terit esse vera simul cum cor tradictoria necessaria. Rursus satieta contrad I cia xa existea Contingente altera esset impossibilis tunc scargu mador. Imp Issabilis seu vere se ficiti, contIngens Nero pore rit esse fusa agitur Doterit esse et in I suba cum sua contradictoria impG:Sibili. Ecce rationem .ci Conti agente coinrertisur in oppositam Qualitatem. ii an aena tenaa Lorma Irari audi oppositionem vel auditia unaan a ngula rum fit pzr Draepositionena ct postpositionem negation n. 1 Udac Est quarta regula. Agaguli 1u Deriore
nimirum A,S, B. praeposita dc postposita negatione aequi- ualent luis sub alternatis inferioribus;& vice versa si inferiosi; in angulo, AMixeris, non necessario Petrus non disputat perinde est acst d icere' Possibiliter Petrus dis urat. Item si in angulo, BIdixeris Non impossibiliter Petrus non disputat, aequivalenter loqueris ac si diceres; Possibiliter Petrus non disputat. Et vice versa ipse poteris eXempla Proferre., Ratio huius regulae est matti si negatione duntuXat post ocisita ipsi, A, resultat aequi ualentia cum B, ita ut idem sit Necesia farzo no atque Impossibiliter rsequitur quod si ipsi, A,sines Praeponatur altera negatio efficieε aequivalentiam cum, C, Contradictorio ipsi. B, qvi modulini est subalternatus ad, A,
ac proinde .habrinus intentum necessarium e Te ut Dra Dos-
rogulam locum noli habere tu modo Contingenter. Rat loen quia Contingenter ut iam ostensum e si , corruertitur in oppositam qualitatem. V Ide quLa idem est dicere, Petrus
202쪽
AND EM ad complementum δoctrinae de 'modalibus necessaria est cotnitio dunsionis in lmodalem tinuis am ct iras datem es stati L. Hac diuiti O ne Theologi Misserentes de praedestina - in tio rus es gratiae mi iteriis Silibero arbitrio fi e - quenter utuntur Et demimitur e X Aristovete libro 3. eleello ruin cap.3, Modalis diuisa est in qua 1 nodus taliter modificat unionem praedicati cum subiecto,ut non Postulet vim-Zque secus, cuin suas iar males lign 1 fi dario es pro eode simul veriticari v.g haec est modalis diu i i si, Album possibiliter est nigrum, quia non requIris postibri itatem ut aliquid simili fit album & nigrum: sed durata Dat v monem possibilem dicit praedicaticia lupposito subiecti seu cia subiecto physico albedinis. Composita vero modatis e ut illa, in qua modus' unio- inem praedicati cum lab3ecta taliter modificat, ut requirat ad osui veritatem praeditatum cum subie lectit sens laesusci; iformabem si gesticaticinem simul mungi mu1Hurri Migeri tiam lignificationis modi, v g si dicasci Arbiliter album est nigium,Necessarta alburn est nigrum; Contingenter album est nigrum. In his enim enuntiationibus modus applrgat si a
dinati cum subiecto 1ecundum sitias malitates Hime eotliges colone in quave quaedam modalis dicitur quarciam alia Compolita. Diuiuq uicie dic itu quia ad A aiu dioah - da veritatem vel falsitarem eius, necesse est se Ormam re inlue Ire subiectum vique ad singularia abs tuta.& possem evin/i- inatus Vetitas auΠfalsatas iuxta exigentiam 1 nodi modificati ris v monem praeci uti culti subrectoU Hoc liti terri expedite qfacies considera venui ratiotie de nesse in in Io vnib prae ici cati cum subie Ao sit pciti ibilis vel nece illari vel contin- g nS vel ianseo si balis. Propolitio autem de inesse ea et t. que remanet dempto modo ed modus in tamdali diuisa non potest auferri immediare Aed prius, ut Ai&imas; subit Rutiν seo r
203쪽
v vocori, pqsita statim potest & debet auferri modus:&fe
linquetur propositio de ineme cum omnibus suis formalitatibus. Haec omnia eκemplis facilius intelliguntur : Pona.
mus eκemplum in his duabus propositionibus: Album possbiliter e st nigrum , dc possibiliter album est nigrum , illa
prior necessaria enuntiatio est: haec posterior imi ossibili, est. Quam differentiam ita diiud1camus, nam cum subiectum illius prioris ante dat modum amplietur, facies resolutione termini connotatiui,sub hac forma. Hoc possibiliter est nigrum, ostendendo subiectum albedinis, S hoc ipsum possibiliter est album, ergo album possibiliter est ni
grum. In qua resolutione in maiori propositione , scilicet, hoc possibiliter est nigrum, iam poteris auferre modum possibiliter & manebit enuntiatici de inesse, hoc est Digrum , in qua eonstat unionem praedicati cum subiecto esse possibilem.Altera vero propositio; Possibiliter album est nigrum quia modus antecedens subiectum modificat unionem praedicati cum subiecto secundum suas formalitates, est imis
Dossibilis, sciri sua de ineta est impossibilis, album est ni-
rarum: Unde eius contra distoria est necessaria, impossibiliter album est nigrum. Instar huius doct rinae Poter is eXercere rationem modalis compositae vel diuisae in a I ijs modiS. V. g. Currens necessario est animal, modaIis diuisa est do vera : haec autem; Necessarira animal est currens, composita modalis est &falsa. Item. Creans necessario est Deus vera est: hac autem falsa; Necessario creans est Deus. Similiter haec est vera , Contingenter creans est Deum. Schaec falsa , Creans contingenter est Deus. Quarum disserentia non aliunde sumitur, quam ex dis in tione moda
Iis compositae vel diuita. Sed rogas quomodo intellige inus quando fit modalis diuisa εἴ quando composita. Resia pondeo quod ubi fuerit dubium in communi modo loquedi,utendu est distinctione an das putationibus, ut Coueniat inter arguentem & respondentem. Admonet enim. Aristo in lib. i. cIencho. c. 34 cauendum esse a captionibus,
quae fieri solent copositione eorum quae diuisian Pronuciata vera sunt, C5 Polita vero falsa sunt. Aitiem ille IIc.C5positione vero taliter captiones si ut, Posse sedete ingredi, Pos
204쪽
se non scrrientem scribere. Neque vero idem significat haredivisim pronunciata, nempe sedentem possibile esse ambulare:Non scribentem, scribere possibile esse; Sc iunctim, sedentem ambulare, non scribentam scribere possibile esse. Nam illud posterius perinde valet ac squis facultatem ha beat quod possit no ichibedo scribere: prius aute illud quod non iunctis naessertur, quasi facultatem scribendes,etia qui nosci ibit,habeat. Diuisione vero captiones fiunt , ut quoniam quinque sunt duo dc tria, fieri ut paria sint imparia, dc maiussit aequale quia est tantum & amplius insuper. Hactenus eκ Aristotele . Cuius verba oe industriare tu I quoniano desunt moderni Theologi irridentes distinctione antiqua de seniudiuiso & composito praeserti in in materia delibero arbitrio fier quod homo facultatem habet etiam cum sedet, adambuandu: dc reuera libere sedet, quatiuis impossibile si habere facultate ambulacido sedet. Neque enim libertas est facultas ad simul factedii haec duo:sed ad virulibet,ita ut ou determinatione ad unu, maneat nihilominus facultas & potestas ad alteria, sicut manet potestas desine di a priore determinati o- one. In hoc enim n5 coponimus actu cu actu,sed facultate ad alte in G, etiadu alteru eNercet. Sed de hoc alias. Observet tame Dialecticus no esse certa regula sensus cop siti qua domo dcis, accipitur normnaliter. ut in ista est sensus copo situs, Albii esse nigru est possibile, quae est impossibilis. quia,
facit sensum copo situ. Sed tame in hac sedente,possibile esse ambulare volvit Aristoteles fieri sensim diuisum, ut patet eκ verbis eius citatis .Rursus nec est certa regula inodalis diuisae, quod modus accipiatur ad uerbialiter a Giam est mo-
desis coposita: Possibiliter albu est nigrum etiam si adverbialiter modus accipiatur. Certior aute regula est moda Iis diuisae, quando modus interponitur inter subiectum S praediacatum enuntiationis vel enuti ali quod pecverbii infinitiuuProfertur. V. g istae sunt modales diu iste , Album possibiliter est nigrum. Sc album, possibile est eme nigrum. At vero quando modus adverbialiter sumptus collocatur init io enutiationis, sempe test modialis composita vi haec: Possibiliter
album est nigrum. ando vero modus est nomem,S PODi itur Pro alzero eAtremo enuntiationis respectu alterius t X-M i et remi.
205쪽
tremi quod est dictum liue.ehuntiatum' infini cluimod i seni per eli modalis composita, verbi gratia. Album esse nio ium est possibile: sc possibile est album esse nigrum,sunt ri dales compolitae S reducuntur ad illas quae sunt de modo aduertuali posito Diatio prop'sitionis.qualis est haec pol sibiliter albu n est nigrum: cui aequi ualet illa: duae praedictae enuritiationes ubi modus nominaIiter accipitur. Habes igitur das, Terentiam inter modalem diuisam ct cum posthim. Natia diui 1 a dup uci resolutione diuitim eκaminanda est , ut eius veritas vel Lallitas appareat. Composira vero nullo alio indixistquam inim ediata reductione ad suam de inesse seu praαὶ centem,quae r naan et ablato inodo;& in illa contiderare , an unio praedicati cum subiecto habeat cotiditionem importa tam Pe modum videlicet, qu bd sit ne staria vitio, vel poisibIlIS, vel sit oisibilis, vel contingens:& secundum hoc indicao1 cur veritas vel falsitas modalis,v. g. necessario homo est animal, vera & necessaria modalis em quia eius de in esse siue pra iacens, homo est animal, continet unionem nec est a- am v Idicati cum subiecto. Omnes autem modaleS COm politae deamodo nominali, ut cognoscantur, an verae uel fal- ilae sint; reducendae sunt ad modales ubi modus esit adverbiuPolitum in principio totius propositionis. v. g. si velis exarnicare Veritatem linius; Hominem non disputare est possibi-1e, facili negoti a comperies, si dictum illud de infinitiuo co-U rtas m enus iratiouem eκ eisdem extremis S praeponas, Iahi uerbium i Podale, v g. Possibiliter homo non disputat. Et 1 rugata; S Osrinmus modalibus compositis, in quibus modus est nomen, agendum est ad earum veritatem vel falsitatem examinandim. Et hac via euades perpleXam rotulorum Ua xletatem. quae Πt cum propositionibus in quibus modus est
nomen constituens modales compostaS. I
I uallo minus si quis curiosus in illis rotulis ingenium exer-jςς Oxuς rix, notet cum Petro Hispano se κdecini formas I 'alitὶ Composta ruin: quas quidem ita diuidunt.
l - V VJ Juς ς hi quatuor modis, scilicet, possibile
IN ROi Stolae, COHLInferas, Necesse seu Necessarium , qua
tu oc constituit modales propositiones distinctae forina': a Proinde quater quatuor eisicienti sexdecim dictiticias for
206쪽
T a. II. p. I l. de Oppositione. II
tuas. Prima forma est in qua neque dicitum neqUe modUS negatur. Vt Petrum disputate ent possibile , Petrum disputareeit necesse Secunda forma est,inciua dictum negationem habet & non modus 'Vt Petrum non disputare est possibi-Ie. Tertia forma ubi dictum negationem non includit, sed modus negatur. Vt Perrum: dii Putar e non est possibile. Quarta forma in qua tam dictum quam modus negationem habent, ut Petrum non disputare non est possibile. Aiunt lita que has quatuor formas ita se habere, Ut Prima quidem, sit contra θahtoria tertiae Sc subcontraria secunda: ec sub alta
ternata quartae, Et eadem erit proportio si ponas e Xempluia reliquis modis. Hoc tamen obseruato , quod contingens non debet accipi specialiter, sea dumtaxat pro Possibili: ac proinde eius annumeratio superflua est,Si autem continges specialiter accipiatur, non sunt hactenus prae si Xae regulae, quomodo se habeat re 1 pectu aliorum modorum Vel tesne tu ipsius et cum multiplici varietate negationis positis indicio vel in modo. Quam laitiem diligentiam nos adhibui mus S ad regularitatem praedictum modum contingens
uocauimus, ut statim apparebit. Prius tamen comem .plare communem figuram e X quater tribus fornus a nobis clarius concitit inclain.
207쪽
HAE omnes formae ita se habent ut quilibet ternarius
intra suum quadratum tres aequi pollentes cotineatuac proinde cui quaelibet contrariabitur omnes erunt eontrariae, Scui quaelibet contradicit, omnes contradicult& cui quaelibet fuerit subeontraria,& omnes eidem sub contrariae erunt.Et denique cui quelibet fuerit sub alternans veli subalternata, S relique eiusde quadri eide et ut subalternates vel subalternatae. Quamobre eis de litteris anguli cuiussibet quadrati designatur, sicut distin Nimus supra angulos quadrati alia tu modaliu de adverbiali modo. Videlicet. Vt. R. S B. Contrarientur, Sc C.& D. sub contrarietur, ita sane ut, C, sit sub ala ernata ad , A,& contradictoria ipsi, B Et vice versa, Dis quae est subalternata ad B. sit subcontraria ad C. co tradictoria ipsi, A. In qua figura in promptu habebis omnem varium respectum inter modales cc inpositas de modo nominali sed breuius, ut dixi comprehendes tales resepectus si immediate reduxeris eas modales ad illas priore i modales
208쪽
Tha. II Cap IIIde Oppositione. I aest
inodales compositas ubi modus adverbialis antecedat totam enuntiationem constantem eX eisdem terminis ex quibus conflat ditium de infinitivo tempore. Iam vero de contingenii specialiter sumpto ut nomen, certas leges ferre necesse est. Hunc laborem e X modernis neminem luscepisse video: sed potius quosdam de industria de contio enti certa documenta dare praetermisisse. Advertendum elligi rur hoc nomen, contingens specia iter dictum, eme virtualiter mistae qualitatis & quantitatis. AEquivalet enim huic complerio, Possibile esse S Posia sibile tio esse. Ubi licut supra diXimus de adverbio, Continmenter, Coniunctio,&, accipitur diuisiue & est volnersali Tas Coniura ens duas particularitates alteram affirmativam alteram negat tuam,videlicet Possibile esse & Possibile non esse,& haec cit causa,qua re, Contingeas non subit communem legem aliorum modorum , Hoc supposito. En tibi notiam & especialem fisuram ubi possis meditari omnem possibilem re 1pectum ennntiationum modalium diuersarum formarum va ae variantur initar praedict arum in alium eκodiet o dc modo compeditarum. In qua figura facile perspicies oppositionem vel aequivalemiain vel subalternatio-1iem, 2uam habet hic modus contingens cum aliis quatuor modis nominaliter acceptiS.
209쪽
trum currere, est necesse. 'tram n6 eurrere est
210쪽
ha. III p. I. de Oppositione. I se I
In pr efixa figura sunt quatuor quadrati. A, &, B. superio-l res, in G, D, i ta fert o re s. D ein de in quolibet Quadrato sunt j
duo binrritentioriationum,ita ut sexdecim sint enuntiationes omnes modales compositae Aed varios respectus ad inui scem habent. Pr unus respectus inter totum quadratum, A, dc S totum quadratum, B, est contraria talis. Secundus respectus principalis est totius quadrati, C , cum toti quadrato, D, sub contra metatis. Tertius respectus consideretur inter totum quadratum, A , dc totum quadrmum, C qui est iubal ternationis: ita ut enuntiationes iii A. sint subalternantes Senuntiationes in, C, sint illis subalternat . Quartus respe
est similis p raecedenti inter totaim B &totum, D : itavi, B, lit subaltcrnans Sc, D, subalternetur. Praediisti quatuor rei pectu S regulares esse uidentur e Y Quibus videbatur consequi Vt totum. C,contradiceret toti, B S c d non ita res laabet: quia duo ostiari j iii, C, non su ni aequi pollentium inter se, sed totus binarius sui extor subcontrariatur toti binario
inferiori. Et similiter duo binari j collocati in , B, non sunt: aequi pollentium inter se, sed binarius superior qui est dua-lrum a quipollentium contrariatur binario inferiori, qui estialiarum duarum aequi pollentium. Et tota irre eularitas est in Ier quadratum, C,S B Nam ineter. A S. D. ratim: est resia Pectus contradictionis, eo quod duo binari j in, A, sunt anui Pollentes, Sc duo binarij in , D , sunt etiam aequipvit te s. Quintus ergo respestus etiam regularis sit inter totum Quadratum, A,& totum quadratum,hλ qui contradi ionis res- Pectus est. Iam vero die X tus respectus inter superiorem binarium in C,& superiore ina binarium in , B, subst alternatio
nis respectus eis. Aed ad inferiorem binarium in , B, contradictionis est se spei laus. Se timus rei pectus tandem consideracius est inter inferiorem binarium in. C, ad superiorem binarium in , B, contradictionis, &ad inferiorem subalternationis: Atqui hoc pacto, Contingens,Permiscet Urcuru aliis ii Gors iurita praedicta documenta : quae si moro 1e e Xamina Ve' ris, verissiana esle inuenies: si usus fueris illis duabus certissi-
- gulis: Quando affirmatiua in f err contradictoriam TC gati tuae a non infertur eκ ilha sunt enuntiatio ueta Contra
ri r. Item quando ex contradictoria negat arcu infe tur affir