장음표시 사용
211쪽
maliua & non infert illam , erunt sub contrariae. Ex quibus respectibus facile est alios respectus contradictionis
vel sub alternationis colligere. . . . Haec omnia operose nimis meditati sumus , vera qu1dem illa,sed fortassis non tam necessaria , quam lubet liarquanuis utilitatis nonnihil habeant ad adole centIum in- enia e X eatenda. Veruntamen , Ut sis pe admonui , breuiori comoendio veritatem aut falsitatem praedictarum
modalium composimrum de dicto pro subiecto S modo pro praedicato , deprehendes: si singulas ad alias modales de adue ibi ali modo reduxeris. Quae reductIo Ita fit . Permutabis quidem dictum cum sua quantitate & qualitate
in enuntiationem , cuius est enuntiatum S ductium. Δ1 militer & modum quod est nomςn permuta UIS In a ciuerisbium cum su a qualitate , & constitues In fronte enuntia tionis . Accipe duo eXempla . Haec modans com PGIIta. Petrum non currere non est impossibile vel necessarium, reuocatur ad istam . Non impossibiliter vel necessario Pe- rus non currit, & inuenies esse aequivalentem cum ista, Petrum currere est contingens , quae etiam reducitur ad hanc , Contingenter Petrus currit . Et ratio est manifesta , quia Contingenter contradicit huic complexo, Impossibiliter vel necessario , ergo si addideris negatIonem supra Impossibili liter vel Necessario, dicens ι Nom 1mpoli ter vel Necessario Petrus non currit, aequiuaIe bit huic ι Contingenter Petrus currit: & etiam huic: contingenter Petrus non currit,siquidem contingenter cGn iuertitur in oppositam qualitatem , ut iam dictum est. Heproportionabiliter per te ipsum poteris alias propolitiones modales de dicto & modo nominati Iuocate
ad enuntiationes de modo aduero Iali , ookeruando PI fatuin documentum . Quae omnia prudens Prae' 'mitto , ne prolixus S molestus tibi sim ne dicam i
212쪽
1iste varietate modialium compositarum. Eren:m nos i narito distinctius nostris literis. R. B. C. D. illam Varietatem explicatam dedimus. Neque eκempla potuimus in terminis commanibus sed in singularibus : propterea quod circa distributionem aut parricularitatem terminorum communium non sunt necessariae aliae regulae , quam Quae in primo tractatu huius libri positae sunt et eo vel maκime si reduκeris propositiones modales de dicto & modo nominali ad modales enuntiaticines de modo adverbiali atque hactenus de modalibus di- cta sufficiant.
213쪽
A N D E M in hoc tertio tractatu
ad complementum doctrinae de omnium cathegoricarum enuntiationum oppositione dc aequivalentia , raecesse est de exponibilibus aliqua documenta proferre . Est autem exponibilis enuntiatio quae ratione alicuius di tionis siue syncathegsrematicae siue ca thegorematicae obscurum implicat sensum, qui per alias enuntiationes explicatione opus habet. Huiusmodi enuntiationum prima species est eXclusiuarum,cue modificantur hoc syncathetoremate tantum, vel duntaXat, vel si milibus. Possunt autem huiusmodi syncathegorematae aliquando quidem constituere Propositionem, quam dicuntiae eXcluso extremo; ut Petrus est tantum Dialecticus. Aliquando vero constituunt Propositionem exclusituam: vi, tantum animal est homo, 'Vtrolibet autem modo posse 1uili adhuc dupliciter eXcludere . Vno modo p ratia aliet latis,ut in eXemplis positis.Altero modo gratia pluralitati quando circa numerum sit exclusio:vt; tantum decem sunx praedicamenta;&Planetae sunt tantum septem. DeincePS eN
214쪽
elusuarum propolationum inquibuς est specialis difficultasqu*gramatici facultatem stiperat,aua letu lex est forma siue species. Prima est pure a m rimatiuarum . Vbi neque di sti OXClusiaa, neque verbum negatur. Vt tantum animal est hom'. Sec ada forma est, ubi negatio unica fertur in naodum S in Verbum, ut non tantum animalost homo.Tertia sorma est, ubi moduς non negatur & negatur verbum. Vr . tantum accidens non est substantia. QSHIta forma ubi negatio sertur Hrnodia D:& verbum relin uit ammia alia ira. Vt non tantum aloedo, non est substantia: ubi verbum, est, propter concursu in duarum negationum affirmatum relinquitur . His suppolitis,accipe formas quatuor eXyonendi huiusmodi ex Closi uas eκpombales. Prima forma eX positionis primi generis exclusiuarum est & sit per unicam copulatillana, quarUm Prima cat negorica sit affirmativa scilicet ea quae relinquitur depto lsigno e Rclusivo. Altera vero cathegorica debet esse negativa, ubi ide prar dicatu negandia est de omni alio a subiecto si fiat expositio gratia alietatis. v. g. Tantu animal est homo habet hanc copulativa explicantem scilicet at ima
est homo; ihil aliud ab animali est homo, Si aute exclunua dictio excludat gratia pluralitatis, vittantUm de rem sunt Praedicamenta, erit haec copulaticia eAponens, deee suntore dicameta S non plura qua dece sunt praedicameta, Secunda, orma pro lecudi generis exponi bilibus debet esse contradic coma Praece cietita, sicut ipsa eX poni bilis contradictioria est pruriae formae. Vnde eri disiunctiva costans e X duabus cmntradicto rus respectu parti uprar dictae copulativae hoc pa- Lo: Non tantum animal esti homo, nut m animal est homo
el auquid aliud ao animali est homo, Deinde tertij generis
CXCI Uuua et Ia Copulatave etaponitur, ita ut Drior catheo orica sit praeiacens depto signo exclusimo, Saltera sit uniuersa aYΠrmativa, Ubi affirmetur praedicatu de omni alio a subiecto exclusium Ut si dicas, tantum accidens non est substanta amas duas dabis e Xporietes; Accidens non est substatui,&omne H1ud ab accidet i eit substantia. Similiter in numeris,latu noue homines non faciunt populum sic e X 'Onitur, noue homineς non faciunt populum , & omnes PIur RVam nouem congregati faciunt populum . Denique quarti
215쪽
generis exclusima ex pCnitur per disiunctivam contradicto tiam ad praecedentem copulaticiam . Designantur autem praedictae quatuor formae his dictionibus, Iste, regit,Prora, Clauo, ita sane ut per vocalem,Ι, Particularem a tirmativa intelligas Sc per, si, uniuersalem negatiuam. A, Vero uniuer salem affirinatiuam designat,& O Particulare negativam notat. De sola forma primi generiS datur regula conuersionis, siue aequi polletis A L qui pollet enim uniuersali affrmativae permutatis e Xtremis,ut tantum animal est homo , a qui ua-1et huic omnis homo es h animal,S Vice versa. Unde eta consequenti enuntiatio exclusiva secundae formae quae e 1l contradictolia primae formae aequivalebit uni particulari negatiuae permutatis extremis. v g.Non tantum animal est homo, aequi ualet huic, non omnis homo est animal, siue huic quidam homo non est animal. Hactenus de exclusuis dicta sufficerent ,ritas Sophistae importunis subtilitatibus nos plura dicerere cogerent, ct illis respondere ne videantur soli sibi sapere . Quanto bremounicum aut alterum documentum obseruandum proponemus ad discernendam oppositionem vel aequi ualentiam inter huiusmodi exclusiuas. Primum documetum sit. Propositis duabus exclusiuis e X eisdem e XtremiS, recurrendum est ad illarum exponentes: Squo pacto Videris virtusque eκ- ponentes collective consideratas se se habere cum alterius e X ponentibus: ita se habebunt ipsae exponibiles. Alterum documentum est quod superius fuit datum, non esse certius contradicere quam toti Propositioni negationem addere. De alijs vero 1 peciebus oppositionis nulla certiorem regula habebis, quam considerare eXclusiuarum eX ponentes simul sumptas Sc e regione comparatas, ct quomodo inter se repugnauerint, ita S eXPOnibiles sese ad inuicem respiciet. Nam
si ipsae exponentes in sola Veritate repugnaUerinr, tunc eκ- poni biles erunt contrarue,Vt tantum homo est albus, tantu
homo non est albus. Quia e Xyonibiles affirmativae exclusium sunt lia Homo est albus & nihil aliud ab homine est album .Eκ poni biles autem alterius negatiuae sunt'; Homo non est albuς S omne aliud ab homine est album . Uteroue autem binarius e oncnxium Potest esse simul falsus , non
216쪽
autem verus,verbi gratia in casu quo sint equi bibi & nyg
veruntamen nullo motis possunt sietiimul verae. R. 4xio est euidens quia inferunt per bonam consequentia dua. Contradicto rias. Nam inserunt duas uniuersales cor tranas , ici licet: Nihil aliud ab homine est album es omne aliud ab homine est album. Vnde si antecedens est i verum consequς etiam esset verum. Rurius si eXponentes repugnauerint in sola falsitate, tunc eNponi biles erui subcontrariae. Erie Pluest in exponentibus iecunda formae comparatis cum eNPO nentibus quartae formae V. g. eXPonentes huius, Non taxum homo est albus, sunt hae, Nut homo est albus vel aliquid aliud ab homine est album. Item e Yponentes huius: Non tatum homo non est albus, sunt ha omnis homo eis albus vel aliquid aliud ab homine nis in album,utraque autem disiuctiua repugnat in sola falsitate cum altera Et probatur, quia illae duae disturtistiuar in seiuntur ex duabus expressis iubco trarijs argumentando a parte disiunctivae ad totam V S. Gistis,aliquid aliud ab homine est album Sc aliquid aliud ab
homine Non est album,ergo illae exponentes tepugnant tantum in falsitate. Probatur consequentia, quoniam alias in b I na consequentia daretur antecedens verum dc conseques falsum. Nam antecedes quod est duae subcontrariae, potest esse verum pro utraque parte, e X qua infertur utraque pars consequentis ergo tunc utraque non potest eine falsa. Tabde ut facilius posseas diicernero variam oppositionem exclusua u constitue tibi quadratum consuetum. Α.BM D. &in ano Io. A scribetantuni homo est aIbus in angulo L Tatum, homo non est albus cic in angulo C. Non tandum homo non est albus Sc in angulo D. Aon tantum homo est albus. Sintque, A. cic B. superiores an ulla in seriores C. dc D. ita ut tacta diametro respiciar, B, . L autem e X diametro respi-
217쪽
Tantum homo est aIbas. rarium homo non est albuchomo est albust Subcontrariae. NVnc ergo confidera quomodo A. dc B. contrariatur
Et quomodo C. SD .subcontrariantur inter se. Sunt autem stibalternatae ad sciperiores quas sursum versum ex directo respicrant. At vero utraque est contradictoria ei quam e X diametro respici In hoc quadro poteris me ditari proportionabiliter, quae cosderauimus in figura Modalia, videlicet,quomodo demos rentur. C S, D. subcotra Tiari, quia utraque est contradi ctoria sub alternanti alterius: ac proinde eκ falsitate utriusque sequitur veritas alterius si- cut sequitur veritas sub alternantis respectu alterius subco--trariae. Unutam elingulare 1 ri praesenti quadrato inuenies. enim, A , aequialet huic, omnis homo est albus, ct con quenter D, quae est contradictoria ipsi A, scilicet, Non tantu homo est aluus,debeat aequivalere huic. Albii non est hob: nihil'minus inter B.& C. quae sunt contradi torta' ,ΠΟn
218쪽
inuenies illa proportionem, ut utrique possis assignarς Ca thegoricam aequivalentem permutatis extremis: sed sui ta-Nat, B. Sc C. suis eXPonentibus hypotheticis contentae stanta Aduerte etiam quod quoties ciuiue in praedicat is angulιS termininus c5munis antecedit dictione exclusiua vi in hac, UO-mo tantii est albas, non poteris enclusiua immediate eXP nece: sed prius debes singularigare subiectis fecundum regulas ascentus vel descensus: quo singulari Zato poteris procedere ad eX ponentes. In quibus omnibus semper debet elier egula comunis modus loquendi sapientum. Debetque Obseruati ne in eXponibilibus contingat aliquiS defectus contra comu aes regulas proprietatu logicati u .Huius reἶe X e Plade industria caetermittimus: quoniam esset abire in infinitum. Scio ingenioliis adolescentibus praedicta principia Sufficere: alijs vero plura proponere maioxis confusionis causam esse.
ceptiuarum. Est aute e X ceptiua enuntiatio quae modificatur hoc syncathegor emate , Praeter,
vel aliquo alio simili, quale est, Nisi, excepto.
Harum exceptiua u quatuoraormae instar e X- clusivaru distinguuntur. Quas etiam formas poteris coli Ccare in simili quadrato A. B. C. D. Prima forma est ubi neque
modus neque verbia negatur. Vt omne animal praeter honainem est irrationale. Secuda forma est contradictoria ubi negatio praemittitur in tota propositione primae formae,Vt, ΠΟOmne animal praeter homine est irrationale. Tertia forma est , ubi dutaxat verbu negatur, ut omne animal praeter homine no est irrationale. Quarta forma est cm radictoria tertiae, In qua negatio praeponitur supra tertia forma. Unde ipsum verbu relinquitur affirmatu ut NO Omne animal preter homine no est irrationale. His suppositis, costitue prima forma in angulo A 8c tertiam forma in angulo B quae esti conistraria primae.Item secundam forma constitue in angulo D. quae e&diimetro est contradiectoria primae forma: Denique quarta forma constitue in angulo C.quae e X diametro
219쪽
contradictoria tertiae formae. Ε onuntur autem istae fo inae differenter iuXta disserentiam oppositionisuequam ad inuicem habent. nuntiatio quidem primae formae eXponitur copulative per tres eXponentes, quarum prima dicitur Praeiacens, quae relinquitur dempto syncathegoremate. Praeter,& loco eius ponitur hoc compleXUm aliud ab, Spars eXcepta debet poni in ablativo. Altera est uniuersalis affirmatiua in qua affirmatur terminus comunis a quo fit eXceptio: firmatur inquam, de parte eκcepta. Tertia est uniuersalis negativa in qua negatur praedicatum de parte e X cepta cuius eXemplum est. Haec est exceptiua; omne animal praeter hominem est irrationale. Eius prima exponens est : omne animal aliud ab homine est irrationale. S ecunda est di omnis homo est animal dc tertia est Nullus homo est irrationalis. Quas tres veritates virtualiter includit illa eXponibi lis. Secunda vero forma eκponitur disiunctive per tres con tradictorias singulis propositionibus primae formae. Dein de proportionabiliter tertia forma exponitur copulatiue per tres propositiones, videlicet, per primam praeiacen tem instar praeiacentis primae formae ά S secunilam uni uersalem affirmativam , in qua praedicitur terminus a quo sit eXceptio de parte eXcepta , Sc tertiam uniuersalean affirmativam in qua praedicatum affirmatur de eadem ParteeXcepta. iust etaemplum , omne animal praeter hominem non est irrationale quae sic exponitur, omne animal aliud ab nomine non est irrationale , & omnis homo est animal,& omnis homo est irrationatos . Denique quarta formae X ponitur contradictorio modo ad tertiam, videlicet, ci si unctive per tres enuntiationes lingulas singulis tertiae formae contraia ictOIias , Has autem quatuor. formas i iidem
dichionibus Dialectici designant:videlicet Lavate. Como
ti. Peccata, hi sopo. Uocalibus tignificantibus quantitatem dc qualitatem. exponentium sicut dictum est det e X clu-- suiS. Haec omnia communia sunt apud Dialecticos, quae profecto magis ad latinae linguae peritos pertinere Videbantur. Et idcirco nolumus in huiusmodi amplius immorari. . ded dumtaXat hoc Ramonere eandem proportionem Pos se serr
220쪽
Tris. IIIop. I. de R eduplicatiuis.
se seruari inter exceptivas constituto quadrato, quae seruata est in exclusiuis
c aput tertium De re duplicatiuis.
ERTIVM genus eXponi bilium est earum
enuntiationum, Quas reduplicativas vocant: Quarum consideratio utilior est pro metaphysicis & 1 heologis, quam consideratio de eκclusi uis Sc de eAceptiuis. Est autem reduplicati Propontiis, quae modificatur hoc syncathegoremate: In quatum, vel similibus: Qualia sunt. quatenus , secundum quod, Qua ratione, ut sic, Protat. Solent autem accipi haec syncathegoremata dupliciter. Vno modo specificatiue i alio modo re duplicatiue Specificative quidem dicuntur accipi, quando designant seu determinat aliquam naturam vel formam aut partem secundum quam praedicatum conuenit susiecto vel denotatur conuenire. Et estis penumero dictio diminuens ut AEtssiops est albus secundum dentes. Christus in qDantum homo est creatura , Cognosco Petrum inquantum venientem. Si igitur In quantum, praedicto modo accipiatur non opus est alia eXpositione quam exprimere naturam. vel formam Vel Partem ratione clarus denotatur praedicatum subiecto convenare, verbi gratia si dicas Clui-ssus in quantum nomo est creatura sic eXplicabitur C Christus ratione humanitatis dumtaXat dicitur creatura. Et AEthiops est albus secundum dentes, denotat AEthiopem non esse album simpliciter sed in d en tibiis habere albedine. Sed quando redupiscative accipitur se per denotat causalitatem ita significato termini modificati. Et secundum hanc consi deicitionem quatuor formae reduplicatiuarum costituuntur. Prima forma est in qua dictio reduplicativa &verbum affirmantur, ut omnis homo in quantum rationalis . est risibilis. Secunda forma est contradictoria primae in Quadictio reduplicativa & verbum simul unica negatio die ue gantur. Vt non omnis homo inquantum rationalis est risi-