장음표시 사용
471쪽
horam dimidiam macerata sint, bibatur; phreneticis , et alienatis confert capiti impOSita , Solvit febres , capita puero rum recens natorum roborat, tactoS fulmine , et a poplecti cos revocat, et quaviS alia eX causa StupeScentes , unde Sortita est nomen. Provenit in frigidis locis.
CAPUT XXXVIII. De TEP σψXOYAHOAL, Seu Ocula rotundo montano.
Radicem fert juglandibus , ponticisve nucibuS Similem, unde profert caules multos , Sex digitOS longos , purpureos que , et ramuliS utrinque StipatOS, folia Vero parva , Obrotunda , cordis aemulantia figuram , et Paronychiae qua lantenus similia. Unica radix epota dicitur mederi scabiei , et febres puerorum tollere.
Radice firmatur crassa , et surculOSa , e qua fundit caules , et in eis folia obrotunda , si liquaS mediocreS, et Moamas, aut phaseolorum floreS. Semuncia radicum trita , ac devorata febrem exstinguit. Sapor eSt dulciS, ac temperata sere natura. Provenit apud Acalli acenses.
472쪽
Radicem mittit candidam , fibratamque , sed extra paulisper fulvescentem, caules tenues, duas Spithamas longos, folia viridia , parva, et oblonga , majoribus aliis , Ment hae similibus, per intervalla orientibu S , floreS luteos , et modi cos. Radix trita , atque epota ex aqua duarum drachmarum mensura pannis dicitur mederi. Nascitur in frigidis Mechoa- cani regionibu S, montosisque locis gaudet provenire.
Herbula est radicibus insistens capillis similibus, unde profert caules tenues , teretesque , et binos palmos longos, soli a parva , Alsinae similia, cui toti etiam Planta est simi lis , flosculosque obrotundos, et purpureos e Singulis folio rum exortibus. UniverSa Planta contuSa, et Ventri emplastri modo admota dysenteriis opitulatur. Nascitur in montibus frigidis , qui ad Paetcuarum Spectant.
Frutex est solia ferens Salicis, longa , et angusta , Viren-
473쪽
tia superna parte , ac albescentia inferna , floreS Coccineos, compoSitos in umbellaS , parvos, et longiusculos, radicem vero crassius culam , et fibratam, unde Prodeunt caules te-nUeS , tereteS , rubeSCenteS , et hominiS aequantes altitudi nem. Frigida , et Sicca conStat natura. Inflammationes repebiit; ac provenit in calidis H0axtepecensibus.
De 1 HVIXOCHI L , Serι Fl0re pennas referente. Arbor est magna , foliis oblongis, incurvis, quinis per intervalla prodeuntibus , ac illis Pinahuigili de qua suo agendum est loco , non di8Similibus , flore rubeo , pennis avium simili , unde nomen. Sunt et alia hujus Arboris genera , quorum alterum floreS fert candenteS, alterum vero albescentes eX viridi, cetera Similia. 'unt Indi eum, qui secum ferat ejus Arboris ramum, gratum fieri, amabilemque cunctis, cum quibus inierit consuetudinem, gratiamque apud heroaS , ac rege8 aucupari, obtinereque quidquid petierit ab eis. Calidis , et humidis locis provenit, ac floret vere primo. Quod spectat ad temperiem, folia frigida , adstringentiaque sunt: febres exstin, guunt, atque inhibent fluXus.
CAPUT XLIV. De THOI CHIT L Herba.
Est et Yuo1XocurΤL Herba ob florum formam ita voca.
474쪽
ta, cujus radiX parva est, raphano Similis, fibrataque, ut de prodeunt tenues cauliculi , raris ornati soliis, ac Hopto tecoxochiti, mi Tlallae alae similibus, Sed tamen minoribus, pentagoniS , SerratiSque, flores Vero mediocres, eX albo purpuraSCentes , e quorum media parte quaedam velut penna prodit, quae illi dedit nomen. Nullam tamen ejus facultatem adhuc ab Indis Medicis expiscari potui.
Herba est quatuor dodrantes proli Xa, radice longa, agientii firmata, candentique, unde profert cauleS CinereOS, teretes, ac hirsutos, soli a Similia Ocymo, minime Serrata, et minora, hirsuta, inferne candentia, et superne viridia; flores acervatim cohaerenteS, CandenteS, et parvOS. Amara eSt, aliquantisper odora , calida, et adstringens; dysenteriisque mirum in modum dicitur conferre. Provenit Luauhtefeci in montibus temperatiS.
Caules fundit volubiles e radicibus fibris similibus, quibuS tamen appendent glandes multae, luteae, Similes aspho delinis ; solia cordis, aut Hederae forma, permultis nerVeiS
475쪽
discursibus insignia. RadiceS, si elixentur, edules sunt, bonam alimoniam praestant, et CaStanearum referunt Saporem. Proveniunt uuauhchinanci
De FTZCVINPATII, Seu Canis interfectore.
YTZCU1NPATLI , quam alii siuimichpat si vocant , Hispani vero Hordeolam, caulem fundit tres dodrantes prolixum , ac minimum digitum crasSum , cui haerent granula hordeaceis similia , Spicatim composita , unde nomen; folia longa , et angusta , linei Sque Secundum longitudinem procurrentibus insignia , e radicibus fibrarum aemuliS. Semen vermeS eX-stinguit , ulceribus quorumVis animalium Carnibus ingeneratos , si tundatur, et redigatur in pulverem, ulcera putrida et mali moriS egregie CUrat, Carnem SupereXCreScentem absumit , piSceS inspersum necat, muresque , unde quidam Luimio alli Vocaverunt , et Carnibu S permiStum canes, unde nomen. Quin Si pulvis idem aquae commisceatur, linteolumque eo humore madenS articulis dolentibus applicetur , mirum praestat auXilium; eadem aqua ulcera oris sanantur Colluta , pediculi necantur , gravis anhelitus emendatur , et jus decocti spicarum adjecto alumine firmat magnopere dentes. ESt et aliud genu S nascens apud Mechoacanenses, apud quos Cussich0 , et Ebtremo dicitur , eisdem vi-
476쪽
ribus , sed radice caepi S sbratis persimili. Est et tertium natura apud eosdem foliiS angu Stioribus, orbiculari radice , sapore fere nullo , ac cetera Simile. Nascitur in regionibus
De mi AQUILIra, Seu Olere Sagittarum Iallinis mucronibus simili. Herba est per terram repens , radicibus fibrarum instar, caulibus hirsutis , multis, fui Vis , lentis , teretibus, et geniculatis , foliis tenuibus, longiusculis, et pinguibus , ac pilosis floribus , ex quibus demum prodeunt granula. Sapore , et odore insigni caret, nisi cui Videatur reSipere Portulacam. Frigida et humida temperie conStat, non sine quadam lubricitate. Dolorem capitiS e calore ortum ferunt admotam capiti tollere , mederique plagis recentibu S , et vetustis. Posset in Sedi species referri, aut inter Portulacae differentias numerari. QuibuSvis provenit locis, sed maxime in frigidis, qualis est meitialsensis. Sunt qui Tlabat aquiliti, et quilaquiliti vocent.
De TEXCALTLAELPATLI , Seu medicina 6senteriae nascente in saxis.
Sic vocant nonnulli eam Sedi speciem , quam alii TULFettaquiliti nuncupare Solent , quae more ceterarum Planta-
477쪽
ruin congenerum frigida est , et adstringens. Dysenterias compescit , Si cum pulvere Cornu cervi HSti pari mensura propinetur, aut jus decocti quS , SUCeusve Cum praedicto pulvere potanda exhibeantur, ac febrium Vehementiam obtundit. Sunt qui Totoncaxibuit l, quoniam calori adversetur , nominent, et Urinam cum At0lii aSSerant evocare. In nititur autem radicibuS multis , orbicularibu S , parviS , acer vatim cohaerentibu S , unde prodeunt funiculi, taeniaeve te retes , atque Subnigrae: CauleS Sunt rotundi, et purpurei, refertique Vermicularis vocatae foliis , ac floribus in summo, ex albo purpuraScentibuS.
De TEPETE MITE , seu Sed0 m0ntano. Sedi est species tertia , naScens in montibu S, rupibusque , unde nomen , Spii hamam longa, SurculoSis radicibus, rubeis caulibus, pinguibus soliis, ac floribus Spicatis superna parte. Eadem eSt, qua cetera genera, natura.
De ora EPECH, seu lapidea Strue.
Sedi videtur species quarta , fibrata radice , purpureiScaulibus, fragilibus , ac translucentibus, multiSque foliis ru- taceis, paulo majoribus, ac pinguibus, Polygonive. Non-
478쪽
nihil videtur participare calori S cum quadam adstringentia. Flos , ac fructus est exilis inter solia toto caulis procur sit , colori S ex albo rubescentis. Tussi , et calidae defluxioni opitulatur. NaScitur in Sa OSis muriS , atque parietibus stuati hchinanci, et siuauhilae , unde Sortitur nomen.
De TEGNITE , Seu Sedo. Quinta Sedi est species, foliis pinguibus, Portulacae somina , sed iriplo majoribus, acervatis juxta caulium extrema, et per ambitum rubescentibu S , radice crassa , fibrataque, et viribus ceteris disserentiis similibus.
De oramra Pahuatianensi. Sexta species est Sedi, surculosis radicibus, soliis praecedenti paene similibus , et facultate , qua ceterae.
De reremLPATLI siliati hiesecensi. Septima est praedictarum Plantarum disserentia , caulibus exilibus per terram serpentibus, resertis foliis parvis, ac floribus. Conferre unt oculorum inflammationibus.
479쪽
De TLAL TZmra , seu humili Sedo. Herba est duos dodranteS , cauleS ferenS famaen-tOSOS, CoccineOSque , prodeunteS e radice craSSa , s brata, et longa, et in eis folia pinguia , et obrotunda, ac in rubetam colorem Vergentia , et Semen velut Spiniferum. Folia frigefaciunt , adstringuntque. Radix quoque frigida est, et glutinosa. Compescit fluXus, et febreS eXStinguit. Nascitur in agris maxietecensibus , ubi vocatur Tata at
DE TEPITONI TZ-TL , seu parvo Sedo. Eadem paene est cum quinta, Sed foliis minoribus , fortassis ob aetatem , aut loci nataliS rationem. ViS vero eadem , quae reliquiS.
DE TE NEPLA, seu lapideo Mellati ΤΕΜEMETLA , quam alii Tececec , et Tenapaliti vocant, Sedi species est folia proferens pinguia, Virentia , treS Spi-thamas longa, ac dodrantalis amplitudinis, caulem longum, laevem, purpuretim, et tenerum, ac in eo flores Obrotundos, purpureos , et Spicatim Circa CauliS Cacumen dependen-
480쪽
tes, interdumque toto caulis procursu utrinque ordine dispositos. Vis eSt, quae ceteris Sedi generibus.
De TEXIOTL, Seu Texrspitzah0ac. Nomen Sum sit a caulibus strigosis; eadem videtur sor-ma , et facultatibus, quibuS quinta, et nona Species, Sed flosculis coccineis, et pilosis , foliis intersertis; quas tres dis ferentias aetate tantum distare puto; hoc animadvertere oportet , ne aetaS, et VarietaS nominum quempiam decipiat, cogatque unicam Herbam in tria genera multiplicare : nOS autem e re nOStra fuisse putavimus, aetate , aut natalibuS Variantes Herbas icone quandoque eXprimere, Ut SutS quae, que aetatibus dignoScerentur, et qui nequeunt earum Cognitioni diutius incumbere, atque assidere, nostriS hisce Iaboribus, ac diligentia praeclare adjuVentur.
I EXIΟQUA HUITL , quam alii Texioti vocant, Sedi est etiam species , foliis angustis, pinguibus, et longiusculis, radice brevi, si brataque , et caule craSSO , Virore eXSaturato tincto. Vis eadem, quae CeteriS.