Opera, cum edita, tum inedita, ad autographi fidem et integritatem expressa, impensa et jussu regio

481쪽

CAPUT LX.

De TZAPITZTTI, Seu Herba sungenti. Frutex est hominis aequans altitudinem , foliis obrotundis, pinguibus, et Succo manantibus, et Stipitibus Spiniferis. Sepiri solent eo Indorum horti, domusque. Aculei acicularum vicem huic genti praestant: Succus Vero, qui frigida, humidaque ConStat natura, morbiS Oculorum ortis a calore medetur. Nascitur in calidiS , ac maxime Quauhnahuacensibus, humidisque , et aquo Sis lociS.

Sedi videtur species, ac eisdem viribuS Constat. Similis est y Iachinollet amiti MeXicanorum, Sed obtusioribus foliis. unt succum et illitum, et ebibitum adversari febribus: liquorem autem Stillatilium epotatum corporiS profligare nimios ardores: folia etiam tu Sa, applicataque recentibu S plagis mederi. Nascitur ubique, SaXOSiS tamen locis, et ad conglutinanda vulnera ab hac gente magno habetur in pretio.

CAPUT LXII.

De TENONOPALI ZIN, seu lapidum parva Tuna. Radicibus innititur surculoSis, et ex albo rubescentibus,

482쪽

unde oriuntur caules foliis ornati Sedi, cujus videtur species. Radix est frigida, et ad Stringens, utiliSSimaque dysentericis.

De NONOCHTON , Seu Tuna parva. Ab unica radice longa, tenui, et sbrata multos mittit NON OCATON cauleS tenue S, tereteSque, Per terram repenteS, et in eis folia squallida, pinguia, oblonga, Parva , et lanugine obducta, flores ex albo rubeScenteS in vasculorum oblongorum formam. Secundo haec Ordine infrigidat ; quo fit, ut exstinguendis , repellendisque inflammationibus , et placandis ignibus mirum in modum reserant auxiliari.

De TLAXΗΓIZPATLI, seu furunculorum medicina. Species videtur Sedi, aut Portulacae ; sapit enim illam, et persimili lubricitate constat; et licet aliquantulum amarasit, frigefacit tamen , et humectat. Caules quoque rubet Sunt, laeves, teretes, fragileS , et CraSSiusculi, si illos cum sua planta conferas: folia etiam Sunt pinguia, et fere teretia , etsi aliquatenuS plana , longiu Scuta , et angusta , Stellatimque disposita, et magna eX parte septena, et flores inter folia. I usa eadem, appΟSitaque curat praeter naturam tumore S. Provenit editis, humilibusque locis oppidi Xoxopancensis.

483쪽

NAHUiTLAQULN , Seu quaterna tegumenta , radicibus innititur glandium forma , multis, et in SurculOS parvos desinentibus , e quibus CauleS prodeunt binis dodrantibus prolixiores , folia longa et angUSta , pinguia, illa Portulacae aemulantia, et Circa eXtremum PurpuraSeentia. AiZoi Speciem esse judices ; frigida enim , humentique natura ConStat, SaporiS, et odoris experS eSt ; ery SipelatiS admOVetur, aliisque e calore ortis assectionibuS fert opem eX aqua devorata. Nascitur in saxis, cautiumve hiatibus Tepellabat OOL

CAPUT LXVI.

De rasNTECONCOCOLIZPANI, Seu medicina msrborum capitis.

Herba est multos caules fundens , viri deS , teretes , laevesque, et per intervalla geniculatos , e radice transversa, et capillis quibusdam SaXis adhaerescente , folia pinguia, Ρlantaginis paene forma , et interventis. Saporis est, et odoris expers, frigidaque , et humida natura ; et ideo tusa , et applicata dolores capitis e calore ortos tollit.

CAPUT LXVII.

De TLATTOMIMOLIT seu Ttetmiquiliti humili. Radici insistit Napo simili, Obtusae, librataeque , unde

484쪽

prodeunt caules breve S, tenues , Re teretes, soli a Sedi, longiuscula , pinguia , et angusta , flores Oblongi, et pallentes, quibus decidentibus apparent acini orbiculareS , malis medicis , cum primum emergunt , PersimileS. Frigefacit, humectatque radix. Eadem tu Sa, atque de Vorata febrientibus opitulatur. Admiscent nonnulli Herbam Vocatam LMuhtio , nimis exilem ac floris candentis , Contenti Oblongo, ac tenui vasculo, olentemque anisum , et perquam Similem , aut con- generem Acacalidi. Nascitur Huehuelocant, ubi unt radicem impositam inflammationes repellere, infusam vero in

teStina eX purgare. CAPUT LXVIII. De 'Σ ATLI, Seu medicina parvae novaculae.

Radicem fundit fibratam , solia Mali Medicae , magis

tamen acuminata , cauleS hominis pareS altitudini , teretes, et nonnihil geniculatos, ac flores albos, et modicos. Frigi. da constat temperie ; quo fit, Ut radiX in laevorem redacta , devorataque Unciae Unius mensura , jusve decocti ejus febrientibus ferat opem. Provenit in locis campestribus Hua-

xutiae. CAPUT LXIX. De Tras HVIra , seu novaculari Arbore.

Arbor est magna , Rhododendri foliis , sed nullis interventis distinctis , et novaculae Similibus, unde nomen. Nul-

485쪽

luna saporem, aut odorem insigilem praefert, et tamen aliquem Videtur participare calorem; quo sit, ut jus decocti ejus praebeatur ad satum discutiendum. NaScitur in montanissiuauthiae, floreque, et fructu Caret.

Frutex est foliis Salviae , caulibus SarmentoSiS, et Sapore cucumeris. Cordis affectibus inservire dicitur, frigidaque, et adstringenti constare temperie.

Volubilis spiniferi genus est, caules subalbidos edens es bratis radicibus , folia pinguia, Limoniae Mali proxima,

verum majora, quibus illinere corpora inflammatione vexata , aut ardore assecta mOS eSt. Nascitur in faucibus montium , humectisve locis.

CAPUT LXXII.

De TTE CHIO , seu Flore saxi. Uerba est tres dodrantes longa, radicibus tenuibus, et Iongiusculis , e quibus prodeunt caules virente S , tereteS, ac

per intervalla geniculati, folia Amygdali, sed paulo media

486쪽

- 8 HISTOR. PLANTARUM

parte latiora, magiS acuminata, et laete manantia. Succus ejus quinque unciarum menSUra epotatUS egregium est adversus serpentium morsuS antidotum. Nascitur in campestribus Xο-chillani.

CAPUT LXXIII.

De TZOIUILIra, Seu Olere salso. Radices agit fibris similes, unde profert caules , et in eis longiuscula, et tenuia solia, et in Summo flores virides, exiles , Spicatos, et orbiculareS. Edulis Herba est, et salsi gustus , unde nomen.

CAPUT LXXIV.

De ORARO , Planta Mech0acanensi. Radicibus firmatur multis, longis, tenuibus, et Interne purpureis , unde prodit caulis unicus , folia Mali Medicae , Sed tamen Serrata , aSperaque, floreS albi, ac modici , octoni, denive acervatim CohaerenteS. Radices resolutae ex aqua, aut vino insuSae dolores patientibus impense

conserunt. CAPUL LXXV. De OHUANGUE

Radices fundit surculosaS , ternaS, quaternaSVe, longas, et paulisper CrasSas, unde prodeunt caules , alba lanugine referti, flores candentes in postremis caulibus, Helichryso

487쪽

proximi, et folia longa , angusta , et Subalbida. RadiX tusa,

impositaque fertur ustionibu S mire conferre ; Semen Verotritum, ac duarum drachmarum pondere epotum eX vino lapidem renum pellere , et urinam evocare. Nascitur in planis PaetcuarsnSibus.

Radici insistit Napo simili, ex qua profert tenueS Caules , et folia cordis figura , parvorumve Seutorum. Radix tu-sa, ac devorata lac auget nutricibus.

CAPUT LXXVII De HOETA ZTA APLI.

Radices fundit Paeoniae similes, cauleS tenueS, et Striatos , et folia subalbida , quibus Indi vescuntur, Solano similia, florem parvum, et candentem, et SiliquaS pollicareS, refertas semine lanuginoso. Primo gu Stu dulcis est, sed postea sentitur amara , Calidaque , et humens Ordine Secundo. RadiX tusa , atque eX aqua epota , trium , quatuorve drachma rum pondere febres dicitur finire. Nascitur in frigidis, atque humidis regionibus, et est ad Volubilium genus referenda.

488쪽

CAPUT LXXVIII. De IN IMBERAGUA.

Arbor est Persico paulo major, modicam ossundenS un-bram, soliis Limonis, craSSioribus, ac minoribu S , Odoratioribus , ac gustu magis jucundiS , quam Sint laurina , Semine coriano Simili , sed paulo majore , primo viridi, ac de uitam nigro. Arbor fortaSSis in Lauri species referenda. Folia epota ex 'aqua duarum drachmarum pondere diarrhoeas sistunt; illita vero dolores tollunt. Sunt enim calida ordine tertio, et impen Se adstringentia, tussique dicuntur mederi, seu ipSa per Se Sumantur, Sive Carnibus incocta jure epoto ierant opem. Nascitur in frigidis Tancitari provinciae Mechoa, canensis , adeoque in ipsius coenobii viridario.

CAPUT LXXIX.

De XARIMPSCVA, Seu O trisbllo. Ita vocant indigenae Oxytriphylli nostratis quam plura genera, quae apud Mechoacanenses naScuntur, dicta MeXica, nis Xoxocosolsin ab acido sapore ; de quibus modo loquimur

Species est Oxytriphylli, seu Indicarum OXaliduna, ra-

489쪽

NOVAE HISPAN. LIBER XL 48 i

ra sorma: radici enim insistit Palmae fructui persimili, tenuiori tamen, eX qua Caulem unicum profert, rubeum, Cui bina tantum insunt folia, Obrotunda , et Serrata, quorum alterum juxta terram eXpanSum longe ampliuS Sit, alterum vero circa pOStremum caulem longe minUS, flores vero in summo similes illis, quos fert T0t0ncax0x0c0F0llin , de quo infra. Sapor eSt aciduS: temperieS, quae CeteriS fere ejus nominis , frigida nempe , siccaque , et facultateS, quae Oxalidi nostrae. Nascitur in calidis 2 halani circa Saxa. Manduntur caules crudi, coctique oleris Vice Cum intinctu olei, et aceti, nec insuave praebent alimentum.

DE TEXO COTOLLIN , seu X0xocostollin lapidum. Altera est ex Plantis acidis, quas MeXicenses vocant Maeocob ossin, quae quoniam lapidibuS in naScitur , nuncupari ΤΕXoXoCOYOLLix consuevit. Radicem fert pyri modo obrotundam , CauleS purpuraSCenteS, coccineOS flores , ac solia stellata, in decem portioneS longa8, et angustas divisa. Radix bilem vacuare dicitur Semunciae menSura devorata, etSi soleat interdum Pipitetahoac minori pondere misceri, flatumque diScutere , et urinam evocare. Sunt, qui Tepex0xoc Iollin , Seu m0ntanam X0π0 Volsin Vocent.

490쪽

CAPUT LXXXII.

cant , seu medicinam juxta riU0S provenientem, radicem fert rotundam, candidam, ac totam fere Capillis involutam, ex qua Stipes unicus prodit, coccineus, rariS foliis, rubescen tibus , ac vitigineis refertuS , nee palmitibuS quibusdam rubescentibus dissimilis ; flores rubet , et orbiculares e pediculis longis dependentes, Semen vero exile , et quod e luteo

in colorem coccineum vergat, inelu Sum VaSculis trigonis, papilionum fere forma , in eamque figuram compositis, ut si rubescenti , ac orbiculari membranae circulum alterum con colorem , ejuSdemque materi ei, ita ut angulos rectos efficiant , in8erueriS. Amarum Saporem radi X PraeSefert, et nonnullum acorem , tertii fere ordinis calorem nacta. Eademtusa, et infuSa e liquore aliquo eidem rei perutili expurgat intestina , Semen retentum pellit, inflammatis oculis confert , et urinam elicit : devorata vero SeSquidrachmae menia Sura humores omnes per inferna detrahit. Provenit monta nis , saXoSisque lociS regionum temperatarum , qualiS est Me xicana , et Tetzc0quenSiS : quamobrem non deSunt, qui Texo-