Iacobi Raeuardi Brugensis I.C. Protribunalium liber singularis

21쪽

nutiat sese procuratorem esse. Et hec quidem omnia reo latitante sic olim in usu fuerunt. Ceerindo. Cap. IIII. I reus non latitaret sed agendi secum S actori faceret potestatem,solebat postulationum die in ius seqiii aduersiarium: cumque citatus respodistet, statim actor caussam dicebat, suamque reo sedente pro tribunali p tore actionem edebat. Antequam autem in ius vetum esset, reo actionem edere actorem olim cogi non solere, ex his Plauti versibus in Persa probari potest: fge,ambulari ius leno. D. uuid me in ius vos cases Sa. Illis dicam apudpraetorem sed ego tu ius voco. Quamuis alioquin copiam actionis describe

dae, reo antequam in ius veniret,actor nonunquam faceret, ut proinde reus deliberaret utrum cedere, an contendere vltra deberet. &si contendendum putaret, veniret instructus, cognita actione qua conueniretur. cap. I. De

edendo. Quam quidem editionis rationem Terentius eleganter his expressit versibus in

siuidrsi ego tibi illam nolo vendere,

Coges mes AES. Minime. S. Nanque id metui. Σει. Nesse Pendundam censeo

cui libera es nam ego illam liberali assero caussa

manu.

Nunc

22쪽

Nune vide utrum vis argetum accipere, an cam vi meditari tuam. Delibera hoc dum ego redeo levo. Fuerunt autem edendarum actionum quinque rationes diueris. Prima fuit, si quis diceret qua actione agere vellet: secunda, si eiusquam allegabat actionis discribe lae actor reo faceret copiam: tertia, si actor suam intentionem in libello esset coplexus, & eam sic offerret aduersario : quarta, si ex libello eam aduerdario dictaret: quinta, si aduersarium suum actor ad album produceret, demonstraretque quid dictaturus esset,vel id dicedo quo uti vellet. d.cap.i .Quod autem ad quintam hac editionis speciem attinet,ea profecto no talem habet sentetiam qualem habere pleriq; putant. Dicam quod sentio,quid alij sentiat non reseram. Olim cum lex aliqua lata esset, de ea formulas coponebat prudeles, quibus lege posset agi .Quς formula: quod essent Mate Cn.Flauij praxiarum facinus in collegio pontificum recodite, apotificibus impetrabatur, singulis-q; caussis legitimis accomodabantur, & legis

actiones dicebatur. cap. ij.*.xi. de orig. iuri .

Sed postea quam Cn. Flamus actionu illarum quas Appius Claudius composuerat,& ad formam redegerat libru turreptu populo tradidisset,actiones a potiscibus peti tandem desierut .Et quumprimum creatus csset praetor qui

23쪽

inter priuatos ius diceret, in ordinem cum ijs quas Sextus Allius &alij composuerant, dirigebantur, & publice proponebantur, actionesque directae siue consti tutae appellari

coeperunt,quae antea legis actiones dicebantur. cap .Xiiij. f.j. De seruo corrupto. Huius rei auctorem habeo Ciceronem . Sic enim pro in Roscio scribit. Fraudabat te ita societate Roscius. sunt iura, sunt formul de omnibus rebus constitutae, ne quis aut in genere iniuriae, aut ratione actionis errare pos.

sit. Expresi sunt enim ex uniuscuiusque damno, dolore, inc5modo, calamitate, iniuria,fiublice a praetore formulae, ad quas priuata is accommodatur .Haec Cic. Igitur qui ad al-bu pr toris,non quidem edictorum,sed formularii, sue actionu directaru aduersarium situm producit, quid dictaturus, hoc est qua formula usurus sit demonstraturus , his quoque edere dicitur. Et haec quidem interpretatio vel ob id etiam videri poterit probabilior, quod veteres per formulas, interdum actiones intellexerint: id quod ex Apuleio constat, qui scde asino lib. ix. scribit : Nec erciscundae familiae,sed communi diuidundo forin uia dimicabo. Album autem parietem fuisse dealbatum, cum Accursio visus est assi masse Plautus, cum sic in Persa scriberet: Nae issifaxim n quam appareant

stul

24쪽

PROTRIB. LIB. SING.

cui his albo pariete aliena oppugnant bona.

Nisi continens pro contento υτα μπωνυμίαν

accepisse Plautum dixeris; quamuis scripserit expresse Suidas λεύκωμα,hoc est album, parietem fuisse gypso inunctum ad inscriptione ciuilium rerum aptum. Id enim ad ea potius quae prout res incideret ad tempus, quam ad ea quae iurisdictionis perpetuae caussa in albo proponebantur,videtur referendii. Et hae quidem editionum species quinque, solis erant diebus postulationum in usu. Siquiadem cognitionum die nullus editioni,nullus in ius vocationi locus fuit. Quod ut clarius intelligatur , cui rei postulationum die, cui item die cognitionum praetor operam dederit, paucis consideremus. Ac postulationum quide die cuilibet saluo tamen maioru more

saluisque legibus non solum desideriti suum vel amici in iure apud eum qui iurisdictioni

praeerat, exPonere fuisse liberum, sed etiam alterius deliderio contradicere, ex Vlpiano constat cap. j. in princ. De postul. Et cum in ius ventum esset postulationum die, suam

reo actionem edens, uti nonnunquam inte

rogatione solet , nonnunquam sine interronatione ad causse dictionem actor procede Dat. De qua interrogatione ut nunc disseratur, huius commentari j postulat ordo. i 2 . s. uuae fura

25쪽

IA C. RAE VARD. I. C.

stuae fuerit interrogationis in iure formula γ natio vera

N TERROGATI O Ha Iure non

1 'nunquam fuisse videtur necessaria, ne videlicet actor plus pete o caussa c)dat. Ideoque sit dubitaret, quan- tum ab advel fario petere deberet,an aduersa rius heres esset,& quota ex parte, an fundum p sideret, δέ quota ex parte, interrogationIlocus fuit. cap . j. ij. &iij . interrogat. iusque fuisse formula videtur, QUI AN

mulam his notis exprimit Valerius probus,

Cicero meminit pro Cecinna. Actio, inquit, in auctorem praesentem his verbis, siuauri. do te in iure consticio. Male in nonnullis ex xmplaribus legitur, is actorem. Legendum enim esse is auctorem, ptaeter emendatorum/Jxemplarium fidem, sensus etiam loci postulat, qui talis est: Si dubitamus an aduers rius auctoritate possit defugere, sic aduersus eum quem esse auctorem existumamus, agi-φus,hoc est actionem sic instituimus, stuando te in iure cossicio postulo annesias auctorὶ hoc est, anne sis ille a quo ius meum persequi debe-

26쪽

PROTRIB. LIB. SING. 27

am3 Sic enim auctorem accipi in prudentum responsis nouum no est. Quo sensu venditor auctor appellatur, siquidem cum venditore euictis rebus venditis emtori res esse in iures det. capite decimotertio in fine. De public. in rem act. capite quarto. g. j. cap . Vj. g. iiij. cap. xj. f.v.& cap. iij. g. iij. De actioni b. empti. Atque ita auctorem videtur accepisse Tertullianus, in lib. de pra cript . aduersus haereticos: Mea, inquit, est possessio, olim possideo, prior possideo, habeo origines fi mas,ab ipsis auctoribus quorum fuit res. Sic procuratorem quoque auctorem visus est appellasse Festus his verbis: Cognitor est qui litem alterius suseipit, coram eo cui datus est: procurator autem absentis nomine auctor fit.

Et Donatus in Teret. Fideiusser, inquit, dicitur, hoc est auctor credendi. Quibus addi poterit quod sic in sermone quinquagesimo scribit diuus Ambrosius: Dum auctor venditionis suae reus est, constat istos sceleratum cumiacrilego in iste contracturia. Et in sermone quinquagesimosecundo : Respice, inquit,contractus originem, venditionis auctorem,pretii quantitatem . Hinc.epam est quod Venuleius actionem quae emtori eluctionis no mine competit aduersus venditorem, aucto

ritatem appellauerit, capite fia . de cui ct. Igitur si dubitaret actor an aduersarius heres

27쪽

18 IA C. RAE VARD. I. C. heres esset,sic formulam in iure videtur concepisse: AIo Ex LVCII TITII HEREDITATE CENTUM MIHI DEBERI, QUA NDO TE IN IURE CONSPICIO,Pos TVLS ANNE FIAs AUCTOR

Tum si auctore se profiteretur reus,& caussae defensionem ut heres susciperet, hac rursus

utebatur actor formula: QRA N D o A I SNEQUE NEGAS TE SACRAMENTO IN AGEN ARIO PROVOCO. Et

ad praetorem conuersus sic dicebat I v D i-

RENDINUM. Quod si non ex asse quidem, sed ex p arte duntaxat heredem se profiteretur reus, sic rursus interrogari videtur in iure consueuisse: Pos TVLO QUOTA EX PARTE FIAs AUCTOR Porro si se auctorem esse negaret omnino reus, sic praetor videtur Imperasse; SI NEGAT, SACRAMENTO QUA E R I Τ o: & prius an auctor esset aduersarius sacramento disceptabatur, quam quid ab eo exigeretur. Si aute reus apud praetorem interrogatus taceret,in ea causia erat,ut instituta actione in solidum possset coueniri, quia pr torem contemnere videtur. cap. x. f. iij. de interrogat. Et tunc quidem sic formulam concipiebat actor : A N DO NE QS. EA Is NE E NEGAS, TE SACRAMEN

28쪽

Haec omnia dilucide probari possum ex libello Valerii Probi, de litteris antiquis. Vnde etiam satis constare videtur,eam appellari interrogatoriam actionem consueuisse, quae eius rei caussa instituitur, cuius auctor reus in iure factus est,.vel fieri debuit. Et haec de interrogationibus , actionibusque interrogatorijs. Se cognitione praetoria.

ET ERvM si nulla esset opus in- C terrogatione, sic caussam dicebat achor: Ziofundum Tusculanum,quem psides, meum esse, ex iure uuiritium. Et cum caussa dicta esset,si reus taceret,iis ei aestimabatur ut victo . Sublata enimi defensione omne controuersia tolli, auctor est Cicero de inuent. lib.j. Solebatque cum aliquid vindicaretur,praetor reum interrogare,inquit Boetius,an contra vindicaret,hoc est ut mihi videtur) ah aliqua instructus esset exceptione, qua iniuste rem vindicari docere posset. Ne gante vero vel tacente reo,rem de qua caussa citcta erat, actori vindicanti addicebat praetor. Plautus in Poenulor mi in ius venerit,

Nicet praetor familiam totam tibi.

Et paulo post:

29쪽

quin egomet tibi me addico,quidpraetore opus est Et huiusmodi quidem addictio, sola fieri cognitione praetoria, sitne consilio, sine decreto dicebatur, cap. XXX ix. in princ. de cui ct. Et sic accipiendum puto, quod de liberis, qui prietoria petuntur cognitione, scripsit Vlpianusca. l. de rei vind. Ait enim liberos qui sunt iu ris nostri,aut iudicijs, aut praei udicijs, aut m-terdictis, aut denique Cognitione praetoria peti: aduersario videlicet, quominus sequerela tur nihil apud pistorem obi j ciente .ut,si quidem aliquid obiiceret, non praetoria cogni tione, sed pro litis qualitate vel iudicijs, vel praeiudicus, vel interdictis,peterentur: sin minus sola cognitione praetoria.d. cap. XXXIX. &ca. ii l. f.j. de lib. exhib. Sic cognitionem praetoriam vis iis est. idem Vlpianus accepisse in cap. xiij. f. ij. de minorib. Illud etiam obseruari s olet, ut si1 reus nihil contradiceret actoris intentioni, cognitione praetoria reo daretur dies cum competenti cautela ad soluendam pecuniam. cap. xxj. de iudiciis. Et quia Varro 1cribit de ling. lat. lib. V. necessum esse aliquo horum verborum Bo, Dico, drico, praetorem uti cum lege quid peragitur, certe absurdum etiam non erit,ad cognitionem praetoriam,vi

apud Plautum, sic apud Varronem verbum addico referre. Idque mihi sic videtur.

30쪽

Pua ratione de plano ius dixerit praetor.

CAP. VII.

LLUD etiam admonendi sumus, ut duobus modis operam postulatio nibus praetorem dedisse , nimirum vel pro tribunali , ordinario postulationum die; vel de plano, sella extra ordinem posita, cap. ij. quis ordo in bo. pos . ser. cap. xviij. in fine,de quaeli. Eoque referendum Videtur. quod sic epili .lib. ix. Seneca scribit: Et caelo impositus , intelligit, quum sellam aut tribunal adscenderit, quam humili loco sederit. Auctor est Isidorus tribunal locum sublimem& editum esse , in quo considentes magistratus,tus dicunt. Idque etiam Tacitus satis indicat, cisi sic Annal. lib. j. scribit Simul congerunt cespites, extruunt tribunal, quo magis conspicua sedes foret. Et Seneca de clementia lib.j. Haec tamen,inquit, magnanimi tas in bona fortuna latiorem locum habet,

meliusque in tribunali quam in plano conspicitur. Liuius sic etiam scribit libro octavo. Tum silentio facto praeco Q . Fabium magistrum equitum citauit , qui simul ex inis feriore loco ad tribunal accessit . Est igitur tribunal plerumque immobile & certo editoque in loco semper positum . Proinde quod Vlpianus Publium caecum Asprenatis

Nonij patrem , auersa sella a Bruto fuisse destitu-