Iacobi Raeuardi Brugensis I.C. Protribunalium liber singularis

31쪽

32 IA C. RAE VARD. I. C.

destitutum ait,cum vellet postulare,cap. j. 6. iiij. de postul. ex eo probari facile potest,sel-olam tribunal non fuisse, &postulari non pro tribunali solum,sed etiam sella in loco plano posita, apud praetorem potuisse. Id quod ex Asconio etiam euidentissimum est, qui sic in diuinat .scribit:Sunt enim subsellia tribunorum,triumuirorum,qu storum,&huiusmodi minora rudicia exercentium, qui non in

sellis curulibus, nec in tribunalibus, sed in subsellijs considebant. Moris etiam fuisse videtur , ut post praetorem per regiones urbis vicosque obambulantem veheretur sella,quq cum adestent qui postulare volebant, in loco plano ponebatur, ut ita non stans, sed sedensius extra ordinem postulantibus praetor de plano redderet. Eoque sensu accipiendum puto, quod ita Valerius de Scipione Africani filio scribit: Quinqua quid interfuit, utrum repulsam, an sic adeptam praeturam domum referret ὶ quam cum propinqui ab eo pollui

animaduerterent, id egerunt, ne aut sellam ponere,autius dicere auderet. Sensus enim

est,id egisse propinquos Scipionis, ut nec de

plano cognoscere Scipio, nec tribunal ad-lcendere auderet. Liuius lib. xij. Sella eburnea posita ius dicebat, aisceptabatque controuersias minimarum rerum. Et sic quidem

nihil aliud esse videtur de plano, qua Hispo sit ,

32쪽

sita, nihil item aliud ita posita, quam deplano cognoscere. Veliui si ambulati praetori,parens quispiam aut patronus, hic de liberto, ille de

filio conquerens,obuiam fieret, necessiim noerat praetori, Ut eos postulantes audiret,iribunal adscendere sed in loco plano iubebat sella poni: eaque posita,querentem de filio patrem,& de liberto patronum sedes audiebat, cognitaque summatim caussa,obsequium parenti dia patrono de plano iubebat exhiberi, imo & libertum no obsequetem,deplano aut fustium castigatione, aut verbis emendabat. cap. iX. 3. iij. De Off. procons. Haec quum non consideraret vir quida eruditus, intellexisse non videtur,quo sensu scripseritVlpianus,lus ei; solum locum esse,ubi iuris dicendi iudicad me gratia magistratus populi Romanj,vel praesides pro-

iunciarum consiliunt,etiam si domi,vel in itinere hoc agant. cap. iii j. De interrog. Et id circo sic emendandum esse locum hunc, ut

pro Velsi domi, legatur non si domi scribere non

veretur: cum interim antiqua lectione , nihil

sit elegatius, nihil sincerius. Sensus enim est, non solum tribunal, sed cum etiam locum ius appellari, in quo,iuris dicendi caussa,sella ponitur , siue id in itinere, sitie etiam domi fiat: eumque locum no diutius iuris habuisse nomen, qua posita esset curilis sella cique praetor iuris reddendi caussa insideret: id quod C nec DO-

33쪽

34 IA C. RAE VARD. I. C.

nec Donatus qui de visus est ignorasseauec Terentij verba, Iu ius eamus, sic interpretanS, si praetoris sellam. Domus igitur prietoris, ius non dicitur, ut nec ipsiim tribunal praetore iuris dicendi iudicandiue causia non sedente. Vt enim locus aliquis nomen adsumeret iuris, necessaria fuit praesentia praetoris, aut pro tribunali,aut certe in sella curuli, iuris reddendi caussa sedentis.Idque verbum illud consi Ut, quo utitur hic Vlpianus, fatis indicat, praesem tim si addideris,sic etiam in lib. ij. Ciceronis, De inuenti. Marium Victorinum scriosisse: Vnde in ipso, ut dixi, uite, hoc est apud praetorem, de modo agendi cum qu reretur, fiebat exceptio atque translatio. Eoque etiam

referri potest quod sic Paulus in Menecliniisseribit:.

- ut ad gopulum, aut in iure, aut apud iudicem res ea.

Sensius enim est, aut apud populum comitijs centuriatim calatis, aut apud praetorem pro tribunali,sellaue posita,aut denique apud aliquem datum iudicem caussas olim dici, tractarique solitas. Id ipsum iisdem fere verbis tradidit etiam Cicero, de orat. lib. j. Nam siquis, inquit, hunc statuet esse oratorem, qui tantummodo in iure,aut in iudicijs possit, aut apud populum aut in senatu copiose loqtii,tamen huic ipsi multa tribuat & concedat ne-

ς cesse

34쪽

eesse est. Illud quoque addendum est,per sellam aliquando tribunal intelligi: quod tunc accidere solet, cum non quidem in plano, sed in edito loco sella curulis iuris dicendi iudicandiue caussa ponitur. Idque testatus est e presse Liuius, cum sic li.vj. scriberet Stipatus ea multitudine sella in comitio posita viatore ad M.Manlium misit: qui dictatoris iussu vocatus', cum signit sitis dedisset adesse certame, agmine ingenti ad tribunal venit. Solebant etia, ut & hoc obiter addamus) de plano multa expediri per libellum .Quod qua ratione feri consitieuerit, paucis demonstrabimus. uuidsit apud Vlpiauum. Per libellum expedire,quid item inprudentum reson is per decretumis intelligi debeat.

C A P. VIII.

ORIs fuisse,ut quid a principe de-M sideraturi,principem ctiam praesese tem scripto adirent, auector est T citus Annalium libro quarto. citisque moris meminit Callistratus. Ait enim diuum Hadrianum aditum fuisse per libellum a Iulio Tarentino , capit. xxxiii. De re ita lic. Vlpianus etiam de quodam scribit, qui se fecisse procu ratorem libello principi dato professiis est,c pite vigesimo primo. Rem rat. hab . Hunc morem ab ijs quoque obseruatum fuisse, qui quid a praetore aut praeside,aduersario nullo

C a in ius

35쪽

36 IA C. RAE VARD. I. C.

in ius vocato,postulabant expresse testatus est Iulius Paulus cap. xv. de in ius voc. Et tunC si talis res per libellum peteretur,que prolixiorem nullam requireret causse cognitionem,

statim per libellum etiam de plano expediebatur. Idq; illud esse omnino videtur,quod Suetonius sic de Nerone scribit: In iurisdicti epostulatoribus nisi sequeti die ac per libellos non temere respondit. Eos haud dubie libellos intelligens, quibus adiri principes moris erat. Igitur ad illud quod a principe vel a prς- side libello petebatur,per libellum respondebatur : & sic perconsequens expeditio postulationis fieri etiam per libellum subscriptione

solebat. cap.xxix. de l. Cor. de falsis. Si autem res quae per libellum petebatur, talis esset ut opus haberet decreto: tuc ea neque de plano,

neque per libellum poterat expediri, sed in

diem comitionum differebatur qui dies cognitionum,decreti dies appellatur. ca. xxviij. in princ. de excusat. Decretum autem & generis olim &speciei nomen fuit. Quicquid enim pronunciat ius dicens praetor, genere quodam decretum appellatur. Eocine sensu tunc decreta esse accipienda, curii a praetore decreta latine iubentur interponi, alio loco docuimus. Tertullianus in libro de habitu mulieb. Qua costantia, inquit, tribunal illud adscendimus,decreturi aduersus eos quorum

. 2 munera

36쪽

munera appetimus Θ Seneca in Medea: x consitura fera decreto venit. ME. Pui ualuit aliquid parte inaudita altera, AEquum licetstatuerit, haud aequusfuit. Erat etiam decretum nomen speciei, cum videlicet edita de plano, aut die postulationum controuersia, in diem cognitionum hac intentione differtur, ut ea cum consilio examinata certam accipiat iustamque definitionem. Ea nimirum ratione, qua principum sententiae quae in caussarum cognitioni nus de consilio consularium virorum proferebantur, appellari decreta solent. Id quod haec epigraphemanifestum facit, Paulus imperialiumsententias rum in cognitionibus prolatarum, siue decretorum, ex librissem libro primo: cap. vlt. De iure patro. cap. xli. Fam. ercis. cap. vlt. de hered. instit.

Idqueillud esse omnino videtur, quod sic Asconius scribit in Verrinam secundam: Sunt autem instituta praetorum, in decretis interponendis dijudicandisque causiis .Et hoc sensu decretum praetoris,praesidis, aut proconsulis, accepisse visus est etiam his verbis Vlpianus: Vbi decretum necessarium est, per libellum id expedire proconsul non potest. quae enim caussae cognitionem desiderant, per libellum non expediuntur. cap . ix. g. j. de osse. Procons. cap. lxxj. de reg. iur. Haud dubie per decretu exactam sedulamque caussae apud

37쪽

38 IA C. RAE VARD. I. C.

praetorem adhibito consilio disquisitionem intelligens,& causi, cognitionem ad pr toris tribunal referens. Quid enim aliud est,quod sc ab eodem Vlpiano inuenimus alio loco scriptumὶ Si caussa, inquit, cognita bonorum possestio detur, non alibi dabitur, quam pro tribunali. quia neque decretum de plano interponi neq; caussa cognita bonoru possessio alibi quam pro tribunali dari potest. cap.ij. f. j. De bo. pos . Dices: Ergo postulationum die sine consilio decretum interponitur. Id quidem negatur a me, nec id prae se ferunt haec Vlpiani verba, quibus a cognitione caussae distingui expresse decretum, si recte fuerint e pensia, omnino videtur. Nec id absurdum. Siquidem omnis bonorum possessio aut de plano peti per libellum solet, aut pro tIibun

ii. Pro tribunali rursus,aut postulationum,aut cognitionum die .Postulationum quidem die, caussa summatim cognita: die verb cognitionum, non caussa solum cognita, sed etiam in terposito decrcto. Idque ex eodem Vlpiano

euidentissimum est. Sic enim ad edictum lib. xlix. schibit:Dies bonorum possessionis utiles csse palam ess sed non sessionum numerabuntur , si modo ea sit bonorum possessio, quae de pilino peti potuit. Quid si ea quae caussae

cognitionem pro tribunali desiderat , vel quae decretum exposcit' sessiones erunt nobis

38쪽

computandae,quibus sedit is . cap. ij f. j. quis ordo in bo .pos .seruet. Ecce, decretum a cause cognitione Vlpianus expresse disiungit. Nonne igitur diuersa sunt Rursus, haec eiusdem Vlpiani verba, si irae caussae cognitionem pro tribus nati deside, ut: ad diem postulationum, non a tem cognitionum, omnino pertinere, illa indicant subsequentia verba: In bonorum posisellione quae pro tribunali datur, illud quaeritur, si se dedit quidem pro tribunali praetor, sed postulationibus non dedit. d.cap. ij. g. ij. Et idcirco quis dubitabit, quin haec Vlpiani hverba, quae decretum exposcit non ad postulationum, sed ad cognitionum diem omnino sint referendaὶ Idque vel hinc etiam esse potest euidentissimum, quod non postulationis sed coonitionis die missio in bona fieri decreto soleat. cap. lxxiij. f. j. cap. lxxv. in princ. De iudicijs. cap. iij. Ne vis fiat eI. cap. xv . f. Iulianus, De damno infech. Igitur decretum in his Vlpiani responsis aliud nihil e st, nisi me vehementer coniectura fallit, quam consilii , definitio, cap. XV. g. j. de manu. Vind. cap. l. f. ij. desac. edicto. De quo consilio, ut nunc disseratur, ordo huius nostri commentarij Omnino requirit

39쪽

o IA C. RAE VARD. I. C.

uuomodo consilium exerceri, ω in iure dici M. dimonium soleat, ω qui dicantur dies comperendisi.

CAP. IX.

I E cognitionum vel solet praetor De consilium exercere, vel solet prae bere consilium: Erat & alius dies cognitionum in quem edicebatur concilium, id est conuentus. In consilium praetoris adhibentur Romae quinque senatores, & quinque equites Romani, auctore Theophilo,&in fragmentis Vlpiano tit.j. Cum praetor cognitionum die de caussis adhibito consilio cognoscebat, tunc exercuisse consilium recte videri potest. cap. ij. de ossi eius cui mand .est iurisd. Proinde si reus postulationum die desiderio actoris contradiceret, vel diem ad sui defensonem postularet, sic in diem cognitionu res differebatur, ut tamen actio edita actis postulationum insereretur. Scribas enim fuisse qui notis Acta praesdum scribebant, testatus est Modestinus cap. xxxij. Ex quib. caus maiores. Eoque pertinet illud Senecae, Epist. lib. xiiij. Quid loquar verborum notas, quibus quanuis citata excipitur oratio, & celeritatem linguae manus sequit Z Hinc cum se pro tribunali sedere, & litteras sed illiteratissimas agere

40쪽

agere, nihil scribere, aut allidenti sibi vacare, aut anxio libere, Capilio Seuero nuntiauit. Vnde etiam perspicuum est,scribam,qui cuncta quae pro tribunali diebus postulationum dc cognitionum agebantur,notis describeret, 'aetori assedisse, qualem hunc Plinium si quando fuisse,ex hoc loco conijcio. Per litteras enim illiteratissimas, quin notas Plinius intellexerit, nemo dubitabit, qui non ignorat notas non esse litteras Paulum scripsisse cap. vj .in sine,de bo. pos. Ergo postulationum die, si reus diem ad sui defensionem peteret, edita actio in acta referebatur; deinde tempus inius iterum veniendi a praetore constitui solet, de in proximum diem cognitionum quem perendinum fuisse non est dubium, plerunque concipiebatur, datis interim &constitutis axeo vadibus, ni satis esset incoeptis rebus idoneus . Idque confirmat A. Gellius , qui sic de .

P. Scipione Africano scribit lib. vij. cap. l. Et quodam die ius in castris sedens dicebat,atq; ex eo loco id oppidii procul videbatur. Tum c militibus, qui in iure apud eum stabant, ii terrogauit quispiam ex more, in quem diem Iocumque vadimonium promitti iuberet. Et Scipio manum ad ipsam oppidi quod obsidebatur arcem protendens ; Perendie,inquit, sesistant illo in loco . Haec Gellius . In quo loco adverbium hoc, Peritidis,non temere ab Afri-C ue cano ad-