장음표시 사용
181쪽
turale sit, quotve modis dicatur; accepimus vide. licet jam hoc nomen,prim6 prout opponitur iesuuis tario. Secundo prout opponitur artefacto, & prae turea dercio, naturale etiam dicitur id, quod a sepem naturali distinguitur, quatenus videlicet illud ab agente naturali fit juxi, naturae vires. Quarici insuper naturali appellatur id , quod opponitue violento, sic lapis, per naturalem motum, deorsum tendit, violento autem alio proiicitur. Quinto tandem naturale distinguitur ab eo, quod casu fieri putatur, quatenus illud ut plurimum, β juxta exemplar sui agentis essicitur, hoc vero admodum rarti
contingit, ab agentis ordine consueto per violentiam aliquam non necessario incidentem declinans , ut monstrum; atqud haec de naturae , nec non dematuralis operis significatione praemisisse susciat.
Definitio naturae ab Aristotele
Eoram, qaasuut inquit Aristoteles) quadam natu- sueti, quaedam ob alias causas Primi generis sunt animalia, plantae, mineralia, caeter que hujusmodi, uno Verbo, quae motus , & quietis, propriarum scilichtoperationum, principium habent innatum, contra verbartis opera, ut tectica, est Orstir, ac similia , quatenus ab arte proficiscuntur , nullum mutationis Principium insitum habent, sed ab artificis opere caetrinsecut, proveniente talia evadunt . Itaqud subdit
182쪽
Philosophus e naturam motus, O gyietis eius rei, ἐκ qua est primis, O per se, ac non ex acc dente, principium quoddam esse, ct causam. Dixit autem naturam prinis .cipium,& causam esse, quia principii nomen ampli ri significatione acceperat, principium quoquh pria
Vationem vocans , natura verti ne dum est principium , sed causa eorum, quos innuimus, effectuum, sicut artefactorum causa ars dicitur. Porro docuit, esse causam motus, & quietis ejus rei, in qua est, quia omnis operatio corporis ad haec summa gen Ta, motum, & quietem refertur; debet autem motus , & quies naturalis ab intrinsecusin dita, & i nata causa pendere , nam externae causae motus , ut proiiciens, artifex, & intelligentiae separatae sub naturae nomine non comprehendunturo DeniquEaddidit prisπὸ, ω perse, o non ax accidente ς nam quae eX accidente insunt, tametia causae esse possint , ad naturam non pertinent, ut medendi ars inquit ipse qua medios sanatur ; haec enim ars natura nomest, quamvis ea sit causa sanitatis, & insit --
dico, quisbi ipsi sanitatem conseri, quippe sub dit ipsum esse Medicum & sanari accidit, Pro Pr rea quod sanari potuisset alterius consilio, si non contigisset, ipsum esse Medicum. PROm
183쪽
Natura corporea generatim consistit in ipsa substantia corporea; haec amtem necessario agit juxta leges ab idea condendi mundi, productorumque naturalium praescriptaS .
Prima pars ex analysi metaphysica substantiae corporeae cap. a. instituta luculenter patet; nil enim aliud naturae nomine intelligmus, ut ex praece dente scholio. Seeunda vero pars non mimis mamnifesta est ex cap.r , & ex eodem secundo, norignim absoluta materiae necessitas lassicit ex x, sed Dpus est, ut ab idea in finem dirigatur ex corolla. 1io tertiae 3 immd ut ab ipsa eadem omnis actio naturae hujus exacth, ac persectissimh dependeat ex octava. Quae autem sint hae leges praeter illas motus, di quietis determinationes capite superiore ad notatas identidem in ipsa natura rimabimur absque commentitiis hypothesibus. PRO
184쪽
Quomodo materia, quomod e so ma natura sit, eXplicare.
Materiam solani veteres pro natura intelligebant , in qua motus principium consistere arbitrabantur. Aristoteles & materiam, & formam esse naturam docuit , hanc tamen magis, quam materiam ῖ inquit enim , uno Modo natura sic dieitur prima , qua cuique subjecta es materies rerum Omnium , qua motionis , murationisque principiam in se babent, alio autem modo forma , ω species ea, q aut ratio dieitur; subditque inagis hanc , quam illam naturae nomine insigniri, quando qu demnuamquo se magis esse, tum eum actu est , dieitur , πam cum potestare. Itaque eum forma duplici sensur ntelligatur,ut superius dictum est , primo videlicet prout est potentia activa constri uens cum potenti passiva unam, eandemque in omnibus corporibu Ssubstantiam corpoream praecisam , secundum quam Unum corpus non differt ab alio, sed tantummodopenhs modos varios , variasque harmonias, unde Operationum varietates profluunt,ut etiam inferius manifestum fiet; secun lo prout est ratio , & species , continens nimirum hane, vel illam habitudinem, determinationemve particularum insensibilium , qua
185쪽
qua una quaelibet species instructa est, faeila deprohenditur, in .utroque sensu formam naturam esse , substantia enim actu existens, seu potentia activa est ipsamet innata, & perennis causa tum quietis , tum motuum naturalium , quos variare apta nata est juxta necessitatem finis, de qua inferius. Ratio autem , & species, naturae particularis nomine insigniri potest, quia res naturales suo quεque oriuniatur semine, sive sua quεque determinatione certam particularum rationem,& habitudinem sequente juxta propriam speciem, ideoque Philosophus utrumque formae conceptum innuit contextu nuper allato, dum inquit prius: forma, subditque postea ro species ea,qua ut ratio dicitur,ne ut incauti hayenus perArabum doctrinam factum est speetes, siv. Tatio cum substantia confundatur . Jam verb quia naturae nomine intelligitur quidquid causae inest in generationibus corporum naturalium causarum genera , quae ipse Philosophus ponit, ex ordine sunt contemplanda.
186쪽
Quatuor causarum genera ad mentem Aristotelis recensere, omnesque Penitus causas ad haec referre.
Luculenthr,atque diserth causarum summa genera pandit Aristoteles,atqud ad naturalem scientiam,quet cognitio rei per causas est, facilem praebet aditum. causa itaque s inquit J uno modo ad dicitur, ex quo - eum insit, aliquid fit, ut ps flatus, argen umpbiala , borumque genera, Alia est forma εω exemplar , qua essentia quidem est ratio , atque bur genera , uς
harmonia Lapason, duo ad unum , ct omesno numerus partes, qua insunt su ratιone. Praterea id unde murationis, ct quietis primum est principium , qualis coses is , qui consulit, ct Pater Filii, ω suo nomine id, quod misit, ejus , quod sit, or quod immutat, ejus, quod mutatur p insuper ut suis , bie autem est id,
Hur gratia, ut deambulaudi ,sanitas. Ad haec autem quatuor genera causas omnes reduci, vel ex hocp Iet, quod per quatuor hosce modos omnino satisfacimus quaerenti necessitatem rei . Quidquid enim alicujus causa dicitur, aut illud essicit, aut definit, constituitque in tali specie, aut materiae illius est, aut id, cujus gratia fit , nec ullio alio modo, qui
187쪽
non ad hosce reseratur, quidquam esse alicuius rei causam excogitare possumus; igitur quatuor hec genera causas omnes, quascumque cogitare possumus , continent. Quod autem effcit, appellature iens , quod definitforma, edi exemplar; materia id
ex quo fit, & id cujus gratia finis .
Quatuor genera causarum insunt naimrs corporeae.
Accepto enim quolibet naturae opere, puta ovo secundo, aut semine plantae,vis quaecumque si,quq apta inovelliquida per ejusdem canales, donec Opus perficiatur, esciens est; persectio autem, seu forma, inquam opus pertendit, ejusdem quoque Operationis causa est, in diverso genere tamen : nam illa, ut principium activmn motus, haec ut finis 3 sic reciprocς causae sunt inquit Philosophus ) exereitatis boni habitas, ct bis exercitationis sed non eodem modo ,πam ille ut sinis, bae ut principium motionis; eademque ratione materia, quq perfectionem illam acquirit, subjectum ipsius est, perfectio autem , seu forma causa est,per quam perfectum opus, & in tali specie positum redditur.
188쪽
Itaquh corpus,& idea, ut superisis innuimus,hane' naturam constituunt, &in ipsis equidhm causarum omnia genera semper inveniri perspicuum est, nam in corpore , si vh substantia corporea inest iamateria, ct efficienset materia quidem prout capax est moveri per potentiam passivam, at ibidem ostendimus 3 efficiens. vero quia apta' nata est agere movere per potentiam activam, ut pariter ostensum in . Porro in idea indita corpori , & formam, &finem comprehendi manifestum est ex dictis; hic autem. ideae nomine , ut jam innuimus', non apsum exemplar, & archetypum intelligibilem mundi con templamur, sed inditam substantiq ipsi legem motus, & quietis. accipimus ab idea divina pendentem , cui obtemperat ipsa corporea substantia, veluti re rum omnium seminarium .Quamobrem formanspe. cies appellatur etiam exemplar,quatenus ad ejus simia litudinem perennis generatio ut, . ut in ovis, & seminibus cernimus, tametsi enim exemplar, & idea:
Proprie sit conceptus, quo agens per intellectum sibi finem determinat; & agere ex idea proprie spectet ad intelligentias, inest etiam eatenus substantiae corporeae hujusmodi causa , quatenus ipsa regitur a ;supremi primi entis intelligentia, ut exochaVa, Ideoquhoperatur propter finem , . ut ex cap. I. constat, ac inferius etiam offendemus . Et quia , .ex ibidem demonstratis, res omnes ab ideis divinis dependent,
189쪽
meeessarib lex ab idea divina profluens in ipsa maturaetorporea inest ; ideoque omnino in coinre , . ιdeas causarum omnium naturalium demonstratis Principiis 3 naturam, de qua loquimuRTonsistere alam est quae proptere ut generarim modo loquamur nil aliud audit,quamsu η corporea φωgibas motus, ct quietri instraua.
uidnam sit Fortuna, es Casus, & ad
quodnam causae genuS reducantur,
carei. Inter causas omnes , quae ad praefata quatuor gemera reseruntur, quaedam.sunt caust per se, quq dam
ut statua inquit Philosophus statua-y .is his. οἰὸρ si Polistas per accidens . Fortuna,
190쪽
I 36ae divinum quoddam, admirandumque Numen Quoniam itaque Fortuna, & Casus non sunt causae
eorum, quae semper, aut plerumque fiunt consueto naturae ritu, sed eorum tantummodo, quae aliquam do praeter creati agemis institutum fiunt, ut ex comis muni notione receptum est, optimh docuit Philosophussas esse causas per accidens. Discriminantur autem Casus, & Fortuna, ut ipse idem adnotat, quia casus generatim omnibus agentibus naturalibus
evenire possunt, quando contingit, quidquam fieri praeter agentis fioum,' ut monstrum ,& hujusmodi . Fortuna vero dicitur evenire hominibus, qui cum delectu agunt, quando scilicet praeter intentionem aliquid contingit, ut cum fodiens terram foramis thesaurum invenit praeter spem , aut cum incidat in mordentem viperam quod infortunium dicitur , atquis hinc etiam patet, Casum, & Fortunam reveri. ad eficientem causam reduci, ut Philosophus innuit, quatenus effciens illius rei causa est,cui praeter institutum, & ex accidente adjungitur, quod casu , α fortuna evenire dicitur , nec praeterea quidquam aliud Casus,aut Fortunae nomine intestigimus, uinimmo respectu Dei authoris naturae nil casu, aut se
tuna evenire omnino manifestum est eΚ cap. I , nam
Providentiae infinitae repugnat aliquid praeter ipsius institutum contingere , ut fush D. Augustinus, aliuque docent; ac tametsi, quae casu fieri dicuntur, ut monstra , declinent ab idea particulari, seu pers