장음표시 사용
191쪽
a generalibus motus legibus declinant,ut ex iis,quae in progressu dicentur , deduci poterit.
ΤΗ EO REM A LIL Totius naturae corporeae necessitas ex
Veteres Physiologi, quos jure merito redarguunt Plato in Phedone Philebo, & alibi, & Aristoteles a. phys proph finem, & de ortu, & interitu , I de
P Tin malium cap. x, nihil magis inculcarunt in naturae operibus explicandis, quam necessitatem abso Iutam, & hanc a materia, perperam tamen ab ipsis concepta, proficisci arbitrabantur,tantumque dignitatis huic attribuerunt, ut de nulla alia re magis solliciti, causas omnes posuerint in sola necessitate mateἔlae , ac motus necessario ab ipsa pendentis, dicentes in sua quique hypothesi , res ita esse constitutas, eo quod sic tulerit materiae, motusque necessitas , eosque proindE inversa ratione loquentes ridet Aristoteles inquiens : Ptecessitatem in ge ratione perinde in esse arbitrantur , ac si quis do-m m necessarib extructam existimet, quod graetis deorsum , leoia ad partemsummam ferri sint apta. Daque Lapides fundaruenta subsidere , terram .ero ob υτ νος- superne ineuinbero , ως. Ista vero rudioris a
192쪽
-tiquitatis doctrina ut ut Recentioribus nismillas excitata luculenter deprehensa est falsa in primis
propositionibus,ut etiam ex LXIV. Nunc assero .iterum, totius naturae corporeae necessuatem,idest etiam illam, quae materiae tribuitur, ex idea, fine pendere; nullus enim dari potest in natura motus, quin Mobile ad huncpotius, quam aliam motum deterriminetur ex x ,& omnis de terminatio, non ex mariteria , sed ab .alia causa est, ex eadem a. , quae juxta ideam, & finem, motus omnes determinat, ut ex et .aliisque constat, ergo necessitas.omnis motus, seu operationis naturae corporeae ex idea, & fine est.
Qua sanh tantum de causa necessario datur ipsa su stantia eorporea, quae alioquin, ut es capite 2 non est quid necessario existens. omnis itaquh naturae corinporeae necessitas ex idea, &fine pendet, atquis egre-gὰ Aristoteles rem illustrat exemplis, quorum unum ex arte actis, alterum ex disciplinis oesumit, inquit enim: Quamobrem terνa talis Ut bor fit, suis uegra
tia borquidem, euius gratia est, nisi esset ferrea um non pq sit, quapropter si terra erit , opusque usius adesse
ferram necesse es, ex bypotbs igitur necessitas est; tum .altero exemplo ex mathemati cis disciplinis d sumpto, perpaucis interiectis prosequitur: Quae estis riseiplinis noeessitas, ct in iis, qua Mnx υ - σaliquo modo es similis; nam si rectum bος sit, necessc
.es,triangulam tres avgulos danus reclis aequales bab
inerumsi boc non es , neque rectam hoc est. In bis a
193쪽
nis', qua alicujus fiunt gratia conrrario modo , si finis erit, aut est, quod σπιecerit, aut es, aut erit.
Luod F non erit, neque est, ut in illis nisi Ax renelu- o principium non erit ita bis is, ct id, esus traria , cum boc quoquὸ priscipium H non actionis, sed cogitationis; subditque tandem : inare si domus δε-- a es , bac necesse est facta esse, σαι omninὸ mat nam, qua alicujus es grasia, ur lateres, . lapides, i domus. Tametsi autem Aristoteles materiae quoquh necessitatem absolutam admittat, doceatque, iambas hasce causas physico esse tradendas, patet, ex ipsius doctrina superius adducta , ubi de principiis, absolutam materiae necessitatem no nesse eam,quam eteres materiae tribuunt , sed penes esse possibile tantum statui debere, necessitatem vero ex hypothesi finis penes actum; unde rous confirmatur;lubstan- e corporeae actu existentis necessitatem omnem ex
hypothesi finis& ex idea omnin5 dependere , ut
Empositum erat . PROPOSITIO LXX.
P R O B L E M A XIII Quis ordo tenendus in causis natu
Finem inter alias causas primam posuit in natura maximus ille Philosophorum Princeps Aristoteles,
194쪽
t sciti solam hujus causae ignorationem multos antiquutatis errores intuli sie palam docuit ν sic etiam in Alia eibiade Proclus: qui ignorat causam alem, eum Cnois rare omnem causam dixit, ae juct merito Anaxagoram reprehendit Plato , quod praestantissimas omnium causas propter quid O a quo, idest finalem, & erucientem omiserit. Nonnulli tamen recentiores doctrinam hanc respuunt; quinimmb cum hypothesis veterum illorum, qui necessitatem motuum natu4ralium in sola materia finxerunt, manifesse falsa ,& satis, superquE a multis explosa sit, vel ab istis iliadem recentioribus; novas tamen malunt, ac speciosas commentari fabulas, quibus pharaomena m tuum libent delicatb , absquis contemptatione finis, quam in re ipsa veritatem ex ordine inquirere , nec dicere verentur, cum antiquis illis insipientibus, causam finalem nihil ad physicam pertinere; at de his alibi. Nunc ut rectus ordo infiotescat, quo causae naturales investigari possint, in primis adnotare ju-Vat, quod in artibus parandis proponitur,aut quod omnino ad res prudenter gerendas conducit, illud idem simili ratione ad rerum naturalium Contemplationem facere ; nam , ut Imperator , aut artifex ideam, aut finem praelii , aut operis prius concipere debet, unde leges ediscat, quibus opus ipsum perficiat ; ita Physicus finem ipsum naturae sedulo contemplari debet, videlicet opus naturale, atque Operationes, ad quas id ipsum natum est , ut exinde in leges illas alae penetret, quibus tum illud natura
195쪽
tuermestra ess, thm in operationes venit, ad quas aptu innatum est, nequh ideb tamen tantum nobis arrogamus , ut consiliorum Dei participes nor esse putemur , quod Renatus des Cartes advertit ; nam si consideremus automa , & exindh investigemus, quae necessar Ia fuerint, ut institueretur illud, non ideo fines abditos inquirimus, quorum gratia opus suum Artifex molitus fuerit, annδ videlicet lucri, an potius honoris causa, sed finem proximum tantummodo meditamur, unde lex, &necessitas operatio innum in hoc attentio proficiscitur; sic in ipsa natura, dum opus naturale contemplamur , non fines
abditos Dei audemus inquirere, sed ut philosophos
decet finem proximum, videlicet opus ipsum admirabile,cusas gratia certas leges motus, aut quietis naetura tenere debuit. Quomodo enim hasce unquam addiscere poterimus, nisi opus, in quod illae pertendunt, intueamurὸ Nonne alioquin desiperemus, ut despit artifex ignotum opus essiciendum suscipiens Itaqub palam est, naturales causas eA Ordine investiganti finem in primis esse contemplandum, quo ignorato, neutiquam assequi possumus, quidquid causae necessarium est ad hoc, ut opus nain
turae ponatur, aut in Operationes veniat, ad quas aptum natum est. Quamobrem qui aliter meditantur , non in re ipsa veritatem inqmrunt, sed commentitias opiniones praeconceptas explicandis ad libidinem rebus physicis accomodant, physologiam Dorius. Quam naturalem philosophiam colentes . . . . X PRO
196쪽
Qui sint Physico naturae fines conte
Quoniam opus naturae, & operationes, ad quasi psum natum est,. ceu finis proximus contemplari privis .debet,ut constat ex superiore, hic autem generatim est formae ipsa naturalis, ut pariter eonstat ex superioribus, & forma quiddm in secunda significatione accepta, . prout videlicer rationem ,. ω harmoniam partium, sub perfectionem ipsius operis comprehendit, quemadmodum: automat est. finis. artificis ; bifari 1m haec potest considerari, sivEduo sunt contemplandi Phy sico naturae fines. Unus est totius universs ordo, pulchritudo , consensus, Mooalitus, ut Aristoteles Ia. Metapbs. cap. Ia., & alibi adnotat, sivh forma Mundi corporei quandoquidem nil vetat hunc finem sic appellare J. alterest haec , vel illa forma peculiaris, ceu finis hujus ,.
Veli illius agentis naturalis , ud arundinis arundo, pini pinus, & caetera in singulis: naturae operibus . In utroque eadem est naturae contemplatio in utroque eadem planh lex naturae detegitur, ut eX inferius dicendis constabit. Sed tametsi fortassh alicui videri possit facilior methodus, quae a particularibus sormis inchoat, progrediens usque ad Uni
197쪽
- a53ψersi contemplationem, ab hac nihilomissis proximo capite incipiendum duxi, quia sic facilius naiaturae lages, etiam in singulis generationibus, perci. Pientur , tota enim naturae solertia non minus in minimis est, quam in Universo ipso.
Finis prius est in idea, quam in materia, idque sufficit,ut vera sit causa;& agentia quidem intellectu praedita, quae sese libere in finem agunt,propriam
habent finis ideam; eorum vero agentium , qui mente carent, sinis,propter quem operantur, in idea primi moventis est.
Sollim efficiens inter naturales causas pro vi aut indita, aut communicata movet. De fine autem inquirendum superest , qua ratione causa dici possit; Nam plerumque, nondum egistente ipso, est jam finis effectus , ut cum quis medicamentum sumit in gratiam fastitatis, futura sanitas finis est , praesens Vero medicamenti potio effectus. Quamobrem dis-ficile percipitur, finem veram causam esse, s n X a diam
198쪽
dum non antecedit, sed posterior est suo effectu. viarum si altE ideam, & modum operandi ejusdem inisquiras, omnis evanescit dissicultas , quippe hoe intheessiciens naturale , & ideam intercedit discriminis, quod illud non nisi motum, sed determinatum movet, ut ex I, ideoquh, nisi existat in materia mobili , movere non potest, ut notissimum est; finis vero, &idea altiori modo operatur, movetque non mota. Itaquh affero primo,snem esse prius in idea,quam iamateria , nam operatio, quae in finem dirigitur, finis dognitionem lapponit, ut re ipsa notissimum est, igitur adest prius cognitio finis , quam operatio in ip-
iam dirigatur,sed quod idem est finis in id ea priusquam in materia est. Dico secundd, id lassicere adlloc , ut finis verh sit causa ; nam ad hoc satis est, si illius gratia aliquio fiat, & haec est ratio ut superius innuimus qua causa dicitur, quae quidem habetur per ideam finis, undh omnis direbio in finem dependet, ut in humanis acti inbus Perspicuum est. Dico tertio quod iussiphr in humanis actionibus patet agentia naturalia intellectu praedita, quae liberh in finem agunt, propriam habere Gnis ideam, & in hoc sanh differt natura humana sutin principio hujus capitis innuimus J ab inferiori, &corporea tantum, quae eum menth careat, ab inteli
eiu supremo in finem dirigitur, ex cujus idea legem inditam obtinuit motus, & quietis. amobrem
affero ulterius, eorum agentium, quae mente caren
finem, cujus gratia operantur, in idea primi move
199쪽
tis esse , Ipsum enὶm omnes naturae huius operatio nes moderatur,ac dirigit,ita ut nh ulla quidem actio dari possit, quae ex prima causa non dependeat, ut ex propositionibus primi, & secundi capitis constat;igitur manifesta est tota propositio. Suificit authm , si
prima causa finem agnoscat, ut secundae quaecumque sunt in natura corporea mentis experte finem ipsum assequamur, & in hunc operationes naturae dirigantur , nam solus Imperator, qui optime summam belli administrat, praelii finem agnoseit, cum tamen gregarii etiam milites , qui ejus ducta reguntur, finem ipsum assequantur . Hinc D. Thomas prima. a. quae s. I. artie. 2. inquit. Qua ratiouem babent , re ipsa moment ad finem , quia babent dominiam suorum acta uis per liberum arbitrium, quod es faenitas mo luntatis, o ratioris. Qua meris ratione earent, tendunt δε finem,
non quia se moveant in finem ,sed quia ab alio seilicet ab
auctore uatura momentur, O oia antαν in sinem per inditum instinctum, mel inclinationem naturalem , eo p riter modo,quo sagitta tendis in determinatum finem,non
quia ipsa se moleat in illum , sed qaia a sagittante persalem impetum mpressum dirigitur, ae mmetur in finem nocuoitum, O intentam.
200쪽
Generalis, & perpetua quidem in umversa natura corporea, leX motus, &quietis est, ut ea ultro,seu necessario, es indita ut m eantur,quae mΟV ri opus est, ut sinis, tum universum systema, tum particulares fio mas respiciens obtineatur, &
ultro quiescant, quς Propter eundem finem sic quiescere oportet, ubi adsit dispositio .
Hete pro postio , quamvis muriarum laeunda veritatum sit , ideoque digerenda per clara exempla Particularum rerum capj te septimo, 8 , & 9 I iuculenthr tamen tota sic generatim posta deducitur mi uperioribus: quoniam omnis determinatio motus. ει quietis ab idea.& fine est, nec aliundε necessitas naturae pendet, ut contrk rudiorem antiquitatem vestigia Philosophi calcantes evicimus cap. I.,& p-- pos69.Necessitas autem haec motus, & quietis naturalis idem est planh per Synonyma , ac vis indita naturae ab eadem Aut horis naturae idea,ut ultro Motus,