장음표시 사용
301쪽
ualitates omnes sensibiles constituun tur, & discrminantur Per variaS affectiones, & modos, quibuS in Coni ctum sensorii venire corpora, in
Quia omnis actio, & passio corporum per coma --ctum fit ex pronunciato 6, palam est,omne seruidue ac per consequens qualitates ipsas sensibiles in te asorum quodlibet eatenus tantum agere , aut reage te posse, quatenus i psum tangit, aut proXime , aut per medium aliquod, sed per corpuscula transmina, si quidem aliquo ex iis modis sese tangere, & non aliter corpora possunt 3 qualitates autem omnes sen-sbiles eatenus tales sunt, quatenus agere, aut rea gere in sensoria valent ex hypothesi, nam lentl-xe, vel est pati, vel repati, veL nullatenus sine pal- sone, aut repassione fieri potest ex Pronuncia- 6; ergli perspicuum est, constitui qualitates lentabiles, earumque discrimina per varias affectiones, di modos, quibus venire corpora in contactum sensorii, ac in illud agere, vel re agere valeant, ut Pro positum fuerat. - PRΟ-
302쪽
Sensibilium qualitatum Varietas eX Uarietate constructionis, & naturalis ideae, seu formae dependet
Vinetas enim constructionis, sed formae, ac naturalis ideae constituit varietatem, qua corpora ipsa naturalia in contactum sensorii venire, aut es-svj a in sensorium transinittere hoc, vel illo modo, & hoc, vel illo impetu apta sunt, ut ex superioriabus manifestissime infertur , sed in hoc varietas qua inlitatum sensibilium consistit ex antecedenti ; eri haec varietas ex varietate constitutionis, seu formae,& ideae naturalis dependet.
Sensibiles qualitates proprias cujuslibet sensus generatim e
Sensibilium,& sensuum integra doctrina exactam fina tomes cognitionem supponit, quae hujus loci
303쪽
non est . Verumtamen quia Clarismi Viri, &non pauci quidem seculo proximh elapso animalium anatomen illustrarunt, organorum historia , qu sitis vulgata est , supposita , qualitates sensibiles unico quantum ad institutum pertinet problemate generatim exponam . A tactilibus autem incipiendum est, siquidem caeteri sensus, tactus quidam sunt peculiares. Itaquh subjecta qualitates , ut loquitur Aristoteles a. physc. cap. I. sensum tactus moveri debent, quemadmodum etiam exsuperiore infertur ,sensus enim, inquit philosophus ibidem qui actus, motio es per coetas, sensu ipso aliquod patiente ;ex quo sand contextu perspicui intelligimus, quod
melioris notae Philosophis ratum est: species videlicet sensibus impressas nil aliud esse , quam moliones nervearum Propaginum, quibus sensoria eonstituuntur,&quibus omnibus ceu exilissimis tubulis, inest liquidum maxime mobile, animalium spirituum nomine insignitum, cujus Ope usque ad nervorum originem impressiones motuum a sensibilibus corporibus venientes perveniunt, exiguaque illa stamina oscillationibus, certisque flexionibus affecta sensum commune informant, memoriamque naturalem inscribunt, quae consistit in harum flexionum facilitate acquisita in primis illis nervorum staminibus , tandemque harum speculatione mens ipsa incorporea, solius hominis propria, de sensibilibus judicat,caetera vero animalia mentis expertia per illas impressiones motuum in suas actiones naturales venare assuescunt. Quod
304쪽
2 o Quod verδ ad tactiles qualitates attinet, quae se sorium tactus movere aptae sunt, ac propterea tacta ipso discerni, Aristoteles enumerat liti a. de gene. cap. 2. calidum, frigidum, siccum, humidum, grave, leve durum , molle, viscosum, aridum, scabrum, gla
censet rarum,& densum. Porrd primas quatuor qua litates elementorum proprias esse docet,quia hqPr cipue vim agendi, & patiendi obtinent; intelligi a
tem de actione , & prima alterativa, quo senio ait , grave, & leve neque activa, nequEpassiva esse , qua tenus videlicet motus gravium, & levium ad alterationem proprid non spectat, sed latio est. Itaque calidum , siccum, frigidum, humidum primas qualia rates appellat, tum hoc de nomine quo sensu, & nos primas qualitates appellare possumus tum quia ratus est ex his caeteras omnes tactiles proficisci, quaα propter eMecundae qualitates appellantur in scholis. Manifestum est autem, vel ipso tactu iudice, sensorium istud eatenus assici ab his qualitatibus, quatenus vel diversimode patitur ab occursu curpusculorum activorum, ut in calore , & frigore , Vadiversimode repantur in contactu siccorum, & humidorum, quae passivae qualitates d: cuntur , sed taliis singillatim inferius. Secundo, quod ad res visibiles pertinet, non dissimili ratione, motus , si vh nisus globulorum
Ietheris a corpore lucido quoquoversum per ato mosphaeram proten Ium , vel a Varus corporum
305쪽
superficiebus hac , vel illa ratione reflexorum, lahoc, vel illo modo ad fibrillarum retinae contactum
venientium, res visibiles repraesentat, variorumque colorum species facit, qua ratione Corpora lucida dicuntur, quae hunc aetherem quaquaversu nὲ protrudunt, Diaphana , quae recto minimarum particularum , & interstitiorum ordine ita comparata sunt, ut non obstent recta traiicienti poros aetheri, opaca vero , quae hujus motum ad retinam interciis cipiunt; Colorata item eatenus dicuntur corpora , quatenus ea superficie instructa sunt, quae apta si globulos aetheris hac, vel illa ratione reflectere, quo tantum posito hunc, vel illum colorem repraesentare apta sunt, atquh haec omnia ex aequo in
hypothesi nostra explicari posse constat, ac in hy- .pothesi Renati Des caries, qui Dioptices doctrinam egregib illustravit, quini m5 , ut haec doctrina hypothesi auctoris reprobata non indiget, ita nostra etiam hypothesis nedum huic, sed alii cuicunque rationi explicandorum dioptices phae
Tertib motus aeris hac, vel illa ratione percussi,& configurati, vel ab animalibus vocem edentibus ,
vata eorporibus mutua collisione, aut alia ratione simili aerem undatim urgentibus usque ad contactum fibrillarum nervi auditorii, speciem facit hujus, vel illius moeis animalium, aut soni aliarum rerum λsc enim hujusmodi species motuum appellare con suevimus. Hinc repercussione aut, reflexione aeriS
306쪽
configurati, & moti senus reflexus. sed EI.
senti uir, ab Aristotele a. de anima, & in proin comparatus pilae, ae luet, prout iisdem legibus reia flexionibus subiicitur,qua in re Philosophus ab aliis
tum veteribus, tum recentioribus parum, vel nia hil dissentire videtur. Itaquh generatim sonora compora ea dicimus, quae hisce percussionibus aeris edendis, & ad contactum nervi auditoris producendis apta sunt.
Quarto pari modo res odoras appellamus, qum apta sunt habitus.' effluxiones emittere corpuscuIO-rum ita commensuratorum propaginibus olfactorii nervi, eorumque structurae, ut ipsis hac, vel illa ratione motis, hanc , vel illam odoris speciem incutere possint, suavem, aut moleram, pro t blandε, vel improbh movetur sensorium, Quintodemum sapores varios corporum Con
cipimus, quatenus succi, vel indis manantes sales. aut corpuscula , hoc, vel illo modo, apte quidem, aut inepth, seu blando, vel improbo motu , & v xio et ore papillas linguae, aut palati tangunt. Has vero generatim ensibilles qualitates nil aliud esse
constat, quam rerum sensibilium, aut effluviorum ab iis manantium aptitudines ad hoc , vel illud sens rium hae, vel illa ratione moveodum, ut superius e posuimus. PRO
307쪽
Constat ex propositione I 26 calorem in motu globulorum stlieris valde penetrantium cons stere, undE & effectus ab Aristotele adnotatos in de fimitione relata , & pro majore copia , & motu stheris phaenomena tiam gradatim incalestentium corporum usque ad ustionem, dependere palam est , docet enim rem Aristoteles, ignem esse caloris excessum;& quasi servorem. Hic igitur tantummodo adnota re subest, qualitatem istam non esse nescio quid nu, dum, & abstractum, distinctumque a talis motus vi , cujusmodi esse putant metaphysici Peripa-etetici , sed meram esse aptitudinem ad tales motus edetidos, ex quibus etiam dependet rarefactio , &caetera Omnia , quae calorem consequuntur, ut roipsa perspicuum est. Qualitatem hanc igni propriba
ac per se inesse communi consensu ratum est, sicu- tr aeri quoquh competere infertur ex pabulo, quod ab aere 4gnis haurit, caeteris vero corporisbus nimis pro ratione ignis, &aeris,&caelestis. materiae globulorum , quibus componuntu L. ' . Contraria ratione sentimus in passione frigoris vim cogentem , motu inque fluidorum sistentem, ac in omnibus etiam corporibus frigore affectisi ean-Mm dem
308쪽
dem perspicimus vim , calori prorsus contrariam,
velut sese insinuantium corpusculorum intr1 meatus
nostri sensorii , aliorumque corporum , ibique adhaerentium , sic motus calorifiei extinctio sensim, & gradatim succedit, compressione quadam quietem inducente: ideoquh frigidum illud appellamus
cum Aristotele a. de gener. cap. 2. Quod ex af o cogis , tam qMa ejusdem sunt geueris, quam qsa d mersi', & corpora frigida illa omnia dicimus , quae vel contactu, vel per emissionem corpusculorum , apta sunt hosce effectus producere , morumque proindὶ illum validum, in actione caloris deprehensum, enervare, ac sistere. Hanc vim anesse corporibus ad globum terrenum, ejusquo atomosphgram pertinentibus ut planetas omiti mus, de quibus habere clara eXperimen ea non posissimus nulli dubium est ι nam in particulis aquam eomponentibus clarh cernimus aciionem frigoris, qua & flamma, & serrum candens extinguitur, &e aeteri emanant effectus, quos innuimus , sed& in terra, corporibusque ad ipsam pertinentibus, tacta
iudice, frigus deprehendimus , & particuIas insentales frigorificas ab ipsa spirare ostendunt borealassatus & in aere quoque hujusmodi corpuscula de , litescere quae magis sese produnt , effectusque
suos exerunt, quando vis caloris hyeme imminutis
tur) satis perspicuum est: ita ut asserere nou dubiis tem , totam materiam, quae ad globum telluris , ejusque atomo hqram pertinet, si praecish con
309쪽
sideretur a globulis materiae caelestis, .vim frigoris obtinere, ac proindh non in solis partιculis pyramidalibus Clatissimo Gatando iuxta mentem: Epicuri egcogitatis consistere vim frigoris , sed aliis etiam competere hujus globi particulis. tam fluendo aptis, cujusmodi aqueae lunt, quam ad sicca, duraque corpora componenda comparatis hoc solum intercedente distrimine quod ex complexu aliarum qualitatum de quibus infra hic. vel ille magis conspicuus fit frigoris effectus. Ex aqua videmus subuam ignis extinctionem, uuia particulae ' aqueae ob fluxilitatem sese insinuant , prompteque occurrunt motibus caloris,
R ignis 3 quo fortasse de nomine non pauci aquam esse primum frigidum censent, ac scuti ignem cat. dum , & sccum , aerem humidum , & calidum, ODparticulas aethereas in magna proportI ne Contentas , ita aquam frigidam, & humidam, terram autem siccam , & frigidam dicunt, statuentes Princlinvalem cuique ex his corporibus competentem qualitatem, quam primo loco adnotavimus. Ceterim quod particulae aeris ad hunc globum pertinentes iquaeque pondus atomosphaerae constrarunt,gorificae sint, novimus ex pondere atomosphaern frigori proportionali; nam frigida hyeme videmuS aquas Maris premi magis ab atomo phaera , quam aestate, notissimum est etiam vi friguli insuperficies lxcuum , & fiuminum in gδς ςM . susceptis ab aere particulis ier lineas e
310쪽
santes dispositis, juxta ipsarum naturam, & cohaesi
nem superius expositam, unde fit, ut quo magis m. tensum frigus aeris congelat aquam,sistitque ei us flu. Xum, eo magis aqua congelata rarescat, in maius videlicet spatium, aereis illis particulis sese extendentibus, εἱ aquae granula intercipientibus, fluxumqtie adeo illarum impedientibus, itaui non mirum, si vasa aenea vi glaciei confringi observata sint in Academia experimentaeli Medicea ; sed & in nostra, tantum hypothesi explicari posse videntur observationes Clarissimi D. Mariolte, quibus eonstat, dura aqua in glaciem verti incipit, exilia primum congelatae aquae filamenta. apparere, alia quidem horizonii perpendidularia, &Hia mirasset. ει sese decussantia. Quoniam itaquh in aqua , terra , & aere vis frigoris inest, . ut hactenus innuimus, adnotare subest duplex hujus discrimen. Aliud enim est frigus eum humiditate junctum, cuiusmodi est frigus aquae, atqub ejus halituum per aera dispersorum s aliud frigus eum siccitate complicatum , cujusmodi est
terrae, Corporumque terrestrium frigus. Utrumque
sese in meat cis corporum insinuat, ibique adhaerens sensum nostrum specie seigoris assicit, illud tamen adhaerescit quidem, motumque Heb caloris eximinguit , , ubi praeva Iet, sed ratione fluxilitatis non tam perfecte adhaeret, ut rigiditatem inducat, quemadmodum faciunt cuneoli rigidi frigoris cum siccitate conjuncti, seu particularum rigidarum a 'terrae gremio, & atomosphetrae provenientium , ejus