장음표시 사용
311쪽
ejus indolis, & naturae aptae, quam cap. super. expo fuimus. Hinc est,quod tantam vim habeant isti cuneoli, ut confesti m agant, & quod idem est intensum valM iligu* constituant, plantasi Mugδn s gangraenas in animalibus iaciant, lapidesque. v en te rex terra extractos ini ustula confringant, ae ut haec de calore dicta sint satis.
Humiditatem , & siccitatem iii is
Lactem methodo per tactum indagare licet numiuitatem, & sanh in passione sensibili humiditatis occurrit primo fluiditas , quo factum est, ut Aristoteles indis iminatim humiditaten ,, & guidi Iatem intelligat, vel explicet, appellans humidum: cum terminos factu suseipiat,prenso non desinixur. Siccum veris: Quod proprio termino facile desinisur, sumo rere : veluti superius de fluido, & firmo di- Mum est. Sed quidquid asserant recentiores non PRuci pura , & praecisa haec fluiditatis idea non sumcit ad humiditatem constituendam, comperi Inus enim sensu aliam humidi conditionem , qu scilicet ne dum tactui iluidum, facilhque eedens sentitur, sed sensorium ipsum , caeterasque simili
312쪽
modo aptas res humemt , vel madore persundit, non quidem rapido motu afficiens, sed leni motu se se insinuans, & proindE ubi affunditur si adsit aptitudos adaerens.' Quoniam itaque lige propri tas non semper fluiditatem sequitur: sed quaedam
fluidissima sunt , non tamen semper sehsibili hac proprietate donata , inquirimus hic; in quo conssistat humiditas hoc sensu consisterasa . Ee profecto si quaeramus hoc diciti men inter species fluidorum , adinveniemus primum esse quaedam fluida , ut ignis , flamma quorum vis, motusque velocissimus fluida corporibus adhaerenti consumit, &abripit, ut superius dictuni ea , ae per ecinsequens arida facit corpora qui sanheffectus h diametio comtrarius est praefato' humiditatis effectui , quamobrem ad istud fluidorum genus dum saltem in hoc rapido motu versantur ) humiditas propriEaccepta non refertur . Secundb alia sunt fluida,quorum vis, motusque partieularum non adeo validus est, ut ipsa rapide fluere, ac refluere per interstitia corporum possint, sed penetrant quidem , fluuntque per meatus aptos non indh tamen, nisi forta
per vim extrinsecus illatam, refluunt, ut aqua, caeterique liquores, quos adhaerere affusos corporibus
sensu deprehendimus. In hoc igitur humiditas con sistit, ut fluidum quidem necessario sit corpus, quod humidum appellamus,' sed eo leni motu instructum, quo adhaereat potius corporibus, quam rapide fluat, ac refluat , quod si fluidus aether alicubi moretur ,
313쪽
vel mixtione aliarum particularum ita intercipi tur, ut in rapido motu superixis adnotato non sit, lsed potius vi cohaesionis polleat, multusque ita coacervetur corporibus,. hoc de nomine statum humiditatis obtinet, iIludque humidi genus constituit in mixtis, quod caloris, & ignis pabulum est, sicut
in aere spirabile humidum immixtus aliis fluidis componit . Habemus itaque,his positis, duo summa gen ra humidorum, alterum cum frigore , alterum cum calore complicatum . Primi generis origo est aqua, ut superius innuimus , particulis constans
fluendo quidem aptis, & humectantit is, eo videlicet leni motu instructis, quo sese insinuare in corpc tum interstitia, illisque adhaerere possint, sed simul sensum frigoris parientibus, & ad hoc referuntur
omnia alia corpora, quae aqueas particulas continent , pro earum scilicet ratione. Secundi generis seminarium est. aer una cum aethere in magna proportione ipsi dommixto, cujus motus ab alii. par tieulis sufflaminatur per vim cohaesionis. Nec ideo aeeipienda est Gassendi opinio, qua negat aerem esse humidum , nam aeris quoque pariteulae, ipsis que commixtus aether, & meatus corporum pene trant , & ipsis haerent, ut videmus in vitriolo combusto, similibusque eorporibus, unde per ignis vim humiditas exhausta est, si aeri vel purissimo, & montano exponantur, manifeste humiditatem imbibi. Referuntur item ad hoe omnia corpora, quae par ticulis ab aere, atqub aethere oriundis constant, pro
314쪽
ratione earum, ut oleum, aliique liquores huius. modi, qui calidi, & humidi actu appellantur, sicut alia corpora firma, particulas hujusmodi continen. tia , pro earum ratione dicuntur potestate calida& humida ; in hoc etiam genere comprehenditur humidum , radicate dictum, ita animalibus, &pIantis, quodque in cunctis etiam mineralibus Chiamici di ver li m d e, aut nomine unionis, aut Spiritus, aut aliis si quos ad libitam proserunt) nomini-hus appellant. Porro hete duo summa genera humidorum, vel spirabilia sunt, vel sensibilia, prout vel volitantibus, invisibilibusque vaporibus, vel sensibilibus fluentibus f liquidis conitant, ut defluidis dictum est supctius. Ad humidum quoque
Pingue autem both dieitur corpus vel potiustate , vel actu humidum humiditate alla, quae ignis pabulum fit , ut olei , pinguedo I x hujusmodi I macrum Uer5 quod aquea, set rigida humiditate c-- sul inde, Ipbrie dissicilius ob maiorem e uest6bUMm um Aliiἐ limniviis tenuissimi
particulis, pro ratione subtiluatis aetheris, & aliarum admixtarum; nam,juxta doctrinam superuas traditam, cohaesonis momentum in minimis, & subtilioribus particulis hilli usi est, macrum autem , & humidum aqueum faeilius evaporat, oh contrariam rationem , pinguia item quaedam, utQleum, S. hu
315쪽
a priusmodi eum aqua non miscentur ob levitatem.
qua innatare pergunt, secus autem alia, quae crassis, ac terrenis particulis sunt commixta. Pinguia item vocantur etiam consistentia corpora, quae hujusmodi humore sunt referta ; sic Virgilius pinguem terram appellat ob miscellam hujusmodi tenujum particularum cum tenuissimis terrae particulis, & ferax magis haec est; sicuti macra dicitur terra, pariterque Consistentia hujusmodi corpora macra dicuntur,quae hujusmodi miscella carent ; glutinosa etiam dicuntur pinguia sceis ita mixta, ut nectendis corporibus,& cohaesionibus augendis apta sint.
Tam vero sola antithesi offertur sensui nostro AG -m p & in primis oecurrit firmitudo, seu consistentia , status fluiditati contrarius, quo sensu dixit Aristoteles superius relatus, fleeum merὸ est, quod proprio termino belle de itur, alieno agrὸ. Secundb autem alia occurrit eonditio ex diametro humiditati opposita, quae sita est in privatione particularum fluidarum adhaerentium, si vh madefacientium, ut exposuimus, atquh hoe sensu extrema siccitas, sivδariditas intelligitur in corpore, quod omnino privatum sit humore, quem in suis interstitiis continebat, ut cinis, pumex, & omnino ipsa terra , seor-sm a liquidis omnibus considerata,quq dicitur arida. Caeterum corpora firma, prout plus, vel minus humore , liquidisque particulis eXpoliata sunt, plus, vel minus hoc sensu sicca dicuntur. Itaquδ, ut sola praecisa fluiditas humidum corpus non constituit,
316쪽
ita nec tu sol, duritie consistit siccum , sed praefatam
insuper conditionem obtinere debet. Quin imbquoad duritiem at inet, satis est illam in particulis inconspicuis intelligi, non, a tem semper in toto aggregato , dummodo illae it, conaructae sint, ac tali motus vi praeditae, ut abripere Pom/s, aut exprimere a corporibus humidum , quam ipsum corpo iaribus impingere valeant. , seu quod idem est y humectate . Hinc ignis flamma ejusmodi datis particulis , aetheris rapido motu circamvolutis , atque cum ipso fluentibus constans, sicca dicitur , ut superius innuimus, eademque ratione discurras de fasci Metallo. Sed&inter spirabilia quoque -- citas reperitur, quando h siccis corporibas ortu - . tur,ut boreales venti terrenis effluiis conflati,qui frigidi , & sicci sunt , quemadmodum spirabilia, calorem quoquh inducere apta, calida, & sicca dicuntur , quando ejusmodi motu instructa sunt , quem innuimus. Itaque secum, aut cum frigore, aut cum calore complicari consuevit, eadem ratione ac humidum.
Quae a Peripateticis disputantur de miXtione , an scilicet elementa permaneant actu in miStas ,& similia . ob pravam Aristoteleae doctrinae tria cti
317쪽
ctionem antiquis eo magis reddita sunt obscura, ouo magis agitata , paucis itaquh mixtionis doctri na.iuxt1 superius tradita, satis clath percipitur posita definitione ipsus Aristotelis r. de gener.eap.ro, qua mixtio dicitur m se bilium alterato amunio nec non posita definitione ipsius elementi,
uua Uum Philosophus appellat id, ex quo inexGsente fit corpus, & ipsum elementum est indivisi hile in partes heterogeneas , eX his enim, & ex sa. perius traditis obvium est intelligere,tantum m mi
xtione alterari debere , & ad tantam subtilitatem redigi elementa , ut lac dum minima misceamur invicem ,& in ZEbliis e vicissim cohaesionem veniant, neque ided permaneant ut loquitur Atistoteles) eo modo actu, ut corpus , O album, idest staut sub sensibus cadere possint, sed in eas minutim reindigantur, ut hoc, vel illud minimum praecisum , aut etiam hye , vel illa molacula ex pluribus minimis constans, si Meipiatur sola , non possit in sensa physico dici aqua, vel ignis, tametsi actu sit pars insensibilis, permaneatque talis, quae si ab aliis diversae indolis abscedas, jungaturque cum partibus ejusdem genetis. aquam, vel ignem hoc ipso con- uete apta nata sit.
318쪽
Sensiles alias qualitates eXPlicare.
His positis, quae rata sunt omnibus melioris no Philosophis, facile est,caeteras qualitates physich magis , quam metaphysice explicare. Sequuntur pI positae ab Aristotelegrame lames duram molle , v se sam aridum , scabrum glabrum , crassum tenue, rarum MVum, aliasque praetere, enumerabimus. ωοτσ , ct ove quid sit, iam ex capite superiore manifestis
1 Funt qualitates tactui satis obviae. Durum optim hdefinit Aristoteles 4. mei. cap . quod ex spescio .n se ipsum non cedit me durum quod excessit ratiis superata nimirum ejus resistentia, molle, qaos me e in ur, superata per tactam pressi corporis resistentia. Quemadmodum autem ex analysi Mundi supe iarius tradita constat , Firmam, sive consistens e alterum ex summis generibus oppositum fluido, Mad illud omnia reduci corpora, quae in propriis terminis faci consistunt, ii a sub illo eodem genere durum, & molle opponuntur, atque ratio Ru dem duritiei hoe sensu, & proprih acceptae consistit in fortiore particularum corporis cohaesione, moti
319쪽
mollitiei aut in debiliore, quae tamen consistentiam faciat. Porto , quoniam utraque hujusmodi qualitas mixtis corporibus competit, durum refertur ad siccum, molle ad humidum , nam , tametsi dura Corpora mixta humidas etiam particulas cum calidis , aut frigidis complicatas contineant, hasce ita devinctas, commixtasve tenent, ut ipsum totum praefata ratione tactui resistat. Molle vero vel plures humidas cujuslibet generis partes continet, Vel non tam exacth commixtas, sed laxas adeo, ut prementi tactui cedant. Ad durum reseruntur
RIGIDUM , FREGILE, DUCTILE, FLEXIBILE .
Rigidum autem est illud genus duri , quod neque inflecti, neque diduci aptum est, non solum obfirmam cohaesionem particularum , sed etiam obscearum in mixtione vittoriam supra humidas 3 itaut hae vel paucae admodum sint, vel stricth adeo devinctae, ut nullam plane recedendi vim habeant. Quod si hujusmodi corpora jam firmiter coinhaerentia ita meatibus intertexta sint , ut moleculae, , primis cohaesionibus vi percussionis recedentes, i nalias cohaesiones venire nequeant,fragilia,sive,ut loquuntur alii,fractilia dicuntur. Huic autem duri corporis generi opponitur ductile , sed cum ducti- .litas possit& cum duritie, & cum mollitie jungi , ut paulo inserius dicemus, sermo est hic de illa, quae cum duritie complicatur . Est autem corpus Guoile in hoc genere, quod percussum non fran-giri
320쪽
permanente totius consistentia, ut plumbum , stamnum, Cuprum, argentum,& prsteipub aurum ad murabili quidem instrumam ductilitate , ita ut unicum granum in fila diductum usque ad quadringent rum pedum longitudinem extendi posse ferant; cuius rei ratio petenda est ex summa tenuitate particu Iarum terrestrium, quibus pollet, simulquh exacta
istarum cum reliquis aliorum elementorum etiam
exquisie subtilibus, admixtione,itaui non possit par tium eo haesio per vim percussionis tolli quin semper nova similis molecularum cum aliis vigeat . . Rigido autem praecish accepto contrarium est
Sub eodem quoque duri genere Comprehensum , quod tamen flecti,atque resilire potest. Inter duriora hujusmodi est chalybs, deindε inter minus dura ,
dura tamen,virga flcgilis,&similia elatere prsdita,horumque ratio desumenda est ex apta mixtarum Pamticularum cohaesione, atquh interstitiorum distributione, omnibus ii, comparatis, ut cohaerentes particulae ab invicem recedere paulisper,& interstitiorum variare figuram , mox in pristinum accedere stum valeant, quemadmodum capite superiore innuimus. Sed &juxta elateris doctrinam ibidem 'tra ditam, ad cujus vim alia multa naturae Phaenomena referuntur, explicari etiam potest illud