장음표시 사용
321쪽
mis in Belgio primum observatum est. Cum enim hae lachrymae fiant subita fusae guttae vitreae in aquam immersione, stillantibus illisa liquescente vitro 'in vas aqua plenum, necesse est, frigidae aquae vi confestim particulas illas nedum indurati, sed omnes comprimi, & ab exteriore indurata lamina intus coerceri etiam aereas, quae perspirare debuerant: quo fit, ut percutienti malleo satis valide resistanthae lachrymae ue ubi vero pedunculum fregeris proph cervicem , illico partes aereae compressae, datolpatio, sese in debitum filum resistuunt, ea quidem vi consertarum valdh particularum, ut tota lachryma in minutissimum abeat pulverem, referuntur quoque ad dura
Quae non tantam habent duritiem, ut organo secanti,puta,securis aciei resistant, sed quamvis eatenus dura sint, ut prementi digito, aut alii hujusmodi vi resistant, aliis tamen comparata viribus Ualidioribus, mollitiem quoque suam habent. Exemplum habemus in ligno, quod si transversim secure , vel gladio, nec non serrae crebris ictibus percutia. tur, secari dicitur . Findi autem proprih dicuntur hujul modi corpora, quando scinduntur juxta dixeitionem fibrarum, quibus coalescunt, iraut fibra a fibra divellatur . Quamobrem ita ex duro, &molli sectilia, & fissilia commoderata esse debent ,
ut viribus findentibus, aut secantibus cedant.
Porro a duritiei gradibus ad mollitiem descenis
322쪽
dentes, discernimus etiam inter mollia genus aliud flexibilium , ac ductibilium corporum, quod propith magis dicitur
Cuiusmodi sunt membranae, ac nervi animalium, chordae, funes , ac similia villis contexta , qua: contrahi, flecti, & distrahi possunt: mollia quidem quatenus cedunt sed ea tamen vi cohaesio praedita, ut distracta sese in pristinum situm restituantelateris Virtute, propter cohaesionis rationem,qua in flexilibus innuimus ; verumtamen subtiliores,&exquisitius mixtae sunt uillorum animalium par
ticulae, de quibus fusius agere non est hujus locis quae autem nimium ditrahuntur, rumpi quoqua posulant, nam divisio hujusmodi proprie septio dicitur , & id genus raptio sicuti rigida fravi dicuntur. Attractile reducitur
Estque idem tractile tensum , quando ejus uilla, quibus componitur, distracti sunt, aut secundum longitudinem, ut chordae oblongatae, aut secundum latitudinem, ut nervi repleti, & decurtati, funis m didus , & hujusmodi, quorum videlicet interstitia
replentur corpusculis quibuslibet tendentibus uvillos, aut etiam secundum omnes dimensiones, duin-m 5 tamen supersit in tractati, vis sese contrahendi, laxum vero contraria ratione dicitur idem tras
323쪽
289ctile, quando vel praefata ratione non tenditur, vel si adeo repleantur humido ejus interstitia , ut vi contractionis omnino destituatur ad instar chartae madidae . iEst quoque sub mollitiei genere
Sed quod facile divelli potest vario quidem gradu.Nam quaedam ex his mollia sunt, sed ductilia , itau tnon tam facile divellantur, nequh tamen distracta sese restituant, elateris expertia, ut cera, & hujusmodi, quae nec villis contexta sunt, nec tam arrit is, ut eorpora superius exposita, eOhqrent, quaedam insuper molliora, & debiliore vi cohaesionis praedita, quae facillimh divelluntur, ut caro putris, charta madida , & smilia. Sequitur
Illud, vel humidum pingue tamen est, ut oleum, pinguedo, vinum,&hujusmodi,quae sub pingui,&maero, superius, & magis proprib reposuimus , vel
siccum est, ut visci, cera concreta, NX, resina Omnis, gummi, & similia. Tenax utrumque esse debet,ea nimirum mi cobasionis particularum praditum,ut, in consactu utrique extremorum actareat psaque extrema non
sine aliqua mi ditelli possint. Quamobrem ita debent hujusmodi corpora siccis,humidisque pinguibus, &calidis esse comparata , ut hanc vim cohaesionis Obtineant, quemadmodum ex superioribus perspicuum est. Aridum vero contraria ratione illud est, O O . quod
324쪽
29o quod humido destituitur, ut cinis, combustaque omnia & alia id genus. Opponitur quoquE viscoso
Quod nimirum facilli conteritur, magis, vel minuS , prout humido tenaci magis , veI minus destituitur. Succedit
SCABRUM, ET GLABRUM, SIVEAS RUM, ET LAEUE,
AIterura dicitur iam ab Aristotele in praedicamentis, eo qaia recte partes suntAta , alterum Vero perum eo,quia quaedam partiam eminentes, quadam humiles sunt ue Nam una hac ratione , clarh percipimus Per tactuin , glabrum, seci uvae corpus esse, quando partes ipsius ita complanatae sunt , ut excurrens digitus nulla ex parte superficiei otii. cem inveniat ; conti vero asperum , & scabram ob inaequalitatem praefatam partium superficiei, tactum inaequaliter afficit , ipsiusque excursui o stat. Ad laeve resertur etiam
Quod nimirum facilh excurrit, vel per quod aliquod facila excurrit , nam & locus lubricus dicitur inquo quid facilh excurrit, ut marmora levigata ,& humiditate perfusa,terra gglata , glacies, &hujusmodi. Sic Virgilius aeneid. inquit per lubrica sargens, & Iubricum dicitur quicquid iacile ela-
325쪽
29thitur , ut anguilla manibus comprehensa,
ADNIs CUM LUBRICUS ANGUIS AB IMIS ωe.
Quae omnia cum propter laeves superficies talia snt, merito ad pinfatum genus revocamur, dummodo insuper laeve aut si humiditate oblinitum , aut eo momento Instructum, quo cohaesonem fugiat. Sequitur
Tenae dicitur quod particulis perexiguis, & Deilh penetrantibus constituitur, ita ut facile in exiguus meatus sese insinuare possit. Crassum vero, quodp-rticulis majore mole praeditis, & minus penetrantibus constat. Tenue vero aliud est abioluthetale, aliud comparath. Sic liquores omnes sensibiles, quo magis fluidi, eo tenuiores sunt: sic etiam pulveres , aliaque hujusmodi sicca eo tenuiora dicuntur, quo magis comminuta, sed trita . Tenue vero absoluth dicimus, subtile id omne, quod senIus fugit, quodque etiam nuncupatur
Hujusmodi praeter subtile fluidum omnia permeans o Ctherea substantia est, aer quoque quoque inter spirabilia recensetur; nam tametsi particulis illis elasticis constet, superiore capite expositis, non omnes angustias permeantibus, per quas aqua sese insinuare potest , ob expositam constructionem , Oo a est
326쪽
Sensiles alias qualitates eXplicare.
His positis, quae rata sunt omnibus melioris notae Philosophis, facile est,caeteras qualitates physicis magis , quam metaphysice explicare. Sequuntur pro positae ab Aristotele grame time ; durum molle , vise sum aridum, scabram glabrum , crassum tenor, rarum densum, aliasque praeterea enumerabimus. Grave , O leve quid ex capite superiore manifestissimum est.
x Fψnt qualitates tactui satis obviae. Durum optimὰ definit Aristoteles 4. mei. eam . quod ex vescio .n se ipsum non cedit me durum quod excedit latim superata nimirum ejus resistentia, molle , quod exe in ur, superata per tactam pressi corporis resistentia. Quemadmodum autem ex analysi Mundi supe in rius tradita constat , Firmam, sivh consistens effealterum ex summis generibus oppositum fluido, Mad illud omnia reduci corpora, quae in propriis terminis facilε consistunt, it, sub illo eodem genere durum, & molle opponuntur, atque ratio quidem duritiei hoe sensu, & propris acceptae consistit in sortiore particularum corporis cohaesione,
327쪽
mollitiei aut in debiliore, quae tamen consistentiam faciat. Porid , quoniam utraque hujusmodi
qualitas mixtis corporibus competit, durum refertur adsiccum, molle ad humidum , nam , tametsi dura corpora mixta humidas etiam particulas cum calidis , aut frigidis complicatas contineant, hasce it, devinctas, commixtasve tenent, ut ipsum totum praefata ratione tactui resistat. Molle vero vel plu-xes humidas cujuslibet generis partes continet, Vel non tam exacth commixtas, sed laxas adeo, ut prementi tactui cedant. Ad durum reseruntur
RIGIDUM, FRAGILE, DICTILE, FLEXIBILE .
Rigidum autem est illud genus duri , quod neque inflecti, neque diduci aptum est, non solum obfirmam cohaesionem particularum , sed etiam ob siccarum in mixtione vittoriam supra humidas, itaut hae vel paucae admodum sint, vel stricth adeo devinetis, ut nullam plane recedendi vim habeant. Quod si hujusmodi corpora iam firmiter cO- haerentia ita meatibus intertexta sint , ut moleculae, , primis cohaesionibus vi percussionis recedentes, in alias cohaesiones venire nequeant,fragilia,sive,ut loquuntur alii,fractilia dicuntur. Huic autem duri
corporis generi opponitur ductile , sed cum ducti- .litas possit& cum duritie, & cum mollitie jungi , ut paulo inserius dicemus, sermo est hic de illa, ruae cum duritie complicatur. Est autem corpus uolle in hoc genere, quo a percussum non frangi
328쪽
286gitur, sed figuram mutat,variantibus moleeulis, &permanente totius consistentia, ut plumbum, sta Num, cuprum, argentum,& prstcipvh aurum ad murabili quidem instructum ductilitate, ita ut unicum granum in fila diductum usque ad quadringent rum pedum longitudinem extendi posse ferant,cujus
rei ratio petenda est ex summa tenuitate particu- Iarum terrestrium, quibus pollet, simulquh exacta istarum cum reliquis aliorum elementorum etiam exquisite subtilibus, admixtione, itaui non possit partium cohaesio per vim percussionis tolli quin semper novas milis molecularum cum aliis vigeat. Rigido autem praecish accepto contrarium est
Sub eodem quoque duri genere comprehensum , quod tamen secti,atque resilire potest. Inter duriora hujusmodi est chalybs, deindh inter minus dura , dura tamen,virga fugitis,&similia elatere prsdita,b
rumque ratio desumenda est ex apta mixtarum Pamticularum cohaesione, atquh interstitiorum distributione, omnibus ita comparatis . ut cohaerentes particulae ab invicem recedere paulisper,& interstitiorum variare figuram , mox in pristinum accedere situm valeant, quemadmodum capite superiore innuimus. Sed &juxta elateris doctrinam ibidem tra ditam, ad cujus vim alia multa naturae Phaenomena referuntur, explicari etiam potest illud
valdh curiosum, quod in artefactis vitreis lachry uiis
329쪽
mi in Belgio primdm observatum est. Cum enim hae lachrymae fiant subita fusae guttae vitreae in aquam immersione, stillantibus illisa liquescente vitro 'i lavas aqua plenum, necesse est, frigidae aquae vi confestim particulas illas ne dum indurari, sed omnes comprimi, & ab exteriore indurata lamina intus coerceri etiam aereas, quae perspirare debuerant equo fit, ut percutienti malleo satis valide resistanthae lachrymae ; ubi vero pedunculum fregeris proinph cervicem , illico partes aereae compressae, datolpatio, sese in debitum filum resistuunt, ea quidem vi consertarum valdh particularum, ut tota lachryma in minutissimum abeat pulverem , referuntur quoque ad dura
Quae non tantam habent duritiem, ut organo secanti, puta, securis aciei resistant, sed quamvis eatenus dura sint, ut prementi digito, aut alii hujus. modi vi resistant, aliis tamen comparata viribus validioribus , mollitiem quoque suam habent. Exemplum habemus in ligno, quod si transversim secure , vel gladio, nec non serrae crebris ictibus percutiatur, secari dicitur . Findi autem proprih dicuntur hujusmodi corpora, quando scinduntur juxta di- Tectionem fibrarum, quibus coalescunt, itaut fibra a fibra divellatur . Quamobrem ita ex duro, &molli sectilia, & fissilia commoderata esse debent ,
ut viribus findentibus, aut secantibus cedant.
Porro a duritiei gradibus ad mollitiem descende
330쪽
28s dentes, diraernimus etiam inter mollia genus aliud flexibilium , ac ductibilium corporum , quod proprih magis dicitur
Cujusmodi sunt membranae, ac nervi animalium. chordae, funes , ac similia villis contexta , quae contrahi, flecti, &distrahi possunt: mollia quidem quatenus cedunt sed ea tamen vi cohaelionis praedita, ut distracta sese in pristinum situm restituantelateris Virtute, propter cohaesionis rationem,quam in flexilibus innuimus, verumtamen subtiliores,&exquisitius mixtae sunt uiliorum animalium Parinticulae, de quibus fusius agere non est hujus locis quae autem nimium ditrahunHir, rumpi quoque possunt, nam divisio hujusmodi proprie ruptio dicitur,& id genus sicuti rigida fravi dicuntur. Adtractile reducitur
Estque idem tractile tensam , quando ejus uilli, quibus componitur , distracti sunt, aut secundum longitudinem , ut chordae oblongatae, aut secundum latitudinem, ut nervi repleti, & decurtati, funis madidus , & hujusmodi, quorum videlicet interstitia replentur corpusculis quibuslibet tendentibus uvillos, .aut etiam secundum omnes dimensiones, duiu- modo tamen se persit in tractati, vis sese contrahe di, laxam vero contraria ratione dicitur idem tra-