Matthaei Giorgii ... Elementa scientiae naturalis, seu Theoremata, et problemata physica, quibus generalia philosophiae, atque mechanices, deletis veterum, ac recentiorum erroribus, communi superextructa hypothesi restituuntur ..

341쪽

tu diuturno ambientis ealoris praematu se turbatue idea cohaesionum , qua mixta hujusmodi servabantur , vinciturque praesertim vis activarum particularum , quae ipsis inest , unde solutus calor nativus evanescit, ceditque eΣterno , donec integra dissolutios 1l. v fariam itaque intelligitur haec mixtorum humidorum dissolutio, putredinis nomine significata; vel generatim , quatenus omnia hujusmodi sensim , .& sine sensu senestunt, ae tandem juxta naturae leges dissoluuntur ι vel speciatim,quatenus praemature corrumpuntur, Praefata ratione, scilicet, vel propter debiliorem resistentiam , vel propter ad auliam extranei caloris vim,mutatione sensibili dissiunt,cum expiratione latoris,ob incongruos dissolutarum particularum motus sensui molestos . Sic Galenus lib 4. method in necesse est inquit carnes qua contusa, Usque sunt,putrefactar,ac inpar messas liquari.Porio dissolutiones hujusmodi varia insectorum genera sequuntur , quia novae succedunt Particularum combinationes, quibus f ita congruant lares atomosphaerae,

ut hujus ,vel illius insecti ovum produci possit, hoc,

verillud genus producitur. Haec autem exempla sufficiant ad generalis theorematis confirmationem.

342쪽

THEO REM A CI.

Consensus, & dissensus rerum, quam Sympathiam,&Αntipathiam vocant, spontanea vis est ex generali naturae lege neccessario pendens, qua,

quae ad conservationem faciunt, pro viribus admi tant,quς autem obsunt, refugiant.

Elegantissim Ede hae re Fracastorius eximiet doctrinae, atque eruditionis vir egit , multi autem ex recentioribus admirabilem hanc naturae vim, aut una cum ipsa natura negant, aut philosophiam puerilibus commentis traducunt. Sed,si verum est,int ram agere propter finem,si generalis proinde e Pe petua lex est naturq,ut ea ultro moveantur,aut wie acant,quq sic moveri,aut quiescere opus est,ut naturqfinis tum universum systhema, tum particulares formas respiciens, obtineatur, quemadmodum suis locis ostendimus, patet jam tota haec propositio, qum insuper ex doctrina cohaesionum superius tradita luculenter deducitur,ubi alia quoque Priter ill3,γε

343쪽

a Fraeastorio,& aliis reseruntur exempla , vel in fimplicissimis naturae productis exposuimus.

THEO REM A XXVII.

Actiones, quae occultis qualitatibus a tribuuntur,ex vario motu spirabilium, generatim deducere.

Ex dictis saeila est explicare abditas corporum

actiones, ut ex natura proveniunt, si percipiamus, quemadmodum superius exposuimus, concret omnia meatibus intertexta esse,ac patere tenuissim N perspirationibus; hinc enim obvium est intelligere spirabilia, pro ipsorum consensu, aut distensu,multifariam corpora, in quae penetrant, assicere, prout videlicet vel conferta nimis, vel rara, Varioque impetu instructa sunt,& prout etiam diversimodh particulas corporum,in quae permeant, vel perpendiculariter, vel obliqud mille modis petunt, easque vel diversimodh movent,vel sistunt, quibus adde dive iam etiam aptitudinem particularum activa spirabilia componentium ,& earum etiam patientis corporis, ad quorum contactum veniunt. Quamobrem profectb non minus manifestae videntur actiones qualitatibus occultis attr. butae,quam quae a manife-

344쪽

3o2 sis pendere diximus, siquidem non minus hase quam illas generatim tantummodo nobis datum esta ssequi, per motus, & quietis scujus natura principium est contemplationem.

CAPUT DECIMUM.

DE ORIGINE FORMARUM, ET SEMINUM UBI DE CORPORE ANIMATO. '

Tandem admiranda naturae opera unico aspectu Intueamur, quo nihil jucundius est, nihil curiosum magis, nil vero physicorum ingenia magis exercenS. Superficiem terrae perlustra, omnigena belluarum genera terre, aeria, marisque tractus occupantia conspice i in amqnis morare viridariis, ubi tam pulchra frondium , & vers colorum florum varietas alis licit oculos , tum proceras in sylvis arbores aspice visumque eti m converte infecundus fulgidos lani dibus scopulos , hiantesque rimas montium mineralibus dive r sis con sertorum s Haec omnia procul inis hio cernes , ves a parvis tandem feminibus profectae Ise in tantam persectionem, variamque pulchrit dinem, vel a principiis ortum duxisse , quae seminiabus, aut ovis saecundis responderant, quique Perideas motuum. a materia conceptas, legesque superius inpositas hisce obtemperantes, in finem debiatrum progressa snt , ut in sequentibus manifestum

siet.

345쪽

go t

THEO REM A CII.

Dempta necessitate ex hypothesi finis quilibet motus fluidorum , quoviSimpetu instructorum, ineptus est ad seminum originem, & aed si lida quaecunque producta

naturalia.

Tora patet propositio ex doctritis Syntheseos mundi cap.8 demostrataui enim naturalis cohesionis Vis,dempta necessitate ex hypothesi finis, haberi non potest ex quolibet motu filuidorum , quovis instructurum, ut propositione 8st, aliisque sequentibus praefati capitis ostendimus, ergo ne ullum quidem apth productum solidum, juxta leges naturae, poterit hac sola ratione explicari, multoque minus admirabilis origo seminum, sed & ex z. quoque , &ex aliis manifesta est propositio.Si enim demas necessitatem, qua naturales motus particularum in eo-hisionem venientium, diriguntur in finem a natum intentum , perindε est, ac naturae producta in casum referre, quod falsum esse ibidemi ostendimus: scilicet casui adscribentur quaecunque in productione Plantarum ,& animalium accurate observavit Malis

346쪽

Ordo , quo gemmae a ramis arborum pendent, quo folia levi superinvoluta cuticula erumpunt a tenellissureulis pCasu soliorum pedunculus per longum e curret, fibris, &trachelis instructus Θ Casu hinc imdhpromet ramulos in rete desinentes Θ Casu retis areas occupabunt utriculorum ordines pleni succo,& peculiares solliculi P Casu continger, ut flores, &inclusi styli, sivh uteri, nec non Contenta semina, eorumque partes tam affabre concinnentur Casu, inquam, hic Omnia,& reliqua naturq producta fient, etiam in hypothesi nova Renati Des caries, ni praeter motum cujuscunque quantitatis impressum materiae, admittat naturalem vim , qua particulae in ianem apth dirigantur i, motus enim fluidorum liber aquacumque finis idea ne ullum quidem poterit ordianem praefatarum rerum constanter servare , ut ex Propositionibus citatis luculenter constat , sed ult rius rem perspicuam prosequamur. M . i

b exemplo

Accipiatur in arbore pars,ex qua gemma eruptura est,in novum ramum convertenda, Iuxta Malpighii anatomicas lucubrationes . Haec profectb ex succo plantae *cundo,fistulas ad latera curvante,atque eX-tra derivato sit, quando idem succus copia, & V

Idem praefato demonstrare.

347쪽

tis beneficio turget,quod etiam AgricoIis ratum est, qui, ut copiam succi adaugeant, gemmarumque eruptiones multiplicent, ramos , vel caudicem ipsum detruncant, curantque hac ratione, ut succus, qui ad obtruncatas partes nutriendas abire debuerat, novas prae copia sibi paret semitas. Itaque tollamus cum adversariis necessitatu finis, qua particulet ipsius succi dirigantur indita naturae vi in illas cohaesiones aptas, quae ad gemmae productionem conducant,d musque interea succo erupturo quemvis impetum ,

hic procul dubio vel si major resistentia , vel multiplicatione major tandem fiat, hac sola de causa vincet, disrumpetque latera fistularum quidem , sed in

aera cedens δε apertum eXiens spirabit, quod spira , bile est,diffluetque magis,vel minus pro ratione fluiditatis , quod fluidum est, quodque lentius est calore ulterius exsiccari, & concrescere poterit, neutiquam tamen in admirabilem colis sionum ordinem particulae venient , quo gemma tam affabrE componitur, si nulla lilia praesto sit causa praeter mechanicas motus necessitates praefatas, ut infertur ex superioribus, &re ipsa notissimum est. Quomodo enim folia formabantur, aut quomodo emergent 3 Quomodo pedunculus ipsorum fibris, & trachetis instructus per longum eX curret,mox Variata directione hinc indε promer ramulos in re te desinentes P Quomodo mirabiles utriculorum ordine , & peculiares etiam folliculi per areas retis disponenturPQuomodo tam subtili-δer eo, ebunt particuis componentes curvas mem-

348쪽

3os branulas utriculorum tenuissimas, deindὶ per series planas distribuentur aliae similes e haesiones particularum, quibus totius folii membrana coalescit Quamlibet exeogita legem retrinsecos advenientis motus, quemlibet impetum materiae subtilis, quam. libet indefinitam particularum multitudinem, nulla unquam ratione percipies,solo motu istorum fluido rum libero a quavis necessitate finis , es h lege naturae superiias adnotata, seri tam admirabiles ordinexcohasionum, quas constanti ritu inmatura cerniis

mus.

Ubicumque fitdissolutio, & convini

ratione novae fiunt induresce

organicae cohaesione& e rundem

Tota patet propositio ex ro8n reto ,ex illa enim constat,certam esse debere proportionem priminuidi ad reliquum substantiae corpor undb patet in

349쪽

dissolutionibus, conversionibusve solidarum particularum in primam fluidum, necessario, pro ratione tabescentium particularum , portionem ejusdem primi elementi indurescere debere, alioquin variareretur illa evrta proportio. Iam vero eX Izo periapieua est etiam secunda pars, videlieet novas istas indure laentium particularum series venire debere in coliqsiones orgmicas,utriusque Rutem rei eadem necessita est ,.que. in . prim formatione mundi e p sita fuit.

350쪽

Novae series indurescentium particularum , quae a primo fluido rerum dissolutionibus inchoantur, & Orga

nicae cohaesiones earundem, o temperant ideae motuum compin sitorum, quos materia concepit ab emciente proxima causa. ς autem pro aptitudine m teriae, laei, eorundemque m tuum conceptorum pers ctio naturalis emergere

apta est,necessario emergit, tum quotatbet ad generae

tionis opus concurrenteS

particulae sponte nituntur in situm, in quo apte operi constu

tuendo congruant.