De hispanorum literatura auctore Martino Panzano aragonensi presbytero

31쪽

. XIV. κ. mos ὸ Quid Pacianum Episcopum, qui profligatis

Novatianis immortalem gloriam Barcinonensi Eoaclesiae comparavit λ Apringium , Justum Urgelitanum, aliosque non paucos, ne longus sim nimis, praetereo. Verum reticenda nequaqtiam sunt fulgentissima illa Hispaniae lumina, Leander scilicet, MIsidorus Hispalenses, Fulgentius Carthaginis Ecclesiarum Antistes, fratres, a quibus tam verbis, quam scriptis Gothica fuit, & Hispana gens e cim me-xiis Arianismi tenebris ad dias verae fidei oras r ducta. Miseratione digna ea procul dubio videntur tempora , quibus Arabes Hispaniam crudelissime inua. serunt; hisce tamen praestantissimi quoque floruere viri, quos inter merito recensendus Beatus Presbyter una cum Ullamenti Episcopo Hererio, qui du hus celeberrimis, doctissimisque in Elipandum Episcopum Toletanum libris de adoptione Christi Filii Dei immortalem sibi famam, ac gloriam compararuut Ita

32쪽

habet Alvarus Cordubensis': erat vir iID in omnibus princisonibus principaIiter, di non medie Georatus , eunctis ex aequo deferυiens , ct quum praeiret omnes scientia , --

miIior certe etiam infimis videbatur . . . . Qua illi non patuere volumina λ Quae potuerunt eum latere ingenia C tholicorum, NilosopM :n, Haereticorum, nee nou ct Gent,

Iium λ Bonitum Episcopum Toletanum , Prudentium Trecensem , aliosque non paucos omitto, quorum eo major laus, quod nullis Christianarunia scholarum , nullis , aut valde paucis exemplorum a viris excellentibus venientium subsidiis adjuti. α ad colenda studia invitati , vere uti flores in arido , 8c horrenti spinarum campo germinare visi sunt. Nec mediocrem profecto laudem consecuti sunt celeberrimi illi, qui paullo post florue-Tuue, Divinorum librorum veteris Testamenti enarratores , quorum testimoniis innituntur saepe recensiores Christiavi interpretes ad eruendos sacrarum lite

33쪽

literarum sensus , enodandam Bibliorum phrasim, illustrandas Hebraicae gentis antiquitates, nec semel etiam ad Christianam ex eorum fumo lucem proserendam , & adversus ipsos confirmandam . Hos inter eminere videmus Mosen Maimonidem Cordubae natum , Abrahamum Aben - Egra To- Ietanum . quem Arias Montanus Philosophum, ac Medicum eruditissimum , Sacrorumque Librorum

sua lingua Commentatorem illustrem appellat. Davidem, & Mosen fratres Κimhios, quorum primus Auctor est celebratissimi, & utili Timi MehDI operis , sive Nesauri linguae sanctae . Alter vero in gram maticis non contemnendam , nec Davidis fratro indignam audioritatem apud eruditos sortirus est. Mosen Gerundensem complurium operum clarum Scriptorem, Ionam Cordubensem Grammaticum persecti ssimum . Iud in Levitam libri Coetii au-etorem, aliosque tantum non infinitos. Postea-

34쪽

. TvII. . Posteaquam vero Barbaris Europam occupanti. bus atra sub caligine oppressa literarum studia videbantur, primas veluti scintillas Hispania excita. vit, quibus e diuturnis tenebris in lucem revocarentur; nam quidquid apud Arabes vigebat adhue eruditionis, & doctrinae nostri avide exceperunt ἰindeque Dialecticae, Arithmeticae, Mathematicae Philosophiae, naturalis historiae elementa ex Hispano solo in reliquas Europae paries commigrarunt. Averrois praesertim opera essectum est , ut celebrati coeperint Aristotelis libri , qui Rhetoricae , Poeticae , Dialecticae fontes uberrimi habentur. Cujus etiam philosophi naturalis historia cum veterum, tum recentiorum, atque in primis clarisi, mi Domini De-Bussion Parisiensis Aeademici ju. dicio re admirabilem rerum copiam continet, Sc absolutissimum exempla ejus pertractandae praebet . Averroes ipse cum alia multa, tum celebrem illam eontinuationis legem extulit, in qua excolenda

35쪽

dunt .

- Sterilescere nimis quidem visus est Hispaniae Lampus , quum inter armorum strepitum , ac belli gerendi necessitatem ab omni studiorum genere avocabantur Hispani. Profligatis vero deinde hostibus, eaque animis restituta tranquillitate, quam Iiterae expostulant, non pauci floruere in unaquaque facultate excellentea doctrina viri. Primas te. nent Rodericus Ρraesiit Toletanus, Lucas Tudensis, Dominicus Praedicatorum author Raymundus Penna fori lus, Raymundus alter Martini, Be nardus Compostellanus , Antonius Paduanus, Alpho nsus Rex, cognomento Sapiens. Nec minorem

consecuti sunt famam, qui iam laudatos subsec ii sunt viri doctissimi . Hos inter merito recensendi Alphon sus Hispalensis Praesul , Franciscus Ximenius, Al varus Pelagius , Iohannes Segobiensis, Paulus, Sc Alphonius Burgenses Episcopi, Io

36쪽

hannes a Turrecremata: In longum nimis abiret, oratio mea, si eos vellem recensere omnes, qui hac aetate excelluerunt viri omni doctrinarum genere praestantissimi. Celeberrimas tantum addero satis erit Academias, Salmanticiam scilicet, Com-.

plutensem . Con imbricensem , & Valentinam , quae . nominis sui gloria.. ω fama cunctas imple

runt orbis terrarum partes. Quoniam vero earum historiam minime texendam hoc loco sucipimus neque enim tanto ferendo oneri vires nostrae sufficerent , nonnullos ad rem nostram demonstrandam ex tota Hispania viros per singula doctrinarum genera excellentes recensebimus , qui fidem nostram liberent . . . 'Primum sacris literis intelligendis , atque inter pretandis nemo ignorat quantum Hebraicae . Chal. daicae, aliarumque linguarum notitia, criticesque studium praesidii, ac momenti adserat. Hanz Vmτο partem egregie ornavit omnium consensu Frau-C a eiscus

37쪽

. XX. eistus Ximenius Cardinalis, & Archiepiscopus To. letanus, qui ineredibili ingenii, ac animi magnitudine praeditus, celeberrima illa Biblia Complutensia, incredibili sumptu, ac magnificentia, eden. da curavit , insignemque Compluti Academiam , quae Theologica studia potissimum coleret, excitavit. Quoniam vero 'de magni hujus viri institu.

tis mentionem injecimus , admonet nos eorum recordatio , ut ei parem virum adjungamus Cardi. nalem AEgidium Albornotium Toletanum Archie. piscopum, qui in doctissima Italiae urbe Bononia pro Hispania Collegium extruxit, e quo clarissimi semper viri prodiere: tum illis animi magnitudi- . ne non inseriorem Iohannem Baptistam Vives , qui, quum Urbanus VIII. moliretur animo Colle. gium illud, seu Seminarium de propaganda fide,

in quo ex omnibus fere populis futuri apud exre. ras gentes Christianae veritatis praecones educarentur, re literis, doctrinisque ad tantum munus nem

a cessa.

38쪽

cessariis maxima cura imbuerentur, omnea possessiones suas unacum domo, quam elegantissimam habebat, Pontifici Maximo ejus rei caussa obtulit,

ut proinde tanti operis initium Hispano nomini deberi celeberrimi Scriptores testatum relinquere non dubitaverint. In ea TheoIogiae pertractandae methodo , quae adstricta quadam ratione, M ad Dialecticae regulas exacta divina dogmata exponit, . quid sit congruens, quid repugnans rite aperit, primas tenent AI varus Pelagius, Iohannes Cardinalis a Turre- cremata, Graecorum praesertim erroribus in Florentino Concilio profligandis clarus; tres cognomento Medinae scriptores illustres, Iohannes The t logus Complutensis, quem doctorem egregium M :tus nominat, Michael ex Franciscana familia, Ear. tholomaeus ex Dominicana; Bartholomaeus Casa

gravissimis cum Sepulveda disputationibus celebeorimus . Soto uterque, Dominicus, re Petrus Vi-

39쪽

4. XXII. sistoria, Melchior Canus , cujus elegantissimum innumerisque omnibus absolutum opus de locis Theologicis nova quadam luce, ac decore lacram di isciplinam cumulavit. Eodem loco censendi Alavatus, & Lemos, qui disput tionum , quae de . divinis auxiliis habitae Romae fuerant coram Pontificibus Maximis Clemente VIII. , re Paulo V., α quarum ille pars magna fuit, historiam conscripsit . Atque veteres quidem isti , tametsi Seholastici vulgo audiunt , minime propterea

dogmaticam tradendae Theologiae rationem neglexerunt , sed utramque admirabili quodam rerum nexu ita colligarunt, ut SC rationibus auctorita. tem illustrarent, re audioritate rationem confirmarent . Sane quisquis e Suaresio doctissimo, ac plane absoluto Theologo Ioca Scripturarum, Scveterum Patrum , quae ab eo duntaxat citantur integra referret, Graece, Latineque describeret, is Theologicum cursum dogmaticum ederet, qualem

40쪽

4. XXUL Petavius, Thomininus, aliique deinceps extulerunt. Eodem loca censendi plane Vasquesius, Valentia , Sc qui Polemiere pertractandae viam , ac rationem praemonstravit Alphonsus a Castro. Ordinis Praedicatorum insigne decus, & ornamenIum. In exponendis aurem Iacrarunt literarum mysteriis , atque dissicultatibus enodandis diligentem operam navarunt Rodericus Lede a , Castro-pa- laus , Paulus Burgensis, Dicastidius . Alphon susTostatus Abulensis . Thomas Maluenda Dida cusHispalensis Archiepiscopus , Pererius, Lorinus , Salmeron, Maldonatus. In sacra , 8c Proctua eruditione cum linguarum, id criticea studio conjur

cta . ia vertendis, re explanandis Veterum sive Ethnicorum , sive Christianorum monumentis emicuerunt Benedictus Arias Montanus , Ludovicus Vives, Antonius Nebrissensis , Nonius Pintianus illustri Gugmanorum gente oriundus, e cujus Iu do prodiere graece, latineque docti homines non pauci,