De hispanorum literatura auctore Martino Panzano aragonensi presbytero

41쪽

. XXIV. opauci, Leo Castrus, Cardinalis Mendoeius, Christophorus Sulla, Hieronymus Surita , Iohannes ,re Franeiseus Vergara fratres, aliique. Historiam Ecclesiasticam doctiss1me seripsit Alphonsus Sanchez, Thomas De-Herrera, Alvarus Gongaleg, Davita, Alphonius Ciacconius, quem Gregorius XIII. Pontifex Maximus, ob egregia ejus in Theologicam facultatem merita, inter eos ad numerari voluit , qui supplicibus paenitentiam vice Apostolica imponerent. Ejus historiam de vita, gestisque Pontificum Romanorum , a D. P tro usque ad Clementem VIII. , Cardinaliumque etiam cum eorum insignibus, quam prosecutus est Franciscus de Cabreta Morales, qui jam Graecas, Latinasque Salmamicae docuerat Iiteras . Nec minorem hae in re laudem promeruere jam laudatus Benedictus Arias Montanus, qui Iudaicas praescripsit antiquitates, Franciscus de Padi ita , Gabriel

Laso de la Vega, Hieronymus Roman, qui Ec

42쪽

Mendieta, qui Indianam, aliique non pauci , qui peculiarium Ecclesiarum historias conscripserunt. In disciplina morum pertra standa multam quoque sunt laudem consecuti Martinus ab Aspicueta , Nauatrus eximiae sanctitatis, re doctrinae vir , ac non justae modo , sed Sc scrupulosae conscientiae, qui ab antagonista quodam suo eruditione insignis , semperque in scholis versatus, Sc omnes sui te m. poris Canon istas excedere dicitur . Sanctius etiam cum Iohanne Medina, Toleto , 8c Lugo Cardinalibus, Corduba Roderico, Ledema, Dieast illo Agotio, Castropalao, aliisque bene multis de hac Philosophiae parte non mediocriter meritis. Eam porro Theologiae partem , quae Astetica

nominatur, nemo sane commendavit magis Ludovido Granatensi, Iohanne Avila, Francisco Aria, Rodriguesio , aliisque bene multis, quos longum esset enumerare . Qua de re praestat audire judi-

cium

43쪽

XXVI. ocium amplissimi viri Cardinalis Bentivolii epist. ad Tobiam Mathei Anglum , in qua haec habet:

sono valent uomini gli S gnuoli nelle composetioni spirituaIi, e non δε come Ia lingua ancora porta con se nauior peso con Ia sua gravita per imprimere Ie cose .

In Canonum sulantia quis non facile principem agnoscat Sanctum Raymundum de Pennasorte , cujus diligenti opera , & studio Gregorii IX. jus su Decretales colleEtie , atque in certum ordinem reda Rae prodierunt ρ De jure porro re Canonico, Sc Civili, deque omni politiorum literarum , aeruditionis genere quam insigniter est meritus Antonius Augustinus, cujus domum assidue discendi gratia frequentabant , quemque non tam ut Magistrum, quam velut oraculum suscipiebant Octa. vius Panagathus, Gabriel Faernus, Onuphrius Pan-vinius, Pyrrus Ligorius, Paulus Manutius, La tinus Latinius, Fulvius Ursinus; aut, ut olim Quintus Mutius Scaevola , sic a viris sui a vi pru

44쪽

-κ XXVII. κ- dentissimis Iurisperitorum eloquentissimus Meloquentium jurisperitissimus est nominatus. Iura praeterea mirifice illustrarunt Didacus Couarruvias , Gregorius Lopegius , Franciscus Sarmiem tus, Emmanuel Costa didius Hispaniae Papinia. nus, Petrus Barbosa , Ferdinandus Mendoeta , &

quis omnes recenseat pExcellentibus hisce juris antecessoribus non immerito adscribendi , qui politicam prudentiam

seu regendarum Civitatum scientiam coluerunt . Hos inter Gratianum eminuisse, Petrum Bel iugam, aliosque fatis magno numero , omnibus est cominpertissimum . Sed & hic obiter animadvertendum duco . quae a celeberrimis tota Europa viris de jure naturali, ac gentium , velut a Pussiendorfio, 8C Gro tio, qui vulgo habentur ejus facultatis principes, edita sunt, multo ante fuisse a nostris non mi nus accurata , quam docta, re subtili ratione pet

45쪽

traelata , maxime autem a Francisco Victoria Covarruvia, Vasquesio, Dominico Soto , Ludovico Molina, aliisque praestantibus viris , a quibus recentiores istos multa esse mutuatos facile cognoscet quisquis eorum opera inter se contulerit . Quin etiam nonnullos frequenter laudat modestissimus perinde, ac doctissimus Grotius. In medendi arte, rerumque naturalium scientia praestantissimi semper habiti sunt Franciscus Va lesius, Christophorus a Vega, Nicolaus Monardus, Ludovicus Mercatus , Johannes Fragosus Toleta. nus , Andreas Laguna Sego biensis permultorum

admodum operum author eximius . Inter praestantissima autem , quae typis mandavit , re censenda in primis est Anatomica methodus , tum Ga

Ieni Omnium operum, exceptis iis, quae in Hippocratem com posuit . Epiro, Galani vitae ad Iobannem Aguileram Pau-ti III. POuti is Max. Archiatrum. De ponderibus, ac meu- furis Iibellus. Epitome omnium rerum , ct sententiarum ,

quae

46쪽

quae notatu dignae in commentariis Galeni in Hippocratem eintant. De contradictionibus , quae apud Galenum sunt, tractatus . Adnotationes in GaIeni versines , quae sua aetate prodierunt. Methodus cognoscendi, extirpandique nascentes in ves

seae colio carunculas . Adnotationes in Dioscoridis factum a Iohanne Ruellio interpretationem . Di Ia apologetica ad Iohannem ornarium. Victus ratio Sebolasticis pauperibus

paratu facilis , ct salubris, aliaque non pauca jam laudatis non minus utilia, atque praestantia . Profecta vero, ut superius dixi, a nostris , atque in alias inde regiones propagata Mathematicarum rerum studia, retinere nostri atque colere nunquam prorsus destiterunt. Commendandi sane in Arithmetica Hieronymus Munotius, Iohannes Pere. zius, Mota , Iohannes Marti neg Sili ceus. In Geometria Didacus Peregius, Mesa, Iacobus Falco . Andreas Gargias de Cespedes, Petrus Nonnius. In Musi ea Franciseus Salinas caecus. In Astrono

mia, eidemque subjectis Geographia , 8c Nautica

47쪽

Antonius Noxara , Petrus Crivellus, Petrus Non. nius jam laudatus, cujus eximium inventum rei Nauticae opportunissimum frequenti adhuc Nautarum admiratione , & usu celebratur. Tum Pe. trus Medina, Bartholomaeus Antistius, Rodericus Zamoranus . Bellicae artis tormentariae , equestris que praecepta tradidere Didaeus Graci an de Alde-xeto, Didacus de Salagar, Ferdinandus Ciacconius,

Franciscus Roman, Ludovicus Guttere 2 de Ia Ve-

ga , aliique. Philosophiam cum veterem , tum novam no stri diligenter excoluerunt. Et quidem vetus illa plerisque nostrorum temporum delicatioribus hominibus spinosior fere, ac bonae frugis expers videri solet. Aliter tamen sensit inter ceteros clarisi mus Leibnitius, quem quidem illi vel ut elegantioris plane Philosophiae cultorem egregium agno scunt, Venera n rque ; quippe qui dicere: solebat

48쪽

, . XXXI. . proindeque ex illorum fontibus hortulos suos irrigavisse. Ea porro instructi penitus fuerunt quotquot sere superius enumerati sunt majorum gentium Theologi . Praeter eos vero Martinus Azpilcueta , Ferdinandus Vasiquius, Franciscus Sarmientus, Iacobus Cujacius, Petrus Barbosa, Franciscus Calda-Pereita , Iohannes Guterius, aliique innumeri. Novam autem Hispanos coluisse diligentissime, utilissimeque lyp-pis, ita aicam , notum est, atque tonsoribus. Erunt fortasse qui nostris non aegre severiores illas disciplinas concedant, quae acumen, quae sub tilitarem , quae laborem , 8c patientiam desiderant, humaniores vero , politioresque literas Invideant, quae gustu quodam exquisitiore continentur . Sed si libuerit singula bonarum artium genera percurrere , non dubito sane, quin ab errore, in quo hactenus versati sunt, deduci se se facile patiantur. Extulit enim se ex Hispano etiam solo uberrima quaedam, lectissimaque , ita dicam, praestantissimorum Diuitia .bu COOste

49쪽

rum id genus Scriptorum seges, atque offert se se in primis jam laudatus Ludovicus Vives, quem interires viros artatis suae, Reipublicae literariae constituendae aptos, communis fama , Dod orumque hominum iudicium ita collocavit, ut non infimus ei gradustribueretur . Nam quum Budaro ingenium, Erasmodicendi copia concederetur, Vivi judicium, quod quanti re in omni valeat nemo ignotat, Tribu itum est. Occurrunt deinde alii, ut Iohalines Andreas Straneus in reconditiore literatura versatissimus, antiquitatis praesertim cultor eximius , qui colligendis veteribus numismatis diligentem operam insumpserat, atque in hac excolenda eruditionis parte aliis exemplo fuit. Tum Johannes ap tista Agnesius, D. Hieronymi, adversus Erasmi obtrectationes , strenuus defensor , Sc Johannes Baptista Cardona Praesul amplissimus, qui de dypticis commentarium scripsit, consiliumque de instituenda Bibliotheca ad Philippum II. Regem ,

50쪽

εκ X-. quo mira brevitate, perspicuitate, & elegantia rei diplomaticae fundamenta, & semina complexus est. Tum Alphonsus Gargias Maiamorus, qui eruditionem Hispanam egregie vindicavit , 8c asseruit: Petrus Rhua Numantinus, qui somnia dispulit , infelicesque conatus compressit Gue varae Omnem antiquitati fidem derogare molienti, ubi a sacris literis discesseris. Quo labore ille, quam pul-ehre de republiea literaria sit meritus vel ex ea

intelligi potest , quod quum deinceps non defue-

Iint inter exteros, qui Guevarae audaciam imitati vetustatis monumenta omnia pervertere aggressisnt, eorum insaniae, ne se se latius distanderet ἰdoctissimi viti jampridem editae Iucubrationes v

hementer obstiterunt. Grammaticarum jam, atque criticarum institu. tionum lectissimos authores habemus Emmanuelem Alvarum , Franciscum Sanctium , Petrum Hunnesium, ut illos nunc praeteream, quoa jam

E superius