Iani Nicii Erithræi Pinacotheca imaginum, illustrium, doctrinæ vel ingenii laude, virorum, qui, auctore superstite, diem suum obierunt Iani Nicii Erythræi Pinacotheca altera imaginum, illustrium, doctinæ vel ingenii laude, virorum ..

181쪽

PINACOTHECA ALTER A. 343iadiceret; cum alios ferme omnes post primam illam uerilem institutionem ad alia liberalissima ac dignaromine nobili studia traduxisset. quamquam eorum nonmmo, non solum tinctus literis, sed Latinae linguae literate peritus extiterit. ac , cum de multis possem dicere, ne tin longior , uno Io. Baptista mea definietur oratio. Hic, multos annos , primum solus, tum , cum Alexandro intre, ita negotiatus est Romae, ut nunquam omni in no literarum studia , quibus ei puero operam suam dede xat , iitermiserit, sed ad ea, quoties maximorum negociorun onere, quibus premebatur , paululum subi vatus eset, sese retulerit. post autem, summis illis labo-xibus,ait omnino aut magna ex parte,liberatus, Alexandri statis pietate, qui eos in se susceperat,ac tapenumero in aucenissimo suo suburbano, optimorum librorum Iectione, quibus non exigua loculamenta instruxerat.

uetatem exegit. Quemadmodum autem una cum fratre

gravistinis publicis negotiis, suae fidei diligentia quo

commisis, latisfecerit, incredibile memoratu est, tantum inveaiendo excogitandoque , tantum iugenis pruindentiaque valuit, ut ad belli, quo tum Italia exarsit, ceterarumque rerum maxime necessariarum usum, infinitam pene vim pecuniae, sine cujusquam querςla vel damno, subministraverit, ac res difficiles, arduas, dubias, implicitasque, certas, fatara,explicatasque, consilio atque rationes reddiderit, quam deinde provinciam cum

alii magao quidem animo , sed non eadem qua ille irtute atque prudentia, suscepissent, nec ea illis sub

manus recte succederet,immo scede omnia provenirent,

laudis illius obtrectatione conati sunt periculum illi

creare, usque res amplas atque magnificas in angustum Coartuinque contrahere. Sed hominis virtus, integri-ras, fides, majoribus erat praesidiis munita, quam ut expuanari , latiore ejus res campo extendebantur, quam ut statiin contrahi possent. quamobrum omnes adversa Tiorum conatus repulsi, in irritum reciderunt. Tali

igitur viro Io. Stephanus frater a parentibus est commendatus & traditus , ut omnibus eum doctrinis excolendum curaret. qui statim, puerum , annos natum non

ampliar tredecim, in Gymnasivum Soc. Iesu, disciplinae M causa,

182쪽

causa, ini sit; ubi admirabilis ingenii illius celeritas Ion gam magistroruin operam non desideravit; nam vehe. ment Ius properabat, quam ut condiscipuli, laudis ejusdem cupidi, aequo animo ferre possent, atque, intra setaennium vix integrum, omnes disciplinas, quae a Pattibus illis traduntur, arripuit, Grammaticam, Rhetoricam, Philosophiam. aliasque. Scribebat, tum soliat roratione, tum versibus, elegantisime; ut propterea, is maxima concione, sit praemio donatus 3 Qui honor, adolescentibus illis, prope dixerim, peraeque glorictus habetur . atque iis, qui Olympiae in quinquennal illa ludorum celebritate victores , praeconis voce, cit Mantur. Saepe disertissimas orationes habuit; saepe poenata recitavit . in publicis Philosophicis disputationiba, ab ipso dissentientiu in argumenta, tanquam tela , Cim plau se rejecit. Has artes, tanquam solum ac fundetinentum substruxit Iuris prudentiae fabricae, quam erat exaedificaturus: quam fabricam, quid mirum, si lata alte e

tulerit, cum nihil materiae , nihil labori pepercerit, cum non Graecae Latinaeque linguae notitia, non a Philosophia, ut plerique faciunt, inermis ac rucis, sed iis artibus pulcre instructus, ad jus civile percipiendum ac- cesserit i nam cum brevi ejus artis, qua nulla est seditior, cognitionem devorasset, ita pectus, Iuris civilis scientia , complevit, ut antea prope magister quam discipulus, juris interpres quam consultor, iuventus sit esse. Ne que jam quidquain relictuin videbatur , nisi ut quod naturali singularis ingenii prudentiaeque bono, dc abundantia doctrinae, sponte sua faceret, ut nimium legum sententias aperiret, Iuris laqueos enodaret, suarum rerum incertos compotes consilii dimitteret , id inquam

etiam munus, eorum auctoritate concessinue assequeretur,quibus jus est ac potestas, juris utriusque publice interpretandi facultatem aliis attribuere. Hanc igitur facultatem, magna omnium cum voluntate adeptus, etiam tum adolescens, domum suam omnibus apertam, Coepit habere , qui in suis rebus turbidis, ipsius essent opis indigentes. Itaque domus illa , ut de in Mutti janua

vestibuloque narratur, magna quotidie frequentia cuvium, a summoruin hominum splendore, celebrabatur.

Quod

183쪽

pINACOTHECA ALTER A. 18ς Quod munus , de jure respondendi, eo erat omnibus gratius, quod illud summa cum animi integritate innocentiaque conjunxerat. Non eas ille lubricas adolescentiae ingressus est vias, in quibus consisti sine casu vix potest ; sed directum ad virtutem persecutus est iter. Nihil dedit aetati, nihil voluptati concessit, nihil conis viviorum lustrorumque libidini tradidit. Neque dubi um cuiquam erat, quin brevi illius domus futura fuisisset totius civitatis oraculum , si per Urbanum v I I x Pont. Max. licuisset, qui, cum divinis quibusdam bonis

instructum exornatumque eum aspiceret, aequum existiis

mavit esse, lumen illud consilii, doctrinae,ac sanctitatis,

patriae, unde emanaverat, restituere, ut illam tueretur, augeret, ornaret. Sed tum omnium sententia fuit, elegantius Pontificem illum facturum fuisse , si lumen illus in arce orbis omnium terrarum , Romae videlicet, constituisset, ut non uni populo , sed nationibus omniabus illucesceret. Itaque, vix expectato legitimo tempore snam trigesimum pene aetatis annum attigerat, Savonensem Episcopum eum creavit. Illud vero insigna

ac siqgulare ipsius doctrinae exemplum edidit, quod eo ipso die, quo istud ipsi onus demandatum fuerat, cum se in suburbanum suum , de quo diximus, contulisset . sive colligendi sui gratia, si ve meditandi, quantum esset illud onus, quod suis humeris imponeretur , admonitus est, ut postridie Pontifici se sisteret, quo de

se, ut moris est, periculum fieret in literis: sed , quam vis omnibus rebus imparatus accessisset, usque eo se s Ieriem exhibuit, ut, interrogatus ab Antonio Coccino, Rotae auditore , ac postea Decano, qui ejus excutiendi partes acceperat, de nova ac perplexa quaestione, quam ille diu secum agitaverat, at Io. Stephanus ne cogitaVerat quidem, ita docte, ita fidenter , Coccino contra disiserenti , respondit, ut ipse Urbanus diceret, ipsius di

putationem probabiliorem verioremque , quam Co cini, sibi videri. Profectus Savonam, biennio post revocatus ab Urbano, ut ad majores res adhiberetur, dum profectionem adornat,est mortuus. quanto Ιω. Baptistaedi Alexandri fratrum, ac totius civitatis, cui illi ob incredibilem ipsorum humanitatem ac suavissimos mores.

184쪽

1r6 I A N I N I C I I ERYTHRnrerant gratissimi, cum dolore dici non potest. videbant

enim . luminum familiae iure ornamentum ac decus e tinctum 3 quod Vrbanus, prudentiae, qua Ecclesiam suam administrabat, fama commotus, amplissimis eum honoribus desti verat, cumque vita functum audivisset, Prosecto vir ianctissimus, inquit, est mortuus.

ii, ANTONI US MARIA DE GRATIANI S.

O Vam multa saepe ae summa ingenia in occulto I

tent i quae, si amica cujuspiam opera in apertum proserrentur, maximum sibi, familiae, patriaeque suae, atque adeo orbi terrarum,splendorem & ornamen xum possent afferre. Nunc autem, cum,tanquam ferrum humi defossiim, in tenebris jaceant, sua desidia, tan-χuam rubigine, exeduntur, de illorum usus nequior siscitur. Atque, ne longius aberret oratio, nili Antonius Maria de Gratianis, Biturgiae, nobili in primis loco,natus,in Cardinalem Commendonum incidisset,qui cum Aloysio fratri magnus usus δc amicitia interced bat, vel in castris usu militiam didicisset,Iulii patris exemplo,qui Lepe in ea ordines duxerat,vel procul a Rep. fine literis sine aliquo rerum usu, agrum , a Patre relictuin , coluisset, vel per inertiam desidiamque, mortismilem vitam exegisseti Commendonus igitur, qui' fortasse, qua erat animi sagacitate, adolescentis in eonium odoratus fuerat, Aloysio fratri fuit auctor, suasor, linpulsor, ut liberalibus eum disciplinis erudiendum in stituendumque curaret. Itaque, annos natus unum re viginti, minus est in quoddam Forilivit oppidum , ubi εnotus quidam magister, brevi ac nova ratione, eas artes docebat, quibus aetas puerilis institui ad humanitatem solet. At ipse earentum, in ipso erudiendo,negligentiam,

discendi celeritate compensavit. nam, cum eo esset proinfectus, omnium rerum rudis, paucis post, annis an mensibus reversius est Latinisermonis adeo peritus ac doctus, ut diligentiam admirarentur omnes,ingenium agnosce Tent . at Commendonus adeo amplexus est hominem, ut

suin nunquam a se ditruserit, sed in filii loco dilexerit,

185쪽

PINACOTHECA ALTER A. II ac magistri partes sumens. in libris Aristotelis de Rhetorica, de Repub. ac de moribus, erudierit, tum semis per ad manus habuerit, ejusque de fide & industria cognita , omnium consiliorum eum esse participem voluerit, in illis octo nobilissimis legationibus, quibus funditis est, quarumque immortalis erit memoria. qui bus legationibus diligenter obeundis, ac fideliter ad- ininistrandis, Commendonus ita se praebuit, ut eum omisnes, tanquam e caelo delapsum, intuerentur. nam , si reis petere memoriam temporum placeat jam inde usque ab initio nascentis Ecclesiae, inveniemus, nullum unquam fuisse tempus Reip. Christianae atrox atque difficile, quin eodem tempore divinitus excitatus sit aliquis, qui ingenio , auctoritate, sapientia, arduis illis rebus ac dubiis posset occurrere : idque cum constet, tum ex anti quis tum ex recentibus nostrorum monumentis ac liteiaris, non est necesse pluribus verbis ostendere. Atque , tu Commendoni aetatem inciderunt haec omnia , maxima atque gravissima ι Concilium Tridentinum, cujus conis vocandi gratia , bis initius est ad Ferdinandum Caes rem, semel a Pio i v Pont. Max. iterum Cardinalibus, qui sacrosancto illi conventui praeerant. tum . res in Po- Ionia consecutae sunt, implicatae atque difficum, unde magnus periculorum m ius portendebatur: eo etiam profectus est, semel atque iterum; primo , Pii I v jussu, ut Nuncii ordinarii provinciam administraret; quod munus cum egregie atque sapienter obiret, antequam inde discederet, creatus est ab eodem Pont. Cardinalis: deinde coactus est rursus illud iter arripere , missus hPio v legatus ad Regem Augustum, ut, uxori Catharinae nuncium remittere cogitantem , de sententia dimoveret , & ad bellum Turcis inserendum impelleret. ubi etiam , cum Rex ille diem obiisset supremum , omnes conatu adhibuit, ut in ejus locum succederet aliquis, qui catholicae religionis cultor existeret; ac tantum au etoritate potuit, valuitque eloquentia, ut Henricus, Galliarum Regis frater , Rex Poloniae, omnium suffragiis, eligeretur. Quibus actis, cum Pontifex secisset illi potestatem redeundi in Urbem, rebus nondum plane in

pr/nquillo collocatis, di bAreticis , quamcunque fora

186쪽

obtulisset rerum novarum occasionem, paratis arripere,

Antonium Mariam , de quo est sermo , reliquit, ut, ex Pontificis auctoritate, Episcopos & Catholicos Regni

confirmaret, novoque Regi adesset. quem cum adventare , jamque in Saxoniain pervenisse, comperisset. sexcentis serme millibus passuum obviam illi processit, &, quo loco, Regni res essent , exposuit; rationes , quibus illud ex sententia administrari, & Catholica fides promoveri posset, ostendit. quae ita Regi grata fuerunt, ni ea sibi scripta tradi mandaverit, neque deinceps quidquam, nisi ex ejus auctoritate atque sententia. Resserit. Inciderunt etiam in Commendoni tempora, alia quatuor, maxima atque gravissima: fides eat holica, tota Germania, labefactata, ac pene convulsa; comitia Augustae habenda; metus, ne Augustana Consessio in summam Germanae religionis perniciem, Austriae civitatum populis permitteretur; foedus adversus Turcam inter Christianos Principes ineundum . de his omnibus, quater intra paucos annos , in istas est in Germaniam Legatus ad Maximilianum Caesarem; qui etiam fuerat placandus,quod iniquo animo tulisset,Cosmo Mediceo,

Piou, Magni Ducis cognomentum fuisse inditum, quod , ejusinodi coanomentis & appellationibus quemquam assicere , ad Imperatorem, non autem ad Rom.

Pontificem , pertinere contenderet. In his omnibus adfuit Antonius Maria ; neque quidquam sine ejus consilio testum est. sentiebat enim Commendonus, quantae tibi ejus opera esset utilitati ornamentoque.

Neque id Regem Henricum fugit; qui magnis ad se illum pollicitationibus , semel, iternin , ac saepius,

invitavit . ut ejus opera , quemadmodum expertus p .suerat , egregia atque sdeli uteretur. Sed nulla tam luculenta condicio inventa est , quae illum potuerita Cardinali Commendono divellere, cui soli, neque alteri cuipiam , quoad viveret , suas operas deberi existi inabat. Qui Cardinalis cum de reserenda tot tanti ne illius in se meritis gratia cogitaret, si non pari , grato tamen aliquo munere; die quodam ad se vocatum donavit syngrapho, in quo erat perscriptum, ut ab argentario , quatuor scutorum millia , Eumerata

187쪽

PINACOTHECA ALTER A. Ipsperciperet, quae vellet esse quasi inercedem Iaborum. quos pro ipso suscepisset; simulque petebat ab eo, ne hanc, quamvis exiguam, suae in ipsum voluntatis significationem aspernaretur, sed illud, quidquid esset,aeqni bonique consuleret. Cui Antonius Maria respondisse

fertur; quidquid fecisset, se honoris sui gratia secisse,

verum, si res ad calculum revocaretur, bene inita subductaque ratione, non par inveniretur ratio acceptorum

atq; datorum: nam se multo illi plura debere profitebatur, quam ipse ab illo accepisset: illum vero dolorem se non posse dissimulare, quod cerneret, eorum se loco ac ' numero haberi,qui mercenariam ipsi operam darent: se enim, nihili antea hominem, ejus opera atque labore. faetum esse alicujus precii, ipsique Reipub. inventum esse, in usu , probiorem. ac, petita ab eo demisse dc humiliter venia, syngraphum conscidit. Admiratus Cardinalis magnitudinem animi, spernentis id , cujus alii cupiditate abrepti, fidem jurisjurandi, religionem, justitiain , honam famam, existimationeinque contemnunt,

non ita multo post , locupletem Saxi serrati Abbatiam. ex qua his mille scuta quotannis redibant, sibi detractatis, est illi, quamvis Invito ac repugnanti, elargitus. Mortuo Cardinali, Sixtus v usus eo est, in Latinis litoris scribendis. quo in munere perquam diligentem ac laudabilem illi operam dedit. Post cujus mortem,eodem gradu fuit apud Alexandrum Cardinalem Montaltu in , eique in tribus illis Conclavibus, quae deinceps consecuta sunt, affuit; in ejusque opera, Clementi v I II, ad Pontificatum Max. adipiscendum, longe maximus usus fuit. Id quod Clemens non dissimulavit, sed saepe, mulintis audientibus , dixit, se, Antonii Mariae, in agendo, dexteritati, prudentiae, diligentiaeque Pontificatum reis

ferre acceptum. quapropter ornabat eum ossiciis beneficiisqtie pluribus: nam, & Episcopum Ameriae creavit. quod superiori Episcopo mortuo esset alter, in illius Io-cum , subrogandus ; & Nuncium, ad omnes primum CL. istianos Principes, foederis causa feriendi contra Turcas, deinde ad Remp. Venetam, misit. Vbi, maxime duabus in rebus gravissimis, ejus virtus eluxit. Eteni in

lum de jure imperioque quaereretur, quod Veneti ita I Adri

188쪽

xso I A N I NICII ERYTHRRI

Adriatico mari exercent, pro Sede Apostolica libellum elegantissimurn scripsit, qui etiain nunc in tabulario Vaticani palatii continetur: neque tamen eo offensi sunt Veneti . cumque Alphonis, Ferrariae Duce, vita semeto, Caeuar Estensis,cognatione illi proxiinus, Ferrariam sibi deberi,contenderet, auctoritate consilioque perfecit, ne Senatus ille Caesaris causam susciperet, eamque armis tueretur; immo ab eodem obtinuit, ut Sedi Apostolica plura armorum genera, ad illius belli usum , suppedit Tentur. atque constat, Clementem habuisse in animo, in Cardinalium Collegium eum cooptare , ac non semel, sed quoties Ordinalium comitia essent habenda, destri. 'ptum in illis habuisse, qui eo essent honore cohonestanis 'di; sed semper sententia destitisse , deterritum Petro CardinaIi Aldobrandino , fratris filio, cui cum Magno

Etruriae Duce cujus ille in imperio ac ditione erat, nam Biturgiae , ut diximus , ortus, quae Maanorum Etruriae Ducum paret imperio , cum primis illius civitatis numerabatur,) variae,inquam,discordiarum causae interce debant. Verum, cum jam aetate consectus , di podagrae

vehementer obnoxius,re ipsa experiretur, Venetum coe-Imn sibi minus esse salubre, petiit opere maximo Mhmmo Ponti ut ab ea provincia removeretur; ac, venia impetrata, Ameriam se contulit. quam Ecclesiam, usique ad extremum vitae spiritum, & integritatis, prudentiae, ac sanctitatis fama, administravit, suae sit nunquam interitnra , sed deinceps omnibus, qui in eundem Iocum ac numerum venerinr, ad similium virtutum exemplum imitationeinq; victura. Nemiui erat inolestus, nemini gravis; sed contra, omnibus jucundus , omnibns comis; nunquam animos extulit, sed demisse humil1ter que se gessi; nemini petenti aditum conveniendi non dabat. sed omites ad ipsu in aditus cunctis , qui vellent, quibusvis erant horis aperti: nemo, se ab eo despectum , nemo, contra rem suam injuria aliquid decre.

tum fuisse , qnestus est unquam 3 sed omnibus jus munitribuebat, omnes amplectebatur, omnibus se dabat, cum masna conversatione ; cum tristibus severe, eum remi

sis Jucunde vivebat; atque, ad Apostoli exemplum . ad cujusque ingenium, quo omnes lucri faceret, versabat suam

189쪽

PINACOTHECA ALTER A. Irrisiam naturam , huc Bc illuc torquens ac flectens. Nullum honesti sermonis genus a se unquam alienum d xit , sed de omnibus rebus, quae in sermonem diste-ptationemque cadunt , copiose eleganterque disserebat; cum militaribus hominibus de ossicio imperatoris. ac de omni re militari, cum eruditis de omni elegantialiterarum,cnm philosophis de rerum natura,cum Theologis de Deo immortali divinisque mysteriis , Isque batur. denique homo erat omnium , ut dicitur, horarum, tempornm , atque hominum. Multa reliquit egregia, Quae teruntur hominum manibus; Synodum Ecclesiae

Amerinae de bello Cyprio, de casibus adversis illustriumvirorum jui aevi, Card. Commendoni vitam; quo libro

omnes ab eo legationes obitat,omnesque res magnae, sua auctoritate eontilioque gestae,narrantur. Obiit Ameriae, annos natus quinque dc septuaginta, em 1 a C x I.

L xI II. ALEXANDER MAGI V S. FVit in Alexandro Magio. Bononiae, uobili genere .

nato, quemadmodum in quibusdam laudandis viris , si non summum ingenium, attamen admirabilis e ga literarum studia ardor atque conatus 3 ac praesertiiri tantus erga omnes, qui aliqua sapientiae laude excellerent , amor atque propensio , ut totum se illis daret, eorumque studiis obsequeretur. ac praesertim Torquatum Tatam ea complexus est benevolentia, ut, quotiescunque, in congressibus litteratorum . orta esset quasi de Tasso atquc Ariosto, uter alteri anteponendus esset, pro Tata acriter vehementerque pugnaret, eique palmam dandam esse contenderet. Primis aetatis suae annis, Fabium Albergatum, virum clarissimum atque nobili G.

simum se cujus faculias, ex libris quos edidit, doctissime pruditissimeque scriptis , apparet. consuetudine sua sic sibi devinxit, ut alter ab altero dirimi distrahique

non posset. Sed, cum ad omnium ingenuarum elegantissimarumque artium studia se contulisset, praecipuam

tamea Operam, juris Caesarei ac Pontificii scientiae λ

190쪽

xsa I A NI NICII ERYTHRAE Idit. nam, etsi de humanissimis politissimisque literis, aede omni re, quae in disceptationem cadit, docte copio seque loqueretur; tamen, cum ad jus civile ventum erat, ita in disserendo acutus, ita elegans, ita disertus, inveniebatur, ut hominum admirationes & studia coinmoaveret. Et, cum , in Bononiensi ac Maceratensi Gymnasio , Iuris civilis publice docendi munus accepisset, multos annos magno illud cum plausu iustitiuit. quo munere eunt se tandem abdicasset, Romam ad capessendam Remp. venit,ejusque gerendae initium a referendis Pontificis Max. supplicibus libellis , secit. qui gradus honoris, accedentibus ad Remp. primus se offert. Erat Romae eo tempore Bonifacius Cardinalis Bevit acqua, modicis quidem opibus, verum animo erga praeclara ingenia, humanioribus praesertim litetis exculta, ingenti ac prope regio. hie suam in domum Antistites aliquot, pr hos ac doctos viros, exceperat, quos egestas Iocum ibium honoris, in quem venerant, pro illius dignitate, tueri non patiebatur. In iis Magius numerabatur, adique 1 Bevuacqua P prae ceteris, beneficiis ae muneribus ornabatur. nam cum ille , Perusium primum , tum Picenum , Leguus a sumino Pont.rnitas fuisset,in utramque provinciam secum Magium Protegatum adduxit, quem,ob egregiam juris civilis seientiam, parem illi muneri, ad quod elegerat, fore, atque ob fidem, quam in eo perspexerat, iplius existimatiom & famae consulturum, non dubitabat. neque, in eo eligendo, Cardinalem spes, suam conceperat de illius fide ac doctrina, fefellit, sed illius expectationi peraeque respondit. tum Fannm ωrtunae solus regendum accepit: cui muneri, sui sempers milis, magna abstinentiae justitiaeque cum laude prae

fuit. Reversus in Urbem, relatus est in numerum ac ccerum illorum, quorum eae sunt partes, ut Ecclesiastici imperii civitates a moderatoribus illarum , recte atque ex publicae utilitatis ratione administrentor , cui coetui, Congregationi boni regiminis nomen est inditum. hoc quoque egregie, usque ad exitum vitae, fumctus est munere. At totum illud tempus, quod , gravi ribus ipsi curis supererat. Iibenter iis studiis dabat, quihus ab ineunte aetate deditus fuerat , pulcherrimis nimi

rum Diuiti od by Corale