장음표시 사용
41쪽
arreptus , Melitam eum, illius inlahe, ac Goretae in primis, muniendae gratia, attraxit. Hac dei initus Comes de Leinos, Prorex Neapoli aliquandiu secum illum habuit , ut in munitionibus quibusdam, ejus consilio atque opera uteretur . Abellini Principi comitem addidit, qui cum peditum centuriis quinquaginta se Mediolanum conferebat, ob Saluci aruin Marchionatuin, de Juo certame erat inter Regem Galliae dc Ducem Sabaniae. Quibus controversiis compositis , non minore studio scutia , Leonarda Gratiotia, pari nobilitate stemi
na, uxore ducta, Roinae commoraretur.) Comitis Beneis
venti, Proregis Neapoli, missis ad Regis Catholici oratorem literis, Neapolin evocatus est, ibiq; Comite de Leinos, qui Beneventano successerat, diploma Regium abstitiit; quo cunctis praeficiebatur, quibus munitionum atque arcium cura commissa esset ; stipendiis, dignis eo loco ac nomine. Tumultu interim exoriente in Monte ferrato , missus ad bellum gerendum Petrus Toletanus; ut, quasi ex eo bello aut nunquam aut cnna Io. Renalis
inici victoriam esset reportaturus,eum accersivit. Itaque
Renaidinius , saeta a Duce Oslanae, tum Regni prorege. potestate , habuit necesse , Mediolanum venire. sed antea illi Romam transcurso opus fuit, quo Paulum V,
Pont. Max. Ossunae verbis rogaret . ut equitatum Neapolitanum per suos fines transire pateretur. quod impetravit , ut voluit. Bello autem confecto, Neapolin ad suam provinciam se recepit. Sed homini strenuo,ac nunquam cessanti, negotium non deerat. nam , Si punio barbaris expugnato atque direpto, missus est Card. Borgia, ad illud oppidum instaurandum reparandumis sue. quo dum , Cardinalis mandata executurus, pergit. in itinere, graviori morbo ex labore curisque implicitus, Neapolin deserri se jussit, ut ibi curaretur. sed accidit, cum morbus in dies amplior vehementiorque essiceiaretur, ut tandem ejus vim ferre non posset: itaque illi succubuit. at virtutum ejusdem fama , & in primis ab iatinentiae laus, in qua vicit omnes, nullis unquam calibus subjecta , nulla cuiusquam vi perculsa , jacebit, sed
inter temporum injurias, inter mortis necessitates , incolumis vivet. Rem plane admirandam. tot operibus,
42쪽
tot molibus, tam magnis,tam ingentibus, extruendis instaurandisque , praefuerat, tot annos. Regum omnium orbis terrae maxim Ornm pecuniam innumerabilem tractaverat; poterat impune non minimam ejus partem domum suam avertere. & ex fisco transferre in cistam : &tamen filio , qui ipsi unicus erat . nihil nisi rerum a se
restarum famam, & do inesticae virtutis imitandae necessitatem, reliquit. ut divini Numinis providentia Hantam in uno abstinentiae vim extitisse existimem, ut ministrorum avaritiae, in posterum tam abstinentis hominis provideret exemplo. Non est tamen eundum insicias, fuisse eum voluptati obsequentem, ac Inaunum mulierum amatorem , dum vixit. Etenim , quisc hunt, ut est apud poetam ne icto quem, haud multum heredem adyumant. At id, hominum improbitate, quam tuopte ingenio , factum est magis . nam vix ad urbem aliquam ac- Cedebar, cum praesto erant lenones, qui homini voluptario , luculentas mulierum condiciones offerebant. quae mulieres eo se illi lubentius applicabant agglutinabantque, quod forma esset non mala, ore non ineleganti, vegetis oculis , ac statura , dc si non ita excelsa , attamen 1n qua , singula membra toti corpori, peraequa proportione, resiponderent. Verum, quamvis, homo militaris, belli artibus, ab ineunte aetate, addictus esset, scribendi exercitatIonem non omittebat. nam plura scripsit de urbibus arcibusque muniendis volum in prout muneruae, ad quae adhibebatur, occasio sedaret. sed ex iis illud rantum typis mandandum curavit, quo sapientissimis rationibus edocet , quam non sit tutum , infimas plateas arcium, lateribus sternere. At, quamvis tanta rei militaris esse occupatio soleat, ut non multum et , qui bella
persequitur, sub pellibus otii relinquatur; pulcherrimos tamen bellorum , quibus ipse interfuit, commentarios scribere non dubitavit. Et quamvis, militaribus praeceptis addiscendis , & rationibus, quibus aggeres & sosse ducerentur, percipiendis , operam suam dedisset, saepe
tamen ad haec elegantissimarum artium studia transibat. quanta autem cum utilitate, argumento est liber, quem
de colorum signi sicatione composuit. Quid inutiat quis poeticam laudem expectasset ab eo, qui aetatem , vel in
43쪽
bellis, vel in iis quae ad bellorum apparatus pertInent, consumsisset' At Apollo non sibi molestum duxit, Pindo atque Helicone relicto , in castrorum munimenta se deis mittere, ut eidem,carmina scribenti, esset. ipse quoque dei icat issimus Musarum chorus. qui, in hortulis fui scens suis , nihil tam abhorret, suam instructas militum acies , quique in pratorum viriditatibus, liquore perlucido amnium irriguis, vel molliter recubans, vel ch reas ducens, nos a curis. & bellorum praesertim tumulistibus, avocat, ausus est Martis vultum non pertimescore , armorum strepitus, tormentorum militarium tonia trua , tImpanorum tubarumque sonitus non exhorrere.
ut lepidissimam illi Eclogam, aliaque, digna immortalitate. carmina dictaret. Obiit,annos natos tres di sexagim
P E T O L I V s. SI natio nostra, quemadmodum in ponderandis, ex pendendis, aestimandisque hominum ingeniis esse solet sagax ac prudens, ita etiam in tribuendis praemiis . quae virtuti, quam laudati debentur , se justam aequa que semper praeberet, nemini melius esset, quam pro bis ac literat1s hominibus. in summa enim rerum omniatim assiuentia viverent; ipsi opes, ipsi honores , possiderenti illi priores, apud principes viros, partes haberent. Verum, cum de duabus rebus, quas virtus suo fibi jure vendicat, hoc est, laudem ac praemia, primum , nImi. rum Iaudem, facile illi remittat, alterum vero, sci-
Iicet praemia, indignis saepe distribuat, fit, ut interdum nihil sit homine literato miserius, nihil magis contemtibile . nihil quod minus esse desideres. Id ita usu receptum sere est . ut minus jam quis miretur, si videat, doctos aliquos honestosque viros egere , impuros ignavos. qne divitiis amnere. Quod quamvis sit vetus,tamen non
potuimus non vehementer commoveri, non exhorrest
re, in eo, quod, non ab altero narratum , quis enim illi fidem habuisset y ὶ sed oculis nostris accepimus . homines nihili, tanquam h caelo delapsos, omnibus nonnumquam
44쪽
PINACOTHECA ALTER A. squam amoris ossiciique significationibus exceptos, pri
mum locum tenere , victu, vestitu, ceterisque in rebus, perquam sumtuose ac liberaliter haberi; contra , pios,
religiosos , atq; omnibus instructos disciplinis homines,
quos in oculis ferre debebamus, pernoctare sub dio, oblitos pannis incedere, fame, siti, ac frigore confici. Ex hoc eodem numero erat M. Antonius Petolius Montecorvinas, I. C. in primis, sed admodum pauper, ac fere mendicus. cujus ingenium,semel ut aspeximus, admirati sumus atque extulimus laudibus; sed nihil de eo ab egestate , cujus dominatu premebatur , extrahendo excogita, vimus , verum , in ejusdem illum potestate reliquimus.
quamobrem, miser, ne, fame atque inopia rerum omnium confectus, E medio excederet, cogebatur suam impressoribus librorum operam . ad menda, quae irrepunt, corrigenda locare; unde vix lucri tantum faciebat, quod esset . ad vitam parce ae duriter agendam, satis. Sed, quamvis ita cum rerum omnium inopia conflictaretur, tamen, cum erat domo exeundum , dc in conspectuin
hominum prodeundum , ita eleganti vestitu utebatur, Ut, qui eum non nossent, quingenta quotannis ex is is vectigalibus scuta capere , jurasset. At hic erat vestitus exterior; nam interior longissimo,ab hoc, intervallo, di stabat. illo, divitibus par similisque videbatur;hoc, infra omnes mendicos ac miseros inveniebatur. nihil ille thorace, nihil femoralibus, nihil tibialibus,nihil udonibus utebatur; sed horum omnium munus,Varii generis panni, animalium pelles , fungebantur, quibus pectus, crura, Pedes , coxasque obvolutas, postea fasciis devinciebat. Verum . quo pretiosa illa vestimenta diutius ipsi durarent, neque, ex frequenti usu . attererentur, simul ac domum se receperat, eas exuebat, di sordibus, si quas contraxerant , expurgabat, tum , diligentissime complicatas, in arcula quadam construebat, recondebatque: quo
facto , lectulo se commendabat, ibique prandebat, coenabat, lectioni scriptionique operam dabat. ibi egregia illius opera , ac prope divina, fluat orta, ut, simul collata ac colligata, si sint attollenda, valentissimi cujusque baiuli vires excedant. Atque hactenus de corporis orna tu. Ad victum vero quod attinet, erat ejusimodi, ut
45쪽
paululum 1 pecuduin ritu disserret. amicis quibusdam suis per sancte aflitinabat, totis sex annis continuis nihil cocti obsonii suum in ventrem immigrasse, sed asperam
se veterum Anachoretarum vivendi rationem in se revocasse , atque ex desertis Thebaidis regionibus mediam in Urbem transtulisse , s nam ad Rotundae habitabat , qui locus, illius est umbilicus, in hoc est, panem tantum atque olera in coenas ac prandia adhibuisse: ita enim ejus lucelli, quod tum faceret, rationem tulisse : si enim se nitidius curare voluisset, si intus lucrum superasset. IF des vero, quas incolebat, nihil a victu reliquoque ejus cultu distabant, sed mire cum illis congruebant. haeerant, vetusta ac parva quaedam cubicula , turri campanarum aedis Pantheon, tanquam niduli, assixa; quo olim mures ejus regionis confluebant, ibique senatu in contra feles, capitales ipsorum hostes, habebant; ad quae lon-pis ligneis scalis . nulla sponda munitis, perveniebatur a quibus , qui paululum verti pini esset obnoxius , vel largius in prandio se invitasset, non ausus suisset sese committere. Quae cubicula Vrbanus VIII, Pont. Max. tum diruenda curavit cum h porticus aedi illi adjunctae, tecto
erabes ac tegulas aeneas , quas in tormenta muralia converteret , detrahebat, & earum loco fictiles subrogabat. Depulsus igitur ex ea loci celsitud me , in quam fortunae eum iniquitas , fortasse perdendi illius causa , evexerat: E qua ne praecipiti lapsu devolutus occideret, illa horribilis ejus abstinentia fecerat, qui vix tantum vini adhibebat, quod esset ad tuendam valetudinem satis; cuius vini si paululum studiosus fuisset, nulla eum salus servare potuisset: ex illo inquam , hirundinum nido, vel murium potius, ut diximus , curta , deturbatus , in domum amici cujusdam sui, prope AEdem D. Caroli ad
Catinarios, quam vocant, se contui: t, in cujus vinea scuta quadringenta collocaverat, quorum ex fructibus inagna anni parte se aleret, librosque coemeret. quae scuta, non Romae lucri fecerat sed Roma in ex patria deportaverat, ubi, auctione facta, standum , aedes. suppel-
Iectilem de bona omnia vendiderat. Sed visa est tandem Roma eum respicere, ac velle ex iis rei familiaris angu-niis, quibus premebatur, eripere. nam cum Congregationi
46쪽
2INACOTHECA ALTER A. 4 tioni tardinal inm,quibus librorum indicis eura impendet , saepius fidem, doctrinam , industriam , ac diligentiam tuam probasset, illi, sponte sua, ri nemine admoniti , dedernni Maphato Card. Barberino negotium, ut Pontificem Pauluin v adiret, atque ipsorum omnium nomine rogaret, ut daret operam, ne docti ingeniosique
hominis virtus , semper haberet necesse, cum rerum omni uin inopia conflictari, sed . adversus illam , aliqua eam ope muniret. ini cum partes suas implesset, ac diu Iigenter cum Paulo sermocinatus esset, nescio tamen quid ineercesserit,ut tota illa commendatio postulatumque neglectum sit. At Paulo mortuo , Barberinoque in
id fastigium evecto, Petolius sibi ipse non defuit, sed, ad
osculum pedum admissus, revocavit illi in memoriam, quanto studio suam Cardinalis apud Pontificem Paulum causam egisset. aitque, magnam sibi spem esse, ut quod vitae auxiliuin Paulo impetrare non potuisset,id sibi ab urbano i hocaenim nomine appellatus est Barberinus, Iarge copioseque suppeditaretur. Respondit Urbanus non inhumane, se curaturum, ut sibi prospectum aliquid esset; eademque opera mandavit Francisco Cardinali , fratris filio, ut rem susciperet perficeretque, neruid illi deesset. Sed, cum diem ex die duci, ac verba
eri mortuo , intelligeret, saepius Vrbanum adeundo , rogando instandoque . demum tundendo, atque odio, non scio cujus intercessa calamitatis, vix diaria ab illo, hoc est, quotidianas panis vinique portiones . expressit. quibus divenditis , ex mercede quam collegerat, Iibros mercabatur , & bibliothecam suam locupletabat, adeo tit postea aliquot centenis aureis nummis sit aestimata. Verum, cum , in quodam morbo, sive a diuturnis vitae incommodis ac laboribus orto, sive ex prolapsione, qua gravi ad terram datus est casu , necesse habuit, plures annos scipionibus , alis suppositis , innixus ingredi. quo tempore.Cardinalis Bisciae liberalitate sustentatus,quamvis usum pedum amisisset, non tamen mentis celeritate, quae nullo casu potest retardari. caruerat. Itaque nullum sibi tempus,vacuum a commentationibus vel I scriptionibus, dabat. Sed,cum ex eo morbo convaluisset, ac
pedum usum , magna ex parte, recepisset, coepit agere
47쪽
cum Coenobiarcha quodam , ut sua in domo cubiculum sibi aliquod praebere rur, ea lege, ut, tum quadrin- e senta illa scuta , quae diximus, tum bibliotheca, quae t ridem , atque eo amplius, aureis nummis aestimabatur, sua ad coenobium illud inorte redirent. At multum ipsi fuit cum illo laborandum , multis dissicultatibus occurrendum . sed tandem in leges quas ipse scripserat, quod postulabi , obtinuit; atque ibat, ut cubiculum, sibi destinatum, aspiceret, alacritate propemodum gestiens; quod putabat, se intraturum cubiculum lucidum , Ia- tum, amoenum, pulcherrime lactueatum , praeclarosque
Irospectus habens in Urbis domicilia, & in adjectas V
i villas cainposque : cum , ecce tibi , deducitur anguinnum iu tugurium , sumidum , sub tegulis habitandum, incertum nescio quod lumen E tecto accipiens, dc, quia latrinae, quo omnes ejus familiae ventrem exoneratum ibant, sines attingebat, intolerabili odoris foeditate resertum. At ille . ex inproviso sua de spe M opinione deis jectus, Coenobiarcham, qui se illuc deduxerat, intuens, Quodnam meum , inquit, ob meritum tam tetro, tibi, dignus carcere videor nullus antehac carcer me habuit ; at nunc, tanquam insanus furensque, comprehendendus colligandusque essem, si in istum compinni concludique me paterer. Tum, quantum potest, se inde proripuit , 8c in veterem habitationem recepit; neque inde antea discessit. quam,vita excedens, communem est profectus in locum. Innumera sunt sere, quae scripsit: sed majora de illustria reseram. Primum , de exarchia . hoc est, de exterioris Principis munere; quod opus, P. BZovit opera, fuit Coloniae Agrippinae impressum : de quo opere saepius querebatur. se ab impressore pessime fu- ille tractatum expilatumque a qui, quidquid libitum fuisset animo suo , typis mandasset, reliqua ex eo , suae sibi placita non essent , removisset. tum scripsit aliud opus decem in libros digestum , Exarchon , sive de sanctioris Principis munere , nuncupatum : deinde, Commentaria politica , aliis decem libris exposita: Praeterea , epitomen constitutionum Pontificalium, in tredecim libros redactam. quibus operibus duo alia accellarunt i unum , de Iure ea arte digerendo salterum s Diqiligoo by Cooste
48쪽
PINACOTHECA ALTERA l estetu de Paradisi terrestris inopina quasi notitia. Arctin
sma Nardum Antonium Reccium cognatione atting hat : nepos enim suus fuisse dicitur. quI Nardus , mediis tus singularis, cum multos annos in nova Hispania eginset, ingens volumen , de rebus , quas tellus illa fert,qui-hnsque illae morbis sint usui, scripsit; quod Romae 1m pressum, cum imaginibus earum rerum , quas tradita additis etiam illustrium virorum animadversionibus annotationibusque ι sed nondum publici juris est iactu
BErgomates,illustres Italiae transpadanae populas, ex
Orbiorum, hoc est, ex interpretatione nominis,ho imnum , in montibus vitam degentium. stirpe procre tos , olim fuisse questos accipimus, elatius se, quam soris tunatius , sitos fuisse. Quod si praesens illorum status a que condicio ante oculos statuatur,nullam unquam iniquius querelam comparatam fuisse constabit. nam, si se Iix ac sortunata ea dicenda urbs est, ubi plures , summo genere orti, ubi non parum multi λrtunae bonis omniistitis assiuentes , ubi minime pauci bellicae virtutis fama 1aclyti, & quod caput est . ingenii literarumque gloria praeclari ', versentur ac Vipeant; prosecto, Bergomatum urbs adeo rerum harum laudibus floret, ut, conversa oratione, multo eam fortunatius , quam elatius , statui collocarique, dicendum esse Fideatur. Ibi Gymnasia. ubi juventus hasta, cursia, pila, saliendo, & ludicra arismorum tractatione , exerceatur 1 ibi hippodromus, ubi ephebi equos scite eleganterque agitare, frenis compescere , angustumq; in gyrum compellere ad belli usum. amescant. Sed , his omissis , praeclaris hominum praeis stantissimorum ingeniis, quae dedit ex sese di de quibus nobis est sermo, nostra definietur oratio; quorum plura, uno fere tempore , nobilis illa urbs edidit, quam proope reliqua simul Italiae oppida . 'uantumvis maxima ac celeberrima. E quibus oculos ad se primum nostros a
trahunt duo ranchii, Basilius, de Io. Chrysostomus: in D qui .
49쪽
quibus nulla lententiarum gravitas,nulla verborum majestas, nullus orationis ornatus , nullum poeticae facultatis luinen desideratur: tum , Publius Fontana, poeta item gravissimus, in quem, Pythagoraeorum commento. Virgilia antinuin i mniagrasse , posse dici videtur. accedunt , Bernardus Tassus, qui, omnes concinnitates sententiarum , Omnes lepores , omnes veneres Graecorum
Latinorumque poetarum , Etruscam in poesin est transferre conatus. sequitur Torquatus filius, non tam in
eius sinu, quam in eiusdein disciplina educatus, suis Virgili uin , poetarum principem, vestigiis persequens, paricum illo ingenii laude unde ad summum heroici catininis culmen fastigiumq: pervenit. quod si non constaret
inter omnes, quod parinte Bergo male natus esset, omnes Italiae civitates, quod de Homero traditur, pugnareri inter se , atque Quin esse contenderent: nunc autem,
cum id non possint,ab hac clarissima Bergornatum luce, tanquam alia a sole sidera , aliquod sibi lumen ac splendorem arcessunt; atque, ob linguae ejusdem societatem, ex illius laude Etrusci aliquod etiam in se decus redundare gloriantur. Uerum , ne videretur tellus illa felicior in procreandis iis, qui adstricta pedum legibus oratione, qua in qui soluta , scripserunt, alterum, hujus aevi, Latiuae linguae lumen edidit, qui sermonis puritate, nitore , elegantia, non video , cuinam ex veteribus historicis debeat cedere: nimirum, Io. Petrum Maskjum,honesto genere progerininatum. Is ad eas artes percipiendas , quibus aetas puerilis informari ad humanitatem solet, non habuit necesse , soras proficisci. nam domi op timos habuit magistros, Balilium dc Io.Chrysostomuiri ranchios, Canonicos regulares; de quibus antea mentionem fecimus. ab iis enim est Tuscis Latinis, & Grae cis literis eruditus. Quein cum, ingenio peracri, & stadio flagranti, non progredi, sed evolare , ad surninam eloquentiae laudem, cernerent, non illi deerant, sed in genii acuendi exercendique , aliqua in semper occasio.
nem ac materiam suppeditabant. Itaque te rucs ab ec, singulis diebus scriptiones, tanquam pensum, emanit hant , Graecam unam , Latinam alteram , Etruscam tet.
tiam: quod ille peusium , inagna cum illorum admiratione
50쪽
PINACOTHECA ALTER A sitione , solvebat. Sed cum jam nihil magistris egeret, ac
sine cortice, ut dicitur. naret, stylum illum , optimum dicendi scribendique effectorem atque magistrum,quem
exercuerat, ex domestica atque umbratili exercitati
ne in pulverem dc solem eduxit . Romam venit . ubi ille Romanae aulae notitiam habuit , aula itidem ipsius. ubi cum honoraria eius opera a multis expeteretur, tandem a Rep. Ianuensi magnis illa stipendiis conducta est , ut urbis illius nobilitari praecepta
Rhetoricae traderet. quo munere, tanta cum eloquentiae de eruditionis functus est laude , adeoque omnium in se studia benevolentiamque convertit, ut Resp. illa majori eum provincia dignum existimaverit, atque a canorum suorum olnnium conscimn atque participem fecerit. quam provinciam ita gessit, ut fidem admirarentur omnes, diligentiam agnoscerent. Properabat in
dies magis , ad summam hominis eloquentissimi existimationem 3c famam ; 3c, quod est consequens, ampliorem sibi ad principum virorum gratiam , latioresque ad
honores aditus, aperiebat: cum , divini numinis affatu impulsus, secum ipse reputans, quam fluxae, caducae, de
Inanes, omnes humanae res essent, arctioris vitae cupiditate exarsit, ac Societati Iesu nomen dare constituit,a nos triginta natus: quae Societas florebat, ut cum maxime , hominum , sanctitatis doctrinaeque opinione illustrium, numero, tum, cum ille eam est ingressus; neque ita multo post , professionem emisit. licebat enim celerius , Pii V Pont. Max. lege , quae iubebat Soc. novi lios , elapso probationis anno , publico ac solemni ritu, ejus instituti rationem profiteri; quae lex deinde a Gre norio XIII sublata est , decretumque, ut superiorum arbitrii ea res esset. Sed Societatem ingressus, nihil habuit antiquius, quam ut vitam S. Ignatii Loyolae , Soc. Iesu sundatoris, scriberet. Tum Vlyssipponem profectus est, ut rerum ejus Indiae, quae ad orientem pertinet, historiam contexeret. inia occasione ad Philippum II, Hispaniarum Regem, illi aditus patuit; qui operis co silium laudavit, ac suit auctor, ut illud strenue prosequeretur. cujus absoluti precium tulit. nam Rex, ejus fratrem, Senatus Mediolanensis a secretis elegit. Rever-