C. Sallustii Crispi De coniuratione Catilinae, & De bello Iugurthino. Eiusdem orationes quaedam ex libris historiarum. Orationes contrariae, quarum altera Sallustio tribuitur, altera Ciceroni. Index rerum memorabilium

101쪽

imperium Rum coege re; nomen, gloriamo sibi addidere; magis hi, qui ad nostrum mare processerat: quia Libyes, quam Getuli,minus bellicosin denique Africae pars inferior, pleraque ab Numidis possessa est: victi omnes ingentem,nomenq. imperantium concesFere. Postea Phoenices , alij multitudinis domi minuendae gratia, pars imperii cu pidine solicitata plebe, alijs novarum rerum auidis, Hipponem, Adrumetum, Leptiui, alias q. urbes in ora maritima condidere: haeq. breui multum auctae, pars originibus Dispraesidio, aliae decori fuere . tiam de Caritagine silere melius puto, quam parum dicere: quoniam alio properare tempus monet. Igitur ad Catabathmon, qui locis

Aegyptum ab Africa diuidit, fecis do mari prima

Orene est,colonia Ther iv, ac deinceps duae Symtes,inter q. eas Leptis: deinde Ara Philanian: qu locum Aegyptum uerseus finem imperus habuere . Carthaginiensies: post alis Punicae urbes . cetera loca usique ad Mauritaniam Numida tenent.ρω-xime Hil niam Mauri Aunt. super Numidia Getulos accepimus,partim in tuguriis, alios incultius uagos agitare: post eos Aethiopas esse: deinde lora exstasiolis ardoribus. Igitur bello Iugurthino pleraque ex Punicis oppida, et fines Carthaginiensium, quos nouissime habuerat populus R. per magistratus administrabat: Getulorum magna pars,

O Numida usique ad flumen Mulucta sub Iugur

tha erant:Mauris omnibus rex Bocchus imperitabat s

102쪽

bat , praeter nomen, cetera ignarus populi R. itemq. nobis neque bello, neque pace antea minitus. De Africa, O eius incolis, ad necessitudia rem rei satis di tum est. Postquam diuisio regno legati Astica decessere , O Iugurtha contra timorem animipraemiasceleris adeptum sie se uidet certum e se ratus, quod ex amicis apud Numa tiam acceperat, omnia uenalia esse; simul O illorum pollicitationibus accensus, quos paullo ante muneribus expleuerat; in regnu ALherbalis animum intendit. ipse acer, bellicosius: at is , quem petebat, quietus , imbellis, placido ingenio, oportunus iniuriae: metuens magis , quam metuendus. Igitur ex improuisio fines eius cum magna manu invadit: multos mortales cum pecore, atque alia praeda capit: aedificia incendit: pleraque loca hostiliter cum equitatu accedit. d inde cum omni multitudine in regnum fluum βconuertit, extimans Adherbalem, dolore pem motum, iniuriassiuas manu vindicaturum,eamorem belli caussamfore . At illa, qκod neque separem armis existimabat, amicitia populi R. magis quam didumidis fretus erat; legatos ad Iugum tham de iniuriis questum misit: qui tametsi contumeliosa dicta retulerant ,prius tamen omnia pati decreuit, quam bellum sumere: quia tentatum -antea stcus cesserat. 2Meque eo magis cupido I 3 gurthae minuebatur: quippe qui totum eius regnsi animo iam inuaserat . itaque non, uti antea, cum . - praed

103쪽

praedatoria manu ,sed magno exercitu compatato, bellum gerere coepit, O aperte totius Humi dia imperium petere . ceterum, qua pergebat, urbes, agros uastare, praedas agere: suis animum , hostibus terrorem augere. Adherbal ubi intelligit eo processum, uti regnum aut relinquendum . aut retinendum armis esset ,1 necestario copias parat, ' Iugurthae obuius procedit. Interim haud . longe a mari prope Cirtham oppidum utriusique exercitus consedit et O quia dici extremum erat L proelium non es inceptum .sed ubi plerunque no Lusprocessit, obscuro etiam tum lumine, milites Iugurtbini signo dato castra hostium inuadunt a femisomnos partim, alios armasumentes fugant funduntq.: Adherbal cum paucis equitibus Cimtham profugit. et ni multitudo togatorum fuisset quae j Tumidas insequentes a moenibus prohibuit, uno die inter duos reges coeptum, atque patratum bellum foret. Igitur Iugurtha oppidum circum sedit: vineis, turribusq. , O machinis omnium generum expugnare aggreditur: maxime fessinam. tempus legatorum antecapere, quos ante

proelium factum ab Adherbale Romam missos au . diuerat. Sedpostquam senatus de bello eorum a cepit , tres adolescentes in Africam legantur: qui ambos reges adeant, senatus populiq. mani uerbis nuntient, ueste , O censere eos ab armis di -

scedere: ita seq., illisq. dignum esse. Legati iii I

sticam maturantes ueniunt, eo magis, quod

104쪽

Roma dum proficisti parant, deproeliosacto, in

oppugnatione Cirthae audiebatur .sedis rumor clemens erat. Quorum Iugurtha accepta orationeret ondit: sibi neque maius qujdquam, neque carius auctoritate senatus e*ie: ab adolescentia ita se enisum, ut ab optimo quoque probaretur: uir tute, non malitia P. Scipionisiummo uiro placuisse: ob easdem artes 2 Micipsa, non penuria liberorum, in regnum adoptatum esse: ceterum quo plura bene, atquectrenMefecisset, eo animum fusi iniuriam minus tolerare: Adherbalem dolis uitae

suae insidiatum: quod ubi comperi isset, eius sceleri obviam isse: populum i . neque recte, neque pro bono facturum, si ab iure gentium sise probibus rit : postremo de omnibus rebus legatos R sma breui se e e missurum. Ita utrique digrediuntur. Adherbalis copia appellandi non fuit. Iugurtha ubi eos Africa decet isse ratus est, neque propter

naturam loci Cirtham armis expugnare potest : uallo, atque fossa moenia circuiat: turres extruit, easq. praesiduis firmat: praeterea dies,noctesq. aut per vim, aut dolis tentare, defessoribus moenium praemia modo, modo formidinem Ubentare: suos hortando ad uirtutem arrigere : prosus intentus

cucta parare. Adherbal ubi intelligit omnes suas fortunas in extremo sitas, hostem infestum u*em auxilii nullam, penuria rerum necessariarum bellum non posse trahi ; ex iis, qui una Cirtham profugerant , duos maxime impigros delegit: eos

multa

105쪽

multa pollicendo, ac miserando casu uum, confirmat , uti per hostium munitiones noctu ad pro ximum mare, dein mam pergerent. Numida paucis diebus iussa e ciunt. litterae Adberbalis in senatu recitatae sunt: quarum sententia haec fuit. 2 Un mea culpa saepe ad uos oratum mitto P. C. sed uis Iugurthae subigit, quem tanta libido extinguendi me inuast, ut neque uos, neque deos immortales in animo habeat; sanguinem meum, quam omnia malit . itaque quintum iam messem ocius O amicus populi armis obfessi is teneor: neque mihi Micipsae patris mei beneficia, neque uestra decreta auxiliantur: ferro , an fame acrius urgear, incertus seum. Plura de Iugurita scribere dehortatur me fortuna mea: etiam ante expertus sum parum fidei miseris esse: nisi tamen intelligo illum, siapra quam ego sμm, petere , neque semul amicitiam uestram, O regnum meum sterare. Vtrum gravius existimet, nemini occultum est. Nam initio occidit Hiempsalem fratrem meum: deinde patrio regno me expulit. Quae sane fuerint nostrae iniuriae, nihil ad uos.

uerum nunc regnum uestrum armis tenet: me ,

quem uos imperatore PVumidis posuistis, clausium obsidet : legatorum uerba quanti fecerit, pericula mea declarant. Quid est reliquum, nisi uis uestra, qua moueri post e nam ego quidem uellem , O haec quae sicribo , O illa , quae antea in senatu Iquesus sum , uana forent potius, quam miseeria

106쪽

mea fidem uerbis faceret. Sed quoniam eo natus sum, ut Iugurthae scelerum ostentui essem: non

iam mortem, neque grumnas, tantummodo in mici imperium, oe cruciatus corporis deprecor.

I egno Numidiae, quod uestrum est, uti libet, consulite: me ex manibus impiss eripite , per vos,per maiesatem imperis, per amicitiae fidem: si ulla apud uos memoria remanet aui mei Massant e. His litteris recitatis, fuere qui exercitum in Asticam mittendum censerent, O quamprimum Adherbalisubueniendum: de I ugurtha interim uti consuleretur; quoniam non paruisset legatis. Sed ab isdem illis fautoribus regis summa ope enisium est, ne tale decretum fieret: ita bonum publicum, ut in plerisque negotijs solet, priuata gratia deuictu. legantur tamen in Africam maiores natu nobiales, amplis honoribus usi : inquis fuit M. Sca rus , de quo supra memorauimus, consularis, Otum in senatu princeps. Hi, quod in inuidia res erat , mulct a P idis obsecrati, triduo n vim asscendere: deinde brevi Vticam adpulsi, si

teras ad Iugurtham mittunt, quamo sime ad prouinciam accedat, seq. ad eum ab senatu m*sos. Ille, ubi accepit homines claros, quorum a Ctoritatem si omae pullere audierat, contra inc pium Rum uenisse: primo commotus metu , a iue libidine , diuersus agitabatur. timebat iram serratos, niparuisset legatis: porro animus cupidine caecus ad inceptum scelus rapiebatur: uicit ta

107쪽

men in auido ingenio prauum consilium. Igitur exercitu circundato, summa vi Cirtam irrumpere nititur, maximes eram, d:DIta manu hostium , aut ui, aut dolis sese casum uictoriae inuenturum. Quod ubi secus procedit, neque quod i tenderat , escere potest, ut prius, quam legatos conueniret, Adherbalis potiretur; ne amplius

morando Scaurum, quem plurimum metuebat, incenderet, cum paucis equitibus in prouinciam uenit. ac tametsi sienatus uerbis graues mins nuntiabantur, quod ab oppugnatione non desisteret: multa tamen oratione consumpta , nstra legati discessere. Ea postquam Cirthae auditasunt, Italici, quorum uirtute moenia defensabantur , comD , deditione facta, propter magnitudinem ρο- puli R. inuiolatossese fore, Adherbaliseuadent, uti sese , O oppidum Iugurthae tradat: tantum ab eo uitam pacificatur: de ceteris sienatui curae fore. At ille ', tametsi omnia potiora side Iugurtharabatur, tamen, quia penes eosdem, si aduersaretur, cogendi potestas erat, ita, uti censuerant Italici, deditionem facit. Iugurtha in primis Adherbalem excruciatum necat: deinde omnes puberes Numidas, atque negotiatores promiscue, uti quisique armatus obuius fuerat, interfecit. Quod postquam Romae cognitum est , O res in si natu agitari coepit; isdem illi ministri regis intem' vpellando , acsaepe gratia, interdum is ijs traben tdo tempus , atrocitatem facti leniebant. et ni C.

108쪽

U Memmius tribunus pl. designatus, uir acer et in-

festus potentiae nobilitatis, populum R. edocuis et ' id agi , ut per paucos factiosos sicetus Iugurthae

condonaretur: profecto omnis inuidia prolatandis consultationibus dilapsa foret: tanta uis gra- γ tiae atque pecuniae regis erat. Sed ubistratus dei cti consilentia populum timet: lege Sempronia pro uinciae futuris consulibus Numidia, atque Italiarii decretae seunt. cossules declaratisiunt P.Scipio Na sica , L. Bestia Calpurnius: 2 umidia Calpurnio, Scipioni Italia obuenit. deinde exercitus, qui in sticam portaretur, scribitur: stipendium , a- liaq., quae bello inui forent , decernuntur . At Iu, gurtha , contra spem nuntio accepto, quippe cuiu Romae omnia uenum ire in animo haesierat; min lium , O cum eo duos familiares ad senatum i gatos mittit: ijsq. , uti illis,quos Hiempsale intemgi se Ito misierat, praecepit, ut omnes mortales pecuit, nia aggrediantur. Qui postquam Roma m aduen- tabant, senatus d Bestia conssitus est, placeret nera legatos Iugurthae recipi moenibus; usq. decreuere , nisi regnum, ψ q. deditum ueni Fent, uti di m bus proximis decem Italia decederent. Cossul Nui missis ex senatus decreto nuntiari iubet: ita inst- ι ctis rebus, illi domum discedunt. Interim Calpursi, alius parato exercitu , legat sibi homines nobiles , in factiosios , quorum auctoritate , qus delitisisset, hi munita foresperabat : in quis fuit Scaurus, cuius lic de natura, O habitu supra memorauimus. Nam

109쪽

in conside noni o multae, bonaeq. artes animi, O corporis erant: quas omnes auaritia praepediebat.

patiens laborum, acri ingenio, satis prouidens, belli haud ignarus, firmissimus contra pericula , O in idias. Sed legiones per Italiam Regium , atque inde Siciliam, porro ex Sicilia in Iricam transue tae sunt. Igitur Calpurnius tu initio paratis commeatibus, acriter 2 umidiam ingressuso; multosq. mortales, O urbes aliquot pugnando cepit. Sed ubi Iugurtha pecunia per legatos tentare, belliq., quod adminictrabat, asperitatem ostendere coepit: animss aeger auaritia facile conuersus es. Ceterum socius, O minister omnium

consiliorum assumitur Scaurus: qui tames 2 principio , plerflue exfactione eius corruptis, acerr me regem impugnauerat: tamen magnitudine pecuniae 2 bono, bonesoq. in prauum abstra Ius es. Sed Iugurtha primum tantummodo belli moram redimebat, existimans sese interim aliquid Romae pretio, aut gratia essenturum. postea uero quam participem negotis Scaurum accepit; in maximal em addu Ius recuperanti pacis, statuit cum eis de omnibus paItionibus praesiens agere. Ceterum interea fidei caussa mittitur i consule Sextius quastor in oppidum Iugurthae Vaccam: cuius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius p tam legatis imperauerat: quoniam deditionis mo ra induciae agitabantur. Igitur rex , uti constitue rat, in cora uenit: ac pauca praesenti consilio lo

cutus .

110쪽

cutus de inuidia siui facti, atque uti in deditionem

acciperetur: reliqua cum Besia, O Scauro secreta transegit. deinde postero die quasi per Sa0ram legem, sentcntujs exquisitis, in deditionem accipitur . Sed uti pro consilio imperatum erat , elephati XXX. pecus , atque equi multi , non cum partio argenti pondere, quaestori traduntur. Calpurnius in mam ad magis ratus rogandos proficiscitur. In 2 timidia ct exercitu rio ro pax agitabatur. PUquam res in Astica gestas, quoq. modo actae forent , fama diuulgauit: Romae per omnes locos, ct conventus de facto consulis agitari: apud plebem grauis inuid:a: patres foliciti erant: probarent ne tantum flagitium, an decretum consulis subuerterent , parum constabat. Ac maxime eos potentia Scauri , quod is auctor, O socius Bestiae ferebatur , duero , bonoq. impediebat. et C. Memmius , cuius de libertate ingem , Oodio potentiae nobilitatis siupra diximus, inter dubitationem O moras senatus, concionibus populum ad uindicandum hortari: monere, ne remp. ne libertatem suam desiererent: multa superba, et crudelia facinora nobilitatis Uendere : prorsus intentus omni modo plebis animum accendebat. Sed quoniam ea tempestate Romae Memmη β- cundia clara, pollensq. fuit: decere exictimaui unam ex tam multis orationem eius perscribere. ac potissimum eam dicam , quam in concione psreditum Bestia huiuscemodi uerbis disseruit. Mul