C. Sallustii Crispi De coniuratione Catilinae, & De bello Iugurthino. Eiusdem orationes quaedam ex libris historiarum. Orationes contrariae, quarum altera Sallustio tribuitur, altera Ciceroni. Index rerum memorabilium

111쪽

ta me dehortantur d uobis Quirites, ni studium reip. omnia superet is opes factionis, uestra patientia, ius nullum; ac maxime quod innocentiae plus periculi, quam bonoris est. nam illa quidem piget dicere, his annis xx quam ludibrio fueritis superbus paucorum: quam foede, quamq. multi perierint uect ri defensiores: ut uobis animus ac ignauia, atque socordia corruptus sit: qui ne nunc quidem obnoxii inimicis exurgitis: atque etiam nunc timetis eos, quibus uos decet terrori esse. Sed qManquam haec talia fiunt, tamen obuiam ire fanionispotentiae animus subigit. certe ego libertatem , quae mihi ὀ parente meo tradita est , experiar': uerum id stra , an ob rem faciam, in ue- Ira manu situm est Quirites. Neqne ego uos hortor, quod epe maiores uestri fecere, uti contra iniurias armati eatis . nibit ut, nihil fecessione opus est: necesse est suomet ipsi more praecipites eant. Occisio Ti. Graccho, quem regnum sibi Parare aiebant, in plebem Romanam quaestiones graues habitae sunt. post C. Gracchi, O M. Fuluis

caedem, uestri item ordivis multi mortales in camcere necati sunt. utriusique cladis non lex, uerum

libido eorum sinem fecit. Sed sane fuerit regni r paratio, plebi si iura restituere; quicquid sine sanguine ciuium ulcisci nequit, iure factum sit. Superioribus annis taciti indignabamini aerarium expilari: reges, ct ρUulos liberos paucis nobiliabus uectigal pendere: penes eosdem O summam

112쪽

alariam, O maximas diuitias es': tamen haec ta lia facinora impune suscepissee, parum habuere. itaque postremo leges, maiectas uora , diuina , O humana omnia hostibus tradita sunt. 2Neque eos, qui ea fecere, pudet, aut paenitet sed inc dunt per ora uectra magnifice: sacerdotia, et consulatus , pars triumphos suos clientantes: perinjde quasi ea honori, non praedae habeant .serui aere parati, iniusta imperia dominorum non perfe- runt: uos Quirites in imperio nati, aequo animo seruitutem toleratis ψ At qui sunt hi, qui rem occupauere ἐ hominessceleratomi, cruentis manibus, immani auaritia, nocentissimi, O isdem superbi mi, quibus fides, decus, pietas ,postremo honesta, atque inhonesta omnia quastui sunt. . Pars eorum occidisse tribunos pl. alis quaestiones iniustas , plerique caedem in uos fecisse, pro mun mento habent. itaque quam quisque peis me fecit, tam maxime tutus es; metum a scelere suo ad ignauiam uestram transtulere: quos omnes eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. Sed haec inter bonos amicitia, inter malos factio est. quod si tantam uos libertatis curam haberetis , quam illi ad dominationem accensi seunt: profecto neque rest. sicuti nunc, uastaretur: O beneficia uestra penes optimos, non audacissimos forent. Maiores uestriparandi iuris, O maiestatis constituendae gratia, bis per secesponem

armati Auentinum montem occupauere : uos

113쪽

pro libertate , quam ab illis accepistis, non ne funam ope nitemini J atque eo uehementius, quo maius dedecus est, parta amittere , quam omnino

non paruisse ζ Dicet aliquis, quid igitur censis cVindicandum in eos, qui hosti prodidere re . non manu, neq e ui,quod magis uos fecisse, quam illis accidisse indignum est, uerum quaestionibus, et indicio ipsius Iugurthae. qui se dediticius est,profecto iussi uestris obediens erit: n ea contemnis, scilicet Uimaoitis, qualis illa pax, aut deditio sit , ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas,

ad paucos potentes maximae diuitiae, ad remp. damna, atque dedecora peruenerint. Nisi forte dominationis eorum satietas nondum etiam uos tenet: O illa, quam haec tempora, magis placent, cum regna, prouinciae, leges, iura, iudicia, bella, atque paces, postremo diuina, O humana omnia penes paucos eranti uos autem, hoc est populus R. inuicti ab hostibus, imperatores omnium gelium, satis habebatis animam retinere. 2Vam seruit tem quidem quis uestrum recusare audebat '

que ego tametsi uirum flagitiosi mum exissimo

impune iniuriam accepisse: tamen uos sceleratis mis hominibus ignoscere, quoniam ciues sunt, aequo animo paterer, ni misericordia in perniciem cassura esset. nam ct illos, quantum importunitatis habent, parum est impune male feci se ni ''

deinde faciundi licentia eripiatur:-uobis aeterna olicitudo remanebit, cum intelligetis aut ser-

114쪽

IUGURTHINVM. 6sviendum esse, aut per manus libertatem retine

tam . Nam fidei quidem et concordiae quae spes e ζ- Dominari illi uolunt, uos liberi esse ἰ facere illi intimas , uos prohibere et postremosociis uestris, ueluti hostibus, hostibus pro sociis utuntur. Potestne in tam diuersis mentibus pax, aut amicitia e se/ s uare moneo, hortorq. vos, ne tantum siceius

impunitum omittatis. Nopeculatus aeraris fasitus est: neqκe per uim sociis ereptae pecuniae. V quEquamgrauia sunt: tamen consuetudine iam pro nihilo habentur. Hosti acerrimo prodit alienatus auctoritas: proditum imperium uestrum est: domi , militiaeq. resp. uenalis fuit. Quae nisi quamia erunt, nisi uindicatum in noxios: quid erit reliquum , nisi ut illis, qui ea fecere, obedientes uiuamus ζ Nam impune quidlibet facere , id est regem esse.2Neque ego uos Quirites hortor, ut iam mali tis ciues uestros perperam, quam recte feci fle, sed ne, inscendo malis, bonos perditum eatis. hoc in rep. multo praestat benefici, quam maleficii immemorem esse. Bonus tantummodo siegniorsit, ubi negligas: at malus improbior. .ad hoc si iniuriae non sint, haud saepe auxilii egeas.' Haec a que alia huiuscemodi saepe dicendo, C. Memmius populo R. pesuadet, uti L. Casius, qui tum prator erat , ad Iugurtham mitteretur: eumq. , interposita side publica, Romam duceret: quo facilius indicio regis, Scauri, O reliquorum , quos pecuniae captae arcessebant, delicta patefierent. Dum

115쪽

Dum haec Rymae geruntur , qui in Numidia retia LIi d Bestia exercituipraeerant ,secutι morem imperatoris sui, plurima, O fugitiosissima facin

ra fecere . I uere , qui auro corrupti, elephantes Iugurthae traderent, alis perfugas Mederent: pars ex pacatis praedas agebant: tanta uisi auaritiae in animos eorum, veluti tabes, inuaserat. At GH sius pr. perlata rogatione E C. Memmio, ac pem

culpa omni nobilitate,ad Iugurthamproficiscituraeiq. timido, O ex conlicientia dissidenti rebus suis, persuadet, quoniam siepopulo ii dedisset, ne uim quam misericordiam eius experiri malit: pris tim praeterea fidem suam interponit, quam ille

non minoris,quam publicam ducebat: talis ea tempestate ama de Caso erat. Igitur Iugurtha contra decus regium, cultu quammaxime miserabili, cum Cassio umam uenit. Ac tametsi in i o magna uis animi erat, confirmatus ab omnibus,quorum potentia , aut sicelere cunn ta ea gesserat, qua supra diximus; C. tamen Baebium tribunum pl.niagna mercede parat, cuius impudentia contra ius, et iniuriasdomnes munitus foret. At C. Memmius aduocata concione; quanquam regi infesta

plebs erat; ct pars in uincula duci iubebat, pars, nisi socios steteris sui aperiret, mone maiorum de hoste supplicium sevini; dignitati magis, quam ire consulens, stilare motus, O animos eorum mollire; postremo confirmare fidem publicam per siese inuiolatamfore. Post, ubi silentium coepit, producto

116쪽

ducto Iugurtha, uerba facit: Mmae, Numidisse facinora eius memorat: sicelera in patre statresq. ostendit: quibus iuuantibus, quibusq. ministis ea egerit: quanquam intelligat populo R. tame uelle mambesta magis ex illo habere: β uerum προι riat, in fide O clementia populi R.mag mypem illi sitam: n reticeat, non focuhsaluti fore, eust,

Dasq. stes corrupturum. Deinde, ubi Memmius

dicendi finem fecit , Iugurtha res ondere iussus

est, C. Baebius tribunus pl. quem pecunia corrumptum supra diximus, regem tacere iubet: ac t metsi multitudo, quae in contione aderat, uehementer accensa, terrebat eum clamore, vultu, spe impetu, atque aliis omnibus, quae ira feri amat; Micit tamen impudentia. ita populus lud brio habitus, ex contione disicessi: Iugurtha, B sigq. , O ceteris, quos illa quaestio exagitabat, animi augescunt. Erat ea tempestate Murae Numida quida nomine Massiua Gulussae filius, Massansae nepos: qui, quia in dissensione regum, I gurthae aduersusfuerat, dedita Cirtha, O A herbale interfecto, profugus ex Astica abierat. Huic Sp. Albinus, qui proximo anno post Besia cum QAMinucio Rufo considatum gerebat ,pe

suadet, quoniam e stirpe Masanisae sit, Iugum

ibamq. ob scelera inuidia cum metu urgeat, re Anum Numidia ab senatu petat. Auidus consul boli gerendi, mouere, quam sienescere, omnia malebat. i prouincia ri umidia , Minucio Macedonia

117쪽

cedonia euenerat. Quae postqvam Massiua agiti re coepit; neque Iugurtha in amicis satis praesidui est, quod eorum altum consilientia, alium mala frma timor impediebat: Bomilcari proximo ac maxime Mosibi imperat, pretio, sicuti multa Cofecerat , insidiatores Massiuae paret, ac maxime occulte: in id parum procedat, quouis modo P umidam interficiat. Bomilcar mature regis ma

data exequitur: per homines talis negotii artia fices , itinera, egressusq. eius, postremo loca, atque tempora cuncta explorat: deinde , ubi res po- sulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numero, qui ad caedem parati erant, paulo inconsulti Massiuam aggreditur, illumq. obtruncat .sed imst deprehensius multis hortantibus , O in primis

Albino consule, indicium profitetur. Fit reus magis exaequo θ' bono, quam ex iuregentium Bomilcas, comes eius, qui Romam fide publica uen rat. At Iugurtha manifestus tanti sceleris, non prius omisit contra uerum niti, quam animaduertit ,super gratiam, atque pecuniam suam inundiam facti esse. Igitur quanquam in priore actione ex amicis quinqκaginta uades dederat, regno magis, quam uadibus, constulens, clam in Numidiam Bomilcarem dimittit: ueritus ne reliquos populares metus inuaderet parendisibi ,si de illo pupplicium sumptum foret. coe Ust paucis diebus eo

dem profectus est, iussus d sienatu Italia deced re . ed postquam Lyma egressus est, fertur, eis

118쪽

sepe tacitus re*iciens, postremo dixisse: urbem uenalem, ct mature perituram, si emptorem i uenerit. Interim Alfinus, renovato bello, commeatum ,stipendium, aliaq., quae militibus Uui forent, maturat in Africam portare; ac statimi eprofectus est, uti ante comitia, quod tempus haud longe aberat, armis, aut deditione, aret quouis modo bellum conficeret . at contra Iugurtha trahere omnia: ct alias, deinde alias morae causisas facere: polliceri deditionem: ac deinde metum ymulare, instanti cedere: paulo post , ne sui di siderent, instare: ita belli modo , modo pacis mora consulem ludificare. Ac fuere, qui tum Albinum haud ignarum consilii regis existimarent; neque ex tanta properantia ta facile tra tum bellum socordia magis, quam dolo crederent. sed postquam dilapsio tempore, comitiorum dies a uentabat, Albinus, Aulo fratre in castris propraetore relicito, Romam decessit. Ea tempe ate Romae seditionibus tribuniciis atrociter res'. agitabatur , L. Lucilius, L. Annius tribunus pl. resistentibus collegis, continuare magistratum nitebantur: qtiis dissensio totius anni comitia impediebat. Ea mora in lem ad Itus Aulus, quem pro praetore in castris reli tum supra diximus,aut conficiendi belli, aut terrore exercitus ab rege pecuniae capiundae, milites mense Ianuario ex hibernis, in expeditionem euocat: magnisq. itineribus

hieme astera peruenit ad oppidum Suthul , ubi re

119쪽

re formidinem adderet

peritia testat i GL AL. yy qtes atque im

sententia instruxit, intempesta nota

nere, tutius foret, in incerto erat s

μω Li uruis eis a Aιπρη- 4 φ G cobore Surum, cum duabus turmis Thracum, in paucis

120쪽

paucis gregariss militibus, transire ad regem: E coturio primipili tertiae legionis per munitionem, quam uti defenderet, acceperat , locum hostibus introeundi dedit: eaq. 2Vumidae cuncti irruperer nostrifuga foeda, plerique abie tis armis prox

mum collem occupauere: nox, atque praeda caprorum , hostes , quo minus ut toria uterentur, remorata siunt. deinde Iugurtha postero die cu iaculo in colloquio uerba facit: tametsi ipsium cum Gxercitufame , O ferro clausum tenet, tamen Rhumanarum rerum memorem: si fecum foedus faceret , incolumes omnes sub iugum missurum rpraeterea uti diebus decem Numidia decederet. Quae quanquamgrauia, oe flagitii plena erant, tamen quia mortis metu multabantur ,sicuti regi libuerat ,pax conuenit. sed ubi ea com' perta sunt, metus, atque maeror ciuitatem inuasere: pars dolere pro gloria imperii r pars insolita

rerum bellicarum timere libertati: lauto omnes infesti , ac maxime qui bello saepe praeclarifuerat, Pod armatus dedecore potius, quam manu salutem quaesierit. Ob ea consul Albinus ex delictostatris inuidiam, ac demum periculum timens, senatum de foedere consulebat: γ tamen interim e xercitui supplementum scribere: ab sociis O nomine Latino auxilia accersiere: denique omnibus modis festinare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit, tuo atque populi iniussu nullum potuisse foedus er confiul impeditus d tribunis pl. ne,quas