장음표시 사용
141쪽
tantur: ab emissis quoquoversum humoribus, eo rumque vaporibus excitata. De quibus Hippocr. li. h. aph. 23. Huiusmodi sunt in cerebro vigilia, somnolentia, vertigo, splendores oculorum , cephalalgia deliratio,furor, vociferatio, stupor sensuum, di C. pnoea, sitis, estus, lachrymq, ceruicis, stomachi,aliarumque partium sublimiorum dolor Alia criti ea sunt signa & cauta criseos, quae pugnae finem sequutur; siuntque vacuationum omnium differetiae, quibus sub aetiis humor noxius, victusque excludic corpore aegrotantis potest. Talis est vomitio, haemorrhagia, sudor, michio, deiectio alui, sputum. Quae igitur optima est cli sis haec enim sola definienda est, cu us exemplo reliquae species facile Internoscantur) his tribus conditionibus constat; salute, securitate,& constantia tui sit salutaris, tuta 3c fida, salutemque protinus restituat, sine grauiorum symptomatum & recidivae metu. Criseos OP timae causis sunt effectrix una, robur se ilicet expultricis naturae facultatis; aliae sine quibus non quae eius etiam signa possunt esse ex quibus una est tum uniuersale moibi tum particulate diei. Illud est vi- oris finis post percoctam febris acutae naturam. Prioribus enim temporibus eadem aut cruda est Omnino, principio, aut manifeste, sed imperfecte cocta ut incremento, & prima status parte. De terior ergo & imperfectior crisis est quae I fine vigoris longiori,quo solo optima contingit post coctionem perfect im : ideoque periculi nihil a morbo taproferri potest, nisi quis error interuenerit; aut ΠΟ- Dus morbus ex aliis crudis humoribus , cui mors saccedere possit, cessio tibus coctionis signis. Reli-
142쪽
Tractatus . io 7 quae species cris eos aliis temporibus praeter statum . accidunt ; ut quae in meliorem statum mutatio est, in augmento vel initio vigoris , dum impersecta etiamnum coctio est: sed quae in deteriorem fit statum saepius incremento, aut principio vigoris natura ad pugnam intempestiuarn moibi iniuria &naturae prauitate lacessita. Pessima autem & lethalis omnibus temporibus pro grauitate morbi maiori vel minori, sed tum pro coctione cruditatis 11 - .gna apparent. Tempus particulare dies est criticus ct impar, ex aptior. Hippocr. 6. lib. q. dum enim paribus diebus cris es incidunt rediuiuus renascuus
morbus, signumque est praecipitantis & labescentis naturae impellente materiae morbificae vel copia Vel prauitate ; unde cogatur maturare aut differre pugnam, aut excretionem. Altera causa sine qua non, coctio est vacuatioque manifesta; sine qua infida est symptomatum morbi leuatio apud Hippocr. lib. 2. aph. 27. soletque morbus sine excretione naturali vel artificiosa leuatus paulo poli te- crudescere. Talis est in febre ardente subita sitis extinctio sine vacuatione: talis appetentia repentina ex fastidio: talis denique ex vigilia cotumaci, som
nolentia, imminente caro. C um enim crisis morborum humor alium sit propria, humorumque presertim putrescentium & febritium: illi quide quandiu crudi sunt, & mala qualitate vitiosi euacuarino possunt;nis prius toti cococti & subinde ab utilibus secreti sint, ut expellantur. Cochio aute ea non est substantiae humo tu mutatio in substatia, scilicet quaistatis malae dc putridae in alia benigniore, mi-
143쪽
nusque naturae molestam. Ideoque cam alere norapo si in t humores illi cocti, naturaeque sint onus si1- perfluum expelli eos c corpore nec elle est. Alia cauia sine qua non, est substantia conueniens excretionis , ut lit eadem & succorum mo: bificorum, sicque talia purgentur qualia opoitet , sequente morbi leuatione ,ex Hippocr. aphor. 13. lib. 2. Alienorum autem succorum excretio tion solum ina- perfectam , sed saepe etiam malam crisin ostendit, efficitque s grauiter violata natura eiusdem substantiae idonea copia est necessaria, non deficiens. Nam quae relinquuntur in morbis recid mas facere solent, estque semper impersecta crisis & damnata Hipp.cr. lib. a. proreth. comment. I. natura scilicet vel debili, vel materia praua crudaque ea dem atrocius violante, neque exuperans quae vires
dissisluit. Substatiς etiam qualitates sensiles requiruntur, ut naturalibus sint simillimae. Non sit ergo color syncere flavus niger ve, sed mixtus. Non sit odor foetidus, neque habitus aut tenuis aut crassus nimis. Locus denique excretioni idoneus magis est unicus quam multiplex. Ille validam naturam persecta naque crisin & facilem hic dissicilem ostendit. Inferior quoque sapetiori melior elt sadiuto natu-rς conatu humoris grauitate.)Loc' deniq; κατ ιsιν respondere debet parti laboranti, & inflammatae; Vt hepati, hemorrhagia naris dextrae lenis sinistrae: mediis partibus corporis,utriusque nariS.l Altera species erit eos fit κατ' άπις ημα. per translationem humoris morbi fici a sede sua ad alias partes; quarum particulas ubi collectus est, abscedere cogit, unde tumor fi apostema, id est abscessiis di-
144쪽
Tractatus. IOyctus.Porro transsatio haec aut latens est & obscula in partes interiores;vt dum angina inperi pinum o-mam ; pleuratis in eandem, vel em prema repenthdegenerat: intermittens sebris in continuam& c6tra. Aut euidens dc manifesta in partes externas easque plures; ut in ictero febrium continuarum critico:vel unicam,unde parotides iuxta aure S,bu- ,
bones in axillis,& inguinibus, aliaeque abscessitum criticorum species. Haec vero criseos species vix optima esse potest:cum expulsus in partem humor
nouum morbum pariat. Bona tamen esse potest, licet impersecta, nec morbum plane soluens Huius ce speciei e. edem sunt causa: quae piloris speciei de optimae sunt expositae: tum est ecti ices scilicet facultas naturae expultrix robusta tum sine quibus non :ex quibus tempus est duplex. Prius finis vigoris est ante quem non potest esIe tempestiua de perfecta adhuc humorum excretio, dc praeterea dies criticus. Posterius est durationis abscessuum criticorum, quorum sensim facta digestio vel suppuratio expetenda erit;cum repentina eorum delite entia sepius sit perniciosa, oppressis partibus
nobilioribus. Materia transationis criticae secunda causa est sine qua non, in qua primum exigitur ve eadem sit cu humore qui foueat febrem , sue simplex siue mixtus sit,non ab eodem aliena quae praecipitantis naturae de debilitatae morbi prauitate sit index;deinde ut idonea quatitate de qualitate sit,&in locum conuenietem deposta. Quantitas ex magnitudine abscissias externi distinguenda est: exu-δerans enim suffocato calore partis gangraenam
saepὶ accendit,deficiens vitiosi relicti intus humotis
145쪽
mo De Prognosi Medicaris priorisque morbi & symptomatum reliquiarum
index sit ex imperfectiore crisi. Qualitas abscessuuquo melior est vel color ruber & mollities meliorem crisin, sicuti niger color & durities peiorem portendat. In loco exigitur primum distantia. Cum enim abscellus prioris morbi secundo vicinior est saepe in eundem retrocedit debili expultrice facultate a qua etiam longius amadari nΘn potuit. Hinc carbunculi ambitus unguento de bolo obducitur,
ne intro rem ei. Ipse quoque sicuti & pestiles quilibet, taliterque venenatus apposito caustico foras
euocari solet. Deinde loci ignobilitas requiritur. Is enim si aeque praestans ut prior morbi sedes , vel etiam praestantior fuerit qui abscessus materiam exc p t priori aeque graue, aut grauius etiam maluex abscessu critico futurum est, crisisque haec omnino mala. Hinc aphor. est 23. lib. 6. erysipelas forisint Io couerti, malum: intus vero foras, bonum. Ex quo particulari ex epio generalius exemplu de hac cras eos secuda specie est audiendu: optima nempe elle translationem materiae, morbique a partibus internis ad externas; quae ignobiliores sunt.Ideoq; damnatur anginae in peripneumoniam conuersio,
ex qua aegri septem diebus moriuntur aut puruleis evadunt. Si enim pleuritidis in peripneumoniam mutatio accidit malis aegri rebus aptior. l. lib.7.&in empyema aptior. 8. lib. s. postremo situs loci decliuior & in isti oti,sunt enim partes infime summis ignobiliores.
146쪽
De dierum criticorum differentijs.
C A P. II. Is s quoque critici multum conse-hunt ad futurum morbi acuti euentum praesagiendum. Est autem diei nomen pro spatio a . horarum audendum in morb s acutis quibus intermitteris circuitus resp5det,ideo I.diei tertiana continua respondet apud Hippocr. 7. eiusdem intermittentis circuitus. κρισιμοι vel critici dicti sunt a crisi id est subita mutatione in morbis,cuius chin species aliqua sunt enim quatuor ante expOsitae ) quouis die possit accidere nullus non erit
criticus. Dicuntur tamen soli critici κατ-m quibus frequentiores & meliores accidunt Crises Reliqui non critici, in quibus aut non bonae, aut rarius accidunt. Dierum criticorum vis est, ut non efficiant ouidem crism,est enim eius effectrix causa sola naturae facultas expultrix ; sed ut significent tantum costantiam, vel inconstantiam tum cris eos tum causarum eius duarum quae sunt expulsio &transsatio cum suis differentiis, tum signorum criticorum ex perturbatione humoris eodem die expellendi contingentium. Nam quae perfecta est ad interitum quocunque die constans est,reliquiς species diebus tantum criticis certae fidaeqse sunt:iis dem non criticis incertar, infidae, instabiles, ut neque confidendum sit illis si bonae appareant,neque
rutius si mali dissidendum. via autem illa signifi-
147쪽
cativa criticorum dierum tum experimendo tum ratione demonstratur. Ad illius veritatem triareia quiruntur. Primum est, ut primus dies moibi medicum non lateat;qui generatim est quocunque aeger consuetas actiones, aut munera intermittere cogiatur. Privatim autem est acutorum morbo tum quie sanitate repente emergunt primus.At longorum quocumque aeger coepit recumbere post neutrum
statum cum aliquot leuioribus symptomatis prae gressis, ut lassituline spotanea, si itidio cibi . cephaalalgiasomnolentia, vel per rigilio. Secundum est vectitieus dies artificiose designetur, & vi symptoniatum & lignorum cillicorum praecedentis quaternarii indicatione, initio & fine criseos quae alias uno & eodem die absoluitur Ialias in duos vel tres dies trahitur. Tertium ut error omnis absit aegrorum,ministrolum assi lentium & fortunae a quibus fallax fit iudicium. Ratio autem est ex naturae vj quae quod conglutinauit opus id est corpus humanum non deserit quandiu potest, sed quam longi Dume conseruat ratis suis, constantibus,& ordinatis motibus. Quod ex animalibus vitalibus,& natu-ialibus eiulalem lanctionibus vitam nostram dis pensantibus intelligi facillime potest. Porro ordo hic, ctim uniuersitas constet substaliis tum coelestibus tum elementaribus, non ab He mentari matella mutabili instabilique & perturbationis & confusionis plena, sed a lyderum constanti natura temeritatis & fortunae experte, quorum princeps quidem Sol ab oriente ad occidetem properans diem , lucis suae diffusione, & noctem tenae interpositione diuidit. Quatuor quoque arini
148쪽
Tractatus. II ni partes ver,aestatem, autumnum,hyemem accessu & recessu suo a solstitiis blumiaque aeris muta tione temperat. Sicuti Gal. lib. 3.de diebus decretoriis cap. a. disserit. Sic Luna annuum solis cursum
menstruo spatio consequitur pro vario ad Solem a quo collustratur aggiesIu digressuque suo variaque luminis participatione , si uti ille annum, sic haec
mensem dimetitur. Sunt enim pariter quatuor eius mutationes:duae magnae. Una cum latet ob coitum
suum cum Sole: altera cum tota lucet ob longissimum ab eodem habitum. Duae minori s cum dimidiata lucet cresces decrescensque, ex quibus unaquaeque .diebiis constat, indeque totum eiusdem spatium 28.diebus.Mutantur quoque egrotantium corpora per morbos acutos insigniter septenis diebus qui inde critici dicti sunt ob ciises & mutationes insignes illas, non ita tamen ut hic criseon &mutationum ordo a numero septenario aut diebus ipsis defluat, sed potius a solis naturae nostrae ordinatis motibus, lunaeque similibus , quod ea dum aemulatur recte, munera se a obire iudicatur. Accidit enim in singulis Lunae quadris & hebdomadibus luminis Lunae& aeris mutatio magna: sicuti coniicere licet ex arborum caedendarum oppo itunitate, Lugum seminatione & messe, piscium marinorum eiculenta substantia, muliebribus mensibus, maritimis aestibus, vindemiis faciendis, graviditatibus & partionibus, somno denique longiore sub Lunae radiis , unde pallida facies estingi solet. Ita non obscurae sed illustres corporum nostioru m& aegritudinum mutationes quarto euiuscunque hebdomados die accidunt. Quare criticorum die-
149쪽
tum vires ab ordine mutationum Lunae significaniatur, quos natura in corporibus bene valetibus imi
latur, non autem a Lunae motu excitantur, qui inaequalis est & modb citatior ad inferiorem epicycli partem modo tardior ad superiorem. Dies contra eritici semper sunt idem, quin etiam omnes morbos oporteat in noviluniis inchoari, ut diei dimi dia Luna; i . plena respondeat, cum tamen morbi omnibus horis & diebus aegros invadant. Itaque Hippocr. non ad sydera , sed ad naturae morbique motum diebus imparibus lib. epi d. s. & 3. referen dum e sse docuit, sicut & Celsus ad consuetos naturae numeros. Postremo malas crises, sicuti dies infaustas non a syderibus vllis maleficia ascribendos constat, cum loco bonitatis pleno sint affixa,constentque substantia simplici, S aetherea S a qualitatibus contrariis non sint conssa , quae potius via tali suo calore & luce plantis omnibqs.& animalibus prosint. Hoc argumentum Andiaeps Laurentius rei Medicae nuper apud Mon spelienses nostros professor prςclarisiimus; nunc ver b valetudinis Re giae vigilantissimus & fortunatissimus custos, que honoris gausa nomino, accuratissime pressit, repres sit in suis criticis, dc ingςniosissime elaborauit.
UNT igitur ex diebus alii critici, alis
non critici. Illorum disterentiae sunt tres. Prima iudicantium , qui simpliciter critici vocantur κατ' - , in quibus scilicet frequentissime & ΟΡ- timae cepius criles fiunt qui omnes septenario circuitu
150쪽
cuitu dierum definiuntur ad o. usque diem ; post quem circuitus singuli tribus septenariis constani, illique ante a o.diem potentissime iudicant. Sed post huc multo imbecillius, fracta eorum iam violentia. Sunt igitur illi septimi dies primis d sabu, hebdomadibus per ην n umerandi ut diuersas dies sit desinentis primae, & incipientis secundae. Sed contra per , ut idem dies sit finia prioris, & initium sequentis. Sunt igitur illi ut si
ic criticis computauit.AMo tamen Hipeoc. Diocles,& Galenus discreparunt,qui non integros dies numerandos esse docuerunt. Sic enim selem annuum cursum suum 366. horisque duodeuiginti conficere. Sic Luna menstruum sumn spatium ab uno congressu Solis ad alium 3o.diebus non integris decurrere deficientibus horis ra.)indicates siue contemplabiles dies sunt a quibus praemonstratur crisis futura qui sunt cuiusque hebdomadς ms-
dii, siue quaternarii: ita dicti quod tum sena critica,id est gravia symptomata mmmoneant, tum vacuationis criticae speciem exhibeant visit doris, haemorrhagiae , &c. Crisios quoque conditionem bonam vel malam portendant adiunctis signis coctionis vel cruditatis. Sic apud Hippocr. l. 4. aphor. aphor. 7 I. apparens in urinis nebula nigra mortem eodem septenario nisi anteuertat eum sextus dies accessionis violentiam natura debili non serente.
Sunt igitur illi 4. H. I7.quorum vires post vigesimu , exolescunt fatiscente morbi violentia. Alij sent intercidentes ex numero coindican-