장음표시 사용
192쪽
De Humanarum Disciplinarum ad Relia gionis Christiana usum opportunitate . .
Egari nullo modo potest, amplissimi. ornatissimique auctitores, quod res ipsa palam loquitur, & publico h
mani generis testimonio comprob tum est, liberales , quas VOCamus, artes atque disciplinas tam magno rebus humanis usui esse ac semperfuisse , ut nullum do ruina majus atque excellentius bonum concessum divinitus h minibus esse videatur. Commoda haec atque utilitates , quae inde a doctrina in vitam humanam uberis rime atque copiosissime proficiscuntur, quum secuniaeXpenderent atque reputarent viri doctissimi, & et quentissimi, quibus ante me id muneris impositumnit, ut annua haec atque legitima doeti inarum sti dia oratione sua auspicarentur, mirum est, quot &Y quan
193쪽
quantas, quamque egregias ac singulares litteris lau- aes tribuerint, quantaque eloquentiae, & praeclarillimorum argumentorum copia eas identidem laudes amplificaverint. morum ego Vestigia secutus , nonnulla etiam pro imbecillitate mea dicere eloquenter atque ingeniosis conatus sum, quae, tametsi non tam ingeniose dicta , neque tam eloquenter; tamen non indigna prorsus diei hujus celebritate , locique hujus amplitudine viderentur. Vertim hodierno die quam mihi valde laetandum, quod argumentum dicendi mihi tale oblatum sit, quale nunquam alias, humanarum ut disciplinarum praeliantiam atque dignitatem , non ex humanarum rerum usu; sed ex rebus unice divinis, atque ex rerum divinarum prae stantia & dignitate , dimetiendam vobis atque aestumandam proponerem. Nam si ab illis quidem usibus , quos ad humanam vitam bonae omnes artes atque disciplinae maximos plurimosque afferunt, tantopere eae concelebrantur , quanto eaedem magis Commendentur, necesse est, a Vario ipsarum Mmultiplici usu ad res divinas Quod quidem pates
asturum me atque illustraturum puto, si ottendero, quod mihi hodie propositum est , humanas litterasarque disciplinas ad rem Christianam & religionem plurimum conserre. Qybd si ullum unquam argumentum solemni hoc & percelebri die pertractatum apud vos est, quod Ρisanae Academiae studiorumque nostrorum splendiori responderet, hoc profectb tantum est, ut nullum neque augustius, neque ex Celsus, neque ad litterarum praeitantiam demonstrandam accommodatius, neque tandem divinius , excogitari nnquam possit. Illud mihi unum timendum,
194쪽
studiosissimi bonarum litterarum adolescentes, ne a gumenti hujus magnitudini mea demum succumbat oratio , multoque ego minus dicam , quam tanti argumenti dignitas atque necessitas postulare videa-
Ac primum illud ego dicam, quod hic sane munimum esse videtur , sed tamen minime omnium negligendum est, sacram religiosamque do strinam hominum Christianorum, quae scientia est altissima maiaximeque admirabilis rerum divinarum , pulchrius ni-riditisque elucere , si humanarum disciplinarum cul- Ius atque ornatus accesserit; indeque factum esse.
ut, quo Christiani Theologi a liberalibus optimisque
disciplinis excultiores atque instructiores eXtiterunt, . eo etiam majorem Theologiae Christianae pulchrit dinem ipsi atque selendorem conciliaVerint. Quanto
enim Christiana Tneologia pulchrior , quantoque ad speciem liberalior atque ornatior in Basilio , in Gregorio Naalangeno, in Iohanne Chrysostomo, a que ex Latinis in Cypriano , in Hieronymo, in Asi stino . & in plerisque aliis hujus generis atque classis doctis imis & eruditissimis interpretibus divinis,
quam in aliis plerisque omnibus, sequiorum maxime temporum, hominibus , qui, quum esse & videri Christiani Theologi vellent, omni penitus humanaiarum doeti inarum elegantia destituebantur Litteris divinis traditum est, eos, quos sibi olim deus ad religiosiorem sanctioremque sacrorum cultum separatim destinaverat atque elegerat, eX AEgypto , ubi misera durissimaque servitute opprimebantur, ita, du-Ce atque auctore Deo, exisse, ut etiam AEgyptios auro atque argento , plurima veste, lautaque supel-Y a lecti-
195쪽
. Iedi ite, & pretiosiori quacunque re spoliaverint. Id
ipsum, auditores, sententia est atque animadversio vetus & vera Ρatrum ingeniosissimorum, & acuti simonim , multo post tempore hominibus Christianis contigisse : quos quum Deus eX tantis illis errorum at me. inscitiae tene Dris, quibus apud profanas gentes 1ere tenebantur , in Clarissimam lucem vocasset, divitias ii atque ornamenta humanae dore inae & er ditionis ab illis gentibus abstulerunt, sibique ad moliorem Christianae Theologiae usum ingeniosissime vi dicarunt. Nam, Deus bonet quantam vim auri a que argenti vestiumque pretiosissimarum ex illa veluti vanae superstitionis AEgypto ad Theologiam Christianam cohonestandam atque locupletandam abspo
lavit Cyprianus quantam Lactantius quantam Viactorinus, optatus, Hilarius , quos Augustinus in libris suis De Doctrina Christiana nominatim appellat quantam etiam Graeci plerique omnes, viri d etissimi, atque in litteris humanioribus versatissimi, qui ex illa errorum quadam veluti tenebricosa sitia Perstitiosaque re gypto ita ad Christianam veritatem
amplectendam Convolarunt, ut Opes omnes sapie tiar atque eloquentiae Graecorum. ad usiis Christianos silerter & acute transtulerint. Hic ego non dispuro , auditores, quod est in nostris scholis subtilius ac diligentilis quaesitum, quam necessaria sit ad religio nem Christianam Christiana Theologia. Quum enim eX oraculo divino editum sit, pestiferas opiniones, Veritatique divinae ac religioni contrarias apud Christianos suboriri oportere , quis non Videat, quod nostri homines palam profitentur, non perutilem m
, ted etiam Christianae religioni pernecessariam esse
196쪽
ORATIO NONA. 273 esse sacram aliquam doctrinam, quae falsas illas perianiciosasque opiniones coarguat, ipsiusque religionis decreta, quibus nihil firmius ac selidius esse unquam potest, ratione etiam humana ex ipsis divinis principiis stabiliat atque confirmet Ergo, si ad Christianam religionem sar nam tectam servandam a que tuendam tam necessaria est Theologia, si tanta conjunimo affue necessimo uni est cum altera, ut religio Theologia sua carere nullo modo possit, quis jam vestrum, auditores, non fateatur,
quod inde certissime , & manifestissimh sequitur,relimoni ipsi Christianae prodesse plurimiam atque
conducere liberalissimas quasque dilciplinas, quae sacrae huic Christianorum doctrinae tantum decoris a que ornamenti ad pulchritudinem ει dignitatem importanti Nam de jucunditate quidem atque oblectatione , quam ab humanis litteris Chri1tianae litterae mirabilem habent, quid attinet diceret quam do hoc veluti humanae eruditionis condimento sapientissimi quique ac politissimi christianarum rerum Praeceptores atque in primis Clemens ille Alexam drinus , veritates divinas ad hominum gustum parandas sibi atque temperandas censueriint , quique
in iis eleganti uni habiti sunt , atque ab aurea in Primis eloquentia commendati, ii quidem certe bonarum artium humanaeque litteraturae elegantiam
tanti fecerunt, ut vel Iohannes ille Chusostomus, ille, inquam , Chrysostomus , qui Christianae et quentiae facith inter Graecos princeps est judicatus, ad Atticam sermonis elegantiam comparandam , A ophanem Comicum , lepidum quam qui maXime, de sessiVum Poetam , vim noctesque pervolum
197쪽
taverit. id quod Latinorum Ρatrum viris eloquentissimis ad tantam illam tamque admirabilem eloquentiam Christianam viam atque exemplum Ciceroniana eloquentia praeivit Testis est Arnobius, quem Ciceronis potissimum libri ad falsos deos impugnandos vetustatisque auctoritatem labefactandam, atque adeo ad Christianam religionem mirifice Comprobandam plurimum adjuverunt. Testis eis auditor 8c diascipulus Arnobii , La stantius , qui ita sese in scribendo ad Ciceronianum exemplum conformavit , atque essinxit, ut in eo quidam Ciceronem nescio
quem Christianum legere sibi videantur. Testis est Rhodanus ille Latinae eloquentiae sic enim ab Hieronymo appellatur Hilarius Ρictaviensis, quem &ipsum eloquentiae Ciceronianae non minimam operam.
Gedisse . indicio illud est, quod Hieronymus ait , eum libros duodecim Quin stiliani stylo & numero imitatum fuisse , libelloque contra Dioscorum medicum, quid in litteris posset, ostendisse . Testis est, qui vel unus multoriun loco esse potest , Hier nymus Stridonensis , qui vel in sompis ad summi judicis tribunal vapulare sibi visus fuit , quod esset
Ciceronianus . Testis est Augustinus , qui , quum ex Ciceronis Hortensio eloquentiam quaereret, hau-,
sit inde sapientiam , qua Deum , summam illam
immortalem sapientiam . ardentissime concupisceret , torusque ad eum , omnique animi impetu rapere tur. Testis est iterum, oc saepius , Hieronymus, quem Ciceroniana eruditione atque eloquentia captum adeo fuisse ferunt, ut & Ciceronis Dialogos multo majori pretio. quam ceteros aliorum libros , sibi describendos curaret. Quo de viro sic ego alim
198쪽
ORATIO NONA. 27scensebam , tam praeclare eum tamque eloquenter
scribere de rebus na stris non potuisIe , nisi, quam ex Cicerone eloquentiam didicerat , assidua legendi scribendique exercitatione corroborasset. Sed quid ego haec murora de humanioribus disciplinis, magnaque earum disciplinarum utilitate diutius persequor , quum ad lacram Christianorum doctrinam liberalioribus dilhiplinis nihil unquam esse possit, non dicam utilius, sea magis etiam necessarium t An v rb quidquam Christiano doctori magis necessarium esse unquam possit , quam oracula divina, bene perfecteque intelligere , eaque recte interpretari hoc
est, libros eos divinos atque sacrosanctos , quibus divina veritas ad salutem hominum sempiternam Consignata est, atque tradita . & quibus veluti quibusdam fontibus Christiana ipsa religio uberrime continetur. Quis autem sacros illos libros recte expli-Cet atque interpretetur , qui non sit idem interi ribus quibusque ac reconditis litteris, omnibusque liberalibus disciplinis, & totius antiquitatis, omniumque gentium cognitione pererudirus λ Quis enim . mihi sine Geometria Salomonici templi structuram ,
aut sine Arithmetica arcae Noeticae magnitudinem , pro tot , tamque disparium animantium in ea arca Inclusorum numero atque multitudine, & pro Commeatus in alimentum annuum Copia , animo & Cogitatione comprehendat uis sine astrorum scientia ea, quae de caelo. & stestis atque astris, ac praesertim aliquando de sole, mirifica prorsus ac portentosa divinis illis historiarum monumeniis prodita sunt, intelligentia assequatur Quis sine summi oninigena que doctrina ea percipiat, quae Moses, scriptorum
199쪽
omnium primus ac princeps , vir oppido sapientim mus , omnibusque AEgyptiorum & aliarum gentium disciplinis excultissimus, neque juris mota n iani, tum publici , tum etiam privati, consultissimus, sed etiam rei medicae , sanandorumque morborum scie tia eruditissimus, de mundi totius, primiqiae homianis fabricatione, summaque Dei in mundanis hum nisque rebus administrandis, sanctissimisque legibus condendis providentia, & de corporum quoque sal hritate ad Reipublicae salutem curanda , affatu i mnetiique divino ad posteritatis memoriam litteris mandavit Quis sine dialectica , quis sine eximia naturae ac morum scientia , quis sine admirabili sim larique sapientia librum Iobi perscrutetur, cujus quidem libri in omni genere doctrinarum tot sunt sententiae , quot verba Liber vero Psalmorum quid ille tandem , nisi abditus quidam & occultus in
Durus totius philosophiae quem quis mihi thesaurum aperiat, nisi qui philosephiae opibus atque div liis copiosissime assiuxerit Quid ego hic dicam de
libris Salomonis , hominis divino sane oraculo, mutith omnium sapientissimi, atque in plantarum, dc l
pidum, & elementorum, Cujusque generis anumantium , terrenorum atque aquatilium; & in uir
que sede Viventium , totiusque naturae historia Io ge versatissimi, & de quacunque demum re disput toris subtilissimi atque acutissimi Quis eos mihi, quae , libros explanet, nisi qui omnem philosephiae
Partem, tum Graecae, tum etiam barbarae, e8re-
e, atque exquisite tractaverit Z Quid de vatibus
illis divinis quid de Esaia Z quid de Egechiele quid de Daniele quid de ceteris hominibus maxime sa
200쪽
pientibus , atque eruditis quorum vaticinia , mitia illa quidem ambagibus , sed veris, involuta, quis mihi evolvat atque illustret, nisi qui . antiquam omnium
populorum omniumque temporum historiam diligeniatiui me exploraverit inlid etiam de I'hanne illo Theologo, deliciis purissimis atque castissimis Christi
quo nemo quisquam altilis in coelum usque pen trasse, atque in divinitatem videtur. Quis altissimam Iohannis Theologiam de Verbo divino , de unigeiana illo Dei filio, eodemque uno, solo aeternoque Deo , probδ animo rectinue concipiat, nisi qui Pl tonicam philosophiam a veritate Christiana optimδsecreverit atque distinxerit, ne pro Veritate, quam Iohannes divinitus docet, somnium aliquod Platoni. Cum amplectatur Quid de Paullo, lammo illo Christianae Aoquentiae atque eruditionis praeceptore &magistro Quis mihi eloquentiam illam & eruditi nem Paulli, plane admirabilem atque divinam, im timis penitusque pernoscat , nisi qui interiores si teras atque disciplinas Graecorum plenilis uberi queCognoverit Quid plura Quum linri, quos ad eri
diendos instituendosque mortales, Deo ipso auctore, hoc est, instinctu affatiuiue divino , elucubratos esse constat, omnes omnium rerum , neque diarinae modo, sed etiam humanae sapientiae, sontes
plenissime contineant, quum libri hi sacrosancti a que divini, quidquid boni ac praeclari in ceteris omnibus late libris dispersum est ac diffusum, mulibsimua excellentius atque persectilis complectantur ἔquum, quae in his libris Deus syllabatim dictavit, ea etiam , ad uberiorem humani generis in quacunque sapientiae parte doctrinam, vario multipta Z cia