장음표시 사용
181쪽
Hiinc Pontificii orria ius candor, hinc &bera & necem a civibus Roman is arcebat injurias ea dem Summus Pontifex
comi minis Cicric rum tunica tataris , I iitia iam seus capi torta n Sc toga pulla inopum oti in , atque ivgcntium , quorum sui mo, dei liam Cici O n. aluerunt. Hinc δc imitatio scip:onis ebaraci, dc utraqce purpura, plet ei a nimirona , si ve v iolacea minorum praetulum , bc patricia , sive rubra maiorum , quibus Sc indumenta cetera sive fe-n Aoria , sive conlu. ria , Sc triumphalia
cci Ierunt . Quorum ornamentorum , dc rituum , quae culi acn dignitatis exprimerent
in Summi Pontificis personam , in quem
dc conlularis potet las confluxit , merito
sella curuli, & statina creatus , in sublime:il tollitur , dum veteri more praeiertur
uid linquam latinam commemorem ,
cuius mimuero parium nostrorum sensius adhuc dominatur nationibus , pcr quam linguam solaum etiam dc notam consularisIm crit ad gentes mittimus universas, quarum soci tatem atque commercium , eiusdem sermonis nexu , contraximus Sc retinemus Quibus armis imperantis huius linguae majeilas harbararum vocum taedam implessionem excluderet, vitamque suam proterret in mernitatem , nili lacris Pontificiis su cipiendis atque tradiandis eorum i m. mortalitatem participaret . Militares pranerea omnes honores & ei. viles eadem auctoritate, in honorem cessere literarum , Quas cum prae ceteris , velun ce , barbaris temporibus profiterentur
Sacerdotes ; ideo per togatam , live literariam militiam , omnia pristinae dignitatis insignia, quae aut negligebantur a barbaris,
aut lacerabantur , ad noS in Iegra pervenerunt : adeo ut in Ecclesiam selectior omnis & sanctior migrarit antiquitas. Praeterea laurus , qua Imperatores & Consules victorias suas coronabant , vertit in praemium literarii laboris, 3c aureus annulus, equestris olim nota ordinis , testimonium nunc praeitat fidemque studiorum , per quae nobilitas equestris ordinis communi
in & iura ei vium Romanorum plurima , quae barbari extinctum ibant , Pontifices Romani, aueforitate divina, in Ecclesia retinuerunt , ut scuti Lex Porcia ver-
per immunitatem, ex aeterna lege petitam a Verterit a corporibus Clericorum , qui iure Sacro Civitatem Romanam nanciscuntur : utpote qui unde unde venientes Romano Pontifici subiiciaotur . Quamobrem euenit ut Civitatem Romanam, quam olim vel a Senatu accipiebamus , vel a
Consule , nunc a Deo optimo Maximo
per iuum Uicarium assequa inur. Cuius im-m mitatis ac potestatis , si qui sunt ex Italis contemtores . haud intelligunt eadem opera se avitam communemque liber
enerunt, qui & equis utatur albis, &Jt tem iacuruli. &statim creatus . in sublime i qu/m in apiendis
lacris ministeriis recipimus, prodere nati O-nibus exteris , a quibus per nos diu re-ciis , nunc rectores petimus ; adeo ut exulatum eat au Italia, quidquid Ecclesiae R
Hanc lummam sacrorum potestatem , auditore S , praecipue vero vos Quirites , e cie .ci a Chri lio adductam , perque Pontifices Romanos implicatam literis , nativa etiam pietate conluetaque olim doe rina . obsecro , munieritis , cum ab exteris Omnibus hoc pristinae maiestatis propugnaculum Italiae invidentibus , tum praecipue ab hostibus nostrae Religionis , qui cum seustra nos divina veritate spoliare contenderint ; tamen ignavia nostra , & vigilantia sua prope spoliavere patriis Italorum literis Callidius erum illi excubant corripiendis alienis , quam nos propriis opibus
retinendis incumbamus. Vos vero, quin cumque Romanos Magistratus suscepit iis , nolite committere , ut
antiqua eruditio & vetus Eloquentia ibi proculcetur, ubi asylum suum & praesidium
sibi despondet. Ae demum revolvitote animis. veitris Romam uno sub capite corpus praebere tergeminum , Ecclesiam nimirum, Populum, & Curiam. Ecclesia de Pontificatus culmine , tamquam e fonte praecelso in Episcopos minoresque Sacerdotes allos diffunditur velut in rivo, divinaque auctoritate ac coelesti vaticinio Terrarum Orbem complectitur universum , nullisque adversariorum insidiis, nulla hostium violentia vacillabit . Eadem , neque ab ignorantia , neque a vitiis ministrorum unquam
182쪽
ministrorum ora sua ducat oracula , & veterum virtutum ac divinorum e Semplorum auctoritate novitatem obruat vitiorum quae ab hominibus orta , sacras tamen ad
hujus Ecclesiae leges nunquam perreplerint. Populus , cuius ab opulentia & numero securitas procedit, & opulentia principatus, augetur frequentia connubiorum & inui.
tutione commerciorum ac nundinarum ,
honestaque libertate ludorum , qui civium laetitia, & concur tu exterorum ditant, Ornant . & multiplicant Vibos . Civilibus vero Magistratibus Curia condiruitur, qua laudis atque auctoritatis plurimum duxit a gloria literarum , dc a peritia civilis &Pontificii iuris , atque a sanctitate iudicio rum , quorum iustitia , fides , & aequitas e patriis tribunalibuς convellebat caulas, Romamque pert ahebat Haec autem , non e solis civibus comonitur , sed ex gentibus univertis ad i ris , & Ecclesiae regimen consuentibus adeo ut Curia , quae corpus est Sacrorum& Civilium munerum , suos in humeros sustulerit Romanum Sacerdotium L populum , quorum alterutrum seorsum ab altero
susceptum , si gravissimum ae difficillimum soret ad administrandam. quid oneris, atque periculi esse in utroque gerendo existimemus ὶ Quibus non divinis , humanisque virtutibus, & litetis opus suerit ministris,& magistratibus ejus Ecclesiae ac populi ,
quorum altera veritatem & sanctimoniam aeternorum Numinum exprimit ; alter priscorum omnium , sive Graecorum , sive Barbarorum sortitudinem , Iustitiam, &Sapientiam , non vocibus modo & scriptis , ut Graecorum complures praestitit ;verum longa & perpetua serie rerum supra mortalem conditionem gestarum antei vit nationibus universis; quas singulas certa aliqua patriaque virtute praestantes , Populus Romanus omnium virtutum cumulo praestantiaque superavit: utpote qui ad praeclara terrasque inaudita facinora , non solum disti plina sapientissimorum Regum , qui Romanarum victoriarum semina icce
runt, neque memoria modo veterum exemplorum ; sed Ze natura ipsa ducerentur . quae coelum hoc ita temperavit, itaque miscuit, atque composuit coeuntium huc elementorum facultates & motus, ut nusquam alibi
gentium talis oriatur sobrietas, atque dexteritas animorum & corporum , quibus neque abst- aliquid , neque redundet , qualem ingenia praeerunt Romanorum, quibus experiundis minus miramur si virtutes comptu res ante inauditas , & praecipue τό πρήπιν Graecis voce magis , quam re notum , latine decorum & morum gracitatem te periemque civilem Romani apud omnes mortales initituere primi regimine suo aliis , quod acceperant a Natura contribuentes et adeout antequam Deus Opt. Max. oracula sua Romae collocaret , naturali tamen sanctimonia suorum civium , ad conformandos aliarum nationum animos Roma uteretur: cum tale Romanum nascatur ingenium , quale aliorum longa vix arte componitur.
Unde, ne genus humanum antiquis suis cultoribus indigeat , plurimum i nteresiat omnium gentium provocare praemiis, Augusti exemplo , frequentiam ηc copiam civium Romanorum, ut multiplicatione commercioque illorum gravitas & piudentia cum o be Terrarum universo . ut Oli incommunitata, in dies multiplicetur, simul que in Urbe hac aeterna validioribus viribus & crebrioribus R manarum virtutum exemplis, resistatur vitiis, quae huc extrin
secus convehuntur : unde incremento po-
puli Romani , & Roma ipia & Orbis
Terrarum universus selicius emendaretur. Cum Romana igitur Ecclesia divinarum, Romanus vero populus humanarum omni um virtutum segetem ediderint , providendum est maxime , ne semina . quae adhuc a Natura luggeruntur , exarescant : idque curandum est praesertim Curiae ministras . quos si se dignos, & idoneoς utriusque culintores & moderatores prestare velint. opia tuerit morum sanctitatem. doctrinaeque integritatem ex Apostolicis repetere Iemporibus , & exemplis & scriptis ; prudentiam
vero civilem, ex universa memoria rerum a maioribus, supra mortalium opinionem, gestarum , ad praesentem utilitatem usu .nque transferre; iustitiam tandem ad Ecclesiarum populorumque praesentium reaimen evocare de Gratiane is pri lcorum Canonum,& Iustinianeis Legum voluminibus : quo non modo i ii micos ex armemus nostros, talibertatem retineamus , ma)orum virtute
183쪽
partam , & pontis eum auctoritate confit. malam ; sed etiam ad Romanam pote itatem & fidem atque ad spem salutis aeternae revocemus eos , qui antea quidem se sibi rahentes , ditionem nostram extenuarunt nune autem exultantes , & opibus ferocientes , iis graviorem servitutem parant , quibus olim se paruisse indignantur. Quorum autem causa nobis tantopere insidiantur, eo maiori virtute munire debemus; quod summo cum periculo pol lalsoris amitti .
tur quidquid lumma cum invidia postidetur.
O Uaerenti mihi saepenumero , Marii
doctissime , causam cur initio Graeci Poetas pro Diis coluissent ; Romani autem sero admodum eos honorallent cum Cato crimini daret Marco Nobiliori, quod Ennium Poetam secum in provinciam duxerit : ea demum occurrit ratio potillima, quod Graecis publica necellitas , Romanis ero privata voluptas Poesim initio commendarit . Quippe Romanis oratio sola Prudentium sulliciebat ad tuendam tribuendamque summam humanitatem ; cuius virtutis leges homines Latino sub coelo nati ultro parturiunt: Graecis vero ad exuendam seritatem ac fraudulentiam compescendam , sensuum illecebris opus suerat & melodia; qua simul cum auribus arriperentur etiam animi ac flerurentur ad praecepta virtutis ἔ quae modulatione ae numeris infundebantur : adeo ut apud eos Sapientia & Eruditio a Poeli & Musice raro distingueretur, omnisque dochrina Musices appellatione veniret , quia sine Musice nullus do trinae publicus suisset usus. Nimirum praeter Cacum, aliumve quem, nulla memorantvr in Latio portenta immanitatis , qualia tam crebro inveniaq apud Graecos , ut Thucydides initio historiarum reserat , eos vitam in latrocinio & rapina publice in itutam habuisse , versutianique atque violentiam in civilem disciplinam
convertisse : unde non unum aut alterum, qDorum nomina superfuerunt, sed innumeros , nullo nomine notos , oportet apud
eos erupit se Pythones, Procus es, Scirones, Lycaones; quorum plurimos, haud fortasse diis miles, inter Deos retulerunt , ut communia gentis vrtia pro summis virtutibus in coelo collocarent , & scelerum auctoritatem a Numinibus ducerent.
Quare quid mirum , si Homerus , qui
teste potissimum Aristotele ac Platone, homines aetatis nationisque suae tales , quales natura ipsa , reddidit , generositatis velli-gium prope nullVim delinea verit; ceterarum
virtutum vero perrarum , cum exempla
libidinis , avaritiae , seritatis singulis prope versibus effuderit ὶ Quae hominum , regi O-num , temporumque vitia in divini Poetae dedecus detorquent homines imperiti potissimum antiquitatis : Quasi heroibus suis , quibus nomen hoc vires & virtus militaris meruerant , adscribere , salva imitationis lege, debuillat Homerus virtutes illis ignotas, quas non modo nationes barbarae, sed& iplimet recentiores Graeci , qui Philosophorum vocibus eas vane iactaverant non ante conserre coeperunt in morem , quam exemplis & inltitutis assuescerent Roma
Nam , obsecro , antequam ea instituta cum Romanis armis Graeciam ingrederentur, quae fides , quaeve aequitas, aut iustitia, vel quae foederum sanctitas versabatur, non dicam inter liberarum urbium rectores atque magistratus , praecipue Athenienses, quibus , teste Cherilopho apud Xenophontem , veluti solemne fuerat diripere opes publicas , atque hostibus vendere cives suos; sed inter magnanimos illos Alexandri Duces, quorum regna exordium duxerunt &cursum a perfidia , Cassandros nimirum , Lysimachos, Seleucos , Antigonos , Ptolemaeos , eorumque succetares: quorum majores , utcumque virtute militari & munificentia regia claruerint ; imperia tamen
eorum parricidiis, proditionibus, & pupillorum caedibus adeo scatuerunt , ut non
multo discreparint ab Argivis illis. & V cenaeis, atque Thebanis regnis , quae legetes suere tragoediarum .
Quamobrem Propertius hane potissimum tuter laudes Italiae ponit , quod ,
184쪽
nec cerastas pepererit , neque Adromadae irrepentes de lcopulo catenas Udierit , ne que humana tum capum laeditate Iolem averterit, ncc materno surore aut Meleagro vitam ex ullam , aut Penthea discerptum viderat, neque Iphigeniam aliquam paterno consilio caelam tulerit, neque sceminam ullam sub vaccae specie pavetit neque homines pinuum ramis utrimque nexos , illisque
discedentibus divulsos , aut Scironia saxa holpitum in exitium dederit. a At mm squamoso labuntur ventre cerastae;
Itala portentis nec furit una novis. Non hie Andromadae resonant pro matre
Nee tremis Ausonias , Phoebe fugate , dapes ἐν Nee euiquam absentes arserunt in caput Extirtim nato matre parente suo rPenthes non saeva venantur m arbore Ba
ehae ς Noe solvit Danans subdita rema rates ICornua nec valui3 earvare in pellice Iuno ;Ast faciem turpi dedecorare boverArbores que cruces Sinis, o non hospita Graiis e Saxa, o raristas in sua fata trabes. Enimvero Graeci pariter, ac barbari rationem a potentia ; Romani vero potentiam a ratione ordiebantur, eamque tuebantur gravitate atque constantia : quae cum in libris habitaret Graecorum , exularer amoribus ; crebrae mutationes Rerum publicarum apud eos oriebantur, & mutuae caede, intestina dissidia & ex privatis odiis
publicae ruinae r ut Atheniensium statum Cleonis potius temeritas, & Alcibiadis volubilitas everterit, quam Thebanorum arma& Lacedaemoniorum: Quorum deinde potentiam iidem Thebani , qui odio Atheniensum eam auxerant, mutatis consest post vi foriam animis , perfregerunt, ut se demum, cum omni Graecia domesticis & v luntariis cladibuς attrita, deduxerit in Macedonum potestatem: Contra Romanorum inter se odia domesticis consiliis saepe quiescebant; neque nisi post annos ab U. C. sexcen- Iani Graυι nae. Tom. II.
tum m civilia hella erupere . Quae bella u cumque nova & extraordinaria imperia invexerint in Rempublicam , ipiam tamen Rempubluam nunquam deleverunt, eam. que holii nulli externo prodiderunt. Exemplo sit Sertorius, qui Mithridatis opem sibi oblatam noluit accipere, sub ea conditione, ut eriperetur Asia populo Romano , cujus ipse armis opprimebatur ἱ & Pompeius, qui fusus atque fugatus a Caesare, durius morte sibi Parthorum auxilium iudicavit , cum Graecae civitates certatim sibi Pharnabazi , aut Tisaphernis alicujus gratiam appeterenti ut per eos aliosque conterminos satrapas communem hostem , nempe Persarum de-gem, contra propriam.nationem urgerent.
Quae variae: inter se notae atque imagines animorum a Principibus utriusque populi Poetis Homero Sc Virgilio mirifice exprimuntur: Siquidem Homeri Duces & Reges rapacitate , libidine, atque anilibus queitubus, lacrymisque puerilibuς graecam levitatem es. inconstantiam reserunt ; Uirgiliani vero Principe Lah eximio Poeta qui Romanae severita iis fallidium & Latinum lupercilium verebatur,& ad Heroum populum loquebatur, ita componuntur. ad malestatem CD ulularem ut, quamvis ab Asatica mollitie luxuque venerint, inter Furios atque Camillos nati educa istique videantur, neque suam ullo actu aeneas originem prodidi isset, ni si a praefractiore aliquando pietate sudisset crebro copiam lac marum; quas aliter revocasset, ut & hodie revocat parentum etiam Jc natorum in lanere nativa soli huius gravitas ab oculis Romanarum e ut, mirum dictu , parcant in cognatorum amicorumque morte lacrymis , qui nullis laboribus in morbo, nullis pietatis Sccaritatis officiis pepercerunt. Qua meliorum expressione morum , hac aetate non modo Virgilius Latinorum poetarum Princeps , sed quivis inflati se simus Vernaculorum Homero praesertur reum hic animos proceribus induerit suos , ille vero alienos : Zc inter Poetas , non de personarum , quas inducunt , dignitate , sed de imitationis veritate contendatur ; nec minus conserat expresso deteriorum ad praecavendum , quam me
185쪽
liorum ad imi tandum i ut hine palam Platonis arguatur livor, qui gloriam summorum Poetarum , quam suis ipse versibus assequi nequibat, ingeniosa cavillatione, per causam
honestatis tuendae , convellere conabatur. Quamobrem varietas morum, qui carmine reddebantur , & hominum , ad quos ea dirigebantur , inter Latinam Graecamque Hesm , non inventionis tantum attulit, sed eloquutionis discrimen illud, quod praecipue inter Homerum & Virgilium deprehenditur e cum sententias & ornamenta, quae Homerus sparserat, Virgilius Romanarum aurium causa contraxerit ; atque ad mores & ingenia retulerit eorum , qui a Poesi non petebant publicam , aut privatam institutionem , quam ipti marte suo invenerant; sed tantum delectationem: exceptis Lyricis Poetis & Elegiacis , qui eam
artem verterunt in rem suam ; & carminibus aut potentiorum , quos laudarent , mut mulierum , quas amarent , gratiam plerumque captabant. Inter haec & ratio in mentem subit, tur Graeci die sim ante solutam orationem arripuerint a : Nempe quia Sapientes , qui
communi cum ceteris lingua utebantur, ut a vulgo, a quo procul sententiis recedebant, etiam oratione discederent ; numerum invenerunt certum & praefinitum, quo attollentes & variantes orationem, a vulso dis insuerentur. Quod in mentem primum venit oraculorum auctoribus ; qui novitate S miraculo numerorum, divinam auctoritatem dictis suis tribuebant . Quamobrem vetustiorem poetarum carmina simpliciora
sunt & placidiora: & quamvis Poetico spiritu introrsum exaestuent , flitantque mira suavitate modulationis ; tamen exteriori motu , atque complexione verborum &sono , Rhetorum & Historicorum numerosam orationem exemplo suo praeivisse videntur . Nam antequam Rhetorum arte, in orationem Blutam . numerus commigrasset ; Poetae suis numeris satis habebant es- fugere communem loquendi usum , a quo levi qualibet pedum elatione secludebantur et at postquam Rhetores orationem etiam solutam a communi loquutione distin-
xere , numeris utcumque liberioribus; Poetae, qui mriri lege alligabantur, numerum suum extulerunt altius , orationemque Ualidius intenderunt, ut non solum a vulgi, sed a Rhetorum quoque sermone procul irent . Hinc vetustiora Poemata naturae
proximiora sunt , rebusque similiora, quas exprimunt : Hinc Lyricae Poesis numerus pollerior fuit heroicis carminibus ἱ quia , pilusquam numerum aliquem istuta oratio suscepisset , sufficiebat Lyricis heroicum contorquere carmen . At postquam Epiei numerum heroicum inflaverunt , Lyrici quaerere sibi novos & elatiores coacti suere numeros; ne, si heroicos adhuc tenerent, aequis passibus cum Epicis viderentur ince
Nec numeris tantum , sed vocabulis , atque dicendi generibus Poetae, ne vel hac
in parte prorsus cum vulgo confunderentur, excellere studuerunt, adeo ut linguam
non sibi tantum pepererint, sed & orat ribus ; qui a Poetis , quorum scripta princesserant , linguam accepere , selectiorem illam atque sublatiorem longeque sple didiorem , utpote non e populari saece ve nientem , sed a sublimitate Poetarum, qui
veteribus aliquando vocabulis revocatis, inventisque novis , & peregrinis etiam aliquot adscitis, vel nativis translatione atque
artificio illuminatis , reiectisque plebeiis ,
cum vulgo sensum quidem eorum retinuere communem, ut ab omnibus intelligerentur; at seorsum a vulgo sermonem protulere literarium, quo secum Oratores & philosophi,
bonarumque preceptores artium uterentur.
Quamobrem Literariam linguam , Graeco rum quidem , praeter omnes, Homerus, L tinorum potissimum Ennius , & Italorum prae ceteris Dantes Aligherius condidere . Ac
sane Homerus non ex tota Graecia modo nobiliores omnes , verum & e barbaris etiam regionibus jucundioris soni collegit aliquot consuditque voces , quas posterorum postea lenivit usus, ut indigenarum iure potirentur. Cuius etiam Ennius exemplum imitatus, eadem libertate , cum Graecis vocabulis multis, dicendi genera Graecorum longe plura in Latinam deduxit linguam, quae sere omnia
186쪽
ta recentiorum cultiorumque seriptorum orationem convenere I assiduaque consuetudine Latinitatem ac civitatem accepere Romanam . Quod Aligherio , qui & ipse tota ex Italia qua illuit rem linguam patere merito
censebat & ex Latino sermone voces collegit multas, admissis exterarum nationum paucis , non tamen admodum teliciter pro- celsit, propter muliebrem scriptorum, qui ei successere, mollitiem: qua effectum eli, ut multa sermoni nostro necestiria, quae Dantes obtulerat , finibus excluderentur nostris , atque usus auctoritate destituerentur. Igitur poetarum , praeter communem Uulgi sermonem , sermo emersit illustrior, ad Oratorum quoque, atque Historicorum scriptorumque aliorum conluetudinem & commo. dum : cujus voces, etsi omnes vulgo non usurpentur , ab omnibus tamen intelliguntur. Eumque sermonem Grammatici flabiliunt exemplis , regulisque custodiunt, ne vulgi volubilitate seratur atque corrumpatur neve ingruente contagione demum intereat. Quapropter oratores a Poetarum oratione , a quibus sumsere numeros & loquutiones, nonnisi libertate numerorum, & simplicitate loquutionis distinguuntur: quandoquidem cursu numerorum , usuque ver Tum, propius quam Poetae, ad vulgi consuetudinem seruntur oratores; utcumque a P tis illustriora dicendi ghnera mutuentur, quae tamen multitudinis moderantur auribus. Ac sine integra valetudine floret Eloquentia , donec acumen cogitandi, & ornatus verbo-Tum concinnitasque naturalem conservat animorum communisque sermonis imaginem, qualem Graeci Latinique ad Auguili aevum , Itali toto Leonis X. seculo expresserunt . Cum vero inveniendi subtilitas,
erborumque ac numerorum luxus adeo increbrescit , ut extinguat naturae similitudi-Mem , tum in Eloquentiae locum succedit verborum & ar tiarum luxuries , ipsa harbarie ab urdior: Furenti enim est, quam loquenti similior , quisquis Eloquentiae suae laudem a loquentium dissimilitudine petit. Est autem , ut ait Horatius , omnibus in rebus, at in Eloquentia praesertim certus ac praefinitus ab arte , sive a ratione modus :=uem qui subtilius inveniendo , aut exqui-;tius ornando transierit , tota prorsus aberrabit via. Quamobrem sicuti cibum condi-
mentorum eo pia labefactat & mulier quamvis pulcra, si mundo simplicique eultui sucum addiderit , faciem dehonestabit ;it1 M Lucanus , Statius , Plinius junior .& alii , quos deinceps habuerunt, vitiis
quidem longe maiores, virtutibus vero prorissus dissimiles , utramque corruperunt Et
quentiam ; dum Uirgilium ti Tullium,
aetatemque illorum acumine mentis, & artificio cultuque verbo rom , vana spe superaturi , modum ab illis postum excelIerunt. Quem rectam cogitandi, ornandique modum duobus ante seculis cum Itali repetierimus; iidem postea turpiter propuli mugper scriptores tumidissimos : prae quibus au- Hdacissimus quisque veterum Latinorum Plautino Sosia meticulosior habeatur.
Re fluxit enim iamdiu longe insolentius
atque intemperantius apud nos in Latinam linguam turgescentium scriptorum colluvies, cum argutiarum glacie luxuque Ornamento rum : quae superiori seculo corripuit etiam
scriptores vernaculos , illiς in scholis institutos qui novis verborum portentis , &inauditis numerorum tonitribus , insanisque translationibus Pindaricum scilicet, & Horatianum spiritum , simul cum sensibili eorum, ac prope aiamabili spirantique dictione putarunt in vernaculam linguam allaturos.
Cuius linguae Lyrica die sis , utcumque traxerit a Petrarcha plurimum ; illius tamen, aut imitatorum carminibus suscitandis, Musa
quaquam opes omnes exhausit suas: neque ademit posteris, novorum numerorum & l quutionum no Uarumque sententiarum facul.
talem et si facultatem eam infeliciter exe cuissent ii , qui proximo seculo in novam viam se dederunt absque Musarum comme tu ; quique Latinorum Graecorum aue imitationem aut sne necessaria earum linguarum cognitione , ut inter ceteros Fulvius Testiisus; aut sine iudicio susceperunt, ut Ciam in polus : cui eruditio famina non defuisset , nisi maluisset perquam similis esse veteribus : Marino enim , quam nemo naturae felicitate superavit , abfuit utrumque ,
Chlabrera vero , etsi eruditionis & iudicii
novorumque luminum haberet latis; tamen suamet copia mersus amisit limam , delectumque neglexit rerum , & linguae cultum; ut novitate sua nihil tamen veteribus petrarchae imitatoribus dederit invidendum . A a a Qua
187쪽
Quamobrem recentiores , dum Graecas Latinasque virtutes nullis idoneis instrumentis ad vernaculum sermonem traherent , &earerent arte illa veterum , qua scientiarum abstrusiora sensibus admoventur , &eorporis expertia oculis subjiciuntur , nova monstra suscitarum ; ac dum novas loquutiones moliuntur , novum barbariae genus advexerunt: eum debuissent a Petrarcha , Rimitatoribus eius arripere dictionem , qua nulla purior, nulla floridior; &sensus, aetropos, coloresque mirificos Graecorum, ac Latinorum , ad linguam transferre vernaculam e eaque arte novum Lyricae Poeseos genus tradere Italis, non alium agnoscentibus Lyricorum Principem, praeter petrarcham ; qui Poesm suam , Platonica , quae tum salso serebatur, Philosophia ita obnubilavit, adeoque ignotis implevit sensbns, ut non e circo , vel e soro , sed e scholis
evocare cogatur auditores. Qua mohrem populares quarum causa Poesim praesertim Lyricam inventam scimus , non modo Petrarchae defuerunt , semperque deerunt; sed eius etiam imitatoribus , qui hodie omnes eadem prorsus chorda oberran , seque beatos putant , s Poetica in scena' se liciter egerint iudaeum interpolatorem . Nam Casa, qui alter haberi posssit a Petrarcha Lyrico-ricorum apud nos Princeps, non aliud at-tsilit . nisi vulgaribus in sententiis novos verborum complexus , novumque iisdem innumeris sonum e & Bembus , Moleta , ac
Navagerius , cum eorum aequalibus , qui optime potu flent Lyricam nostram Poesim revocare ad Graecorum , Latinorumque li- heitatem ac varietatem ; longe magis adristituendum Latinitatis candorem , quindecim seculorum tenehris obrutum , quam ad tropos , modos, numerosque novos in Italio linpua serendos incubuerunt.
Quamobrem itali, qui non meo, sed multorum 3c quidem doctissimorum iudicio, solo
Dante, atque Ariosio cum veteribus non improbe contenderimus; quique uno Torquato vincimus exteros, quibus in omni Eloquentiae genere antecellimus et Lyrica tamen P .ri , non minus , quam Tranica & Comica, utcumque psaestemus aliis; Graecis tamen ac Latinis longo intervallo cedimus: cum pra ter Petrarcham , veteresque illius imitatores, ejusdemque praetentes descriptores ; B
brios alios Lyricos habuerimus nullos, neque speremus habituros, nisi retenta veteri dictione , adhibitoque temperamento ac
iudicio ; quo simul cum dictione pura &candida veterum nugatores proximi seculi caruerunt , & varietatem rerum quaeramus maiorem, eventusque intexamus lepidiores, ac res interseramus Graeeis Latinisque similes ; animorumque motus & imagines in Geniorum , popularibus coloribus ad communem cognitionem ac sensum exponamus . Quod blateroncs nostri cum admodum insulse tentassent , atque infeliciter ac more stultorum , vitatis vitiis , in eo traria cucurrissent, utque sterilitatem fugerent , supra modum intumuissent , adeo aetate nostra stomachum hominibus integrioris iudicii commoverunt ; ut ad unius petrarchae imitationem , tamquam ad aram maximam , securitatis causa , se retulerint: repetentes toties ab aliis recantata , ne aliam inρuntes viam , in illorum inauditas ineptias delaberentur , quasi lyricum carmen vernacule modulaturus aut redditurus
aliena sit , aut cum Achillino , Baptista, 9 Artatio dehacchaturus . Nam Rhedius , Filicaia , Magius , Lemenius scientia qui dem & eruditione praeliantes ; tamen ut novorum insgnioribus vitiis , ita & praecipuis veterum virtutibus caruerunt. Inventus vero est hoc aevo Alexander Guidus , noster amicissimus, qui primus mortalium tollere contra si oculos ausus; primusque novorum insolentiam candore atque callitate veteris locutionis , & imitatorum servitutem moderata elatione spiritus&e lorum novitate declinarit . Eum excepere
novi coetus Arcades , qui & ipsi Latina Uernaculaque lingua Lyricam Graecoriam inter nos , Latinorumque Poesm novo spiritu sundunt; quos inter ii, quos nos Iuri L prudentia potissimum , & in solemnibus vacationibus Eloquentia ex ccile os suscepi mus;& quotquot denique rectam intelligentiam , rectumque usum Poaeticae nostrae R ationis ait equuntur: Quam Poeticam Rationem no*minus ad malos Poetas amoliendos edidimus; quam ad dissolvendos ingeniorum laqueos, a vulgaribus praeceptis , falsisque iudiciis contextos . Sed quoniam illis in libris nimium verbis pepercimus , minusque consuluimus imbecillioribus , .quibus insidiae
188쪽
tenduntur, erroresque obiiciuntur a praesentibus Poeticarum lordium collectaribus , a quibus eadem incogitantia , qua carmina propria effutiunt , de carminibus iudicatur alienis; minime patiemur hoc Italiae dedecus excurrere latius: eosque non sine fraude, dolove malo, se aliosquet decipientes peculiari Dialogo, eorum causa , vernacule scribendo, quam possumus humani Ilime admonebimus;
eosque benevole docebimus, quanto dissici cilius sit recte iudicare , quam confuse atque immodice scribere. Tu vero, Maisei iucundi Time, qui scriptis tuis Nobilitatis Disciplinam , salia vi tutis imitatione , absurdaque specie honorismlapsam , ad rationis normam revocat i , at habe paveas de Disciplina Poetarum anini adversiones r quas hic tibi persu sorte collegimus , ut hae occasione scribendi bene.
volentiam erga nos aleremus tuam; & nostri erga te obsequii qualecumque hoc tenue argumentum praeberemus. Vale.
AD PAULUM DORIAMI A II B I. O Pη--, mstri magna secti gloria,
Qui mente eelsa pervolas ad Sidera , Et praeter omnes diligis Vincentium ;Quem dosi ores latiuιbus sursum si erunt, At phormiones obruunt calumniis'. sitiit titu meis obiecerint Tra ordiis, Horum latratus, quaeso, tanti feceris, Quanti Deorum omnia pendunt Numina, Qui scripta nostra , qtiique vitam carpserint. m pudorem quicumque, qtii Jovem colunt, Neque improbas adscripserint sententias Probis , neque ulla mentiantur crimina:
Et qui carent livore , qui dimiserini Vanas scholarum futilesque regulas ;Si qtiando fonto ebibant Elienicos, Mi Attιcis inυenient a finitis: Nee prodiisse dixerint vernacula Rotundius Poema vel sublimius Sublime ηi eum turgido confuderint Seu verba spectes, seu metri pondus novi.
Sed Iorte carmen congruentius θυSitille quis expectabat a Tragedia pCui fabulantes redditura Principes, Natura quos humana non reliquerit, Contortiora vitat , G procul sta A mente moribusque colloquentium PQuoii cum Poeta Cordubensis oreverit, Auctoritate , quam meretur , plurima , μυam loquelam pectore expromsit suo , .Q1ιam non Latina I cena , non Graium dabaι:D inde rexit omnium sentent as ;Sed malo mores , quam fluum re at meum .
Qui primus u theatra duxit Oedipum, Medeam , m alter , qui furentem dei titit, Et cum Latinis ipse princeps Ennius Fragmenta quantam mura nobis indicant Ornant pudice , transferuntque sobrie. Nam si figuris uterentur parcitis ,
Intensore ii metro consurgerent, nos colores tollerent sententiis dAt eui Latina vel ba sunt fastidio ,
Quae sparsa nostris offeruntur ver, ibus, siso res vocarit , atque fasius regius ;Expectet ille donee emendaverit
Longa palatum lectione prologi , Qui corrigendis scripitis est errσribas , Et expiandis Italorum plurimis end , si saluti praeferent amentiam Deliriis fruantur, ut ita bet , suis .
Nos certe eorum non egemus laudibus, Qui iudicarunt antequam cognoscere it IIneruditis namgue qui non displicet Platere risis ille ne ocraverat.
Latina, sue Graeca , quis evolverit ἐStatim probabis quod probaυerat minus in limr illi non obumbret lumina . Nam , delicatum quae poema letarent , Severitati congruunt Tragardiae , Quae militares essat ore spiritus .
Modosque saepe, verba captat horrida. Quin, ipsa lex ni iusserit poematis,
Vitare nullo quiveram negotio, Siqua palata moraeant tenellula.
Sed quae Drent iucunda sanioribur,
Araris movere saepe nai eam solente Et qui uis aures educavit barbare,
Orationem ni iti me item viderit,
Nisi Obstipentes riina sensus excitet, Nul um Possis noverit et iii iam:
Namque omne mentis itimύn us as a'stulit,
At cuncta , tu qui mente Dus pesticis,
189쪽
II indos tria ii , O earminis leges mei, Quod dictione surgit, atque personat,
Imago quσntum veritatis nonsciit.
Sed ipse fultus , qui velim duendere,
C: ae muniuntur doctiorum legibus, Πυος Muiee vocamus ad Tragadias: Suventur horum plausibtis calumniae, Aseloribus , quae decidunt, eadentibus sin arbores. radice vulsa , concidunt. Nam non Homero duuerunt aemuli: Maro latratus perferebat rusticos rNeque abstinebat Flacco ineptus Maevius. Sed doctiora scripta , pulsis amulis , Ut vina elarent, quando faeces subsident. Et, quae kventus foret, iliis mortuis, Sententiis imbiata sanioribus , Exuta pectas lisidorum tenebris, Ad astra tollit . quidquid error r resserat :Nam Falsitati Juppiter cursum brevem sDιes at omnes Veritati proiitit.
, Civile Corpus Iuris , o sacros Libros ,
Platona , Homerum , Tulliumque perpetuo Euesvit; illis frequentet additos et Diaos adibit ceteros per ocium .
Conuus Iu Rrs CIVILIS. Hesiodus. Sophocles. Euripides.
Aristophanes. Pindarus . Herodotus. Thucydides in Plavius. Terentius. Lucretius. Virgilius. Horatius. Οὐ idius. Catui. Tib. Prop. PLATO. HOMERUS. CICER . Xenophon . Aristoteles. Demosthenes. IsocrateS . Caesar sSal lustius. Nepos a Livius .
Italia loqtiel a quisquis omnes vincere ,
190쪽
SIvE IN TITUTIONUM IMpERIALIUM Ex USU NOSTRORUM TEMPORUM
LIBER I. QUI EST DE PERSONIS. TITULUS I.
Da Iure Personarum . Us Personarum est Status , sive Conditio hominum: qui vel Liberi sunt, vel rui. Ex liberis alii nascuntur, alii fiunt. Qui nascuntur appellantur Ingenui ; qui e servis fiunt liberi appellantur Libertini. Ut autem rectius intelligatur , qui sint liberi, qui vero servi , tradenda est libertatis, &servitutis definitio. Libertas est Naturalis sa cultas ejus , quod cuique sacere libet , nisivi, aut iure prohibeatur a . Libertas igitur
accipienda est de homine permanente in civili societate , ubi naturalem agendi libertatem civilis honestas ex legum praescripto moderatur: Servitus vero est Constitutio Iuris gentium qua quis dominio alieno contra naturam subjicitur: Resertur autem ad Ius gentium , quia non solum apud Romanos; sed etiam apud alias gentes servitus suit instituta e & quidem contra naturam, quia nemo servus eii , nisi per vim ἱ naturaliter enim quilibet liber manet. Servi fiunt homine et tribus modis. I. Per Captivitatem , cum quis ab hostibus in bello capitur. II. Per Nativitatem, cum quis e muliere serva nascitur. III. Ex Jure Civili , cum quis major viginti annis sciens pruiensque sese vendit ad participandum Prectum : qui propter faeditatem vitillimianimi a Iure Civili perpetuae servituti lubiicitur ; cum libertatem , rem inaestimabilem, precio permutaveris.
I enuus est qui nascitur liber. Ut autem
quis liber nascatur, satis est si matrem habeat liberam e patris enim conditio non inspicitur . Et satis si mater libera suerit aliquo ex tribus hisce temporibus , nempe conceptionis, aut partus , aut medio tem pore inter conceptionem & partum b .
LIbertini sunt qui ex iusta servitute libe
rantur, sive manumittuntur , ut fiant liberi : Manumisso enim est Datio libertatis, quasi Emissio e manu, sive e potestate.
TITULUS IV. De his qui sui , υH alieni Iuris sunt. S Equitur liberarum personarum alia divisio ; inter servos enim nulla est dimerentia , nam omnes sunt aeque servi , Omnes aeque libertate & civitate carent ;quamvis plus , minusve oneris alter altero serat . Liberorum autem hominum alii
sunt sui , alii vero iuris alieni : Sui iuris sunt qui caput sunt suae familiae , neque ullius potestati subjiciuntur; qualis est filius
emancipatus, vel patre privatus : Iuris vero alieni sunt qui patris potestati subiiciuntur quales sunt filii 'familias , qui veteri Jure Civili erant instar servorum. Unde a parentibus impune 6ccidi , aut venundari poterant . Nunc autem quamvis tale ius patriae potestatis fuerit imminutum ; relictum tamen est parentibus ius in bona filiorum , & morum correptio atque coercitio ; in qua consistit hodie patria potestas reui non modo subjicitur filius , sed nepos , nempe filii filius , & qui deinceps progenerantur , dum procedant ex filio masculo : nam qui descendunt ex foemina , subiiciuntur marito filiae patri nempe suo; non