장음표시 사용
401쪽
si Ahola prodiisse existimant. Quamvis enim ille Cartesii principia methodo mathematica demonstrata dederit: patriheismum ta- phia Cis-men ille non ex Cartesio didicit, sed domi habuit, quos sequρο- tesianaor, retur. siis
ostendit hoc marcur. libellor ea a se ipsis quodammodo disso erit is S misimus in Dd - , quamvis post- Muid. Catilia Cap. uti.
S. CXVI. MYGICO-CHEMICI philosophi in plures quidem familias mitris, . abeunt. Nam THEOPHRASTUS PARACELSUS, Fratres ro- phi αν.
e crucis, Rob. Fluia, mimontii , miratus, Iae. Boehmius, Quir. sti-- . limannus & alii, qui inter theosophos nomina profitentur, quod si, Muri ad conclusiones attinet, inter se parum consentiunt. Vid. GODI R. ARNOLDI His. theo s.
Quandoquidem vero id commune habent plerique, quod ex Eorum Deo omnia emanasse, & in Deum reditura credunt, quod men- pDucetem divinae essentiae paniculam crepant, quod denique ad adsta- P 'tus extraordinarios sunt procliviores, & inlinuata mysteria, quin dc ipsam χρυσοπο- medicinam universalem, jactant: non esse hanc philosophiam publici saporis, nemo facile mirabitur.
'in Accedit, quod plerique, huic parum utilia adoptare solent, & uni- philo phandi methodo adsueti, demum versalem statuum omnium emendatio principia quaedam secietati humanas nem non sine bile ad sectanti
Fuere etiam ex philosophis novis, qui de scientiis practicis Eme perpoliendis cum cura cogitarunt. Et JURI quidem NATURAE AR 'N permultum operae impendita triumviros , HVGOΝΕΜ GRO
nemo ignorat. Eos & alii, at non eodem omnes successu , imitati sunt, veluti R. Selisnus, Lamb. V thuysus, Gris. Th mafius, aliique plurimi.
onoetius , HOEBEsros F vv- dum putat, quia id congruat sane tractvoRν ius jus naturale derivant ex prim dirinae, Nosn Esius , ne oriatur bellum ei pio foetalitatis. In eo autem discrepant, omnium in omnes, DOE Fius, quod quisque horum suo utitur medio quia id exigat voluntas divina. termino. Primus enim secialitiir viven-8. CXIX. Sie & POLITICAM alii excoluere, praecipue HERΜ. Com me novi RINGIUS, IO. HEΝR. BOECLERUS, & reliqui, in primis P dc
Itali, ad excolendam hanc scientiam veluti a natura facti. Sed quum alii monarchiae nimium deferrent, alii eamdem odio plus
402쪽
M ELEM. HISTOR. PHILOS. CAp. IV.
quam Vatiniano prosequerentur, nata inde sunt monstra pestit diniatissima . MACHIAVELLISMUS & MONARCHOMACHIMMUS. f. CXX. heimi Et illi quidem praeter NI C. NACHIAVELLUM Florenti machi, num favent TUOM. HOBBESIUS & ex Anglis quidam , qui
vellitae Histhissera vocantur, & obedientiam passivam , quam Vocant,
SCHELIUS, dc ex Anglis tantumnon omnes, qui ibi Reptibi
Utrius Quemadmodum autem Mach avenissae principi omnia indul-que gent, eique vix ullam obligationem erga cives imponunt: itae φ . monarchomachi realem m citatem vindicant populo , principere au P - tem , tanquam populi administrum , civium judicio, quin & poenis 3c suppliciis, temerario ausu subjiciunt.
chMI Tam numerosa est philosophorum familia, tamque varia intergo hist os sunt sententiarum divortia. Quumque multi homines , paceias ph, ne stolidi & veritatis parum amantes, quin & variis cooperti fla-ilai ph, gitiis , sapientiam professi sint , seque ipsos circumtulerint inutilis disciplinae exempla, non mirum profecto est, jam olim dixisse non neminem : vix aegrotum somniare quidquam tam nefandum , quia
403쪽
DE LOGICAE NATURA ET CONSTITUTIONE.
Uum philosophia sit cognitio veri: Η. S. I. Sc Quid laad illam cognitioncm intellassiam praeparci LOGICA : H. S. VII. ) desiniri ea potest quam optime ,
quod sit scientia de invenienda proponendaaue veris
Veritatem autem reperimus vel lectorque de ea convincatur, non ade νmirando, vel aliorum strina legendo. proclive est. Verum id quoque docet Ira inventam veritatem eo modo ' logica. nere docendo scribendoque, ut auditor
Quamvis enim omnes homi ncs, nisi morbo impediantur, recta Est vel ratione, id est, facultate ratiocinandi, vel veritates alias ex aliis natura per necessariam concludendi rationem eliciendi. polleant, H. i y v
II. & hine nefari non possit, dari logicam NATURALEM :ande tamen non sequitur, ut ARTIFICIALIS sit negligendar quia ars naturam perscit, de intelle his non solum fac late, sed& promptitudine ratiocinandi, quin & methodo veras falsasque ratiocinationes disiernendi instructus esse debet.
s J Nam & facultate numerandi na- quam tamen dubitat, quin aris,mrii a tura gaudet homo, & potentias iandi, ars commodeIavandi, mWisa, pia .nia o noti, sis ena, persuadent: nec qui1- έω, rhetorica, seu nocessu e.
404쪽
rius finis Quum itaque verum invenire ac proponere doceat logica, S.I. inventita veritas autem vel cert. ι sit, vel probabilis: H. II. de ζ GRU' utraque sollicitum esse oportet logicum ).
Litivae Nec tamen ideo opus est, ut cum Vid. se H Raii Diss. de disserem. anae . R. proba- Aristotelicis duas distinaeis disciplinas , o dia est. bilis. puta dia cluam re anabucam, fingamus.
f. IV.i oh ah Utilitas ergo hujus disciplinae in omni genere eruditionis plane
uilli . admiranda est. Qucria enim alium studiorum omnium finem nobis proponimus , quam ut vcritatem inveniamus ac inventam communicemus cum aliis ' s'J Reprehendendi itaque, & procul
dubio a polleritate instima notandi , qui, ut iuventutem , olim logicae Aristotelicae trici; jullo diutius inhaerentem , ad utiliora revocar ni, logicam prorius inutilem citu Gamarunt, cique hoc instrumentum necessarium planec cusserunt e manibus. Sic. lu, dum fugitiv vitia, in contraria
Eam stoliditatem ex instituto refellitIA C. MARTi Ni in Am Vernu 1-stiget.
Ciu, in- Hinc illam magna cura olim excoluerunt Zeno Eleates, adveniores. qucrn originem huJus scientiae vulgo referunt, H. S. LXXXIV. Dio G. LAERT. in prooem. Se m. XVIII. & XIX. 2s. Merar
rum non tam inveniendae veritatis, quam disi crendi disputandique methodum ostenderunt: poli tantam messem magnum recei
tioribus spici legium superfuit ).
s J Hine logicae novae. quas tamen Dicendum quoque de Arre rogitandi, parum commendant principia de duli, Me icina metuis, Decimine ratiocin. Iiraui; ne, s H. g. CX. J de fallacibus sens- friam, Logica cit Rici, dc libellisbus ex similia. Add. Trio Mas Carce'. similibus. circa praeestgn. bor. Cap. X. g. VILA LCohsi: Nos id operam dabimus, ut optima quaevis praecepta, quaelium n, vel expcriundo didicimus, vel ab aliis tradita accepimus, eo ortu M. dine proponamus , qui naturae hujus disciplinae nobis videtur quam convenientissimus ).l J Quam commodi sinum autem titram VERITATIS, ac demum, am videtur, primo considerare naturam modo ea INVENIENDA PROPONE INTELLECTUS humani, deinde na- DAque sit, di quirere.
405쪽
CAPUT ILDE NATURA INTELLECTUS HUMAM.
f. VII. CIrea veritatem INTELLECTUS, circa bonum voluntas ma-
sis occupata est. Quum ergo logica tradat rationem inveniendi proponendique Veritatem ; S. I.) facile patet, eam doceri non posse, im si vires intellectus humani ejusque operationes probe perspectas habeamus.
Experientia docet , nos cognitionis omnis expertes in hoc mundi theatrum prodire, & postea nobis adquirere sensim rerum variarum materialium idos, a quibus deinde & conceptus rerum immaterialium ab rabimus.
t J Quid enim de Platonicorum, Cartesianorum aliorumque ideis ιnnatu sentiendum sit, intra in philosophia m rati g. XXlV. exponemus. Qui eas ideas innatas in se tam elare & evidenter sentiunt, exponam milii velim, cur earum sibi conicii non sint, qui imter feras educati, vel turdi ac muti na-
tur ideae innatas tura , postea eum hominibus loqui, suasque pristinas cogitationes, si quas habuerint , cum allis communicare didi-eerunt. Exempla huiusmodi ex alRN. CONNOR Evangesio messici de Historia academiae scientiarum anni eD me III. deprompta habes . in Act. Erisdit. Lips
IX. Eadem experientia nos convincit, infantes, ubi paullatim adolescunt, binas harum idearum , sibi sensione vel abstraetione adquisitarum , inter se comparare. ac paullatim eo pervenire, ut &inter tres ideas instituta comparatione, novas Veritates reperiant.
I, . . t c Sie intellectus se habet, tamquam aerithmeticus. Quemadmodum enim hac diseiplina imbuendus primum numeros simplices comprehendere & eloqui dis Et per numerationem, deinde quo modo bini numeri intcrse comparandi sint, per adduionem, subtra nem ac ivgio m . docetur, ac demum eo pervenit, ut per regulam de tribui ues numeros inter se comparare, δέ ex quantitate notualiam isnotam elicere sciat: ita intest etiis primum ideas situ plices percipit , e. g. ideam lanae, idea in Ineu, ideam solis, ideam e reorum vi iam, .. t.
406쪽
deinde binas inter te comparat, e. g. bilia, adeoque solem vel lunam . quasinae αγra reddit visibilia, sol lueet, ceti idem laciant, Iucem esse. Id vidit denique & tribus inter se comparaus TuOM. Ho . in libril. de corpore , Para. ideis discit, lucem corpora reddere visi L ab inis.
f. X. Quando ideas simplices adquirit intellectus , PERCIPERE ;
quoties binas inter se comparat, IUDICARE ; denique, dum tres inter se confert, et λογ: ista, seu RATIOCINARI dieitur. Unde tres, nec plures, sunt intellecitas operationes ' , a quibus recte definitur, quod sit faculias mentis, quae percipit, judicat , ratio
cinatur. f J Nec otiosa haec est quaestio a clamentum. sed utilissima , immo totius logices suu
f. XI. PERCEPTIO itaque est adhisitio idearum simplicium: IUDDCIUIl idearum binarum; RATIOCINATIO trium comparatio. f. XII.
Neque tamen omnes ideae ad intelledium reseruntur, sed quoties mens ideam objecti materialis absentis contemplatur . id per
IMAGINATIONEM sera dieitur. f. XIII.
Ea imaginatione ideas varias comeonimus, discernimus, re camus, retinemus. Unde modo INGENII, modo JUDICII, m
do REMINISCENTIAE vel MEMORIAE nomine venit ' .
s I Quae facultates quatenus diverso ingenio, aurisa & militaris i memori gradu in homine mixtae sunt, non vulgaris non incommode a nonnullis unam dant hominum INDOLEM , vocari solet. quae praedominante judicio erudita ι
An om- Εt ea quidem, quae componit ingenium, non semper re ipsania quae exsistunt. Possem enim facile in mente conjungere ideas auri re
conitationem non exsistit. Ejusmodi ideae vocantur CΗΙΜΑΕ-
indola montis, & mihi formare imaginem montis aurei, qui tamen extra modi ἐIS.
Ex quo tamen patet, haec entia rationis non eonfundenda esse eum NON ENTIVUS, quae plane non sunt objecta mentis, de quibus quippe nihil cogitari potest. Sic circulas quadratus est nonens, quia ae eo ne cogitari quidem quidquam Dotest.
Quum itaque, quae componit ingenium, non semper Vere exsi
stant: S. XIV. judicio opus eii, quod rem ab umbra, chi
407쪽
DE INTELLECTUS OPERATIONIBUS. '
maeram ab ipsa re, & attributum ab attributo accurate secernat. O phi Hinc quo rectius est hominis judicium, eo magis ad veritatem ui QPM inveniendam aeque proponendam idoneus erit .
t J Isine patet, mir indoles erudita dicatur, licuia praedominatur judicium s S. xul. J Et cur non temere si unt axiomata z magna ingenia habenta ι rula iam tum D dicitiae. Item : n
moria κιmis eapax raro est eum jud eis aec irrus comuncta. Sunt tamen , qui omnibus iacultatibus pollent in gradae minentiore, quibus vineres ingenta heroica tribuebant.
XVII. Quamvis itaque intellectus permultis, iisque egregiis polleat facultatibus ac operationibus, id est, ratione: H. S. II. negari
tamen nequit , eum non semper reperire veritatem, cujus rei caussa sane non in intellectu, sed in voluntate quaerenda est.
Quum enim raro velit homo res, de quibus cogitat, accuratius contemplari r sed vel aliorum auctoritate totus nitatur, vel vana & superficiaria meditatione contentus sit: aciem intellectus
praestringunt praejudicia AUCTORITATIS & PRAECIPITANTIAE, quae rectae rationi veluti tenebras offundunt. H.
f. XIX. Praejudicium AUCTORITATIS est falsa opinio, qua unius
sententiam, quamvis numquam expensam, ob personae qualitates recipimus , alterius rejicimus . Praejudicium PRAECIPITANTIAE est falsa opinio, qua sententiam nec aecurate, nec ordine a nobis expensam, tamquam veram adsumimus reiicim
non temper veritatem ad sequatur.
sint l. Praecipue hue pertinet praelud,
Hum religionis, antiquitatis, novitati , hononix, famae , Πο - , quibus plerumque a puero Imbuimur.
.. Hue reseras etiam praeiudicium reeeptae hypothesios, vernans quasi possessae , quo maxime pontificii turgent , Diritus effviradictionis, ceti
Haec autem praejudieia non temere quisquam evellet animo , Quom nisi ordine instituat meditationem, idque agat praecipue, utras, distinctas, adaequatas rerum ideas sibi tormet. Quod quo pa- εcto fiat, paullo accuratius erit considerandum.
408쪽
Id . IDΕΑ est objecti euiusvis genuina imago, quam mens imm diate contemplatur, vel, est quaelibet de re quavis cogitatio.
Quotv- Quum autem res sint vel materiales vel immateriales o illarum
plici, ideae; SENSIONE; has ABSTRACTIONE, & CONSCIENTIA adquirimus .
s J Sie e. g. si quis viis tactoque ada- vel de adamqnte generatim , iam ideammante, qui in blasni Hetruriae Ducis hanc sermasse sibi dieetur per abstrariis- tiara fulget, imaginem istius adaman- nem. Contra ubi quis aliquando sentittis mente circumfert , ideam istam ad- tristitiam, ex eaque sensione interna sibi quisivit sensione, si deinde ex illo eogi- ideam istius adfectus sormat, hanc eo racione in format de adamantum figu- scientιa adquisivisse dicetur. , magnitudine , splendote, duritie,
Quid ex- Incipit ergo eognitio omnis a sensione, qua rerum modos, a Urion ut tributaque acidi se imus , ac disternimus accurate. Ea ubi saepe Scsub diversis cireum stamus est repetita, EXPERIENTIA voea
J Itaque experientia non demon stratur, sed sensione eonstat, at si quis ex hac experientia aliquid coneludit , probare tenebitur, se recte' esse ratio- ei natum. Ita e. g.solem aliquanda maeu-ks obduci, probare non teneor, sed e sum tantum narrare, quo hoc observatum sit. At si quis inde colligeret, solames metallum aliquod liquidum , eujus se ria aliquanda emergentes has mactius in sum te essetant, demonstratio illi in cumberet, se recte esse ratiocinatum. sin
Ne ergo fallat experientia, ea adhibenda est cautio ; ut sens ria organa sana sint, ut quod medium est inter organum & obj ctuari , recte se habeat, ut attenta sit mens, & rem in jussa distantia vel adhibitis idoneis instrumentis exploret. Quibus observatis, tenenda regula et sensus, positis omnibus ad sentiendum requi iis , non fallum r).
ηJ Sua itaque opinione saliuntur qui cleismum via est persuasio, Dod seta sita inserunt: Sensus aliquando fallunt, decipiamur. ergo semper Iairunt. Prona enim ad sce
f. XXV. Ru Ex hac itaque experiei semamur nobis ideas, quae Vel
409쪽
CLARΑΕ vel OBSCURAE sunt. Curae, quando ita rem e n- Pii εcepi, ut quoties ea mihi iterum Occurrit, eain statim agnoscam, g q& ab aliis discernam facillime. Obscurae, quoties ideae meae non m ita comparatae sunt, ut res iterum occurrentes statim agnoscere rae &st distinguere ab aliis possim o . OblcM
s J Ita lunae elaram ideam unus- stellas plebeius iacile eum stellis fixis Usque etiam ex plebe habet, non item confundet. Ergo hanc ideam obscura Avu, Heneris, Ma tu, Saturni, quas admodum sis, facile patet.
S. XXVI. Clarae ideae iterum vel DISTINCTAE sunt, vel CONFU- Quae via
SAE. Di nctae', quoties res ita concepi, ut certa indicia vel sti hie, certas notas, quibus illas occurrentes distinguere ab aliis possim, 'VR in numerato habeam. Confusae, si res occurrentes distinguere, at indicta , vel notas , quibus distinguam, ostendere ac enumerare
non possum .s I E. g. quum s iam, triangulum pro satis quidem potium distinguere, non ab aliis figuris numero linearum, quibus autem ostendere indicium , per quod inclusum est, distingui posse: ejus non distinguam. Itaque haec idea clara F, modo elaram , sed re isemctam habere dem, sed confusa est. ideam dicor. At colorem flavum a ni-
f. XXVII. Denique disiincta. ideae ADAEQUATAE diruntur, quoties Quae RA
non modo rem ejusque notas in numerato habeo, sed & harum ipsarum notarum, quae illam distinctam notionem ingrediuntur,
ideam distinctam habeo. Quod ubi secus se habet, iam dytincta taet
I Sie e. g. notae, quibus ignem ab hemus hane d Hrinam illi retrio, qui aliis materiis disterno, sunt luxi, calor, eam proposuit in Actu erus. Les an . potentia incendendi, solvendi, cet. Η, Μ DCLXXXIV p. 33ν. seqq. eλmquorum rerum omnium si quis habet ideam deinde sequutus est illustr. vo Fiua iustitistam , notionem ignis adaequatam Logie. Cap. L S. IX. seel habebit: sin minus , inadae agam. De
f. XXVIII. Deinde ideae vel SIMPLICES sunt, in quibus nihil mente Q δ'
dividere possiimus, quales fere omnes perceptiones colorem , norum , odorum, cet. vel COMPOSITAE, in quibus varia s a parare dc dividere licet per abstractionem mentis, *.. XXII. eompo e. s. in idea adamantis separatim considerare possum figuram. du-siae
Titiem. magnitudinem, splendorem, quant atem, cet.
Quum haciue in ideis simplicibus mente dividere nihil posse E mus; f. XXVIII. consequens est, I. ut nec notas, quibus mineceii Elam. Philos vara L F - agno .
410쪽
agnosci. & ab aliis rebus distingui possnt, enumerare liceat, adesque r. illae idcae clarae quidem , sed non distinctae sint. f. XXII. 3 3. Ut haec omnia secus se habeant in idcis compositis. f. XXX. Praeterea ideae vel sunt SUBSTANTIARUM. vel MOD RUM. vel RII Ad IONUM. Substantiae sunt, quae per se &seorsum subsistunt : modi, adsectiones & attributa, quae in
substantia occurrunt, iri ex iis mcnte abstrahuntur. Rel.rtiones, Ideae , quarum una ad alteram se rescrt, ut altera sine altera intelligi nequeat, uel, ut unius consideratio considerationem alterius imvolvat. Γ J Pest me ergo trs n. frisor s liae definitioni inaedificatum , siil,staintainduit mi ase ut si ni m. Unde mole ruit. totum panthe lini s lienia , uni huic
S ubstantiae cogitantes dicuntur SPIRITUS: non cogitanter CORPORA. Deinde modi, ii in ipsa substantia occurrunt, INTEMNI, siti in hominis mente sunt, & substantiae tamen tribuuntur, EXTERNI vocantur ). Relationum denique tot sunt sp cics, ut vel earum numerum inire sit difficiissimum II J sic quando linea voeatur recta , re biudo inest lineae, tamquam modus inirentis. At ubi virtus magni aestimata dicitur : ea aestimatio non inest virtuti sed menti ejus, qui tantum vinuli pretium statuit. ta J Ex instituto ea de re agit Io. Etiam in Logica Para. I. - . II sqq. 6c in Art. erit. Par . LI. S. A. II. CapIV. Praecipue relationes elucent in quam litatibus. Unde vanae plerumque dispintationes de magnituine , multitudine , dicim nuare, gravitare, pulcritudine, cet. nisi de fundamento relationis, id est, de mensiura, ad quam illae ideae cX, euntur, satis conitet.
Εκ hi; inserimus . r. nos substantias ipsas non cognoscere. a. Quo plures in substantia modos nOVimus, eo magis nos rei naturam intelligere. 3. Haud parum errare . qui de idea relativa aliquid absolute adfirmant vel negant, nec fundamentum relatio
tra Quae observatio quantae utilita- a s si ad evitandas , quin &adfectus tristiores sedandos, dici non potest. Sic multi se pauperes esse dolent, quum nulla re necessiria indigeant. Et cur vero, nisi quod iundamentum reis lationis ponunt homines admodum divites, quibuscum comparati, tibi pau-P.rrinii videmur i Eleganter 11 Mica in
Troas. v. I IMFeste, etiam sortem patiuntur omneδἰ Nemo recusat,
Nemo se credit miserum, licet D. Tes e fi lices, removeto ho
Rura qui scrudum opulenta taburrPauperi surgent animi iacenter.