장음표시 사용
461쪽
DE RAT. VERIT. PERSPICUE PROPONENDI. 93
1lli docendi scribendique pruritum tantisper cohiberent, dum aetas, municindiuturna meditatio , & usus, eruda studia ad justain maturitatem τ' provexissent.
DOCENTIBUS duo potissimum incumbunt, I. ut auditoribus Doeen non solum doctrinas suas, sed & earum nexum inter se perspicue Huin ossi. ob oculos ponant, a. ut eosdem de illarum veritate ita convin- esum. cant, ne de iis cum ratione dubitare possint.
. CCXXXV. Quum itaque doctrinae perspicue stat explicandae: . CCXXXIV. Quom,
id commodissime obtinebit docens , si I. accuratas rerum defi- do d nitiones dederit, & quo pacto per illas res ab aliis discernendae crinae sint, ostenderit, a. si vocabula accurate explicaverit 2, Pζ ip φ& 3. quaecumque tradit, exemplis aptissimis , jucundis & perspicuis illustrarit, denique, ε an auditores omnia satis perceperint,
data oecasione, instituto examine, explorarit.
J Quum enim haec vocabula au- siant, sine quibus maiora non eontanuditoribus plerumque incognita sint, &. Non puduit magnos theologos, fateri , hinc ves maxime confiisio oriatur, si theologiam magna ex pine ese grammari- ea aliter, ac docens velit, aecipiant; eam: & quo quaesis cum fructu docebit omnino docentis erit, eam confiifio- Ictus, nisi vocabula artis, e. g. satus nem pro virili evitare. Hoc plerosque tio , crestit tuom, usuisti mo, tisur , ha- docentes fugit, aut si saltim insta digni- bitario, moram purgaν e, Sc sexcenta aliatatem suam fore putant, si in his mini- tironibus cum cura explicant mis versentur. Sed minima putanda non
Ex eo perspicue adparet, s. male docere, qui dictando in ca- Quae
Iamum augitores defatigant, qui 6. ad singulam doctrinas totas au- peripiosi Morum turmas conscribunt P, quorum vix nomina recte ex- mcipiunt tirones, tantum abest, ut eos evolvere, vel illorum pla- 'lf
cita dijudicare possint, qui denique T. variis digressionibus, doctis ρο
illis quidem, at parum ad rem facientibus, auditorum animos demulcent , & ita corvos deludunt hiantes.s J Quamvis provereoribus haud parum utilitatis adierat optimorum librorum notitia: dici tamen non potest, quantum detrimenti tirones sentiam ex hoe testes citandi cacoethe. Ita enim se, ut auditores rem ipsam non teneant, d x. te catis tamen eruditos existiment, si tantam sibi scriptorum notitiam a Gquisiverint. Praeterea 3.1aepe hi ierim os pugnantia tradunt, adeoque . uror
disciplinae ipsius ignaruε , centones con fuere, omniaque sine iudicio corradere paullatim adsuesceta Denique s. ita non ipsae disciplinae docentur, sed historia litteraria, quae sane omnem eruditionis ambitum non abibivit. Sed tale est saeculum, ut& maxime rudes his phaleris superbiant, Sc hoc apparatu, aliis sit, tecto, magnum tant si epitum.
M 3 S. CCXXXVII. Disiligod by Corale
462쪽
D ELEM. LOGIC. CAP. IV. Sac T. IV. g. CCXXXVII.
Quomo- Quumque earumdem doctrinarum nexus a taeentibus perspicue do do sit osteniuendus: c s. CCXXXIV. 9 consequens est. 8. ut tale eliis ixin rum gendum sit compendium. in quo doctrinae omnes, positionibus .. ' brevissimis comprehensae ad sua principia revocantur. 9. Ut semper inculcandum sit auditoribus , quomodo singulae dolirinae vel Cum axiomate, vel cum desinitione cohaereant. Io. Ut danda d centi si opera, ne ex diversis principiis doceat c P.
s J Iloe iis eontingere solet, qui, que arva ex his laeunis irrigant, parum ubi se praelectionibus praeparant, modo solla citi, eademne sint illorum aucto- hoc, modo illud lilium evolvunt, sua- rum principia, an diversa & pugnantia
Quomo. Quia porro docentis est, auditores doctrinarum suarum verit do audis te convincere : s. CCXXXIV. P per se patet, II. docentem non tores auctoritate P, sed rationibus niti, adeoque Ia. doctrinas, quas convin' inculcat, aut accurate demonstrare, aut, I 3. si in probabili veri-ςVR ' in tate versetur , eam ex hypothes perspicua explicare debere.
s J Dubitari quidem non potest, quin quaedam disciplinae auctoritatibus nitantur, veluti historia: sed non desunt sexcenta compendia, in quibus illae jam adductie sunt. Itaque historia ipsa d
cenda, & sicubi auctores coaevi vel recentiores in circumstandis discrepant, in veritatem secundum sundamenta proba
bilitatis historicae s j. CXXXIV. seqq. I
inquirendum. De cinatione legum laedocenda iurisprudentia sententiam nos stram aperuimus in praefatione Elamen να- Iuris secundum ora. Pandecf.
Ah & , Si quis ex me quaereret. Iq. an docens aliorum diissentientium horum sententias exanimare debeat ' distinguerem ego inter tirones & pr sententiae vectiores. Illos controversiis dissicilioribus fatigare absonum est. resetium His scrupuli etiam , ab aliis injecti, omnino eximendi sunt. Id quod i fiet cum fructu audatorum , si primum sententiam dissentientium candide exposueris, deinde eorum argumenta recensueris sine fuco . ac demum ea ex principiis tuis ) perspicue solveris.
J Ex tuis dieo. Est enim hoe ar- rint, illi id per additionem explarant gumentum veritatis eximium, si non Qui, an bene multiplicarint, scire cininodo tuae doctrinae firmissiino nexu pium, divisione utuntur. Ita veritatis itincohaerent, sud euec aliorum dubia ex iis gnum luculentum est, si sauitas in dextre solvuntur. Qui in arithmetica ar- refelli potest perspicue. te periculam faciunt, an recte subtraxe
Vii uim Ceterum ipse docentis finis suadet, I s. omnem adhibendam esse docenus. fidem. I 6. vitandam prolixitatem nimiam, IT. auditores, qui ser pulos
463쪽
DE RAT. VERIT. PERSPICUE PROPONENDI
tulos sibi eximi petunt, amanter esse audiendos, I 8. eosdem a V Iuptate & petulantia, quantum fieri potest , ad virtutem revocandos. CCXLI. Sunt, qui & saeculo serviendum, & nova quammaxime docen- & n da esse suadent Sed quemadmodum non semper antiqua no- 'rurire is praeferenda: ita nec nova semper antiquis meliora sunt. Quum d ς erso vitae, non scholae, discendum sit: consequens est 19. ut nihil innovandum sit, ubi id veritatis studium non exigit. Io. Ut nee innovandum aliquid temere, ubi ex nova doctrina non m jor, quam ex vetere, utilitas adfulget, multo minus, II. ubi non sperandum, novam doctrinam in praxi aliquid emolumenti esse a
J Ul hoe aucupium, quo novelli doctores iuvenes alliciunt, similes illis
rhetoribus apud νEτRON. in Satyr. qui jam pridem eorum arcanum evulgavit: adolescens, quoniam sermon m habes non
publici saporis, O, quod rarissimum est ,
amas bonam morem: non staradabo te arre secreta. Icariarum in his exercitara Ma
doctores pereant, qui necesse habenti cumissaniemibus Iurere. Nam nisi dixerint . quae adolescentus probent, ut ait Cisero , soli in sebo issetisquentur. Sicini ficti adulatores , eum comas disium raptant, nihil prius meditantur, quam quod flutanι p twsimum auditorιbas fore, s nee enim aliter impetrabunt, quod petunt, nisi pia amisidias auribus fecerint, J sis magister,nyi tanquam piscame eam imposuerat hamsessam , quam scireu appetuuror esse pipiet sis, sines e praedae moratur in Icopulo.
Id quod tamen non in eam partem accipiendum est . ac si inveteratos errores indieare & retillere , nefas esset: sed quod om- quos e nia sine necessitate innovantes promiscue, parum consulant dis- rores e centibus. Κndere
ltum docendi onus sublevabunt 22. ordo non interruptus , Dotes d. II. eloquentia nativa . a loquacitate probe discernenda , & ae. sti cenuia
s J Quia enim diverii sunt docen- re cupiunt e nihil mimis docentes de num & declamantium fines , illique cet, quam concionari , declamare &audienter eonvincere . hi vel aliquid aures magis demulcere..quam uuille. persuadere , vel eloquentiae famam eap- ctum instruere. re, vel denique in otium obsea
M. CCXLIV. Cur ad 'Haec generalia docendi praecepta sunt. Quae speciatim in singulis disciplinis observari oporteat , eos, qui ipsi eam disciplinam probe didicerunt, facile docebit usus & illa judicandi facultas, quae s)EM. Edoctore primum, secundum, ultimum est. non li-
464쪽
didicite. Praecipua si riptionum
Regulae in scribenda historia ob
Quomo do verit res ceriae Propinnendae dogmati
De SCRIBENDIS libris praecepta plurima accumulare supervacuum foret, partim, quia methodus arbitraria est, partim qui singulae fere disciplinae aliquid singulare habent. Quum itaque ad se talia descendere infiniti res laboris esset: generalia tantum con- ω abimur. A. CCXLVI. Qui aliquid, quod ad veritatis cognitionem pertinet, scribunt, ii aut HISTORICE quid referunt aut DISCIPLINAM ejusque partem proponunt, aut aliquid EXPLICAN Γ, aut denique ali rum ERRORES REFUTARE conantur .iri Hine non curamus hie libellos alia , quorum Praecepta alibi quae- fabricos, poemat. , eomoedias, tragoedias, renda. fabulas Romanenm, & hujus generis
si. CCXLVII. HISTORIAS qui seribunt, eas vel ad certa summa capita r
serunt, vel totam ejus seriem ordine Arouologico connectunt. Ρωsterius & utilius, & ordini naturali eonvenientius esse, unusqui Gquc videt, maxime quum ita facilius consiliorum & eventuum nexus in oculos incurrat. & sic historia vere fiat pragmat:ca, ac ab illis Mar ελοι- , queis vulgus historicorum delectatur , perpursata. Sed prior methodus eo frequentior , quo pauciores historici in chronologica arte ultra SCHRADER tabellas lapiunt.
Nihil vero ab historici ossicio alienius est, quam fingere, quae nemo memoriae prodidit, judicia interponere, personariam char cteres magis ex suo ingenio, quam secundum rei veritatem , inserere , orationes nunquam habitas comminisci, adfectus movere . res denique mediocres exaggerare pro lubitu. Sunt scilicet hae egregiae artes. quibus V ARILLAsIUS , HAIMBURGius & alii hujus furfuris scriptores ludibrio humani generis se exposuerunt .s J Conferenda hic omnino , quae Fundamentis Ilici putuom, Pan. L. Casde stilo histori eo commentari sumus in II. g. LUIL
. CCXLIX. Qui vel DISCIPLINAM vel ejus partem, veluti doctrinam ali
quam specialem, vel veritatem demonIirabilem, Proponere cupiunt, quam optime procedent, si exorsi a principiis , iisque probe munitis, ad conclusiones eo ordine progredientur , ut posteriora ex prioribus & lucem & robur accipiant. Unde reliquis omnibus praeferenda methodus mathematica, vel quae ad illam quam proxime ac
465쪽
I J me tamen opus est, ut temper tua sponte cicere velis. Sufidit, si ipsum mcire mathematicorum singulas propin ordinem, quantum licet, accurate vi stiones suis nominibus adpestes, nisi id serves.
Si veritates probabiles fuerint proponendae, recte initium ca- Quom pies ab historia phaenomenorum , iisque recensitis, addes aliorum do veri Dypotheses, ac his denique expensis , Indicatisque , quae illas pre--:ςβ munt, difficultatibus, tuam propones, eamque phaelaomenis omnibus satisfacere, Ostendes.
f. CCLI. Non ergo elegantioribus placere poterunt methodi, quibus olim Methodi magnopere dclectabantur homines, veluti SCHOLASTlCA. quae sthous li-Btiuisiice O formaliter omnia proponit, methodus CAUSSARUM, ca, caussδ- quam Ramissae potii limum probabant, EROTEMATICA, quis pueris magis & tironibus , quam doctis, prodest , ac denique MI, CELLA, quae omnia sine ordine, prout calamum subeunt, e tan-
J Quid vero de . Aristica methodo prudenter adhiberi, iam in Fimiamen sentientium , qua veteres philosophi, tu sici cultιωM , P r. II. Cap. III. S. LPlato, Xenophon, Aeschines, Cicero, monuimus. mirifice delectibantur' Eam aliquando
EXEGETICA ubi tractare accurate volueris, scopus textus ex Quom occasione illi scribendo data, dc historia, nec non ex anteceden doexeg tibus dc consequentibus accurate eruendus, textus ipse, an rocte se rica icri' habeat, secundum regulas critices dispidiendum, tum porro in par- Mn: tes suas solvendus, partesque singulae secundum regulas de probabilitate hermeneutica s. CCXLI. seqv. interpretandae, ac deni que porismata seu consectaria, dogmatica aeque ac elenclitica, inde
Qui denique aliorum scripta refellere conantur, iis primo D m Quom nium incumbit, ut, proposita thesi dcantithesi, & utriusque osten-do ele so discrimine, πεύm, O, seu prineipium illud falsum , quod au-ςbus ictori illusit, proflisent . Eo enim profligato, conclusiones illi superstructas brevibus stricturis confodere licebit, & ostendere, illas vel cum ipso auctoris princi Pio connecti non posse, vel ex πρωτω ψευδει nuere, vel alus veritatibus, ab ipso auctore agnitis,
repugnare. 'J Illud plerumque latet in defini- ductis, & hine istae quam ac ratissimesionibus Ec axiomatibus inde male de- cum statambus comparandae ει ολ
466쪽
pend endae sunt. Quid si auctor non nisi secundum regulas Iogicas examinemur di sibi uias vendat ' Tunc vero nihil su- earumque abi divum in lucem prinperest, quam ut ratiocinationes illius traliamus.
An hoe Ad hujus generis scripta non temere se accingent homines s smbendi pientes , ct tranquillitatis suae studiosi, nisi vel officii ratio , vel f Τς ς , eorum fama, vel veritatis studium id exigat. Nee, si quid hujusMNR- -neris scribendum, ruent in convicia, scommata, & calumnias, sed veritatem gravi oratione defendent, aliorum scommata , calumnias , aut contemnent, aut solide refutabunt, denique nimium .petulantes, aut convictos ignorantiae in ruborem dant, aut plus
saltem salis, quam sellis, iis adspergunt. . CCLV. duri Mib Ita omnibus his scriptis qualem stilum adhiberi oporteat, alibi
bei, docuimus . Iam addimus . textum ineptis & minus necessariis dum y auctorum citationibus non esse interrumpendum, digressiones, ad rem non pertinentes, quam maxime fugientis, adeoque nec sectandum genus scribendi per aphorismos , quorum vocabulis singulis magna adnotationum farrago subjicitur, quamvis haec in compendiis scribendis laudem mereantur, si talia sint se holia, qualia illa esse oportere, supra monuimus , =. LXIV.
s J Conserenda & hic Furciamentastis euilioris, Part. I. Cap. II. g. LVI.
I. CCLVI. ebhesu Et haec quidem in praesenti sufficiant. Pauca sunt quae diximus:
si, ibit at quae pro saeculi genio plerisque jam nimis multa videbuntur.. i. Nobis hanc operam navare visum est disciplinae pulcherrimae, quam neglectum sui per omnem vitam severissime vindicare, res ipsa docet, & magistra rerum , C perientia. AΛΗΘETEIN EN ΑΓΑΠΗ.
467쪽
DE PHILOSOPHIAE MORALIS NATURA ET CONSTITUTIONE.
Uum philosophia si cognitio non veri tantum, sed ' '
& bona, Η. s. I. eaque illius pars, ouae circa posse losiophi rius versatur. yractica adpelletur , H. g. VII. haec piaclicae. denique in ethicam, politicam & oeconomicam divid
tur : H. s. IX. jam de ETHICA aliquid praecipere
Versatur haec circa bonum, ejusque fruitionem generatim H. Quind si ts. IX. adeoque definiri potest, quod sit cognitis boni, vel scien-xia , Uendens rationem, ad summum bonum ejusque fluitisuem per venienae. Quum itaque si cognitio boni, . II. cognitio autem , quae Certis principiis nititur, scientiam certam generet: H. p. II. ' in & tii γtalia cina principia in ethica passim occurrant: consequens ell, ut re moralia ea lant sub demonstrationem .
Quemadmodum autem circa verum intellectus; circa bonum vo- Metho. luntas magis occupata est: ita facile patet, philosophiae moralis durine, Voluntatem movere ac flectere ad honum adpetendum. Quia 40 η Na autem
468쪽
ea, pineis autem Voluntas moVetur vel Veris boni notionibus, vel argumen ema .pa- tis, vel exemplis : Eme inlaeam in D MATICAM . PARAE-
tharach - fri Dogmatica ergo doctrinas de bo- m pta meliores reddere nos eonaturno dc malo connectu, atque in justum para mama, iisdem homines di 1ee systema redigit 2 paraenetica adpetitum nere docet charas istica, & illa qui. boni excitat iante is, admomticinibus, dem spe πιν haec geri alibur, exeminargumentis. Illa magis intellectum in. pla unius generis ad certos characteres struit; haee voluntatem sortius movet. reducendo.
Ai , ri Addunt alii methodum MYTHOLOGICAM. qua usus Aes,ihodi pus, & AΕΝIGMATICAM. HIEROGLYPHICAM & SYM BOLICAM, quarum hanc Pythagoras. illam Aegyptii, istam Orientales, & ipsi Hebraei in deliciis habuere ). sed hi di
cendi modi ideo reperti, quod homines non omnes veritatem libenter audiant ab hominibus paullo vilioris conditionis. Nota sunt illa PHAEDRI ex praef. Libri III. v. 3I. - Servisus obnoxia , via , quine volebat , non audebat dis ne ,
Afectus proprios in fabelias transulit, Calumniamiae fictis elusit jocis.
Ethicis Quandoquidem porro ethica viam munit ad summum honum, ὁ distic τω conjunctam cum eo veram felicitatem: f. II.) nemo amplius dio eiplinam hane cum JURE NATURAE , quod bonum , quatenus , -- justum, honesum , decortim est, considerat, confundet j.
'I Et eam tamen e Musionem veteres, vesini Ari Toria Es in Ethica, dc CD exsto in iis, de os cur vix evitarunt.
M 3. VII. a stoli te, Nec minus facile erit, ab ethica discernere POLITICAM M& octo OECONOMICAM, quae, quid utile sit vel publice vel privaminica. tim, disquirunt. f. VIII. Quo h Ex eadem definitione etiam Patebit, quo ordine tradenda sit dine re, philosophia moralis. Quamvis erum ea de re sollicite admodum disidenda di putarint Vcteres e res ipsa tamen docet, totam rem explicari μηδ' posse quam commodissime. ea methodo, ut primum, qualis sit NA
469쪽
ΤURA HBMINIS summo bono nondum potiti, consideremus: desiae de BOΝo, ad quod contendit, agamis: ac denique MEDIA, quibus ad illud consequendum opas lit, differamus prullo
accuratius.s J Ueteres hie stricti inhaeserimi methodo atralytime, quam, quum pri
mus deseruisset FRANC. FlCCOLOM Neus, a IAα EA RARELLA Ceu novator
traductus eli. Quod occasionem dedit libello apologetico, qui Comes nIui. res inscribitur. Uid. MORMEI Philos . m . tabr. I. Cap. IL g. VII. VIM . FLACC Us philosisphiam moralem methodo mediscorum tractandam stauit, quem sequintui I . FRANe. ad Dr Us in Philosophianam , ubi et hi eae veluti p si1 iam, par, Mogiam , Dginiam , se minuam Otherapetitieam; iuri naturae est prudentiae lLitus.velu i partem ira tericam huius medicinae mentis vindicat. Sed meth dus arbitraria elt, eaque Optima , MUsimplici,sina , re naturae disciplinae quam maxime videtur contentanea.
- . . S . ΙXDenique, quam utilis sit philosophia moralis in vita civili & Eius uti. Christiana , ex hac ipsa definitione facile colligitur. litas.
'l Neque enim omnino nihili est, quod dictim a veteribus , in primis
Homo, qui ad veram felicitatem perdocendus est, non modo Homo si CORPUS circumsert. in longum, latum & profundum ex-bi comtensum, sed in se quoque sentit aliquid, quod cogitet, & non stixi cit modo res e dira se politas per organa sensuum percipiat, & ab aliis distinguat, verum etiam ideas abstractas sibi sormet, suarumque per- eo ei in 'ceptionum sibi conscivin sis, eas inter se compas.t, quin &, unani.
470쪽
cognita veritate, alias inde eliciat, ae denique , quod bonum sibi fore judicavit, sive materiale illud, sive immuteriale ac incorpo reum sit, appetat, quod malum, aversetur. s. XI. Eius par- Quae experientia satis nos convincit , hominem constare exies etiam MENTE & CORBORE, id est, ex substantia cogitante , & ait
u l . ra in 'longum, latum, profundum extensa. Quumque se invicem tamquam amicis utantur: utramque esse oportet partem essenti lem , nec corpus habendum pro mentis ergastulo
t J Notandum hoc eontra barbaros, XXXIII J. mentem solam hominis es Dethagoraeos, Socratem, Stoicos, qui sentiam ingredi existimantes. Quis v vel corpus carcerem mentis esse som- ro earcerem amati quis eo tamquamniabant, vel caussam saltim mali om- instrumento utitur Inem imputabant corpori, Γ H. g.
lenti, Quumque mens cogitet, f. XI. cogitare autem ' sit res perci-imina: Pere, suarumque perceptionum conscientiam habere, ea Vcro ad- iδb a. lectio in nullum corpus quantumvis subtile, cadat : eam sane
inMATERIALEM. adeoque SplRITUM, id est, ens simplex
esse, recte colligimus.l J Quum enim eorpus sit substantia vel motum partium eorporis, numquam extensa : omnes eius adsectiones a parvi concipies cogitationem , ergo CCrpu tium figura, disitositione, motu pen- non cogitare, merito colligimus. Add. cim. At quocumque modo tibi concis narcii D. 1 ---σ σι Huc, pias vel liguram, vel dispositionein , sub voce Lucresci
Et im- Quia autem mens est spiritus , spiritus ens simplex, dc ex nullis mox li- elementis compositum : ρ. XII. illa quoque Gi sibi vi sua natura ) non poteth. sed semper manet substantia cogitans , & suarum perceptionum sibi conscia. XI. & hine merito INDE STRU-Cl l BILIS & IMMORTALIS judicatur, quantumvis corpus disi
s J Deum autem velle mentem destruere vel in nihilum redigere, nulla nobis argumento innotescit.
Dignitat Si porro mens immortalis est, corpus mortale, g. XIII. munus utrumque tamen ad hominis essentiam pertinet: f. XI. a multo Pr/ς praestantiorem mentem corpore, adeoque de vera ejus felicitateri '' magis. quam de hujus conditione, cogitandum, nec tamen in hoc saeviendum esse, facile patri ὶ. J Quar. errant, qui cum Pydragoraeisi Socrate i Stoisis, corpus nimis depin