장음표시 사용
471쪽
Eeprimunt l. XL I nec minus ta- ipsi menti putant praeserendum, Η. g. nien emant, qua illud cum Aristippo LVI. I LAERT. II, fio.
Mens autem & res varias cognoscit, & cognitas appetit vel F,Qem versatur. Eam ergo facultatem, qua res immateriales & abstractas facultates, percipit. dijudicatque, de iis ratiocinatur, vocamus INTEGMxin et LECTUM: qua vero adeas rerum materialium olim perceptas re- . 'tinet, revocat, componit, discernit. IMAGINATIONEM.
Eodem modo facultas mentis . quae bonum materiae expers ar Item vo- petit, malum aversatur, VOLUNTAS , quae in res materiales, tun dc
quas bonas judicat, fertur, vel ab iis refugit, APPETITUS SENSITIVUS dieitur. rivus. g. XVII.
Quum intesiectiu percipiat, judicet, ratiocinetur, & quidem de Intellec rebus immaterialibus & abstractis, imaginatio de materialibus, hae R autem sensus diversiimode adiicere mi sint: consequens est, ut imtellectas apud omnes idem , metagn1aιιο hominum diversorum saepe veri, M. diversistima sit . tura.
J Hine omnes homines, modo sa- stare paralbus: at non omnes iudicant, a ratione utantur, concipiunt, si in hane musicam esse suavem, faelem ibrain includi non poste duabus lineis, lam esse sermolam, cibum istum etae virtutem em honestam , corpus con- GPoris eximii.
Quoties mens ratiocinatur de actionibus propriis, & , utrum le- Quid , gi conveniant nec ne, disquirit , haec intelle his operatio ad-ς stiς pellatur CONSCIENTIA. ,s J Est ergo eonteientia vere syllo- maeis dubitari poterit, quin errorem gismus, cujus in mutare propositione ridiculum eoinimittant, qui cum I kae, in min re sinum , in conclusione LANDO M aliis conicientiam pro te Daremia occurrit. Hinc quo respectu riculamento, plebi a clericis objecta, norma actionum , aecwatria , icyrtis, nin venditant. dei vocari soleat , sic de patet. Nec
Quum ergo vel de factis prae itis vel de futuris ratiocinemure, Millo easti conscientia CONSEQUENS; hoe ANTECEDENS vocatur. Haec sapientibus propria; illa sapientibus cum stultis comm ac
g. XX. Si quis dein He ita ratiocinatur, ut rem ad liquidum perducat, Item vel eonscientia CERTA; si ex hypothesi aliquid insere, PROBA- ς ς ,
472쪽
st 6bibi, BILIS ; si denique vel in majore , vcl minore propositione, aliquid iis, Vci dulii superest, DUBIA vel SCRUPULOSA audit, eontra quamd nihil ese facie idum , reete omnino monent sapientes .
t a Dissentit hie vir acutissimus , is tui, dum aliquid agit, perinde est, coIT L. CER. Torns O fert . XIX. ad sue id a Deo permissum, sive prohibi, Porgia RFi labr. I. GK3. I. g. n. de tum sit , aperte Deo initati, e :que Ose. hom. O civ. pag. ss. Sed ejus adi legem pro nihilo reputat. gumenium inde facile ditatuitur, quod
Nec non Sic &, prout quis vel recte, vel perperam de actionibus suis vel rest a ratiocinatur, eatenus conscientia vel RECTA dicetur, vel ER-vei RONEA . quemadmodum & illa, quatenus conclusio vel absolutoria, vel condemnatoria ex ratiocinatione emergit, M. XVIII.
modo BONA, modo MALA vocari solet ).
s J Cave ergo coniundas conscien- S TRANQUILL , ἰtem ΜALA δetiam RECTAM & BONAM. Potest MORSUS CONSCIENTIAE, quia Menim aliquis resti ratiocinari, qui ta- per erroneum conscientiam, licet illa mea bona conicientia non gaudet, vo in lenon nista sit, tranquillitas illa tuin luti Davides, Iudas, Cain uia Nec etiam bari potet . pro eadem habenda conscientia BONA
tia, remi materialium retineat, revocet, discernat, componat: S. XV. I iiςς' - facultas quae illas retinet. nobis est MEMORIA ; quae easdein
'sia ia revocat, REMINISCENTIA ; quae discernit. IUDICIUM; Ieium. quae denique componit, INGENIUM.
s I Quum vero reministentia aeque ac reliquae facultates, ex perceptionibus cerebro impressa oriatur, ceu paul
himus ; una revocara idea, dc altera, eum hae coniuncta , siaci reeurrere ἰquae est illa ADSOCIATIO IDEARUM , ex qua varia phaenomena, quaa in imaginatione humana obtervamus a explicari possunt.
Unde diu Et quamvis non temere reperiatur quisquam, quin aliquam haveria hin rum virtutum particulam a Deo optimo maximo acceperit: tamenm RV , quia diverso gradu permixtae sunt, & in aliis judicium, in aliis DdQΦς inisenium praedominatur : hine diversas quoque ella hominum INDOLES, nemo non animadvertit.
Unde em Ceterum eX eo, quod imaginatio circa res materiales, intelle-gnitio o- ctus circa immineriales versatur, facile patet, imaginationem imme
t diate ι intelleolum medivite abstractione, ex SENSU oriri, & e
473쪽
tenus Verum esse , quod veteres aiunt: nihil esse in intem , quod
Quae ergo de ideis initivis disp. que, si quid video , accurate profligavittant Platonici, Cartesiani, & alii ph, Io. Lockius de IMEL hum. Labr. I. p. lasophi, experientiae repugnant, . eas II. III. Iri
SENSUS est eorporum & affectionum , quae extra organum Quid se sensorium sunt, perceptio, in organis sensorias orta, & per ner-i. . vos ad cerebrum, inde ad mentem derivata.
Quumque sensio ista fiat ope organorum sensoriorum, & e Quot lemarum quinque reperiamus in corpore nostro: totidem quoque erunt se sensiones reruni externarum, GUSTUS, OLFACTUS, AUDITUS, VISUS, TACTUS. Quae tametsi non fallant, si requisita ad sentiendum omnia adsint: mens tamen parum attenta, & il
lis requisitis destituta, facile fallitur. g. XXVII. Et hinc imaginatio facile incidit in morbos varios , veluti FA- Mot'MTUITATEM, STULTITIAM, INSANIAM, FUROREM. imaginae ENII IUSIASMUM : ouemadmodum & sensibus somno sopitis . uom ima uationi varia SOMNIA illudunt. f. XXVIII. Haec de intellectu Sc imaginatione. VOLUNTAS est, qua bo' Voluriis
Num materiae Expers appetimus , malum aversamur. VXVI. tis definit Qualis facultatis quum nobis conscii simus : contra sensum commu-uo. nem philosophantur, qui eam exstare praefracte negant .
Ex quo simul inserimus, voluntatem in se esse liberam. eate- riuaerinus, ut si in re quadam particulari cognovit boni & mali quid- libertas. dam mixtum esse, se vel ad adpetendam illam , vel aversandam possit determinare . At in universum voluntas necessario appetit bonum, malumque aversatur. Plerumque illa etiam servit imaginationi, nec non pravis inclinationibus & adfectibus, nisi viri te vindice, ex ista servitute eluctetur.
J Non ergo hic nobis quaestio est humanae in rebus spiritualibus, quippe de libertate arbitrii, vel viribus naturae quae ad cathedram theologicam pertinin.
. . Heu eccii Sem. Philos Pars II.
474쪽
Et aeris Actus voluntatis simi varii. Aliquan M, enim illi in voluntate
subsistunt, veluti VOI. ITlo, INTENTIO, ELECTIO , CO SENSUS, USUS. FRUITIO, ciui vocantur actus ELICITI.
Aliquando extra voluntatem transeunt in alias animi vel corporis
facultates , & tunc IMPERATI adpellantur .s J Non alias autem facultates vo- dratum. Ita dc voluntas potest imperarluntatis imperio lubjeeit Deus, quam re brachio, ut se exten Lit, non autem quibus dirigendis est idonea. Hine -- sanguini, ne circulum suum absolvae, lamas poteli imperare intellectui , ut nec stomacho , ut concoquat tabum, rem accuratius contempletur, non a. Ex quo sana Dei providentia in prunistem , ut circulum sibi concipiat qua- elucet.
f. XXXI. Nee non Quemadmodum vero voluntas in bonis & malis, quae omnis m differen- teriae expertia sunt, versatur: ita ADPETITUS adpetit vel avertia ab ar satur res materiales , prout illae se imaginationi vel tamquam bo-
Quid ablactus' nae vel tamquam malae repraesentant.
Prout ergo vel voluntas, vel adpetitus a rebus externis diversimode adficitur, diversi quoque inde nascuntur ADFECTUS . per quos intelligimus commotiones voluntatis vel adpetitus, e crepraesentatione boni vel mali ortas, & cum motu sanguinis &fluoris nervosi extraordinario conjunctas ).
l J Quod enim sanguis extra ord, gestibus, motu, robore membrorum,nem moveatur, ex coloris repentina cum ad sectu quolibet conjuacia i ademutatione . quod fluor nervolus; ex Par
orum . Quum itaque adfectus sint commotiones : g. XXXII. sequi tradus. tur, ut suos habeant gradus, quos non male propensionem , consen sum dc impetum vocaveris. In priore mens fere passive ; in posterioribus ae live se habet, adeoque his facilius, quam illis, resistitur.
Quomo- Et quia adseetias ex repraesentatione boni & mali oriuntur: do mens XXXII. voluntas autem naturaliter bonum adpetit, malum quo iis mo- aversatur: f. XXIX. dubitari sane non potest, quin in ad-- μ' fectu mens semper a malo ad bonum moveatur, idque ii ve verums. sive adparens. Ita recte BUDDEUs in Hem. philos pracl. II. a. xv .seqq
475쪽
EFFECTUS autem commotio sanguinis & spirituum animalium eaus i&extraordinaria, f. XXXII. In quo statu constitutus homo , nec in intellema satis utitur, nec imaginatione, ipsum corpus colore , gestu , membrorum positu . adsectam prodit.
Unde non male veterum non huc Emeri. nemo si alit irato , Me quid ageret, prius Quos gustus in BR- , Gu- quam Elphabetum ramum recitarit. lus, iconibus clini graphacis vigin emora scilicet interponenda, nec temere e Ceuk. quidquam agendum eli, servente ad-
Nec tamen ideo pro malis habendi sunt adfectus, nec funditus An adsec exstirpandi, quod Stoicis placuisse, novimus, H. g. LXXx III. in Quum enim nihil peecati habeat appetere bonum . & aversari ma- 'lum: sane nec adfectus, qui ex repraesentatione boni vel mali
oriuntur, cf. XXXII. in se mali esse possunt. S. XXXVII.
Ex eodem facile patet . quinam adfectus sint primarii. Appiaitio Eorum enim boni dicitur AMOR, asersatis mali ODIUκ euilam s. XXXVIII. 1 . Aut vero bonum illud vel malum praeteritum est, aut praeseus, Seeunda. aut futurum. Appetitio boni praeteriti vocatur DESIDERIUM; s aesentis , LAE TITIA ; futuri, SPES. Aversatio mali praeteriti,
OENITENTIA; praesentis, TRISTITIA ; futuri, ΜETUS
Quumque qui bonum adpetit, de mediis illud consequendi , Tertia. tinendique; qui malum aversatur, de mediis illud a se amoliendi laboret: consequens est, ut si media boniam conseqtiendi retinendique
facilia cui videantur, FIDUCIA; si di ilia, DIFFIDENTIA;
itemque, si media averruncanae malum se tanquam facilis repraesentent, AUDACIA; sin tanquam docilia vel impiabilia plane, DESPERATIO inde nascatur. S. XL.
BONUM omne verum, quamvis simul jucundum, simul hone- Quisiclsum, ac decorum, simul utile sit: plerumque tamen unus respectus prae altero magis adficit animum. Quod si ergo imminet bonum apparenter jucundum , VOLUPTAS oritur: s bonum apparenter honorum vel decorum , AMBITIO; s denique, quod utila videtur, AVARITIA. Rursus, quoties malum honesto repugnare
476쪽
s J Ea si in Venerem tendit, LR, s denique in gulam, LUXURIA dici CIVIA, fi in variarum rerum parum selet. . utilium Oognitionem, CURIOSITAS ,
Quinta. Susit & adfectus , qui e bono maloque alteri contiinente exsilunt. Ex bono enim amici praesente vel praeterito CONGRATUL TIO ; ex futuro FR OR ; ex malo amici praesente praeterito vel futuro COMMISERATlo; ex bono porro, quod inimico obvenit , iterum IN IDIA; ex malo ei imminente IRRISIO ve,
Sexta. Nec raro plures adsectus inter se colliduntur aut jungunt phalanges. Sic si amor Sc metus concurrunt, ZELOTYPIA; sin invidia dc ambitio, AEMULATIO inde oritur.
undo Qui adsectus omnes, saepius repetiti, facile in animo radices adfectus tam altas agunt. ut in habitum degenerent, quo casu ad se his, in more qui olim veluti per vices recurrebant, in MORES degenerare abeant ' cienti S gCT. II.
Menii, & T Ens non modo 'rure Operatur, sed & CORPORE, tam- corpori 4 1 quam organo & mstrumento, utitur , f. XI. de vicissi in ae M v c ,rpore varie adscitur. Id quod in imaginatione & adpetitu sensitivo docet experientia. M a sum, quomodo mens, id cit, substat tia immaterialis, in corpus agat, & rursus a corpore agi possit in mentem , ignoramus, quamvis de ei luctu confici quam cortillime.
pinheles video, quibu, adsuaricis, C monstrari rcflini Phacuomcria, an Ucro illae hypothesus verae sim, lem'r manebit inccrtiam. Hiiloim,handum hieest, lud paucas. Nam omnino non Flucet.
Corpo- Quamviv autem corpus variis constet partibus, solidis acque ac PMMDιidis; hae tamen praecipue huc pertinent: quia dc ad vitani hi minis
477쪽
minis plurimum conferunt, & mentem adficiunt maxime, & soli- quotupli. darum veluti seminarium sunt perpetuum. ces'
Nimirum sanguis. generatus ex cibo dc potu, quem quotidie ad- Greut sumimus , perpetuum observat circulum , per venam cavam in dex- έo i,ntrum cordis vcntriculum, ex eoque per arteriam pulmonarem in guiniis pulmones . ex his per venam pulmonarem in sinistrum ventriculum cordis , & ex hoc denique per aortam in reliquas corporis partes progrediens, semperque priorem circulum repetens ' . Quod quamdiu fit, vita hominis vegetativa salva est.
Ejusdem sanguinis, tranti tu per vasculosam pulmonum substan- Fluortiam probe comminuti & subacti, pars sere tertia ex sinistro cor- i ivolui. dis ventriculo per carotides & vertebrales arterias ad cerebrum desertur , ubi liquidum subtilissimum secernitur . quod in medulla oblongata collectum , nervos subit u & ad organa sensoria rc-liquasque partes dolatum, sensum & motum inicit. Qui fluor nervosus, quam diu in nervis rite procedit, vitam sei vivam con
servat. Eos, qui nervis liquidum ineste citis mus Io. PR. Hor pH Nus ιn Metae. negant, crudite refellit collega conjun- ration. Tom. I. p. 457.
Quemadmodum ergo ad emciendum motum mens utitur musi u- Eius ostilis. id est fasciculis ex fibris cylindricis mollioribus coli celis: ita ci . eadem & organa sensoria ad yentiones adhibet. Utrobique autem nervorum amphismus usus est, qui & musculos extendunt vel comprimunt, & ipsarum perceptionum genuina sedes sunt c ' P.
Ita et isti oblem se reprae lentam in membrana nervi optici expansa, quae alias tunica retina vocatur. 5. . iii incidit in membranam interiorem nemi acu- lici, quae internas aurium partes investit. Ita de olya hii fit mediante metri Mana nervo , quae interna. uarium partes obdurit: sapre in eXtremitatibus nervos vi pγrima idulibus tinguae ; ta- estis denique in noveis fibrillis ta p, pillulis curis peragitur. lir omnes hos nerv s perceptio ad cerebrum , dc per hoc ad mentum P Pasatur.
478쪽
san uinis Sanguinis porro massa ex variis quidem constat particulis dissipa et dii milaribus, phlegmate puta. oleo, sale ct terra fixa, quae operationei chymica facile eliciuntur: at has tamen partes non apud Omnes eadem proportione mixtas esse, facile eadem operatione deprchenditur.
φὶ Sanguinem enim exsiccatum & eum cum sati volariti, ac postremo ter chymico igne tractatum primum piaer ramfuram elargiri, teIlis locuplenismus , deinde, oleum subula, pollea eras est laud uus HOFFM AN Nus Tom. I. Med. sau, landum petens & emn reum au- ruit. p. 93.
s. L . . Puliut de Deinde ricc pulsiam omnibus hominibus eumdem , nec ejusdem vaibrum capacitatis vasa esle, ipsa experientia satis evincit. diversitas. 1 LI. uridis Quum ergo sanguinis eirculus sit vitae vegetativae sundamenis temper, tum, 8. XLVI. & sanguis tamen ex variis constet partibus disi
menta' milaribus, in diverss hominibus diversmode mixtis, f. XLIX. diversi denique fiat diversorum hominum pulsus. & vasa diversi sima S. L. γ consequens est , ut diversa quoque sit habitudo partium solidarum S fluidarum ad circulationem sanguinis perficiendam , adeoque diversa dentur hominum TEMPERAMENTA.
Tdripe a. Nimirum , ubi fibrae sunt tenuiores , & admodum tensae, angumentum stiora vasa, pulptis celerior & vehementior , dc copiosior materi choler, oleaginosa vel Alphvrea sanguincm impraegnat : temperamentum im vocatur CHOLERI CUM.
Mela, Quoties fibrae sunt duriores, vas capacia, pulpus magnus qui-ctoli- dem sed tardior, sanguis denique , materia terrestri copiosiore prae cum ditus: toties nascitur temperamentum MELANCHOLICUΜ.
F. LIV. saheu; QUUdo fibrae nec laxae nimis sunt, nec justo strictiores, Casneum. mediocria. pulsus non vchemens, at susticiens tamen ,salinae denique parια uiae quam copiosissimae sanguini innatant: temperamentum noc vocabitur SANGUINEUM.
phleem, Denique, si cui sunt fbrae spongiosae & laxae, vasa tenuiora . Dcum. pulpus Parum vehemens , sanguis dcnique multo phlegmate inund tus e ci temperamentum PHLEGMATICUM tribuimus ).
479쪽
saris antiqua est doetiina de te,
peramentis homnum , ceu IΟ. FRANC. uomus singulari Dicereatione de his doctrinae de temperam. homis. NA CiI Cciv, demonitiavit. Sed nemo amen veterum eam explicavit accur
te, Zc recentiores, dum particulis tanguinis solis inhaerent, nec fibrarum , vasorum, pulsuum ullam sere rationem habendam putant, praecipua ejus cap ta negligunt.
Quum autem tam arctum sit mentis corporisque commercium, ut Cur minaltera pars alteram diversimode adficiat, s XLIV. mens autem res anim, operationes plerasque mediante fluore nervoso peragat, ρ.XLVIII. πφρο δ' hic denique e subtiliore parte sanguinis in cerebro secematur: - . f. XLVi I. 9 facile patet ratio, cur mores animi temperaturam se in corporis sequantur tur Θ
Et quid cm, quum motus sanguinis in CHOLERICIS sit ex- P, i peditis binus o mens quoque se ellera, & spe plena libi toti placet , puae imtamquam domicilio egregio inlim . Mens SANGUINEI ob plata obirario-eidum sanguinis motum semper hilaris est: mens MELANCHO in i cu LICI, veluti ruinosum habitans domicilium, tum omnia timet. Denique PHLEGMATICI animus, veluti anguilo inclusus tugurio- conjune. io , ad omnia tardus ac languidus est . tae.
ITantum ergo abest, ut mens ipse varios mores determinet. Id quod comfibi eorpus formet, ut corpus eam ad tra sENNERTuM aliosque notandum.
Itaque CHOLERICORUM character est sipes , ambitio . eravim Charae. ras in moribus. praelicitas ad iram, diligentia in quolibet vitae ge- teretiole-nere, ac denique judicium acre ac rectum ). ricorum. s J Quia enim spe plena est mens : fieri non potest , quin judicio polleat.
g. LVi I. J hinc ficile majora adpetit, Qui autem h ores & praerogativam doti hinc ambura oritur. Et quaa ambulo- sectat , simulque pollet iudieio, pr scis honoris siti studiosissimus; hine 1, culdubio & mediis utetur, quibus adesse irascii . Quum porro ex sanguine hune finem opus est, dc hine aiQQuis Libidiores quoque spiritus leccmantur e dc grati ag moerum.
f. LIX Quumque menς SANGUINEORUM sit hilaris f. LVII. 2 Sangui.
480쪽
Hilares dulco .mtur rebus jucum copiosi & agiles r hine inrentum. Quod dis: inde .Fra . Huic repugnant gra- quando cum judicio non conjunitum vitas morum , parsimonia, labor , tunc eli , furitatem dc praecipuamuis inde rulautaa , pr i a ita , proclivitas ad nasci oportet. otium. Ubi plus iat, cuinis, ibi spiritus
Φ. LX Melan. Quum porro MELANCHOLICORUM animus omnia timeat rcholic lI.ὶ consequens est, ut eorum character iit tri sitia, avar tia , mores rustici es ii Dcori, invidia, laboriosias, memoria denique tenacissima .
Qui . enim times, tristis est. Qui Ie sentit, sine labore rem haud paratim , se inper quoqua sbi aliud deei se ri, hine laturissiar. Homo συα ut &judicat, hinc avaritia. Adiarias sibi om- laboris ut parum curat, an aliis placeat , nia a petit, adeoque alterius rebus mar- & iam ius neminem vere amur inde cestat opimis: hinc in t tia. Idem iaci- ωicuas εἰ neglectio Leori.
f. LXI. Phlegma- Denique, quum PHLEGMATICORUM animus sit tarδει 3c kQ M - languidu f. I.VII. facile patet, eos tigritiae deditos, Iom
lotos. & nec virtutum , nec visiorum eminentiu , nec adsectutinet Vchemeritiorum capaces, nec ulla intellectus ac Maginationis i cultate prae aliis praeditos et Te.
. LXII. εMi iura sed quum porro sanguis ex partibus dissimilaribus constet e L
tempera- XLIX. 9 nemo potest hominum reperiri, qui uno, eoque i mento. Io . temperamento sit praeditus, quam viis ex pluribus, quae r xum' censuimus, unum plerumque praeciominetur ).s J Quia ramis quae praedominan- net et hine tantum duorum praedo tur, reliqua impotentiora sere luppr, nantium temperamentorum ratio his munt , phlegmaticum quoque reliqua nar, nec temere de aliorum , quam temperamenta n agis impedit, quam ut trium priorum , mixtura quaeri solet. ad singularem propensionem determi-
f. LXIII. ς,. Hinc CHOLERICO - SANGUINEI homines magnam virtu emota tis speciem prae se ferunt, paullo minorem SANGUINEO-CHOLERICI: CHOLERICO- MELANCHOLICI, & MELANCHOLICO - CHOLERICI crudeles. ct perfidi, sed magis tamen ira , quam illi. Denique MELANCHOLICO- SANGUINEI oc SANGUINEO-ΜELANCHOLICI ad incondita quaevis & ridicula ruunt, in omni vitae genere inconstantes ac varii. I. LXIV. Unde Quandoquidem autem in temperamentis, praeter vasa & pul- ς ' sum , etiam sanguinis constitutio α fibrarum qualitas in censum veniunt;