장음표시 사용
481쪽
veniunt: f. LII. seqq. per se patet, temperamenta paullatim motari . Atque inde est, quod in PUERITIA MIematicu- ; in JUVENTUTE fisuameum i in AETATE VIRILI cholerisum ; ac denique in SENECI UT E melaneiaticum se prae reliquis exseraris i tatenus nimirum , ut quod antea & quod antea se exscrebat quam in Linninas eru, iam Potentius adpareat, me , id iam minus pelluceat.
Hine PUERI fere des , somnolenti . adfectuum minus eapaeer . 3cheno & ealcaribus indigent. IUVENES voluptati otioque dediti, prodigi aeris, petulantes, in amicitiis contrahendis & toto vitae genere praeeipites ; qui VIRILEΜ AETATEM attigerunt, honorum cupidi, amsitios, Draves, diligentes adparent. SENECTU-
ΤΕΜ, meticulosam , avaram, inυMMm, morosam, ac rerum, quae antea contigerunt, admodum memorem, alioquin valde obliviosam esse, ipsa expcrientia docet.
Commendandus hie me ito κω seqq. mores juvenum ἰ v. Is . seqq. λι-RAT Ius FLACCus , qui in Arre poet. v. dia Setrorum . Iss. fem .senvim ins 11 .seqq. characteres puerorum s v. xfr. crus & Propensiones egregie deiurabit.
. Quumque ad mores permultum conserat sanguinis temperies, ῆ. LI. sanguinem autem praecipue alteret aeris & coeli constitutio o non mirum prosecto est, nationum integrarum diversa esse temperamenta, quae, ubi educatio ac consuetudo accedit, facile in mores transeunt ' .s J Hine mores ustanorum, Galla- sis , Aethiops , & Ameritana t. Com rem, Germanorum , halarum, A se mendandus ira ac ius, qui in Iccine Fum, Se eorum, talernorum diversisnam anιmorum, hic quaedam praeciam ONMinc toto vitae genere differunt Sonem servavit.
Reliquae res extra hominem positae quomodo aliquid ad uno res conserant, alio loco commodius Ostendemus. S E C T. III.
Q Uamvis mens humana non modo i uellectu, sed Sc voluntate instructa si S. XV. XVI. voluntas autem semper Upe-Hei erit Elem. Philos Pars II. P lat
482쪽
tat bonum, malumque aversetur z c XXIX. in tamen, quum bona sint plura, hominesque aliquando mala etiam pro honis, veluti nubem pro Iunone amplectantur: ΜORES quoque diverissos inde nasci oportet.
f. LXIX. MORES enim nobis sunt adfectus f. XLIII. 9 & propensi
nes, ex temperamento ortae , S. LVII. seqq. diuturnaque consuetudine, seu actibus saepe iteratis, confirmatae P.
NAETURAM expellas furca, tamen Q
s 3 Quod ubi iactum , mores veluti alteram naturam constituunt, ut recte dixerit Mostarius Libri L Epist. x v. 14.
. LXX. -- Sunt ergo mores duorum generum. Si enim voluntas in verum Hicesi bonum sertur, mores crunt BONI ): sin in ad arens, sera. Priores VIRTUTEM , posteriores VITIA adpellamus.
sensu philosis,ira , pro inclinationibus
voluntatis Fer veram virtutem emetri datae
s J Itaque mores bonos hic non ae- Epimus in aemia et iugari, pro moribus ad regulas decori composius, sed in
. LXXI. , viriu, EnimVero quum Voluntas ordinarie serviat imaginationi de pra-hbis ui vis inclinationibus & adfectibus, g. XXIX. & ex voluntatis niviri in. inclinationibus mores nascantur: c 3. LXIX. facile patet, VIR-. TUTEM homini natura non inesse. Itaque dum hic in natura hominis morali describenda versamur, de VITIIS tantum erit age
v i;um Quandoquidem ergo VITIA sunt inclinationes voluntatis, quae Auidi in bonum adparens feruntur, c LXX. dc diuturna consuetudine firmantur: S. LXIX. hinc ea non possunt non multiplicia
esse. At constat tamen hodie inter omnes tria potissimum esse vitia capitalia.
Cur tria Bonum enim adparens , in quod mens nondum emendata ruit, vitia capb nobis illudit, vel sub specie HONESTATIS. vel sub specie J
CUNDI. vel sub specie UTILITATIS p .
I De vero bono morali recte st, pectus disiunguntur, & iniis vel ,---mebant Stoici, illud simul honestam , dum, sine honesti, concipitur, vel 1--ile , iucundum esse. Vid. CICERONEM nastum a vena lineumduaee & utilita sciunde O . Libr. II. Cap. III. M ubi hi res gitur: bonum tantum erit adparens.
. LXXIV. Quaenam Quando mens in bona adparentia sertur, quae specie honestia--δ fallunt ,
483쪽
DE VARIIS HOMINUM MORIBUS ET VITIIS Hy
nllunt, nascitur ΑΜBITIO; quoties in ea, quae speciem bovi jurendi induunt, VOLUPTAS; denique ubi mens meris utilibus eapitur, AVARITIA emergit. Quae ipsa sunt tria vitia capitalia. ae veluti triceps ille Cerberus, qui homines ad orcum rapit.
J Ea agnovit etiam IOAmaxs apostolus in I. Epist. ea . II. εα
BITIO est vitium, quod ad honorem & praerogativam om- inussam nia refert. Quumque alii praerogativam sibi vindicent ob res nμ virio , αhili & indisserentes ; alii ob actiones turpes; alii ob singulares eorporis vel animi rites, hinc ista ambitio STULTA. illa BRUTA& THRASONICA , haec SPECIOSA vocari potest. Haec pomyo , s in persuasione prudentiae consistit. AULICA ; si in persuasione doctrinae ac eruditionis, ERUDITA; si in persuasione sortitudinis, MILITARIS; si denique in persuasione virtutis aesanctimoniae, PHARISAICA a quibusdam non inepte adpeli tur 'As J Sunt qui sibi placent ob putre, Sed quum lineres in se in erreues sine ἰ Δη-: s nam spus ines pulcris, ' nec hominem meliorem reddant: omiss--qt e superbia formam, J sunt, quos nia haec vitia ad ambitionem sucta opes 3 sunt denique, quos poten a inflati recte reseruntur.
Quum ergo ambitio omnia referat ad honorem Sc praerogativam: ν. LXXV. 9 consequens est. I. ut ambitiosi vel parem, vel altim superiorem non facile ferant. I. Ut opes adpetant, tam- ruam instrumentum potentiae. 3. Ut a voluptatibus & petulantiant alieni, quoad propensioni suae obsequuntur.
q. LXXVII. Ex eodem principio sequitur, ε. ut, quod ad RELIGIONEM
attinet , ambitiosus singularium opinionum ac doctrinarum sit ama tissimus . & hinc vel in athesmum, vel in haeresin, vel in brpore
prae se sene non dubitat. Memorabile P. Cornelii Scipionis exemplum est apud Livruri Labr. X I. Lap. XIX. J In athesmum ambitiosus natura proclivior est . haeresin adsectat, si plausim sectatorum praevidet, specim pie mur, quoties id sua interesse existimat,
Porro inde consequitur, s. ut ambitiosi ALIOS non ament , nisi quatenus illos sibi utiles suturos existimant, adeoque 6. alm-citias attemperent suis commodis. 7. Ut superiores. si eos tibit vere credunt, colant, insidianubus Insidientur, pares porro liba P a Cod en
484쪽
conentur subjicere, luseriores denique. vel victoritate & metu vel vi ac crudelitate in ossicio commere studeam. i. LXXIX. Erga se
Praeterea quum ad praerogativam Omnia referant: g. LXXV. sacile patet , 8. eos ene laboriosos. ac diligentes, ac 9. iis potissimum studiis deditos, quae ad sinem eorum praecipue pertinent. Quae IO. coὶ felicius excolunt, quo acriore plerumque pollent iudicio.
Denique ex eodem axiomate sua sponte ρ . , II. ambitiosos in tota vita deeori esse studiosissimos, & Ia. gravitatem sermone, gestu incessu, vestitu testari, atque I 3. Verborum tamen, quam pecu niae, esse parciores. cf. LXXII, a.
Quid Vo. VOLUPTAS est vitium, quod in immoderata rerum jucunda-Iuptas, dc rum cupiditate consistit. S. LXXIV. Quumque alii jucundisi quo ' mum existiment, quod guLιm irritat; alii quod issiciviam quam ma-PΦ- xime provocat; alii, quod animum obicctat in speciem : hinc u
Iupias vel BACCHICA, vel VENEREA vel AMICA esse
dicitur. s J Hujus speetes est CURIOSITAS , hujus vim eIeganter expressi PMITAR-
quae est voluptas, quae in rerum quam Cn. in illesto πιυ ρ-νm leuplurium iucundarum magis , quam de ramosita e , Icm. II. p. s. utilium, scientia ponitur. Characterem
oludi Ex ea desinitione patet. I. voluptuosos maxime pasci iis omtuosorum nibus, quae vel sensus, vel imaginationem oblectant. a. Eosdem straracla, abhorrere ab omni labore, dolore, perieulo, & si quid aliud pa- ς γ rum jucundum videtur. 3. Pecuniam iis non ob aliam causam co di este, quam quatenus est instrumentum Voluptatis . adeoque Φeos ad prodigalitatem potius, quam πλεMε proclives, S. ii norumque nec cupidos , nec admodum capaces ei se P.
Eirea ossi. Nee minus inde colligas, e. eos in RELIGIONE esse tepiria erga dos, & 6. ad sequiei aram procliviores . nec T. cultum divinum m si Opere curare, nisi quatenus sensus & imaginationem obieetat .
485쪽
DE VARIIS HOMINUM MORIBUS ET VITIIS. 14
PJ Non ergo dissicile intelligitur, adparatu iaciam, & eur simplicior mul
tur orientales gentes, tamquam voluin to fuerit populorum septeturio ualiuruiuolisi .nae, lacra tanto caerimoniarum cultus, quum adhuc pago taeni dedas.
Porro inde inseras, 3. eos in amandis ALIIS Aciles, at in- Treaeonstantes esse, adeoque P. amicitias & temere inire, & facile alios. abrumpere, IO. erga superiores eos adulatorio, erga pares facili, at inconstanti, erga inseriores indulgente nimis ingenio este.
Nec magis dubium, M. quin ab omni labore, qui sensibus pa- Frta serum jucundus videtur, abhorreant quam maxime, & I a. hinc iis ipsos. studiis se totos manciperit, quae vel sensus, vel imaginationem adficiunt, in quibus etiam eo magis plerumque proficiunt, quo secundiore pollere solent ingenio.
Denique inde fluit, I 3. voluptuosos in omni vitae genere va- Cirea M. Hos, ac I . gravitatis parum amantes, Is. Vestitu, incessu, accorum. geli ibus aut molle quid, aut dissolutum prodere . praecipue at tem I 6. eos ad garrulitatem , 9 mendacia, calumnias, pessuria esse proclives quam maxime.
Uitium voluptuosis proprium, & ras. mor. Cip. IV. p. m. 3 7 . & quod statim in oculos incurrit. Ejus cha. TARCH. msa leti de ga. ruu- heres habes apud THEOPHRAST. in tale, Toma II. P. Fo .
AVARITIA est vitium , quod in rerum utilium inexplebili cu- Aviatia piditate consistit, f. LXXIV. Utile autem videtur avaris, quid- quid , ἀquid in commercio est, & pretium admittit. Quamvis ergo Oinnes resti quae sunt in commercio, Objectum avaritiae esse possint: p praecipue tamen avari vel suppellectilis splendidioris, vel praediorum & opum, vel nummorum possessione sibi placent. Unde non incommode avaritia in SPLENDIDAM, RUS IICAM &
s I Ad SPLENDIDAM proni sum, rum cholerae; ad RUSTIC IM , qui- quibus simul multum sanarumi , ad bus plurimum μελ eli. MERCATORIAM , quibus haud pa
Hinc I. sunt parci. & citius ex manu Herculis clavam, quam ex Avaro. his nummum extorseris e a. voluptatum ἀontemptores , quas pe-rum Ct 'cunia constare norunt: 3. honorum denique non Ob eorum prae- udi φ stamiam, sed ob lucrum tantum cum iis conjunctum, adpetuntES.
486쪽
t J Quae tenacitas, ubi supremum quarum eharacterem in Euclione eIesattigit gradum, in Soram svadit , ganter exprimit PLAUTus in Aulularis.
Cirmosi Quum itaque rerum utilium possessione delectetur avarus : c f. cra erga LXXX VII. 9 facile profecto reddideris rationem , q. cur non alium P in finem Deum colat, quam, ut eo in accumulandis opibus ad jutore utatur, & hinc s. cultu externo totam religionem meti tur , adeoque 9. ad supersitumem sit quam maxime proclivis.s J Quemadmodum vi μω in πω esse potest, cur fuerint, qui superstiuoasina Dei negatione ἔ ita super iis in nem atheisino multo G se deteriorem . Perverso Dei conceptu oc metu num, existimarem. UM. FLUTA C. πιεῖ α nis stili totis itit. Quum autem cha- αιπι ι , seu de supersuione, oc BAR racteret superstitionis sint abominandi, vii Engvat. de Comet. 6c Quos n. ad luti erudelitas adveritas dissentientes, provinciae. idololatria, hypocritur non obscurum
s. XC. Ere, Nec minus inde perspicuum est, T. avaros esse invidos , dc hinc
alios. 8. morosos , 9. dc μυσαν ρώπουt, I . qui nec amicitiam colere, nec amici esse norint, sed I i. ob metum perpetuamque, qua angun tur , suspicionem ab omnibus abhorreant, nisi quos sibi plane putent obnoxios: eosdem denique, I a. quum injusti, I 3. litigiosi& Iq. omnium ossiciorum humanitatis negligentissimi sint . I s. superiores odio habere, paribus invidere, inseriores injustitia dc crudelitate a se alienare quam mxxime.
Trea iE, Qv n tantum abest, ut aliis faveant, ut Is. suum quoque ge- . nium defraudent, i T. laboribus se ultra modum excrucient, nec I 8. alia studia cordi habeant, quam quae ad rem faciendam videntur pertinere, & ad quae excolenda sincit memoria, qua in primis pollere avaros, supra diximus.
Circi 44. Denique odiosissimos reddit I9. vita ab omni elegantia de de-wrum Coro remota , m. taciturnitas intempestiva, a I. sermo de rebus nihili, M. incessus incompositus, 23. vestitus parum conveniens ),
487쪽
DE VARIIS HOMINUM MORIBUS ET VITIIS. Hy
al. gestus denique, ex quibus statim anxietas animi & habendi
eupiditas elucent. De hoe quoque egregia quaedam habet THEoνΗRMet. ius. p. 3 8 8.
Tot vitiis eomitatae incedunt ambitio, voluptas , avaritia, quam Quod istum quidem nulla reliquis melior, avaritia tamen absurdissima est. tum via Unde & avarorum character minime omnium societati humanae liorum
Causa tot vitiorum in ipsa ciuidem mente vel innata omnibus Caussa ψω mortalibus prava Φιλαυου, seu mΜODICO SUI AMORE, quae- liorum
renda est : nec tamen negari potest , mentem a temperamentis cor- Primaria.
Idiras ad hoc vel illud vitium capitale praecipue determinari. S.
Ex quo sinu;tur, I. ut quemadmodum non singulis hominibus una. vi singula temperamenta sunt, sed ea diversimode miscentur : f. Horum LXII. ὶ ita& vitia illa omnia, diverso licet gradu, in omnibus mixturat hominibus reperiantur. I. Ut haec ipsa mixtura impediat, quo mi nus characteres omnes illorum vitiorum tam palam se semper exserant. 3. Ut, si aequali gradu permixta sint, facile specie virtutis illudant imperitioribus ' .
φὶ Ita sane mixta voluptati ambi- bitione voluptatem , voluptate ambitio saepe virtutis larvam induit , am- fionem ad mediocritatem revocante.
Praeterea ad haec vitia hominem facile abripiunt perversa EDU- Cinna CATIO , CONSUETUDO, CONVERSATIO eum aliis homi- vitioruranibus vitiosis. immo & STATUS diversi. secunda- f. XCVII. Dae. Quum enim in sinsulis statibus quaedam bona adparentia se re Quom pracsentent, & repraesentatio ejusmodi adfectus excitet, S. XXXII. do iv st, adsectus saepe iterati ae diuturna firmati eonsuetudine in mores tus diversi evadant: . LXIX. facile explicari possunt morea diversi impe- civeravitrantium, subditorum , optimatium, plebis . divisum, pauperum, δε-- loeum, eruditorum, militum, mercatorum, opificum , agricolarum. - φ
488쪽
An sotieta Quemadmodum autem philosophiae morsis est, hominem peris ira in vi. ducere ad veram selicitatem, haec autem in fruitione iummi b uotis si ' ni consistit: . II. ita facile patet, vitiis obrutos , ct bonis ad 4 parentibus inhiantes. c M. LXX. P quantumvis sibi beati videan- itur, vere tamen infelicissimos esse.
S. XCIX. Viuorum Primo enim, quum ambitiose opinionum fingulaΥium , quam Veri-ς'ς λέβ tatis sint studiosiores S. LXX VII. 9 avari autem ad super- i. .' stirionem . LXXXIX. voluptuo denique ad scepticismum sint α. proniores: S. LXXXIII. quam male se habcant nominum vitiis deditorum intellectus & IMAGINATIO, facile unusquisque animadvertit
) Hine am&tio & et pus homi. rum, & magiae absiussissimae studiumnem iacile ad furorem & infamam ι adigunt. avaritia ad enthisiasmum, metum spe
in . g C. . Circa Quumque deinde conscientia sit ratiocinatio de actionibus pro-ςonisi priis, XVIlI. γ vitiis autem cooperti homines, aetiones suas leni & rationi adversari, semper sibi conscii sint . quis non videt, quantis conscientiae mortibus vexentur, quoties mens eorum in se ipsam convertituri Quaenam v cro felicitas adest, ubi nos ipsi condemnamus 3 g. . CI. Circa vo- Praeterea quum mens adpetat honum, & des derium mentis im-iuntatem mortalis non possit non infinitum ess e: c S. XIII. 9 qui seri potest, ut sitis illa rebus fluxis, id est, opibus, honore, sensuumque titillationibus, restinguatur ' An vero felices dixeris. quorum adpetitus vel numquam exsatiatur , vel in taedium & fastidium des niti
Felicem esse est rinui bono i sunt, quam Tantalus, euius sempiter perirui bono est illo exstitiari. Qui edi nos eruciatus poetae in perpetua iam temper adpetum , numquam exis ac siti inter delicias eonsistere fingebant. iariantur, non magis selices dici posi
Circa x, Quum porro vitiosis perpetuo se repraesentent bona adpare sectu . tia, I. LXX. & ex repraesentatione boni ADFECTUS oriantur: . XXXII. 9 ambitios sane mentem Perpetuo agitabit ira ἔ f. LVIII.) voluptuosi spes , metus , g. LIX. amor, odium , et tot ia; avari invidia. I. LX. metus , desperatio. Inter hos tactus quae tranquillitas esse potesti quae felicitas
489쪽
DE VARIIS HOMINUM MORIBUS ET VITIIS. 1ai f. CIII. Quumque CORPORIS quoque habenda sit ratio ; s S. XIV. J Circa
quid certius, quam plerosque morbos , dolores , sensuum ac motuum Cini m. bestiaenes ex vitiis oriris Immo quis mortem iis accelerari igi-
μνεί- , ct cur patriarchae ad tan. tui. lenectutem pervenerint , pollea autem vita hominum semper decreverit Cur item in ultimo septentrione & ruri diutius vivant, aut integriore saltim valetudine utantur homines, quam in urbibus / Adi. TA MA-sti disserti de ture ci rea pharmaci putari tarum, g. XXH.
. CIV. Es quaenam porro CALAMITATES, non ex vitiis profici L Circae
euntur Unde quaeso infamia , conteratus , carceres , stupplicιa , pau pertas, aes alienum , inimicisiae, nisi ex vitiis rs. CV. Quibus omnibus quum mens quam maxime percellatur: s f. Vitiosi si XXXII. J illud tamen est longe tristissimum . quod omni vero so- i latio destitutos se intelligunt , quicumque fingitiis suis indulgent. D Neque enim conseientia eos salatur, L s. C. J neque immortalitas mentis, quae, quum semper sui conscia maneat, fg. XlII. J non potest non & vitiis suis perpetuo cruciari, neque providentia Dei,
quem vel non exsiste credunt. Γ S. LXXVII. LXXXIII. I volsbi parum favere, consilientia judice, facile intelligunt f J. S. C.J
s. CVI. Haec plerumque parum expendunt homines, dum adhuc vitiis Cir suis indulgent, nec facile sibi persuaderi patiuntur, se tam infeli- ces esse. sed hoc non credere. sed sentire incipiunt, ubi MORS imminet, quae eos ab oblectis, quae maximi secerant, in perpe
) Quum enim mens & indestructibilis & immortalis sit, dc hinc maneat substantia cogitans , & suarum perceptionum sibi conseia r sq. XIII. quid infelicius mente, quae a bonis apparentibus sejuncta, non habet iam, quod amet, praeter Deum, quum hunc men nec amare, nec ab eo amari possit. Ubi nihil est, quod amemus , ibi nec sperare quidquam licet e ubi spes abest , adesi desperaso. Itaque moriens homo pravus, & despera i nem dc trittitiam sempiternam sibi imminere dc praevidet, & reipsa sentit,s aliquo conditionis suae sensu tanῖi
490쪽
DE SIGNIS ET CHARACTERIBUS MO RUM ET ADFECTU UΜ. f. CVILM-- Λ Lia sunt ADFECTUUM SIGNA . alia MORUM aereo
litium ' PENSIONUM. IIIa enim cum adfectu evanescunt, sed notidi mo- facile dissimulantur : hare sere perpetuo haerent, & non facile mu- -- tantur ), sed dissimulantur tamen facilius.
άνδε --γνν υια- λει si ι, οἰδε ι ἔμπέφυκε O Iurirer , quare auri quidem, quos Fu adulterinum, Cara AOta hominibus dedisti, Sed quo Tarteat discerni malum t
Nuctum signum initum es oorpori 'S. CVIII. Au ADFECTUUM praecipuorum signa in oculos cium maxime iu- tuum sit. currunt. & COLORE , GESTIBUS. INTELLECTU , ipsisque a qualia' ACTIONIBUS se facile produnt .
Quum enim adsectus moveant imaginationem turbant, s f. XXXV. Isinguinem dc spiritus animales , seu & adpetitum vel avertationem ex- fluorem nervosum e s g. XXXII. I non traordinariam operantur : in his qu possunt non color & Festus mutari. que adsuctus se prodant, necesse elLEt quia adiectus etiam uitellectum oc
s kria Ita AMORIS signa sunt rubor, agitatio spirituum animesium.. m ris. Vehementior, oculi insigne delitarium indicantes, & iri unum Oh-jectum defixi, suspiria frequentiora , pediloquia, judicia de objticto amaro absurdissima. querelae de fortunae injuriis perpetuae . supcr-stitiosa personae amatae veneratio , epistolae ridiculae, suspicio ues denique, lacrymae, irae , pax rursum λ
Ilai tremos characteres eleganter is uriae, expressit TFRENTIDs Eun A 1. I. Men. Se m iones, inimicitiae, induciae, L A. Atiam, pax ra um. In amore haec omnia insunt visia :6. CX. o aik ODIUM se prodit eolore pallidi . oculis ah objecto aversis , silentio , quotlcs quis de exoso objecto bene ; loquacitate, ubi male