장음표시 사용
591쪽
generi quam normam actionum liberarum tradidit: g. X, Iil. 14. eon-hum no sequens est, I s. ut illud toti generi humano debeat innotescere. Et his, es Quumque quidquid innotescit universo humano generi, vel per
per ratio- revelatiouem aliquam , quam totum genus humanum pro vera ac dinem. Vina agnoscit, vel per rectam rationem ei cognitum perspectumque esse oporteat, talis vero revelatio, quam omnes homines pro vera ac divina agnoscant, nec exstiterit umquam, nec hodie exstet: nemo non intelligit, I 6. jus naturae eas complecti leges, quae per solam rectam rationem , universo generi humano communem, promulgatae sitnt, ac proinde universo generi humano natura in
Hinc Cicero pro Milone Cap. IV
ad jus vocat non scriptum, sed natum, quod non didicimus, accepimus, legimur, vertim e natura iasa arripuimus, hausiamur , expressimus, ad quod non dini, sed facti, non instinui, sed limbuti sumus. Immo dc A postolus, dum Rom. II, I . ait, gentes legem terimm Dei no a habentes, iplas sibi fuisse legem, atque
ostendisse, πο ἔργον νοῦ νέμου, γζαπον is ανοιμι - , opus legis seriptum ine dilus uis, rationem redditurus, quO-
modo hoe ius illis innotuerit,statim subii
eogitationibus ,sese mutuo aurifinianu, ausetiam excusantibus. Quod sane aliter fi ri non potest, quam per ratiocinatio nem, adeoque per rectam rationem. Communis sane omnibus haec do naest , qui jus naturae veluti ex compacto pro dictamine rectae rationis habue
runt , si ab illis solis discesseris, qui justum aliquid esse natura plane negarunt, veluti Archelaus apud Laert. II, I s. Aristippus apud eumdem II, 93. Cadineades apud Lactant. Insit. divin. V. 14. is. Pyrrho apud Sext. Empita Η - re. III, 14. immo ipse Aristoteles, quem ab hac sententia non admodum MIienum fuiste, probat Μenag. ad Laret. VII, ras. p. III.
Definitio S. XII. Itaque a Us NATURAE est complexio legum, ab ipso iuris ne Deo immortali generi humano per rectam rationem promulgata- u ς rum. Si vero illud, tamquam scientiam considerare malis, JURIS- d. iiii. PRUDENTIA illa naturalis erit habitus practicus voluntatem supre- naturali, mi legislatoris ex recta ratione cognoscendi, adplicandique quibus. vel diri- vis speciebus obvenientibus. Quae, quia in jure, a Deo immortalin/e, profecto, enarrando adplicandoque versatur, recte etiam JURIS PRUDENTIA DIVINA dici potest.
ni, ita g. XIII. Quia ergo etiam hoc jus est complexio legum *.XII.
in prae- IT. omnia, quae in leges cadunt, etiam in jus naturae cadere ani- QP viam madvertimus, veluti vetare, permittere, punire e L 7. D. de legib.
isti si uis Quin e eodem colligimus, Io. illud recte dividi in νεRMissi vuκ, quod homines universos ad alios in usu juris libertati sque suae non turbandos; & PRAECEPTIVUM, quod eosdem ad actiones, Das edendas, malasque omittendas obligat itemque, I9, nullam circa Diuitiam by
592쪽
C p. I. DE NAT. ET CONST. IUR. NAT.
eirca jus praec*tivum libertKtem relictam e me homini, quum te missivo unusquiique, cui quidquam Termittitur, recte omnino renunciet in.
Itaque Ius PER MissiVUM regu . Iam constituit, Ius 'AECE 6 exceptionem. Omnia enim libertati hominis permittit Deus, quae non praece
pit vel prohibuit. Sic e. g. quuin sola arbore scientiae boni oc mali hominibus interdixisset Deus: recte omnino inserebant protoplasti, licere sibi fructibus reliquis omnibus vesci. Ulan. III, 1. 3. Ces me enim legis obligatione, viget libertas. Nec tamen ideo negandum fuerit, obligationem conjunctam esse eum jure permissivo. Obligat enim uinniversium genus humanum, ne quem usu libertatis litae prohibeat. Sic C. Dquia Deus hominibus omnibus permisit, ea, quae nullius sunt, si iis usibus adplicare, re dominia rerum constitu rC: non possunt non injusta ae illicita esse furta, rapinae, defraudationes, ce
f. XII. Et quandoquidem deinde jus naturae ab ipso Deo im-Αn ius mortali, tamquam supremo legislatore , proficiscitur : ε. XII.) naturae Consequens est, ain ut, quamvis possit quis aliquando suopte in- si x uim
genio & sine lege sene agere, impellente illam obligatione inter ς - sina, f. VII idque a I.& homo, nullo religionis sensu imbu-m '
tus, quandoque faciat, eo, quod actionem, praelucente ratione bonam tibique utilem sore, cognoverat : non tamen a a. ideo di
cendum sit atheum posse isse agere : f. VII. ) multoque minus,
I . etiamsi detur, quod sine impietate dari nequeat, non esse nec es humanas curare, tamen aliquod jus naturae futurum
Potius ergo iuri naturae veluti nervos incidunt, qui illud sine Deo concipiunt, oc legem sibi fine legislatore fingunt. Omnes sene, qui paullo religiosius philosophati siunt, agnoverunt, ct ius omne a Deo proficisci, &, si il- Ium exsistere neges, nihil iam amplius iustum iniuitiumve sere. Ipse Deus o. M. ad justi fiam incitaturus Abraamum:
Ego, inquit, sum Deus sibi suffciens et ei omnipotens et ambita coram me: ct esto integer. Gen. XVII, 3. Et Ap IIolus Hiar. XI, s. eum, qui ad Deum accedere relit, eredere debere, ait,
ποδενης νώδα : ese Deum, O praemia largiri iis, q: i lsum requiram. Imino ex Cicero de nat. Deor. I, a. Haudscio, inquit, an pietate adversus Deos sistata, mei etiam ersorietas humani generis, ertina excellentitima virtus, IusTITIA, to
S. XV. Quumque hoc jus complectatur leges, per rectam ratio- Cur diea. nem promulgatas, f. XII. recta vero ratio nobis sit facultas ra-tureorditiocinandi, seu veritates alias ex aliis per necessariam concludendi bu tu'
rationem eliciendi: His. ph los. y. H. facile patet, I . eur hane si iPNUiuris notitiam cordibus hominum esse inscriptam, dicat Apostolus . Rom. II, I c. Tribuit enim hominibus Lacultatem vel potentiam de justo injurioque ratiocinandi: quae, quum non semper pinnat
593쪽
nat actum, as . cur & infantibus a quibusdam vindicetur connata quaedam justi injustique notitia, non obscurum est.
ὶ Elevant hujus phraseos empira insn Grol. ad Rom. II, 11. O Ioan . Cimricus Art. erit. Para. II. Sect. f. Cap. Irig. x qui illam nihil aliud in mere contendunt, quam quod lex facile sine magistro disci & memoria teneri possi,
atque ideo multa accumulant Veterum Ioca, ut, i ν δε,-ι φρονῶν. γράφειν ἐσω, - ἐν ν3 ψ κ . nihil aliud significet, quam quod uinimus. Sed Ius jam satisfecit Io. Francia Bud. Inst. I Mol. mor. Para. II. - . II.
An ex a- g. XVI. Ex eodem consequitur, a6. ut jus naturae derivandum cri, ii xς' non sit ex sacris litteris, nec a . ex legibus divinis positivis, veluti diison, φη septem praeceptis , quae Noacho data esse, jactant Hebraei: ἡ .hi an quam Vis, quum idem sit revelationis, ac rectae rationis auctor, dum facile largiamur, a8. non modo multa, quae ratio dictitat, in se cris litteris repeti, sed & 29. miram esse utriusque juris consonantiam, nec 3 O. quidquam Deum in sacris pandectis vel praecipere vel prohibere, quod juri per rectam rationem promulgato
agversetur. Hebraei quomodo ius naturae &gentium ex septem praeceptis, Noacho datis, derivem, ex instituto osse dit Io. Selden. de jure nat. O genti secundum disciplin. Hebraeorum. Quamvis vero illam Hebraeorum de praeceptis Noachidicis traditionem non omni sumdamento destitui existimet laudatus Bus
is. tamen nec probari hodie potest, illa vere data este Noacho, & si quaedam eorum, quae praecepta illa inculcant vel prohibent, hodie nota sunt Noachidarum posteris: ea illis non ex traditione, sed ex recta ratione innotuerunt, ac proinde non sunt leges possit Vae, sed per rectam rationem promulgatae. dous Introd. ad D l. philos. Hebr. P. I .
f. XVII. Porro ex eodem axiomate intelligimus, 3I.jus natu- mutabde. rae non mi uus esse immutabile, quam ipsam rectam rationem, quae non potest non semper eadem suique similis esse: adeoque 3 a. nec Deum, qui non potest, quod non vult, quidquam contra legem illam sempiternam indulsere, multoque minus 33. ullum
mortalium in illam quidquam sibi imperii adrogare posse r).
Eleganter apud Lactant. Institdiwn.VI, 8. Cicero: Hule tegi nee obrogari fas est, negiae derogari ex hae aliquis licet, neque tota abrog ripotes. Nec vero aut per Senatum, aut per populum, solvi hae lege possumus. Neque es quaerendus explanator, aut interpres ejus alitu. Me erit alia lex Romae, alia Αιhenis, alia nunι, alia ps-
hae ; sed er omnes gentes, er omni tem
pore, ima lex continebit, unusque eris ιοm
munis quasi magper, er imperator ominutum , Deus, ille legis hidias inventor, Lyee tvior, lator. Neque huic veritati refragatur Ulpianus l. s. pr. D. de uis. rure, quam legem alibi suis exposuisse nobis videmur.
594쪽
& civi Lis disteremtiam. Nam 34. illud ex recta ratione; hoc ex iure ei H- Iese. sive viva voce, sive per scripturam promulgata, innote- li scit: 3s. Illud tam late patet, ac ipsa recta ratio ; hoc cuique civitati Proprium est. g. I. O 2. Ins. de jure nat. gent. ct eis. 36. Illud ad actiones natura bonas malasque, internas ac externaes ; hoc ad indifferentes & externas, quatenus saluti populi cujusque vel rcia publicae attemperandae sunt, pertinet. Cicero de Invent. I, 3 8. Omner
Ieges ad commodum reipublicae referre o portet, di eas ex UTILiTATE COHMUNI,
non ex scriptione, quae in litteris est, in-ιerpretari. Ea enim virtute O sapientia majores nostri fuerunt, tu in legibus strinbendis nihilsibi aliud, nisi s ALUTEM M-que UTILITATEM REIPUBMcAE proponerent, neque enim ipsi, quos obesset, fribere υolebant, di s scripsissent, quum effer inteliectum, repudiatum iri legem, inintelligebant. Nemo enim leges legum caussa salvis esse vidi, sed reipublieae. ΜagnOpere ergo fallantur, qui jus, quod naturale vocatur, ab utilitate proiectum esse putant, voluti post Epicurum H rati Sem. I. 3. cujus est πιλν3m λλ τυ
illud: Non natura potes justo secernere ini
f. XIX. Quamvis vero maxime inter se haec jura differant: nul- Ejusteratum tamen dubium est, 3 . quin jus naturae incredibilem utilita- 'mm i tem adserat iis , qui juri civili excolendo animum adpellunt, quum 38. & pleraque illius praecepta ipsum jus civile adoptet, iisque -
acriora poenarum vincula injiciat, L I. M. I. V. de jus. ct jur. A. ult. Inst. eod. & 39. novas inde conclusiones eliciat, & s. numquama jure civili & stricto sejungenda sit naturalis aequitas, ne summum jus in summam evadat injuriam. F. XX. Porro ex eo cognoscendi principio manifestum est, B ita j qI. hoc jure non alias res creatas regi, quam homines , quos solos rectae rationis praerogativa donavit summum Numen, de pro reo tur. inde a. manifesto falsam esse definitionem Ulpiani: Ius NATURALE esse . quod natura omnia animantia docuerit. I. I. F. 3. D. de
Sesa es υταπAs IusTI prope NATER aequi. Verum eli, nihil iuro naturati pra cipere Deum, tamquam ens iapiemis mum optimumque, nisi quod iit utile rat non ideo aliquid praecipit, quod illud utile sit, sed quod voluntati suae conveniat. Non ergo justum aliquid est, quia utile: sed utile, quia iustum est.
Nam ωφιλεια κατα φύων, emolumentum est omnis actio, naturae eonfinistanea, ut eleganter observat Marcus Antoninus Imp. με ἔπιοῦον. VII, 7 . Sed hunc errorum erudite profligarunt Groti
595쪽
Namqtis hane hominibus legem posuis
Pistitiis quidem , O seris, avibus
et est critas , Se mutuo ut deserent, quandoquidem IusT1TIA CARENT.
Homimbias aurem dedis tu iam , quae multo optima est. Neque rem expedivit Iae. Cuiae. in Noti prior. ad Insu. p. 8. Tom. I. dum scripui, quae bruta faciunt incitatione umturali, ea se homines rati e faciant, jure gentium eor facere. Sic enim non ideo aliquid erit iuris naturae vel gentium quod idem faciunt bruta animantia, sed quod homines id iaciunt, praelucente
Quia tu, f. XXI. Quum praeterea jus naturae eas complectatur leges, tentium. quae Universo generi humano per rectam rationem sunt promu gatae, f. XII. homines autem, vel singuli seorsum , vel, pro ut in certas societates coaluerunt, considerari possint: q3. jus, quosngulorum actiones reguntur, NATURALE; quod, quid in societatibus, & inter eas, justum injustumve sit, praecipit, IUS GENTIUM vocamus, adeoque Φ . eadem juris utriusque sunt praece ta , eaedem leges, quin immo JUs GENTIUM est ipsum ius naturale , vitae hominis sociali negotiisque societatum atque integrarum gentium adplicatum ).
Itaque latius patet Ius NATU RALE, quam Ius GENTIυM. Nihil enim recta ratio inter omnes gentes constituit, quod non oc singuli obtavam CCrta ratione teneantur. At limi quaedam iuris naturae , quae non aeque commode adplicantur integris gentibus,e. g. jura matrimonii, patriae potest
Anaiu- f. XXII. Ex quo colligimus, qs. jus naturae a jure gentium re natu nec principio cognoscendi, nec ipsis regulis, sed solo objecto, diu- πει ν ferre adeoque q6. rationem eos fugere, qui nescio quod jus V h gentium, a jure naturae diversum . sibi fingunt. s. JUs GgNTIUM
POSITI v Uri vel sECUNDARIUM, quod veteres commenti sunt, proprie huc non pertinere, quum nec a Deo consti tutum, nec perrectam rationem promulgatum , nec universo generi humano com
mune , nec denique immutabile si ).
) Pleraque, quae ad ius gentium
Potitivum referuntur, vel ex ipso iure naturae, vel ex moribus, vel ex lege aliqua, pluribus gentibus communi, oriuntur. Ita jura legatorum pleraque ex iure naturae recte explicantur. Mutinta quoque inter se servabant Graeci, quae barbari insuper habebant, V. g. ut indutias darem victis ad cadavera tollenda. Postea mores Germanorum paene omnibus gentibus communes facisti sunt, uti recte observavit Groti de jura bel. t Opae. II. g. i. t. Denique &inter Christianos mores quidam inol verant, quorum apud posteros vix ma sit vestigium. Leibnit. Praesar. Cod. r. gent. dipi. pag. VIII. cujus & haee est elegantisma observatio, quod multa, quae
596쪽
quae olim Pontifex Romanus veluti tu rarum adversus Christinnos ex eap. un. communi gentium Christianarum re- x. de sagittar. illustrat Herti ad I Uena publiea sanxerit, pro jure Christian dors de jure nat. er genti Lib. II. M. rum gentium communi sint habita. III. g. XXIII. list. c. Quod elegante exemplo de usu bilis
s. XXIII. Itaque non inutile fuerit, jura haec, quum ad eam- Panta.dem normam exigenda sint, hoc libello conjunsere, illa tamen, operis. quum dc objecto α adplicatione differant, simul in tractatione di-Hinguere, dc utrumque jus seorsum eo expendere ordine, ut i brum opusculi priorem JURI NATURAE, posteriorem JURI GENTIUM destinemus.
CAPUT ILDE ACTIONUM HUMANARUM NATURA ATQUE INDOLE.
Ex iis, quae hactenus de natura & constitutione juris naturae Transit o& gentium diximus, non obscurum esse existimamus, illud tr 'ad dirigendas HOMINUM ACTIONEs Eertinere, adeoque rem ipsam exigere, ut de earum natura atque indole Paullo accuratim aga bu, hii
f. XXV. Varios in homine motus , variasque contingere mu- Quid a lationes , ab ipsa rerum omnium magistra, experientia, satis su--ος pasperque convincimur. Quum vero motus nullus sine sui sciente 'aliqua caussa motrice fieri atque intelligi possit: motus quoque omnes , quos in homine deprehendimus, caussam aliquam sumci- tia & E entem habere, eamque vel in se homine, Vel exIra ex idem esse terna soportet. Motum ergo, cujus caussa sufficiens in ipso homine est .
ACTIONEΜ; cujus caussa extra eumdem quaerenda est, PAss Io NEM adpellamus. Quum vero motus iste, quem ACTIONΓΜ vocamus , vel in cogitatione consistat, vel in corpore a voluntate producatur, prior ACTIONIS INTERNAE , posterior E TERNAE nomine venit.
f. XXVI. Passiones ergo quamvis non a nobis ipsis, sed a Passionis caussa extra nos posita, proficiscantur, ac eatenus non sint inpin quotusntestate nostra, sed saepenumero & nobis invitis oriantur aliquan-ςς do tamen veluti repelli possunt, atque impediri, si instructi simus viribus sufficientibus ad resistendum caussae. extra n sitae.
597쪽
An& hae subsint illa rectioni nostrae l
motumque huiusmodi in nobis excitaturae. Contra ea etiam eo ungere potest, ut veluti adjuvemus hanc caussam motricem, extra nos positam , ut motum hunc in nobis tanto facilius ciere posisit c P. Ex quo consequitur . ut passiones aliae sint IN NosTRA
POTEsTATE , aliae NON SINT. omnia haee exempbis luculem Hlsinis Belle possent illustrari. Cale hsti est passio. Et aliquando resistere non
possiimus, si aere admodum calido iter facimus: aliquando possumus, si hieme procul a loco recedamus: aliquando illam veluti adjuvamus , quoties nempe propius accedimus ad ignem, ut tanto magis incalescamus. Calefieri ergo aliquando est ici potestate nostra, aliquando non est.
f. XXVII. Quum ergo jus naturae circa actiones hominum luberas versetur: s. IV.) consequens est, a. ut illud non dirigat passiones, quae non sunt in potestate nostra a. ut, quamvis illud quaedam sancire possit de Passionibus, quatenus in potestate nostra sunt, non tamen tunc dirigat passiones, sed actiones liberas, quibus resistere vel subvenire possemus his passionibus, ostendatque, quid nimirum sit osticii nostri circa pastiones illas vel impediendas, vel adjuvandas P.
Ita sine irae, qua adficimur, Ieges praescribi non polliinit at actiones nostras dirigere lex potest, ut ne iraefraena laxemus, ut resistanuis principiis, ne illam ad impetum pervenire Patiamur, ut actionem, servente hac animi perturbatione, suspendamus, e tera. Haec omittentem quis neget a versus legem peccare ' Recte ergo, si quidquam aliud, obiervavit Cicero Tusc. Osas. I. 3. animorum omnes moriar O
perturbariones ea Mupernatione rationis me
nire , id est ex omissione eorum, quae agenda suadet recta ratio, ne vehememtioribus illis animi commotionibus luc
f. XXVIII. Itaque solas ACTIONEs nostras dirigit jus naturae. Quamvis vero hae omnes caussam sufficientem in ipso homine habeant: s. XXV. 9 eadem tamen experientia docet, aliarum actionum nos nobis semper conscios, easque in potestate ac arbitrio nostro sitas, alias ita esse comparatas, ut ex dispositione quadam mechanica oriantur, ac proinde nec earum nobis conscii sempersimus, nec easdem in potestate nostra habeamus c P. Sie in potestate nossa es, stare,
sedere, an ambulare ἔ loqui, an tacere; dare aliquid, an nobis retinere malimus. Et harum omnium actionum, dum eas edimus, nobis conscis sumus. Contra per nos non stat, quo minus cor per σν λην inimn ma motu peristallico , sanguis per orculum moveantur. Quos motus iam pe nec sentimu , nec eos in nobis fetari , novimus. Paullo aliter hane distintationem accipiunt Si iei , quando μν Των - ais ἐφ' seis . - δι .. ἐφ' , maquaedam IN POTESTATE nostra ESSE, quaedam NON ESsE, docent. Ad primra enim reserunt opinionem , adpeties nem, desiderium , aversationem , uno verbo, quaslibet nostras actiones ' ad Post
598쪽
posteriora corpus , po ossionem , glo- chirid. Cap. I. Ac proin te rerum haegriam, principatum, quaecumque deni est divisio , seu δετυν, non actio. que nostra opera non sunt. Epictet. En in tantum.
3. XXIX. Actiones, quarum nobis conscii semper sumus , quae- Α Ηeneaque in potestate nostra ac arbitrio sunt, HUMANΛΕ vel HORA I En vel lim. quarum nec conscii nostri sumas , nec arbitri. PHYsICAE, vel NA- m me, TURALES adpellantur. Quare illas LIBER As, has NE cEssARi As eL Vς. Πην se, facile patet : atque inde merito insertur. 3. humanas Vel mo- .hrales tantum actiones a jure naturali dirigi, Γ b. IV. J q. non natu- ditidiatrales, nisi quatenus, ut has Vel adjuvemus, vel turbemus ac Irn- jus nat
pediamus, in nostra potestate positum sit L J. rael
) Quamvis enim, ut paullo ante
diximus, in circulum sanguinis, m vimque cordis S intellinorum in se nihil nobis sit arbitrii: experientia tamen docet, posse nos illos motus non m do medicamentis & temperantia adjuvare , verum etiam eo lem, vel turbare ingluvie, vel surro , venenis . aliisque modis plane sistere. Quis ergo dubitet, quin ius naturae prohibere possit, quidquid motus illos naturales, unaque ipsam vitam, turbat MI abrum pit Animadverterunt hoc ipsi veteres philosophi. Etsi enim plerique nescio quid laudabile sacere existimabant eos, qui ultro sibi manus inferrent violemtas et eleganter tamen Democritus apud Plutarch. de sanis. tuenda p. I 3 . Ε τὸ λυμ-ι τῆ ψιχἀν δεῖν ἀπιφυγει . Si coutis animam damni injuria dari accuseret, hanc, quineondemnetur, eo re non posse.
S. XXX. Quum itaque actiones humanae, morales, liberae, Prinei pia sint in potestate nostra atque arbitrio , s A. XXIX. J in potestate actionum autem nostra sit, quidquid a voluntate nostra dirigitur; conseia humψ0
quens est, s. ut actiones hum nae, vel morales, ac liberae a vo- - tate nostra dirigantur. Quumque nihil docernat voluntas, misi &vo uti ab intellectu ad adpetendum aversandumque excitata: f J merito in- tas. de colligimus , 6. intellectum quoque ad edendas actiones humanas liberasque concurrere, ac proinde T. duo esse actionum humanarum ac liberarum principia, INTELLECTUM & VOLUNTATEM.. voluntas enim est facultas boni formis, adeoque semper adpetit -- num, malumque aversatur. Elem. ΜΗ.
r. q. XXIX. Hine nihil potest velle, nis quod intellestiis illi tamquam bonum , justum, uti Ie , repraesentavit , nihil nosse, nisi quod idem intellectus illi tamquam malum, iniustum , noxium , ostendit. Recte Simplicius ad Dpis. Tnehin Cap. I. p. g. Δῆλον δὲ, σπ
599쪽
at fas rem desideratam, O amplectaris, eontraria, vel ave seris , animo propen avi eam declines, quae es rei de erasae deas μι abhorreas , O Get.
Quid i S. XXXI. INTELLECTUs est facultas mentis, res distincte pe inuectra ' eipiendi , dijudieandi, de iisque recte ratiocinandi. Quae facultas quando IMAGINATIONI s nomen adsumat, jam alibi, quantum satis est, diximus. Hem. phil. rat. F. XII. G XIII. 96. XXXII. Quum ergo voluntas nihil possit a/petere vel aver- .ui I sari , nisita intellectu excitata. MXXX. 9 consequens est, 8. actio non ut nec actionem tamquam iustam eaere, vel tamquam injustam Dest mora- versari possit, nisi intellectus , eam cum lege comparando, id est, lis. ratiocinando, distincte pereeperit, illam justam injustam ve est e,
utque adeo '. circa actiones morales opus sit ratiocinatione, qua
earum justitiam injustitiamque distim te percipiamus .
Hine sitis patet, jus naturae oa uirigero a. iones infimum , quos ipse Deus negat discernere posse dextrum & sinistrum, Iun. IV, l I. bonum, & malum, eligenda & rajiciandae Ies II. 16. multoque minus attiones furiosorum, mente captorum, morbo insanientium , qui de justitia intultitiaque actionum ratiocinari non possunt. Rec-
Inde con- s. XXXIII. Ratiocinatio illa, vel facultas de justitia injustiti
istemia, que actionum nostrarum ratiocinandi vocatur CONSCIENTIA , cujus naturam variasque species jam alibi explicavimus. Elem. ph los mor. f. XVIII. seqv. Attamen & hic quaedam vel repetere. vel tamquam supplementa addere, nostra vel maxime interest. Qui, E. F. XXXIV. Quia ergo de justitia iniustitiaque actionum nos-raestra irarum ratiocinatur conscientia, s y. XX X III. justae autem actio-tiocinatio nes vocantur contemplatione obligationis externae , ex lege Or- vel istin tae: g. VII. Io. conscientiam comparare inter se oportet legem LM-- S fantini, id est, duas propositioncs , cx iisque clicere tertiam.
Quod quum fieri non possi, nisi per syllogismum : Elem. phil.
rat. ν. L XXVIII. consequens est, II. ut omnis conscientiae ratiocinatio sit syllogismus, eumque I 2. semper absolvant L Lx , ACTIO propria , & SENTENTIA, tamquam tres hujus syllogismi
te ergo Aristot. O . morat. I. 34. Iuc rum quis non est eausa , sed ignorantia, tis delinquat: ob ea netuiquam in usus es. υ em1nsero ejusmodi gnorantia natur iis, veluti quum nescii infames patres cadidunt. Haec nimirum naturalis inscitia non facit, ut ab actione infantes dieantur
imitisti. Usa siquidem hare faetendi causas insiliae, ideo ne imisi quadem itumum Ita comparata erat ratiocinatio Iudae του -γλμπε : Litisquis nn oentem prodiis Iaret unem, male agit. Id ego feei. Male ergo egi. Matth. XXVII.
4. Ubi prima proposuo manifesto
LEGEM ; altera ipsam Iudae ACTIOREM, tertia sLNIENTIAM . mplecticiar. Nec aliud deprehendimus in mento nostia, quoties ratiocinantem in nobis puris fiscimus coiacientiain: ut adso contra
600쪽
son cientiam philosephari videamur , terriculamentis cau1 Tolando venditant. qui conscientiam pro vano sacer tum
f. XXXV. Quum ergo conscientiae syllogismus pro conclu- Eius divisone semper habeat sententiam , I. XXXIV. sententia autem sio iobo
omnis vel absolvat, vel condemnet, prout actio legi vel conve-tanit, vel adversatur: I3. conscientiam, a qua quis absolvitur, Bo- ΑΜ ; a qua condemnatur , MALAM vocamus ). Quarum ilia semper cum fiducia quadam , haec . quum tuta omnia timeat, cum, Iucticione conjuncta est.
n Iline Paullus Apostolus Rom. II. 1 o. λ ἡ .eria αυξῶ νγ γοω με, ptor I s. actus constientiae vocat λογισμῆι αν Dim condemnat. Quin α portae ita. ' νυμ απιλοκώ-s , e philolbphantur, e quorum numero Iu-gitauones ves rariorinationes ACcusANTEs venalis Sat. XIII. υ. 2.sequ. ei ExcusANTEs , itemque Ioanni Apo- Pr,ma haec es ultio, quod , sastolo , i. Def. III. 2 r. integri vimo Q. IUDICE , nemo nocens AasOLviTUR :lerisque puri sunt Δ . - Τῶν M. improba quam r. irvd αγνωσκει , qtios corsuum non condense Gratia fallaci Praetoris Mectis urna. uat, contra flagitiorum sibi constit. v.
ε. XXXVI. Ratiocinari porro possiimus I de actionibus tum oFUTURIs, tum PRAETERI Tis, etiam per Petrati S : ac pro 'nde Con-demhm scientia de nondum edita vel sutura actione ratiocinans, ANTE- & eonse CEDENs ; de praeterita & jam perpetrata . CONSEQUENS adpellatur. quentem.
I. XXXVII. Utroque casu conscientia actionem cum lege con- In qui- tendit. Quumque actionem futuram ad legem vel voluntatem Dei buti di componere non studeat , nisi cui est incoctum generose pectius honesti , seu qui animum vera virtute praemunivit et Elem. phil. mor. s. iv IVII. ) I s. conscientia antecedens non nisi in iis , qui verae vi tuti student, I6. consequens etiam in sceleratissimis hominibus sese exserit. Sero enim sapiunt & Phryges.
Virtus semper conjuncta est cum milis oculo , qui ne atomum quidem studio inde O inquirendi in volunta- incidentem sine sensu oc dolore excitatem ort. Elem. hi mor. g. CCXVI II. pii. Eleganter Plutarch. de profectu viri.
a.) Quo magis ergo quisque prosecit sent. p. 8s. En πιι νον οπωλα, -- ἐι. in virtute, eo illud studium est arden- evanais σημει ν ω - es , ει --, iatiu . Atque inde fit, ut virtute ornati ρυκρὶν τῶ super iis quoque actionibus futuris , μήνω , ά- εξινλα. M Θ ἄτεώχιν quae aliis vel indifferarum, vel levioris z--ν. V quoque, A lubet, ad praeam videmur momenti, secum ratiocinen. lia adjunge signum non exigvum , quoatur, ae proinde iis tribuatur corusci- recte proficiens nullum jam pecearum Exl-RNTIA TENERA , quae & tuta quaeris G tum putat , sed omnis studiose citaι metuere aliquando videtur, haud absi- caυet.
F. XXXVIII. Praeterea I 6. quoties futuram actionem contem Est mdimus .l Mit.