장음표시 사용
621쪽
Quid a- S. LXXXVI. Amor DEVOTIONIS vel OBEDIENTIAE est amor Or de entis praestantioris persectiorisque, cujus praestantia ac felicitate 'pu'm , ita delectamur, ut illud ideo omni Veneratione atque obsequio hes i. prosequendum censeam . Amor AMICITIAE amor ciatis nobis ae-,mlai ici.' qualis, cujus felicitate aeque ac noli radelectamur. Amor denique& bene- BENEVOLENTIAE amor entis inferioris atque impersectioris, cuju,
volentiae. felicitate ita delectamur, ut illam scrvare, & quantum in ens istud cadit, amplificare stii deamus. Amorii f. LXAXVII. Ex quibus desinitionibus colligimus, =49. nota devotio' poste nos aliquid amore dc votionis vel obedientiae prosequi, nisi cujus majore persectione & superioritate convicti limus. sO. Nectile theb amorem hunc locum habiIurum, nisi ens, quod illo amplectimur,
I.,. ita comparatum sit, ut amari a nobis velit. J I. Eum amorem semper cum ea veneratiotae atque Obedientia, quae ente illo ejusque
persectionibus digna sit, conjunctum esse debere ).
Est enim vi NERAUo vel rio- num S superioritatis gradus quam plu-Non justa persectionum, quae alteri in- rimi sim, etiam venerationis atque sunt, aellimatio; Di Tia , procli- bedientiae totidem gradus esse. &, vitas mentis ad ea omnia, quae alter quo major est ensis persectio ae sublitamquam superior a nobis iure exige- mitas, eo majorem ei venerationem aere potest, iacienda, & quae seri vetat, obedientiam exhiberi oportere, facile omittenda. Quum ergo dc perluebo- patet. 1iamque
f. LXXXVIII. Praeterea inde patet, I a. amorem amicitiae exaequalitate nasci. Aequalitas est Vel NATUR Aa , vel PERFECTIONUM. Hinc, illa quidem posita, s . aequalia etiam amoris ossicia
debentur: ac proinde inter omnes natura aequales obtinere
debent regulae incomparabiles , Quod tibi noκ vis fieri, alteri non feceris : pec non s s. quod vis tibi ab alio feri, id alii Ieceris, Matth VII, I 2. Ge. I. I. Tob. IV. 16. quorum prior amoris justitiae,
posterior humanitatis ac benescentiae verum ac genuinum fundamentum est. Quia tamen, si vel maxime acqualis subjecti amantis& amati natura sit, alterutrum tamen vel persectius, vel imperia tius esse soleti s 6. fieri potest, ut hominem, tamquam nobis natura aequalem, amore amicitiae . simulque, tamquam perfectiorem impersectioremve , amore vel devotionis ct obedientiae, vel benev lentiae prosequi teneamur ). 'ὶ Sie quamvis princeps , tamquam
superior, vener ationem atque obedian
tiam a nobis jure exigat; id tamen non Prohibet, quo minus nobis ossicia, quae ex aequalitate naturae pro manant, de M t, e. g. uI ne quem nostrum injuria occidat, nee illi damnum det inj ria, nec contumelia nihil tale meritum adiiciat, denique u id praestet, quod in Trajano laudat Plin. Panes. Gl. II. u man minus hominem se , quam homini bm praees*, meminerit.
622쪽
s. LXXXIX. Denique quum amor benevolentiae entis imper-Nee BOR sectioris selicitatem, quanta in illud cadit, servare atque amplifi- φ 0 care studeat . . b. LXXXVI. consequens est, s T. ut nec ens inferius, illum ue , cui in illud jus est, laedere, aut ius ei denegare debeamus dist. Ut illi benefacere teneamur, sed adhibita prudentia: adeoque s 9. pro fiasio, & quidquid potius, quam liberalitas dc
beneficcntia, existimanda sit, cui ratio non coni lat. f. XC. Jam si entia, quae nos circumstant, omnia paullo accura- Quot sintlius consideremus: non nisi tria reperimus, quibus amoris quae-l vju dam osticia praestare possimus, I EUM, rerum omnium conditorem Qri Q, Nos ipsos, qui nobis sane sumus proximi, ac denique A Llos Ho- NINES, quos nobis natura aequales esse, animadvertimus. Quod enim ad spiritus, veluti angelos, attinet, eorum naturam ratio sola non ita perspectam habet, ut iis certa a nobis ossicia deberi, intelligat. Brutis vero cum hominibus nulla est juris communio, )adeoque ipsis nihil officii; sed Deo tantum, eorum conditori, id debemus, ne rebus ab eo creatis perverse utamur. Pusend. de Iurenat. O gent. IV, 3. 6.
ceu insta patebit, ex pacto esse oporteret. A t obligationis eκ pacto tum activae, tum passivae, bruta prorsus in phcia sint. Nec sifragari possumus Pythagoraeis S Porphyrio in libri,
qui non solum senium & in moriam , sed N mentem ratione pra ditam brutis tribuebant. Quatenus ta men homines adiectum quemdam in brutis animadvertunt, eatenus illis amo rem quemdam benevolentiae reddunt, ut nee facultate sua in illis oecidendis abutantur, & comm iore eorum vita delectentur, ceu eXeinplo catellorum domesticorum deprehendimus. EI ranter Plutareh. in lut nem . p. 3
quam justitiar, Latiorem patere eampum. Lege enim O iustitia uti erga solis homines et alemus: beneficentiam ct mensa origimus nonntimquam O ad bruta ani mantia , quippe emanante, testin ex largo fonte , manetietudine. Pertinent namque , Stiorum tabcire e fictrerum alimenta Oeanum non ineunabula modo, sed or Ien ciuiis eura ad mitem hominem.
f. XCI. Quum vero DEUM optimum maximum aliter concipere A iomanon possimus, quam tamquam ens persectissimum, a quo omnis P M. nostra pendet & exsistentia & conservatio, cuiusque de perfecit o- - ' De dc superioritate, immo & de voluntate, ut a nobis ametur, con Idui
victi sumus: f. LXXXVII.) sequitur . ut ei debeamus amoremus voTIONI s & OBEDIENTIAE: qui quum dignus ente persectissimo esse debeat, 6 I. primum se nobis sua sponte ossert axioma: DEUS
623쪽
TAMQUAΜ ENS PERFECTISSIMUΜ, ET A QUO TOTI PENDEMUsν OMNIBUs ANIMI VIRI LUs, P COLENDUS, EIQUE PERFECTIssI-HUM AC INTERNUM QUOQUE OBSEQUIUΜ PRAESTANDUM EST. Quum enim venerationem, quaeris sit perius prosequimur, dignam illo esse oporteat: g. LXXXVII. non possumus non colligere, enti persectissimoiteberi venerationem sumiarum. Quum que Deus non modo actiones externas , sed & ipsum animum nostrum, pers*ο-ctissimum habeat : ei nos non externa tantum venerationis signa, verum etiam animum venerabundum, praestare de- here, satis patet. Et hic quidem est tuitus ille vel amor, quem sacrae litterae exigunt, ἐν-ν - μων. και ἰν ελη τε ψευκῆ ἐρ- . ἀ- ἐν ε λη τῆ
anima nosti , er ex tota nimie n stra, Math. XXII, 37. vel, quod Luc. X. 27. additur, νξ εληι-ἰχ ιε- , ex Om nibus viribus ηscit. Axioma
f. XCII. Nos TRUM IpsoRUM amor non potest aliter esse comparatus. quam ut persectione ac felicitate nostra delectemur. f. LXXX. Hinc ergo 62. ad perfectionem felicitatemque consequentiam, &pro virili conservandam amplificandamque. obligamur. At quum tuo ens est perscctius, eo majorem illi honorem atque obedientiam ebeamus f. LXXXVII. ) 63. cavendum est, ne nos ipsos magis, quam Deum, amemus, atque ita in φιλαυτίαν pravam degeneret amor ille nostra immodicus. Ex quo 6έ. alterum fiuit axioma : HOMO NI HlL EORU Μ, QUAE AD PERFECTIONEM FELICITATEMQUE ADSEQUENDAM, CONSERvANDAM, AN PLIFICANDAMQUE PERTINENT, PRAETERMITTERE TENETUR, DUM ID SINE MNORIs DIvINI VIOLATIONE FIERI POSSIT. -ὶ Nam Deus hominem obligat ad boni stultionem: g. LXXIX. ade que ad felicitatam adipiscendam , conservandam, ampliticandamque. Quum vero aliquando plura ei bona repra sententur, quorum unum altero prae
stantius est, Elem. per. mor. S. CXLIX. XCIII. Quandoquidem porro homines omnes nobis natura aequales sunt, illa vero naturae aequalitas aequalia etiam amoris
ossicia exigit : f. LXXXVIII, s 3. consequens est, 6 s. ut alterius i
selicitate non minus quidem, at non magis, quam nostra, delectari, adeoque 66. eum perinde, ac nos ipsos; 67. nos ipsos vero non
minus, quam proximum, amare teneamur. Unde 68. tertium axioma : HOMO HOMINEM NON MINUs , QUAM SE IPSUM TENETUR A N ARE , NEC ALTERI , QUOD SIBI FIERI NON VULT , FACERE , COMTRA ILLI FACERE OMNIA, QUAE SIBI AB ALTERO FIERI CUPIT.
S. XCIV. Ceterum genuinum hoc esse juris naturalis princ, pium
sequ. in bonumque minus , quod nolli itione maloris boni privat, pro m lo habendum sit: Ibid. g. CLII, 11. nemo non videt, Deum nos obligasse ad id, quod ex bonis pluribus sit optimum, eligendum.
624쪽
Cip. IV. DE ADPLICAT. HUIUS NORMAE &e. 3,
pium, comparatis, quae supra praemisimus, principii cognoscendi pium hoe requisitis, facile praestabimus. Nihil enim illo pote si elle verius , Verum,
reperiat. Nihil evidensius, quum omnes, quae illud ingrediuntur , . L '' quum ex ipsa voluntatis divinae, naturaeve humanae indole sues,&, quo ego magnopere delector, in ipsis sacris litteris praesidium 'ς 'notiones ita fuit comparatae, ut ex sola recta ratione etiam ab homine litterarum ruat, immo & a pagano cognosci facillime posisint. Nihil denique magis adaequatum , quum re ipsa nos paullo post demonstraturos putemus , nullum esse vel hominis , vel civis , o Diicium, quod non ex his principiis, tamquam ex uberrimo limpidis sinoque sonte, promanet. Car. IV.
DE ADPLICATIONE HUIUS NORME AD ACTIONES, ET EΜERGENTE INDE HARUM DIFFERENTIA.f. XCV. VI a jam actionum humanarum liberarum indole, via itidem
norma, ad quam illae exigendae sint: proximum est, ut de ADPLICATIONE HUJUs NORMAE AD ACTIONEs humanas de liberas quaedam adjiciamus. Adplicatio legis ad factum dicitur IMPUTATIO. ae proinde de imputatione potissimum hoc capite erit disserendum.
f. XCVI. Quum ergo IMPUTATIO sit adplicatio legis ad factum, S. LXXXV. ea vero non aliter fieri possit, quam lege& facto, id est , duabus propositionibus, per syllogismum , inter se
& cum tertia comparatis: consequens est, I. ut ΙΜ PUTATIO sit θllogismus vel ratiocinatio, cujus majorem propositionem LEX, minorem ACTIO, conclusionem SENTENTIA absolvit . Connni
iMPuTAax proprie est aliquid in
alterius rationes, vel expensi tabulas r serre. Sen. Epist. VIII. Hoc non imputo in solium de tuo tibi. Quemadmodum ergo hoc fit, comparatis inter se accersis, & in rem alicujus expetas: ita po-fiea commodissmum vitum est hoc voeabulum ad exprimendam illam legis ad facta adplicationem, quae itidem fit, initituta hujusmodi comparatione. Sic quum apud Livium L 2ς lororem occidisset Horatius, dc quaestio oriretur, an lex de perduellione, ut ejus rei eolligutis manibus velatoque capite vel intra pomoerium vel extra pomoerium ver betati, ex arbore infelici suspenderentur, ad atrocius illud ferocis juvenis fi cium sit adplicanda i Duumviri iudicandae perduellioni a Tullio Hostilio rege constituti , legem illam ad factum Horatii pertinere judicabant. Unde alter ex his r P. Horati, inquit, tibi perduellionem iudico. I, lictor, colliga manun Provocante vero Horatio, ejusque pa Uoainii Imputatio fit per
625쪽
quid instro vel divino, vel liuis
irocinium ipse patre sit stipiente, populus
reum abibiviti Duumviri itaque ita ratiocinabantur , Ein hominem sciens dolo malo obtruncat, is, tamquam per ellis colligatis manibus, velatoque evise semberandus di ex arbore infelice Iustendendus es. En LEGE Mi P. Horatius, sororem gladio transfigens, hominem piens, dolomaeo, obtruncavit. En FACUM l Eli e go tamquam perduestis, eolligatis mani-letu, velaro eapite verberandur, ct ex ambore infelice suspendendus. En SENTEM NAM l At aliter rationes subducebat populus. Is enim, quum sororem illam,
Curiatii sponsi eaedem flebiliter Iugenistem, hostilem animum erga patriam ostendisse existimaret: ablolvens Hor tium ita ratioci stabatur: sevi u stem patriae occidit, ab eo, tamquam a ' se duelle , non est Iuniena n Iiqn brium. En LEGEM l P. Horatius s rorem occidens, hostem patriae oeciait. En νAcro Μl Ab eo ergo, tamquam a perduelle supplicium non es sumendum. En SENTENTiAM , dc eam quidem absolutoriam i Duumviri ergo factum illud imputabant P. Horatas, populus non imputabat,
s. XCVII. Quandoquidem vero idem supra de CONICIENTIA hominis observavimus, f. XXXIV. ) nec tamen haec eadem cum IN pUTATIONE est: a. merito notamus discrimen, quod inter CON-sCIENTIAM SI IMPUTATIONEM intercedit. Quemad modum enim illa est ratiocinatio de justitia vel injustitia actionum propriarum : ita haec de alienis ratiocinatur, legemque cum illis contendit. Priore casu 3. ipse sibi quisque judex eu; posteriore alius de actionibus nostiis judicat, easque cum lege contendit
Quum vero nee omnibus id os-ficium incumbat, ut de aliorum actio nibus judicem, dc ea tamen sit natura humanae labes, ut pleriqua sibi faelleignolcant, nec de exploranda propria Eonscientia admodum laborent, de ali Tum vero naevis etiam levi illinis illi eo iamiam moveant non mirum est, istud tamquam iniquum di improbum reprehendi non modo a Servatore Matth. VII, . Luc. VI, 37. cjusque Apostolo , Rom.
-I, I. XIV, 4. I. Cor. IV, 3. Verum e
am ab ipsis scriptoribus profanis, qui solam rectam 'rationem dueem sequuntur. Hinc lepida illa fabula de dualius Peris, quarum altera, propriis repleta vitiis, homini post tergum; altura, alienis gravis, ante pectus luspensa sit, cui hanc interpretationem subjunxit Pha drus Fab. IV, 9. v. 4. Hac re videre nistra mala non sumin Alias ut delinquunt, emores sumus. Similia veterum loca quamplurima Diaac. Calaub. ad Pers. p. 3 o. dc viri docti ad Phaedri illam fabellam collegerunt , quorum scrinia expilare nolumus.
f. XCVIII. Quemadmodum vero quael het leg;s ad factum ali
num adplicatio I mPUTATIONI s nomine venit: f. XCVII. ita perinde est, sive actio nostra cum lege divina, sive cum humana comparetur, itemque s. sive ipse Deus , sive homines , quorum ad officium id pertinet, legem facto adplicent. Priorem imputationem
vocabulo, moralistis recepto, vocamus IΜPUTATION ΕΜ IN FORO DIVINO, posteriorem I mPUTATIONEM PIN FORO HUMANO. Inter u
tramque vero 6. permagnum illud discrimen intercedit, quod quum in hoc cogitationis poenam nemo putatur. I. I S. D. de Hen. Deus
626쪽
tamquam ens omniscium, & quod obsequium etiam internum jure
suo exigit. f. XCI. dc eogitationes legi adversas homini sure
imputet. ὶ Uiderunt hoe dc veteres philo
phi , qui Deum non modo facti omnia hominum, sed oc cujusvis cogitationes perspicere docebant, veluti Thales Milesius, Socrates, Platonici, Pythago raei , dc quicumque paullo sublimius do Deo philosophabantur. Eorum t stimonia collegit Fluet las. A
uetari. II, L. I 6.8. Gl .s . Iline facile patet , quam ipsi rectae rationi conissentanea sit interpretatio legis B Ouinae, quam dedit Servator noster Mauιh. G
f. XCIX. Quum porro lex, quae factis hominum adplicatur, Et me vel sub comminatione poenae, vel proposito praemio , aliquid declaris praecipiat vel prohibeat: f. LXIV. inὸe merito colligimus, T. tur, ho- IMPUTARE idem esse, ac declarare effemam, quem lex actioni adsi- minς gnat, huic actioni competere. Effectus vero ille vocatur ΜΕΕΙ - . yyy Tu Μ , dc POENA quidem, si effectus ille actioni a lege propositus Ei malus: PRAEMIUM, si bonus sit o . nam me.
Praemia vero cum non debeat Iegillator, facile patet, actiones etiam iustas in Ie aon esse meritorias. Et huc Pertinet insignis Christi lententia: Om-s feceritis, icite: servi inutiles sumur, quia quod farere desiuimus, fecimus. Luc. x VI, Io. Si tamen praemia promittit legissator, quod 'cit Deus, dum leges naturae non sui, sed hominum caussia, priaelcripsit, eosque quam felicissimos
tunc quidem meritum dici possunt praemia ratione imputationis, non ration. legi satoris, qui ex mera gratia illa propo: uit.
f. C. Itaque IMPUTATIO est ratiocinatio, qua factum alienum Defini- omnesque ejus circumstantiae cum lege sive divina, sive humana. GO in 'Comparantur, actionemque illam effectum, a lege propositum, sive bonum, sive malum, mereri, vel non mereri, declaratur. Ex qua ζου 'definitione porro colligimus, 8. non posse ad liquidum perduci, a, io ma- sitne actio aliqua imputanda, nec no , nisi & LEGEM , dc ipsius FAC- ra.
TI CIRCUΜsTANTI As omnes, perspectas habeamus, adeoque y. unam Lep me μασιν totam rem mutare.
f. Cl. Quum ergo LEGEΜ perspectam esse oporteat ei, qui de Ea tu a tionum imputatione recte judicare vel ratiocinari cupit: g. C. ponit no-8. consequons est, IO. ut & certum eum esse oporteat, legem uti liquam exstare, & II. totam illam legem recte intelligere , adeo- ' ς pN que I a. si verbis brevioribus vel obscurioribus concepta sit, id , eam rite INTERPRETARI, id est , mentem legi satoris ex ejus ver- 'bis aliisque signis distincte repraesentare debeat.
) Itaque interpretatio ad ius naturas propria non rimari, sed ad le-
627쪽
tes positivas, si re divinas sive humanas. Quum enim interpretatio iuridica sit distincta mentis legislatoris ex ejus verbis ali lcue signis repraetentatio , g.
cI. ii.) jus naturae vero non vontae nceptum, scd per xpiana rectam nitionem promulgarum iu : g. XI. 1ε. in Isequitur lare , ut cx verbis antique signis mens lamina iesica ortas erui non Po:iit, adu fue nec interpre:atianem illud jus admittat. Ipla l. sine ἰnterprete satis intelligit recta ratio. Arrian. Dig
sa Iemer ipsam iuuii gens, adprehcnda ,
quid is Io, O quia Fusi, O quainti sis
. Cli. Quandoquidem vero INTERPREs mentem legislatoris ex ejus xcrbas, Mn: qne figinis, di itincte repracsentat : consequens ei l. r'. ut Sc ad propyram, & translatam verborum significati
nem , S I Ed eorUmdem σιν.xpi 'ν seu nexum cum iis , quae antpta . . . t Vel consequi latur , & I i. ad ipsius rei naturam atque in-di se . . 5 denique vel maxime I 6. ad legislatoris finem ac rationcm , quae illum ad fercndam legem impulit, attendendum sit, et 'ec,que I 7. illi J sapiant omnino ,& mccum iaciant, de Iove judicant aequo , qua rationem legis ejusdem animam csie prostentur. id. praef. nos. ra ad Elam. P.mgeol.
- Exemplum insigne, quo in adid diis huius regulae uti itas ostendiro e i, is te Sei acor nostcr dedit, dum
reprcyonius a J. aaeoniam Triagistris , eucia die Tabbathi opera caritatis neces sitati que non intermirtenda putaret, verum ostendit sentem interpretandi legem de latio tho . α hine dixit: T.
hominι ea: sa D. nior, ncn mo sabbat G. Marc. II. 1 . Ex qua i ne ratione legis manifesto ae prono, veluti alveo fluit , omnia opera , quae hominis veram tranquillitatem piet remque eo die turbam, non autem quae ad ejus selicitatem ac conterva. tionem potinent , cale prohibita. Tolle hane legis rationem , unam atque adaequatam. & certillanum erit, in ipsis legis verbis nihil esse, ex quibus incomparabilem illam Christi doctrinam colligere potuisso o
ri kaesae *. CIII. Quum porro ratio legis ejusdem veluti anima sit : f.
species. CII. IT. consequens est, I 8. ut unica legis ratione prorsus & in universim cessante, etiam ipsam legem cesssare oporteat: I9. Ut s ad certum casiam illa non quadret, ob rationem legis i ste a I ge eximendus , idque fundamentum sit INTERPRETATIONI s RE TRICTIVAE; ad quam AEQUITATEM, id est, facultatem correctricem ejus, in quo lex propter universalitatem deficit, recte retuleris. Grol. δε Aeaum in lalx ctfacilis. Cap. L. n. 3. 2D. Ut, si in casum aliquem verba non quadrant, ratio tamen legis illi adplieari omnino possit . inde emergat INTERPRETATIO EXTENsIVA edenique , ut, legis verbis ac ratione pari paessu ambulantibus,
628쪽
IN TARPRETATIONI tantum DECLARATIVAE locu u
cur legem de labbatho exte Vive legem de adulterio ει homicidio. Mi h. V. Quod quum non sacerent Pitari ei, male de imputatione ac num ratiocinabantur. Hinc Apostolis , spicas lab--o vellentibus, ec ipsi servatori, sabbato ianviti , exprobrabant irreligiosum animram, e s vero, qui traliotienibus Rabbi: Crunr fA:i facieb, i, stos reputabant, li e. g. poeula dilige ter eluerent , d e ma, penderent, stipem elargirentur pauperibus, inediam Depius se rent, quamvis N a 1:, multo gravioribus pecearis sele polluerent, α id iplium fastus caucta facerent.
F. CIV. Praeterca prout legem interpretatur vel ipse legislator, Interpre . vel judex , aliusque, cujus ad oflicium pertinet. te di a facto adpli- tationiscue, vel juri peritus : EI. eatenus illa interpretatio vel AUTngN- authent TICAE, vel USUALIs, vel DOCTRIN Lis adpellatur, ubi primae fiandamentum est voluntas letoiatoris, alterius usus foro: is, postremae adplicatio regularum interpretationis, quales paullo ante S.
Hujus quoqua triplicis interpretationis exempla ipsae lacrae litterae suppedi iant. Sic quum Deus Num.AMIL .legein condidisset, ut, non superstite agnato, b na paterna ad filium devolverentur : ipse sit inmus ille legis, Iator legi ibae hoe postea adstruxit imterpretanto , ut filia tua tribu ita non enuberet. m. XXXVI, s. s. Quod est exemplum interpretationis ausiarimae, quae uePe pro nova Iege est. Usuasis exemplum habe mus Ruth. IV. 7. ubi detractio calcei Hul quo projectio, quamvis initio tantum ad Ie- viratum pεrtineret, Deut. XXV. 7. ulli forensi dc ad repudiationem heredit iis prolata dicitur . ubi erudita sunt, quae de hoe ulli forensi monuit Ania Bynaeus de Cale. Heἱr. Libr. II. Cap. VII. Denique doctrinatis interpretati nia exemplum dedit Esdras, de quo inem. VIII. II.
M. CV. Qitumque & sic' i circumstantias omnes perspectas ha
bere do cui eum , qui de lacti imputatione Iove aequo judicare vesit, f. C. 8. in praecipua vero circumstantia sit ipla persona a e: u. au geri die merito in v colligimus, II. et . qui actionis alicujus auctor ctori vel et ca ussa est. eam actionem jurc imputari, contra a I. cestare ini- cauta putationcm, si quid factum, colus ipse faciens nec caussa, nec auctor Osi, praeterquam 24. quo aliquando di estorum merita aliis imputantur : quam imputationem 27. vulgo ex GnATlA V care, aliorique Ex MERITO vel DEqITo opponere solent . Pusendoris. de jure vat. O gim:. L 9. 2.
629쪽
λ;mbu f. CVI. Si ergo actio nulli imputatur, nisi ei, qui ejus caussarentur pa vel auctor est , CV. aa. 9 homo vero caussa ullius actionis di
ssiones, ci nequit, quae non humana est, id est, quae non praelucenteactionei intellectu decernenteque voluntate editur, s. XXX. T. sacile pa- ηδ V ας tet, ac; nec pastiones actionesque naturales, nec aT. CVeritus a 's sola providentia divina profectos, nec 28. vitia corpori S animis, i 'iti' que . nec 29. facta vel in furore atque in lania, vel 3 o. in somno, surore, vel I. in cbrictate perpetrata, cuiquam imputari, nili quatenus somno, per agentem stetit , quo minus hujusmodi quid contingeret.
ial ) Sie homini imputatur impudemtia , si quis circa actiones naturales deis eori sit negligens. Sic imputatur navarchae naufrarium, si male gubem nando navem, in caussa sit , ut ea pereat , quum alioquin verum omnino sit illud Taciti Annal. XIV. 3. Ivis adeo iniquiis, ut sceleri a signet, quod ventio fissus deliquemni Sie N def.rmitas imputatur homini. qui nasum Veneri obtulit, quum alias vere dc φιλεπιφικω Hiaedrus Fab. III. N. v. 6.
argui, Id demum est homini turpe, quod meruis pati. Μulto magis ergo homini, eui a puero prosciendi fuit occasio , igia , rant a imputatur, quae non imputatur homini agresti. Immo & somnia im.
Aa quae s. CVII. Quod speciatim ad ignorantiam & errorem atti igno' net, quum utraque intellectus imbecillitas vel IN CULPABI- RRxi- α L i s lit, vel CULPABILI s, f. XLVIII. XLIX. haec tia ρξ' vel IN v IN CIBILIS, vel VINCI BILIs , itemque vel VOLUNTARIA, vel INVOLUNTARIA. g. L. P ex eodem axiomate facile intelligitur, 32. ignorantiam iuculpabilem . insincibilem & involuntariam nemini jure imputari : recte autem 33. imputari actionem ex ignorant ia culpabili, vin tibili & voluntaria susceptam: idemque 34. dc de
errore putantur, quae quis diurnis almonibueat togitationibus vigilans veluti provomeavit. De quibus somniis, quae vel res ἐνύπνιῶ. teste Macrobio in somn. Scip. I, I 3. vocabant, recte Claudian in Iextum eonsui. Honorii Areg. praefat. v. I. Omnia, quae sensu tolvuntur vota diurno Pectoresvito, reddit amica quies. Frerro gandet amans, premiuat navita
ri vigil elapsas Faerit martu oper. Quibus gemina plura testimonia suo more collegit Casp. Barth. in Notis p. 7i . seqv. Denique & ebrietatem voluntariam , actionesque in illo statu per petratas, imputari posse homini, adeo extra omnem dubitationis aleam positum est, ut vel verbum addere nolim.
630쪽
ertore esse tenendum : multoque minus Jς. suam cuiquam ignorantiam vel errorem praesidio esse posse, li actio ipsa 1llicita, vel non in loco temporeque, vel modo illicito , patrata sit, quia tune non modo per agentem stetit, quo minus in ignoratione versaretur, vel ei error obreperet, verum ctiam ille ad omittendam
actionem omnino fuit obligatus P.
rem , nurum, praesidio esse potuit ignorantia, quia in re illicita versaba tuta Genes XXXVIII. I s. I s. Nec excutitur, qui loco ac tempore non licito iaculis ludens, hominem ex ignorantia serit, quia amo, nec loco, nec tempore, quo par erat, suscepta,
in se illieita est. g. 4. Inst. de lege Apui. Nec denique injuria fit arborem iuxta viam publicam vel vicinalem putanti, si et eaedes hominis imputetur, quam proclamando evitare potuisset. A. s. Inst. eos. Hinc tale quid facientes apud Romanos olim proci mare solitos: CA-va; apud Athenienses, ΦΥΛΑΞΑΙ, os stendit Theod. Marcii. ad g. s. Ins. s. Parum ergo aequa est sententia Areopagitarum apud Aristot.' Magn.
mores. I. I . absolventium feminam , quae adolescantem , Oblato philtro, occiderat ζ .han u. ἐκ- δακρή, τωτου , quod non
reculto O coguato id seliget ; amoris enim eatissa diu:se, vertim a proposis aberrasse. Quasi non in se illicitum esset, philtrum eonciliandi amoris caussa offerre. Quanto rectius vero Paullus noster , i. 38. g. s. D. de poen. stilabortionis aut amusortiam poculam dant, etsi dolo non faciunt, tamen Dia mali exempla res est, humiliores in metallam, honestores in insulam , amissa parte bonorum, religantur : quod si re mulier atii homo perstriι, summo supplicis ad kιuatur l*. CVIII. Porro vel in jure erratur, quem errorem JURis speci, vocant, vel in facto , qui FACTI error dicitur. Ad hunc 36. tim ex eo pertinent regulae paullo ante expositae, f. CVII. quia facti rore iuris circumstantia & prudentissimos fugere, ac proinde error hujusmo- α sicut di incustabilis invincibilis , involuntarius esse potest. s. CVII. 32. Ille vero, 'T. in jure naturali admissus, non excusat , quia hoc jus unicuique per rectam rationem est promulgatum , nisi so te aetas , stupio itas, ipsusque juris illius ratio paullo subtilior , mitiorem sententiam suadeat . Quod vero 38. ad jus civile attinet, illius ignorantia eatenus merito imputatur , quatenus illud dc promulgatum est, & ita comparatum, ut in hominem hunc cadat ejus
scientia. Quis enim iuris naturae peritiam
accuratiorem amarius exigat ab infantibus , infantiae proximis, surdis ac mutis , stupidis, inter bruta animantia edueatis Praeterea, quamvis jus naturae mentibus hominum veluti insemptum insculptumque sit: illud tamen non aliter cognoicitur, quam per ratiocinationem de iusto iniustoque.
XU. 24. Iam quum quaedam juris naturalis praecepta ex principiis rectae rationis ἀμέσπι fluant ἔ alia plurium pro
positionum nexum, ac integram argu mentorum veluti catenam exigant: n
mo dubitavetit, prioris generis pra cepta facile a quovis homine non pla-