장음표시 사용
601쪽
1ii , vel dimus cum lege, toties eam vel praeceptam a Deo, vel probib revocans, tam , Vel permissam esse, deprehendimus. I T. Primo casu con- vel ad- scientia nos ad agendum exstimulat r I 8. altero a peccando reV monon cat tertio prudenter, & adhibita in consilium ratione, agendum esse, monet. Hinc IO. conscientiam in INSTIGANTEM, R
VOCANTEM & ADMONENTEM recte diviseris ).
scientia i&sTIGABAT ad circumcide dum filium, quia iis in memoriam revocabat praeceptum divinum de circumcisione, Exo . IV. 24. Eadem conscientia Davidem R EVOCABAT a taede Nabalis, cujus jam ceperat consilium , quia eum admonebat legis prohibitivae : ne occiduo. I. Sam. X x, . 3 2. Icqu. Denique conscientia Paullum Aposto
Diis immolatam si iret, vesceretur, dc ut idem consilium daret Corinthii . Quamvis enim non ignoraret, Clitisitianos haud pollui cibo & potu : prindenter tamen agendum esse , monebat conscientia, ne sorte alii exemplo ODsenderentur. I. Coi . X. 18. se . Et huc
minι liceat, m non Omn rogunt. Omnia mihi licent, at non omnia aedificant.
Consci- S. XXXIX. Quia porro conscientia est ratiocinatio . g. entia por XXXIII. II. eadem, quae in syllogismum , ctiam in conscienti tiam cadunt. Hinc , a a. quemadmodum ratiocinatio, ita & con-esibia, scientia Vel RεCTA , vel ERRONE A est: & 23. sicuti omnis ratiocinatio salsa vel in roRMA, vel in ΜATERIA, peccat: ita & conscientia errat, sive falsa lex , falsaeve actionis circumstantiae praemittantur, sive ipsae ratiocinandi regulae non observentur. Ut dc hoe exemplis illustremus,
in MATERiΑ errabam Iudaei, dum separentibus beneficia, Alva religione , subtrahere posse existimabant, modo, quae illis debebantur, Deo dicarent. Loco enim majoris propolitioni pra
Oui dicis patri aut matri, Do- πιι 1 Ur, quocumque a me juvari posses, eum insontem sere. γ Matth. XU. s. Marc. VII. Ir. In materia quoque erinrabat Abimelechus, dum se saram, salva religione, in torum recepturum , sperabat. Fallam enim ponebat factim em, secum innupta rem habiturum. Genes. XX. 1. Denique errorem in FORMA errabant Pharisaei, dum ex lege de sabbatho eliciebant sal:am coninclusionem, quod omne opus , etiam quod vel imperiosa necessitas, vel ea istas , & humanitas exigeret, eo die sit intermittendum. Matth. XII. I .sequ.
Itemque XL. Porro cum in aliis ratiocinationibus I tum maxime in vel certa, conscientia, contingit, ut modo ex certo aliquo principio, mo-
vel pro- do ex hypothesi , prohabili illa quidem, at hypothesi tamen . du- b ii catur argumentum. Hem. IV. I. xx. 9 Hinc Μ. & conscientia modo TERTA est, quoties nimirum ex certa atque indubia lege ;modo PROBABILIs, quoties ex probabili aliorum sententia ratio
602쪽
cinatur . Ex quo denuo consequitur, a s. ut, quemadmodum
plures sunt gradus probabilitatis, Elem. log. s. CXXXVI. se iv. ita & conscientia modo magis , modo minus dici possit probabilis.
Non ergo conscientia PROBABI-Lis opponenda est RECTAE, quia sc prinbabilis aliquando recta esse potest. At potest tamen eadem falsa esse, quia
quum ratiocinando decipi aliquando possimus sub specie certitudinis per parat gismos, id multo magis fieri potest sub specie probabilitatis per sophiimata. El. Iog. g. C. ci ci. Ex quo consequitur, ut lubricum admodum sit dogma illud
novorum casuillarum de probabili: mo, seu conscientia probabili, a peccato e cusante, de quo Luae Montali. Di t. ad
ac ionum adsumere velis regulam
Lesbiam: fieri non potest, ut suis fecisse tibi videaris officio , si agas secundum
consitientiam probabilem, quae nec re Da semper, nec certa, nec e stanr est ,
probabilitatem ex aliorum opinionibus aestiment, Apostolus vero nos aliorum sententia in re tanti mollienti stare iri hibeat, dum inculcat praeceptum: ἐ-- εν νω ιδ Mi et . . ni Daisque in Do sensu plane cirtus so. Rom. XIV,
s. XLI. Quia vero , quod probabile est, aeque salsum , ac Ve- Quid rum esse potest , g. XL. P evenit aliquando, 26. ut animo coincien- nostro sese in utramque part cm objiciant argumenta probabilia , ac proinde de re nondum liquida amplius deliberandum tesse cenica- ' mus. Ea conscientia DUBIA; vel, si cura illa, quae nos coquit, ' Cersatque in pectore fixa, paullo levioris momenti aliis videatur ,
Non male quidem ipsam dubitationem, quae veluti in diversa trahit animum , SCRUPULUM vocat celeberrimus Wolisus Eth. g. LXXVI: at vocabuli tamen notioni magis convanire videtur definitio nostra. Est enim s Cavruri si apillus, minimae ille quidem molis, sed qui, incidens in calceum, pedem
M. XLII. Praeterea contingere potest, a T. ut meim, praVis cupiditatibus in transversum acta , ac veluti servi tute oppressa, si de actionibus vix libere ratiocinetur, sed potius propentionibus suis suffragari cogatur. Elem. phil. morat. XXIX. ) Quo sit, 28. ut in hoc servili statu ratiocinatas conscientia ΜrNUS LIBERA I ea contra, quae se ex tristi illa servitute in libertatem vindicavit. I IBERA adpelletur. Quam distinctionem accuratius explicavit Wolisus tabis. M. LXXXIV.
Hine Stoicorum: λ δωλM . solum sapientem liberum, O --
μένει o M oc ἐλεγειρος, κυνῆ sem a piam nem sustum Iemum esse, Cicero Para. i. Hi ineuii Elam. Iur. Nat. C H. misere adfligit. Servius ad Aen. VI. v. 23σ. SCRLPUs proprie es lapillas binis, qui pressus stari: Min. m creat, t/nse et lamsCauru Lus distis. Apuleius Ierii pultim opponit graviori sollicitudini, quam laueram vocare solet. vid. Scip. Gentil. ad sideιι Ap ως. p. I Io.
603쪽
V. Qui si per virtutem in libertatem vikdicavit, is spernit ealeatque vitia, a ragnoque animo clamat: Non semimperasa satames, Iustim non recipio: immo , quod ma re Mntite faciendum .s, excatio. Non es mollienum animus. Si voluptari e gro, cedendum es dolori, ι dondtim labori, red dum paupertatι. Laem sit juris in me esse μιει σε ambitioo ira. Seneca Epist. LI. Ad quae ve
ha Lipsius Manudua. ad philois Stoici
Lib. III. Disso: Ecce, Inquit, quos domin os ille Iam e giι ' adde tibidinem , a ritiam , alia vitia: turbam habebis, tu
vero nomine dicam, tyrannorum. Mise
rum mancipium , quι his sub iccari ero. ctum O tiberum, qui evagiit Quid vero
libertatis supereste dixeris conscientiae , cui tot vitia pravaeque cupiditates veluti nervos ac compedes injiciunt
ε. XLIII. Nec minus ipsa experientia docemur , homines aliquandra suis vitiis ita veluti indormiscere, ut nullo miseriae suae in usu adficiantur , neque amplius de justitia injustitiaque actionum
ratiocinetur conscientia. Quemadmodum itaque a9. illam tunc DORMITARE, vel, 3O. si diuturna peccandi consuctudine occalluit . quasi cAUT LRio Us ΤΑΜ esse dicimus : ita 3I. eadem veluti Lxp nGEri Eni videtur, si quando homo calamitatibus vel periculo aliquo excitatus , actiones suas expendit paullo accuratius,
& de earum justitia injustitiaque incipit ratiocinari.
Loquutio Paullina t. Tm. IV. a. non sine horrore contemplantur. Sie iis eaque ἰριφαταω- m. Quemadmodum dem Apostolus Iphe . Ibis I9. homi. enim Caro, usta cauterio, omnem amit- nes hujusmodi vocat γανως, quasitit sensum: ita mens, adIbeta criminia qui Luoluerim : ubi notatu dignissimabus, non sentit miteriam, quam alii sunt, quae adnotavit Theod. Bera.
Quid g. XLIV. Sua quemque conscientia aut condemnari aut absolvi, tranquit, jam supra nos dicere meminimus. g. XXXV. Quum vero ab - ΣςMQr lutio non ressit cum summa animi Voluptate; condemnatio cum qu es. maxima aegritudine atque acerbissimo dolore non esse conjunista r.es anxia' Consequens est, I. ut conscientia bona, eaque certa, plerumque sit TRANQU LLA; 32. mala REMOR DENS, quam lanienam veteres
Furiarum facibus aequiparare soliti sunt: ut denique 3 I. conscientia dubia plerumque simul sit IRREQUIETA & ANXIA , ut laesiciat homo, quo se vertat. Enimvero illas adsectiones ad effectus potius coci scientiae . qui se in voluntate exserunt , quam ad ipsan pertinere conscientiam , facile unusquisque anim1dvertit.
Ita Cicero pro Ser. Rose. Amre. Cap. XXIV. Ceterum ipsi hi consciretiae morsus argumento sunt luculentissimo , rationem fugere eos, qui cum Tolando lanienam istam ex metu supplicii, a republica imminentis, oriri existimam Primo enim non privati tantum hisce Furiis dies no fietque agitati sunt, lud' ii, quos vel nascendi sers, vel, Ω-stigium imperii omni Q pplicio exem rat, veluti Nero apud Sueton. Car. xIV. Deinde si credere malis, hunc quoque sibi timuisse a popula ; non desunt exempla eorum, qui morti proximi, quamvis nullo futuri metu angerentur, te tamen ob delicta quaedam occulta, neminique mortalium nota, vix surre dolores conscientiae, conquesti sunt:
604쪽
iunt: veluti Chilo Lacedaemonius, qui nu , nisi profero illud --. Sed dc apud Geli. NM. Au. L 3. Ego quidem Titi Caesaris, jam animam agentis, di se, inquit, in hoe tempore noris is me, chiam haud absinite exstat apud Sueto nilii quislytiam esse commissum a me, -- T'. Cap. xjus memoria rei aliquid pariat aegruMi
g. XLV. Ex quo facile intelligas, 3 . quid de eorum sententia
sentiendum sit, qui, pro interna actionum humanarum norma ac regula habendam esse conscientiam, existimant. Si cnim norma, nisi sit recta , certa dc constans, suum perdit officium : s. V. quis pro norma adsumeret ratiocinationem, quae aliquando erranea οῦ S.
XXXIX. aliquando orobabilis tantum; S. XL. aliquando δε-bia; f. XLI. quin saepe pravis cupiὸitatibus oppressa est ' f.
XLII. Hinc 3 s. quamvis peccet omnino, qui agit contra Certam Vel probabilem conscientiam: non tamen 36. ideo recte statim &juste agere dicendus est, qui se egisse contendit secundum con
Non ipsa eonscientia norma est,
sed normam adplicat iactis Δc spepebus obvenientibus. Hinc tutius actio omittitur, cujus de pravitate nos convictos Rrbitramur, quam aliquid agitur, quodiuitum & bonum esse nobis sine certa lege persuadet conscientia. Qui ergo oonstientiam erroneam sequitur, eo ipso, quod hane potius, quim legistatoris voluntatem , sequitur, peccat, aliquanto quidem excusatius, quam qui agit contra conscientiam, at peccat tamen. Quare ego quidem luctagari nolim sententiao Lim rehit, qui Theol. ciui . Lib. T. Cap. II. si VIII. PF. etiam erroneam con scientiam friuendam esse contendit.
S. XLVI. Ex quo porro colligimus, 37. dubia adhuc, & inter contrarias sententias misere fluctuante conscientia, suspendendam esse actionem tantisper, dum res ad liquidum perὸucta sit. Quod 38. merito defendimus contra Ger. Gotti. Titium Observat. XIX. ad Pufenae de osse. iam. ct eiυ. Lib. L. Cap. L. A. n. quod summa haec est hominis protervia, si tam obfirmato animo aliquid agat, ut parum laboret de exploranda voluntate divina, idem omnino acturus, si vel maxime, id sibi a Deo interdictum esse, nouerit ). Adposite Cieero de me. I, 9.
Ωuocirca bene praecipiunt, qin v tam
quidquam agere, quod dubiter, aequum set, an iniquum. Aequisat enim lucet ipsa perse, dubioris motationem significat iniuriae. Id est, qui dubitans de aequitate actionis tamen agit, eo ipso prodit animum injuriam iacienfli Deo. Unde& Apostolust . A λα Douam .'
Em ambigιt, si ederct, condemnatus oliquea non edis ex me. Rom. XIV, 23.
S. XLVII. Itaque ex his, quae hactenus diximus, patet, I9. in adplicatione legis ad faetam conscientiae luminibus quam maxime officere IGNORANTIAM & ERROREM. Et per illam quidem simpli-stem cognitionis privationem; per hunc 1ive idem, sive judicium,
605쪽
sive ratiocinationem, a rei natura discrepantem, intelligimus. IGuo-RARE enim aliquis rem dicitur, cujus nulla omnino idea animo ob- versatur ; ERRARE , qui rei ideam concepit. sed vel ab objecto disecrepantem, vel obscuram , consulam atque in adaequatam. I t tune
fieri nequit, quin error, in ideis admissus, in judicia, atque inde in ipsas ratiocinationes sese diffundat. nom. XLVIII. At quum nec omnibus hominibus imposita sit oblini; error satio veritates abstrusiores, ac veluti in Arcesilai puteo demersas,& isno, investigandi, & rerum quarumdam ignoratio cum utilitate potius, δ' in R. quam detrimento, conjuncta esse videatur, immo saepe igno- moi4itu, rante imprudentesque plus boni uno die faciant, quam scientes antea umquam e Terent. Heor. V q. v. 39. seqv. merito inde colligimus, w. non Omncm vel IGNORANTIAM, vel ERROREM, malum esse aevituperabilem.
in Exemplo esse potest certorum scelerum , de quibus ne fari quidem licet , ignorantia, si tunc ignotorum nulla cupido est. Quis enim eam non pluri bias eXoptet, quum animum turpilii miscupiditatibus occludat, praestetque impervium t Sic sane Scythas eo nomine laudat Iustinus Hylor. II. 1. quia in iis tanto plus proseeerit VITIORUM IGNORA Tlo , quam in Graeras res nitio virtutis. Nec minus majores nostros mirarur Quinctilianus Declam. IV. ubi de im p rissimo agens flagitio : ML tale, inquit, Nov ER E Gemiani, sanctius apud Ocea
Quae ig- f. XLIX. At quum nihil decernat voluntas, nisi ab intellcὶ
norantia, ad adpetendum avcrsandumque excitata, ac proinde intellectus
E ' ξ.1 quoquo ad e landas actiones humanas liberasque concurrat: g. XXX, his; si D- consequens sane est, qΙ. ut non absint a reprehensione , qui in principiorum boni ac mali .busti injustique, quorum sibi cognitionem facile comparare potuissent, turpillima ignoratione versantur, vel circa illa errant, circa quae errorem, si intendisse ut nervos, facile potuissent evitare. Ignoran- S. L. Hinc variae ignorantiae atque erroris divisiones. Quate-H- , vel nus enim primo ignorantiam evitare in nostra potestate est, vel Euh. h 'non est; eatenus Vel VINCI BILIS, Vel IN VINCi Bi Lis adpetritur r).h;bili,...i Quatenus quis illius caussa est, vel non est: eatenus vel voLUN volunta. TARI A est, Vel INUOLUNTARIA. Denique, si quis aliquid egit,ria, vel quod non sitisset acturus, nisi ignorantia menti caliginem offudi Linvolun- set: imorantia illa Eri ICAx vocari solet: CONCOΜiTANs vero, si tactum est. quod factum fuisset, si vel maxime abfuisset igno-21 46. risi xiAE Quamobrem prioris argumentum est poenitentia, posterio inauian . riS- uius, etiam ex ignorantia admissi, adprobatio. Quae omnia ad errorem non minus, quam ignorantiam, pertinere, nemo .non intelIigit. Igno-
606쪽
Ignorant am atque errorem IN- vi Νca Buis , quum potuisset evitari , si vix CIBILEM esse aiunt vel IN SE, aincn mens nen laeva fuisset. Rem optime in Iua causa, vel iN sE ET SUA CAUSSA explicat Aristoteles Ni onmacho . III, 7. si xivi. Sic enim ignorantia hominis te- dum legem memorans Pittaci, quaa 'mulenti in se quidem in vincibilis est, ebriis peccantibus duplicem poenam quamdiu durat litavis illa insaniar at irrepari ita ierat, statim subjicit: T.ῖς non in sita cassa, quia homini licuisset μιθύουM λἀ mnἶμα Α γ- αι οἰnon inlanire. Consta peccata iuri lo- ἰν α 7Mς κυνος ριι υσφῆνα rῆorum ex ignorantia inse Osua caresa in- δ' aram s Oistat. In ebri cs duplex poe Mucibili profici leuntur, quum nec iciunt na αέ.ma est: principium enim in ipsis emota mente, quid agant, nec per eos es. Nam situm in As erat, ne i brii , omnino steterit, quo minus furerent. rem. Ebrietas armem eas sa infitentiae es. Vera sunt haec omnia , nec ulu suo De ipsi liaci Iege videndi Dio: in doctrina de imputatione destituun- Laiyt. I. 67. & Plutarch. in Convi septitur : at prior tamen vix dici potest iN- Iap. p. 1 1s.f. LI. Progredimur ad alterum actionum humanarum liber, Quid Vo. - rumque principium , VOLUNTATEM , f. XXX. quae est illamen-luntastiis nostrae facultas, qua adpetimus bonum, malumque aversamur. Ut adeo verillimum sit, intellectum circa verum & falsum; voluntatem circa bonum & malum occupari. Nam & veritatis non ob aliam caussam cupida est voluntas, quam quatcnus bona est, nec
falsum, quia D sum, sed quia simul malum est, aversatur ).
Sie nemo sinus praescire cupit Gnt pueri, quamvis eas fustas esse sit besamitates sibi imminentes, quia si vel olfaciant, quia eas vel ad componen- niaxime vera esset haec scientia, men- dos mores, vel ad animum scitim obi rem tamen illa ante tempus vehemen- etandum compacatas esse , intelligunt, ter excruciaret, & sic bona videri non easque proinde bonas esse existimant. posui. Contra fibularum cupidissimi
f. LII. Ex ea ergo desinitione colligimus, q2. non posse Vo- us a hintatem quidquam adpetere , nisi quod ei tamquam bonum ab in- tus N ii telicini sinitur : nec qῖ. aversari, niti quod ei tamquam malum ab tura. eodem repracsentatur. H. Quo magis quodque nobis bonum m lumve videatur : eo vehementius nos illud adpetere vel aversari, ac proinde qy. contingere posse, ut minoris boni adpetitio vel in L noris mali aversatio, proposito majore malo bono ve, cohibeatur. 6. Aversationcm non in sola adpetitionis privatione consistere, sed conjunctam esse cum aliquo positivo, ) quod MOLUNTATEM vel RECLINATIONEM uocat I. C. IIenr. Κoeliter. Greci juri nat.
) Quemadmodum ICti accurate a quibus tamen non omnino abhorret. distinguunt non nolle & velle: l. I. II. de Noli adpetit immortalitatem, quam na-reg. Iιtr. ita non minus discerni debent tura; non imperium, quod nascendi non velle vel non a petere, dc nolle, seu sors negavit: nec tamen res illas averti
adesuri. Multa sane non vult sapiens, tur, sed magnas ac praeclaras uste judi C a lati
607쪽
netras dc libems. An eam impediat
eat. Non vult, quod non capit eius con- garis Abdolominus, illud tamen nee ditio, quamvis ab eo non abhorreret, si noluit, nec adspernatus est, quum sacaperet. Ita quamquam regnum nee vin regem salutari, regiaeque vestis insigni-1uit, nec adfectavit intentus operi diur- bus exornari, animadverteret. Curi. deno hortulumque sterilibus herbis repudi ges. Aiax. IIS I.
f. LIII. Nec minus ex ea desinitione patet, s. hominem, quod
ad voluntatem attinet, non modo SPONTE, sed S. LIBERE agere. Quum enim sPONTANEITAs sit facultas se ipsum dirigendi ad certum & antea cognitum finem , LIBERTAt vero facultas , ex duobus possibilibus alterutrum, prout e re videatur , eligendi: utramque facultatem menti nostrae inesse, vel ab ipsa experientia docemur. Neque 48. obstat, hominem, quem Virtus nondum in veram liberintatem vindicavit. suis adfectibus cupiditatibusque adhuc servire. Esse enim haec obstacula ita comparata, ut majore menti proposto bono malove removeri superarique possint, jam supra monui
contreelandae rei alienae cupiditas, ei tamen ille non succumberet, si sibi tanti criminis effecta, veluti Rusiorem carceris, ergastulum, flagra, equuleum, ipsam denique furcam, poneret ob oculos. Nec minus, qui voluptatibus atque otio magnopere delectantur, ad honestiora studia ae diligentiam sese inieci infam mari sentirent, si, adhibita in
consilium ratione, paullo expenderent accuratius, quanta sit doctrinae ac sapientiae praestantia, quanta utilitas,
quam incredibilis suavitas, dc quam irreparabile contra damnum cum inertia atque ignorantia conjunctum sit. Rem omnem breviter exprimit Epic mus apud Arrian. I. I . Tιε -μυ νικλαεναIαι, ἡ ἄλλη . . Tits γ' -κ- εακλμ mν ι . ἄλλη - καὶ ε κἀλιmς. Ecquisnam admirimem vinemre potis i Alia asprittio. Ecqvidnam inclinatum m as propensionem Profecto atia inclinatio ac propensio. Id quod eodem, quo nos usi sumus, furis exemplo illultrat Simplici
ad Epictet. Enetur. Cap. I. p. 22.
g. LIV. Hinc v. illi voluntatis humanae libertati non ossicit
constitutio corporas, quam TEMPERAMENTUΜ vocant philosophi. Elem. phil. mor. g. LL seqv. Quamvis enim mens a corpore diversimode adficiatur, cibiae s. Xm. S ad eerta vitia reddatur proclivior ista tamen determinatio non magis in coactione consistit, quam homo cogitur ad prodeambulandum, dum eum sudum coelumque serenius invitat. Quis enim negaverit, voluntatem omnia integra habere, illasque verni solis blanditias non impedire, quominus e duabus caussis, quarum una deambulationem suadet, altera dissuadet, praegnantiori adsentiatur rg. LV. Idem porro eo. die endum videtur de ADFECTIBUs, id est, commotionibus voluntatis ex. repraesentatione boni malique ortis. Quamvis enim mens, quod ad primum motum attinet, passive se habeat: reliqua tamen in ejus potestate sunt i puta. ut obstet prin
608쪽
principiis, ne motum istum adprobet, nec primam animi incitationem ad impetum pervenire patiatur. Quod si . & de 'o Rillus, id est, propensionibus, diuturna consuetudine firmatis , repetendum videtur. Tametsi enim & hi paullatim veluti in naturam abeunt, quam s evellas furca, tamen usque recumret: Horat. Diss. I. Io. v. 24. non tamen vel emendari non possunt, vel non vincisaltim , si quis libertate sua uti velit.
Mores sinit propensiones & adfictus, diuturna consuetudine firmati. El. m. philos moras. g. LXIV. Quod diuturna consuetudine adlcivimus, id procul dubio desuetudine paullatim inumbrari atque aboleri potest, si ea in re tantum adhibere diligentiae velimus, quantam adhibuimus, dum illam primum contraximus. Quo pertinet cleg ns, quam jam Hertius ad Pus endorstium laudavit, sententia Aristophanis in Vestis.
f. LVI. Denique s I. EXTERNA VIs tantum abest, ut libertate An vis sua privet voluntatem humanam . ut illa vel maxime argumento φ xv imsit, eam este liberam. Quamvis enim seri possi, ut aliquis vi prohibitus, quod vult, non agat: nulla tamen vi impediri poterit, quo minus, quod vult, velit, Vel compelli ut quod non vult, velit ). Immo si intellessiis bonum , quod actionem sequituI, tamquam majus malo imminente, repraetentet: nulla vis externa hominem ab eq, quod semel animo concepit, absterrebit, eumque nec civium ardor prava jubentium, nec vultus infantis Iranni mente
quatiet solida. Vid. illust. Wolfius Metaphres p. DXXII.
Id quoque observavit Epictetus ---ν, του πειν π eomε--At, apud Amian. I, 17. Postquam enim invuιaι q:us, qιιι mihi morais propona m adpetitionem non nisi alia adpetitione tum, me regit. Profecto non, quod immi- vinei posse docuit : 1huim subiicit: net, in caus est, scd qtua tibisatius Gi-
g. LVII. Ex quo colligimus I sῖ. non rejiciendam esse di
stinctionem voluntatis ANTECEDENT Is & CONfEQUENTIS , quarum illa sine contemplatione quae sese tempore acti Oms ex ' Vel eon serere possunt, decernit: haec actionem circumstantiis, quae sese sequens. tunc exserunt, attemperare statuit. Quare sq. voluntas consequens ab antecedente divertissima videtur, quum tamen utraque sibi in-Vicem non refragetur. Ita verum est, & pacem Velle Deum, oc
609쪽
eumdem bellum, certis positis circumstantiis, non improbare. Aciones g. LVIII. Praeterea inde intelligitur, F s. SPOMTANEAs esse spon ' actiones, quae proficiscuntur ex mente, se ipsam ad certum finem, δώοῦ antea cognatum , determinante: s6. INVITAS , quae a mente seimhhae apsam determinante non prOVeniunt. f. LIII. γ Porro s . spon- eoactae, tanearum alias ULTRONEAS esse , ad quas parandas nulla hominem mixtae. necessitas extrinsecus impulit, alias c8. COACTAs , quas quis, tali urgente necessitate, patravit : S. LVI. nihil autem y9. caussae esse , cur addamus NIXTAS , quippe quae quum itidem, necessitate extrinsecus urgente, fiant, coactis quam commodissime accen
Mixτλs actiones Uoeant, quas quidem patrara vult homo , sed ita, ut eas omittere mallet, nisi urgeret necessuas. Tale quid animadvertimus in iis, qui iactum faciunt imminente Raufragio, de quibus Lucreti de re r. nati
Lib. II. v. 27 . Iamne vides uisur, quamquam vis ex tima multos
Pellit, O inυ vos regis procedere sarpe, I rami resque rapit, tamen ese in pe-ἱlore no, roseuiddam , quod contra pugnare obsareque
Enimvero idem in omni nctione coacta contingit. Nulla enim vis externa tanta esse potest, ut nos adigat ad volendum , quod nolumus, vel quod volumus, avertandum : f. LVI. 3 ade que omnis actio coacta mixta omnisque mixta coacta est. Quis vero probaret divisionem , cujus membra adeo non disjuncta sunt, ut potius unum de atruro
praedicetur ' Elem. log. g. XLVII, 2. Actiones invitae
. LIX. Hine 6o. verum quidem est, nullam actione ni invitam esse voluntariam: S. LVIII, J6. at 6 I. negari nequit, volun-
nvolv' esse actiones coactas , quia, quamvis non agere mallemus, . ite nisi nobis repraesentaretur malum atrocius, Voluntas tam cit hanc volunta- actionem vere decernit. Ex quo porro consequitur, Q. ut nonna. sunt. male philosophati sint vetercs jureconsulti, dum, COACTUM etiam VELLE, statuerunt. I. II. y. S. D. quod met. causi.
DE NORMA ACTIONUM HUMANARUM. VEROQUE IURIS NATURALIS PRINCIPIO.
Non ita comparatam esse naturam hominis, ut actionum liberam m norma ac regula carere possit, jam supra a nobis demonstratum est. III. lequ. Ibidem vero ostendimus, illam normam esse delituram, neque functuram officio suo, nisi &rect
610쪽
recta , eerta ac constans, & cum obligatione, eaque non interna , sed externa, conjuncta sit. In talem vero normam, in quam hae virtutes omnes manifesto cadant, jam Paullo ac ratius erit a no
MAΜ actionum humanarum, & PRINCIPIUM IURis NA RALIs. Illa enim est
principium, quod essendi vocant phi-Iosophi , quodque nobis Irineipium obli- rationis est. Per hoc intelligimus eKno cendι principium . id eli, propositionem quamdam , ex qua, ad quid oblis gati simus, illico adpareat. Sum haecoc in rebuspublicis diversia. Nam Irincipium obligatἱonis, quae civibu reipublicae omnibus incumbit, est voluntas summae in qualibet republica potestatis , eaque simul norma est , ad quam
omnes & singuli actiones tuas componere tenentur. At si quaeras, unde cog
nosci atque intelligi possit illa stim maepotestatis voluntas θ' ad leges te omnes remittent , eaeque adeo unum & ada quatum erum cognoscendi Irincipium.
LXI. Normam illam vel in nobis ipsis, vel extra nos, exsiste- Ea non re oportet. In nobis si reperiretur , illa non alia esse posset, in nobi quam vel intellectus ac conscientia, vel ipsa voluntas nostra. At imi ς ς neutra mentis facultas semper recta, neutra Certa, neutra constans 'Erid. h. atque immutabilis est. Ergo nec alterutra, nec Utraque , normae amo num humanarum ossicio recte fungetur. Ex quo sane cons quitur, I. ut norma illa actionum nostrarum non in nobis, sed
extra nos, omnino quaerenda sit. s. LXII. Extra nos cum aliae res creatae exsistunt, tum ipse Et quurerum omnium auctor DEUS. Quum vero quaeramus actionum dς Rhumanarum normam cum obligatione externa conjunmm, . A ' IX. & per rectam rationem universo seneri humano promulsatam. ν. XI. obligatio vero externa in entis cujusdam . cujus im- serium agnoscimus, voluntate consistat, S. IX. IO. 9 denique nulum sit ens , cujus imperium magis agnoscere teneamur , quam DLUs optimus maximus. f. X. 9 isque solus etiam perrectam rationem , cu)us ipse auctor est, aliquid promulgare possit: cons quens est, a. ut sola VOLUNTAS DEI 1it norma actionum humanarum, omnisque naturalis obligationis, quin & Omnis justitiae
Ineidimus itaque in sentantiam miri illustrissimi, iam lupra a nobis lau
laudatis dissertationibus g. X. in hoc
principium non lotum solidast imis rati nibus demonstravit, sed & ab advers Horum stricturis erudite vindicavit, inprimis Disert. I. quas. II. q. V .set
ubi g. XYYIT. p. 3 r. Mim etiam Ueterum , idem senuentium , testimonia quam plurima adcumulat , quorum maxime notaialia lunt Xenophontis , Sophoclis 6c Ciceronis, quae, quum dissertationes illae doctissimae omnium manibus toramur, hic non repetimus.