장음표시 사용
441쪽
AD PANDE. IVR. CIVI. MA. v. 43s
bro Institutionum, annua, bima, trima die reddetur, nisi sive prssens reddatur conuenerit.reliquae dotes, statim redduntur iure veteri : iure vero nouo hilatim Huatenus in rebus quet soli sunt consist ut quante nus vero inmobilibus, intra a inum. De eo aute qui ius habet repetendae dotis, sic haMt idem Vlpianus dicto libello Institutionum siue Epitomaton . Dos aut profectitia dicitur, id est quam pater mulieris dedit, aut aduentitia, id est ea,quq a quouis alio data est. Mortua in matrimo.nio muliere, dos a patre profecta ad patrem reuertitur, quintis in singulos liberos in insilitum relictis penes virum . Quod si pater non sit,apud maritum remanet. Adventitia aut dos semper penes maritum remanet, pr terquam si is qui dedit,ut sibi redderetur, stipulatus fuit, quae dos specialiter receptitia dicitur. Diuortio facto,siquide sui iuris sit mulier, ipsa habet actionem, id est dotis repetitione.Quod si in potestate patris sit, pater adiuncta fit persena actione habet revera, nec interest aduentitia si dos, an prosectitia. Post diuortium, defuncta muliere, hqredi eius actio no aliter datur,quam si mora in dote mulieri reddenda maritus secerit. De his a quibus petatur dos, iterum ait Vlpiamis c. 23. in hunc mundum. Tran rediamur nunc ad articulum hunc , ut quaeramus aduersus quos competit de dote actio. Et aduersus ip- ipsum maritum competere palam est, sue ipsi dos data sit,sive ali j ex voluntate mariti, vel subiecto iure eius,vel
non subiecto. Sed si filiusfamilias maritus sit , & dos socero data sit, aduersus socerum agetur. Plane si filio data sit, si quidem iussu soceri, adhuc absolute socer tenebitur.Quod si filio data sit iniussu patiti, Sabin &Cassi us responderunt, nihilominus cum Iratre agi oportere, vis deri enim ad eum peruenisse dote, penes quem est pecu Iium. Sufficit aut ad id damnandum quod est in peculio , vel si quid in rem patris versum est. Sin aute socero dotem dederit, cum marito non poterit experiri, nisi patri haerea extitarit. Quhd autem quaeritur quarum proprie
442쪽
proprie rerum hic sat condemnatio' ad hoc responde tur, omnium, etiam fructuum post distatutum matrimonium perceptorum. Sed unum hic admonendum est,maritum 'n id quod facere potest tantum condemnari, licet hoc haeredi eius non praestetur pote quia tale boneficium per se tale est, &cum per ona extinguitur. Et quod dubitatur, utrum si paciscatur maritus, ne in id quod facere potest, condemnetur, sed in selidum, hoc pactum seruandum sit: verius est teruari non oportere. v Nam contra bonos mores id pactum esse, melius est dicere , quippe cum contra receptam reuerentiam , quae maritis exhibenda est, id esse appareat. Eminuero si dolo malo secerit maritus, quo minus restituere posset, damnandum eum censet Paulus,quanti mulier in litem iurauerit, quia inuitis nobis, res nostras alius retinere non debet. Reletiones ex dote sunt ut propter mores, aut propter liberos , aut propter impensas, aut propter res amotas. Morum nomine,grauiorum quidem sextae retinentur, leuiorum octauad. grauiores mores sunt adulteria tantum, leuiores omnes reliqui. lariti mores puniuntur in ea quidem dote, quae a die reddi debet. ita propter maiores mores, praetentem dotem reddit: propter minores, senum mensium die. Propter liberos r tentio fit, si culpa mulieris aut patris, cuius in potesta te sit,diuortium factum sit. Tunc enim sngulorum liberorum nomine, sextae retinentur ex dote, non plures tamen quam tres sextae in retentione sunt, non in pe- DR IMPrN titione. Quantum ad impensas in res dotales facias: noYAc εο ς ruit' trς sint mecies, aut enim necessariae dicuntur, E Tir. aut Vtiles,aut voluptuosae: Necessariae sunt,quibus nonsactis, dos deterior futura est,ueluti aggeres facere, ni mina auertere, aedificia vetera sulcire, iterque reficere, arbores in locum demortuarum reponere. Utiles, qui
bus non factis quidem deterior dos non fiterit, iactis autem fructuosior dos essecta est, veluti pecora praediis imponere, stercorare vineta, di oliveta facere. Volu-
443쪽
ptuost, quibus neq; omissis deterior dos fieret,neq; factis fructuosior effecta est, quod euenit in viridariis & pictoriis similibusq; rebus. De necessariis impensis regula est,
eas dote minuere: quod quide sic est accipi edum,ut Pomponius ait,non ut ipsς res corporaliter diminuantur, ut puta fundus, vel quodcunque aliud corpus etenim absurdum est di minutionem corporis seri propter pecuniam caeterum, haec res faciet desinere fundunt esse dotalem , vel partem eius, Cc manebit maritus in rerum detentione, donec ei fuisfiat. Vtilium nomine ita faciendam deductionem quidam dicunt, si voluntate mulieris factae sinci iniquum tamen esse compelli mulierem rem vendere:vt impensas in eam iactas 1 oluat, si aliunde soluere non pote ii, quod summam habet aequitatis rationem. Pro voluptuarijs impensis , nisi parata sit mulier Pati maritum tollentem, exactionem patitur. Nam si vult habere rem mulier, reddere ea quet impensa sunt,de bet marito: aut si non vult, pati debet tollentem: si modo recipiant separationem caeterum si non recipiat, relinquenda sunt.Ita autem permittendum est marito au' nn Acrro, ferre ornametum quod posuit,si profuturum ellei quod NE RERUabstulerit. Rerum amotarum iudicium singulare intro-iRMOTARP. ductum est siue virvxori, sue uxor viro diuortii consilio inito, quid abstulerit. Nam non placuit cum muliere furti agere posse. quibusdam existimantibus, ne surtum quidem ea facere ut Neruet &Cassio quia societas vitae, quodammodo dominam eam faceret. alijs ut Sabino MProculo , surtum qui de eam facere,scuti filia patri facit, sed furti non esse actionem constituto iure: iii qua sente-tia& Iulianus est. Nam in honorem matrimonij,turpis actio aduersus uxorem negatur. dc datur condictio, quae licet ex famosa causa descendat, no infamat tamen. ideo autem diximus ita demum locum esse huic actioni,si diuortij consilium initum sit, dc reuera secutusit diuortiti: quoniam si in matrimonio , uxor marito res subtraxerit, cessat rerum amotarum actio, dc competit iplarum. s rerum
444쪽
rerum condictio. Nam iure gentium condici rex possunt,o: utilia ij , qui non ex iusta causa possident. Senatusconsul
ALUDis Ll, tum, quod de liberis post diuortium agnoscendis, factumn ERI s. UEL el ,duas pecies complectitur, inquit Vlpianus: unam eo- PARENTi' rimi qui agnoscunt,alteram eoru qui salium partum sub- isto Nis i uni Permittitur igitur mulieri parentiue eius, incu-v L LiBεR ius potestate est, vel ei cui mandatum ab eis est, si putet τι f. prqgnantem, de nuciare intra dies triginta post diuortium connumerandos ipsi marito vel parenti in cuius po. testate est aut ad domum denunciare, si nullius eorum copiam habeat, se prςgnantem et se, quo casu mariti est, aut mittere custodes,aut ei de nunciare contestato, quod nosit ex eo prςgnans, quorum si neutrum faciat, poena eius est,ut cogatur partum agnoscere, Sc si no agnouerit,extra ordinem coercebitur. Praeterea, quia Plautianum Senatusconsultum ad eos partus pertinet, qui post diuortium eduntur:aliud Senatuscol ultum, temporibus Diui Adriani factum est, ut etiamsi eo stante matrimonio partus sit editus,de agnoscendo eo agatur. Si quis a liberis ali desideret vel si liberi, ut a parete exhibeatur: iudex de ea recognoster.Tantu dem eii dc inter patronos & inter libertos,si de alendis his agatur: nam solent iudices, hac DE vllTRx quoq; de recognolcere. De ventre inspiciendo, causa ιNSPICIS N possessionis obtinendet nam sol et Pretior pr gnantemo LUbo. muliere in possessione bonoru mariti defuncti mittere Q.VE PAR A de custodi edo partu Praetor sic ait: Si mulier mor- TR se tuo marito prεgnate se esse dicet: his, ad quos ea res per se tinebit, procuratoribusue eoru bis in mense de nunciatu ,, curet,ut mittat si velint quae ventre inspiciat. Mittatur. is aute mulieres liberq,dutaxat quinq;: Haeq; simul omnesse inspiciat,& ne qua earu du inspicit, inuita muliere vetreis tangat. mulier in domo honestissim et Deminς pariat: quais ego consti tuam . Mulier ante dies xxx. quam parituis ram se putet,denunci et iis ad quos ea res pertinet procuis ratoribusue eorum, ut mittant si velint, qui ventrem cu-
, .stodiant. In quo coctaui paritura erit:ibi ne plures aditus sine
445쪽
AD PANDE. IVR. CIUI. LIB. V. 43
snt,q unus: si erunt,ex utraq; parte tabulis pr figantur: an e Oilium eius collauis liberi tres,& tres libericu bi- nis comitibus custodiant. otiescunque ea mulier in id conclave, aliudve quod, sue in balineum ibit: custodes, si volent, id ante prospiciat, Sceos, qui introierint,excutiant. Custodes, qui ante conclave positi erui si voluerint
omnes, qui conclave aut domu introierint,excutiat. Mu liercu parturire incipiet,i s,ad quos ea res pertinet, pro- curatoribusue eoru de nuciet, ut mittant quibus praeientibus pariat. Mittantur mulieres liberet duntaxat quinq;: ita ut praeter obstetrices duas in eo conclaui ne plures mu lieres liberae sint, quam decem , ancillae quam sex. sed Uliae, quae intus futurς erunt, in eo conclaui, excutiantur omnes, ne qua prignans sit. Tria lumina, nec minus ibi snt, scilicet, quia tenebret ad subijciendum aptiores sunt. Quod natum erit, ijs, ad quos ea res pertinet, procura- toribusue eorum si inspicere volent )ostendatur. apud qeum educatur, apud quem parens ius erit: Si autem ni - hil parens iusserit, aut is,apud que voluerit educari , cu-
ram non recipiet: azud quem educetur,causa cognita con stituam. Is autem, apud quem educabitur quod natum eis rit, quoad trium mensumst, bis in mense,ex eo tempo- re, quoad sex mensium sit, semel in mense: a sex mensi- bus,quoad anniculus fiat,alternis mensibus: ab anniculo,
quoad fari possit, semel in sex mesibus ubi volet ostedat.
Si cui ventre inspici,custodiri, adesseue partui licitu non erit: factumue quid erit, quo minus ita ea fiat, uti supra co Prehesum est: ei, qInatu erit. possessione causa cognitan 6 dabo. Sive quod natu erit,ut supra cautu est,inlpici non ilicuerit: quas utim actiones me daturu polliceorijs, qui- ΜvLi ERRU ex edicto meo bonoru possessio data sit:eas si mihi iu- IN POss Es, sta causa esse videbitur) ei nodabo . Si ventris nomine P mulier in possessionem mi illa eadem possessio dolo malo 1,oli s Essio ad alium translata esse dicatur: rectisti me Praetor edicto DoLO MAs Prospexit , ne dia in fauorem partus possessonem polli- LO AD AL ccatur,alys predi occasionem pretbeat. Idcirco constituit
446쪽
446 IOACH. HOPP. PHRI s. IVRE C.
- actionem in mulierem: quae in alium possessionem hanc
dolo malo transtulit, in tantum, quanti interfuerit eius qui experitur. Et qui per dolum venit in possessionem,s I M V LIs cogitur decedere , non Praetoria quidem potestate , vel ERVET Ris manu ministrorum , sed per interdictum: remissione ad
vos; g ssio, Ius Ordinarium facta. Si mulier ventris nominem pol, NE CALVm selsone calumniae causa else dicetur, competit ei, cuius Ni CRVs interfuit in pollellione millam eam non esse, utpote co-dhio L V- hqredi vel substituto, aduersus eam actio. videlicet,ne calumnia impunita relinquatur, dum facilis est Praetor,circa bonorum posset Iionem mulieri,ventris nomine id an dam. Per calumniam autem in posset sone millia videtur, quae sciens pruden lepraegnantem non else, voluit in pollessionem venire. Sed de legitimis nuptij a dc quae
eas consequuntur,deque ijs actionibus, que ex causa matrimoniorum ac nuptiarum existunt, hactenus.Na quantum quidem ad concubinatum attinet, est is extra legis poena: quia scilicet per legem nomen assumpsi,quemadmodum & in Mosaicis ac Solonis legibus videmus. sed tamen non est huiusmodi,ut eum te itimis coniunctio, nibus computari possit. Qua quidem causa factum est, in legibus pontificalibus, ut in totum sit interdictus, sicuti & Platonicis, ne videlicet illegit timis potius, quam legittimis prolibus, ciuitas impleatur. Potest autem inconcubinatu iure ciuili esse, tam liberta aliena, qua pro- ria,& ingenua,maxime, quae obscuro loco nata est, nula habita aetatis ratione, nisi minor duodecim annis sit. Oportetque concubinam ex sola animi destinatione aestimari.
447쪽
A D PANDE. IVR. CIVI. LIB. V. 4 DE TU TELIS.
V O N IA M hactenus expositum est de nuptiis:& ijs actionibus,quet post dis
solutas nuptias ex Oriuntur, ta circa res,
uam circa exhibitionem liberorum: orinarium est, ut quomodo mortuis parentibus liberis eorum prouideri debeatn quae inde nascantur actiones,exponamus. Et quidem cum permagnum in Republica regenda momentum, positum sit, quemadmodum author
est Plato,& in Cyri pedia Xenophon , in informatione institutioneq; iuuentutis,cumq; is qui per aetatem se defendere ac regere nequit,in aliena tutela vel cura morari debeat: modis omnibus procurandum fuit, ut magistratus& legum custodes,quasi alteri orphanorum parentes primis non peiores , constituerentur. Nam ob id bulla aurea, inquit Festus,insigne erat puerorum praetextato rum , quae dependebat eis a pectore, ut signthcaretur eam aetatem,alterius regendam consilio, nam dicta est bulla a Craeco sermone 'cbra quod consilium dicitur Latine.
Sed sunt duo genera hominum, quae ijs qui parentibus orbi sunt, adhibentur . Qui pupillis intra pubertatis annos constitutis dantur: dc perionis magis quam rebus praeponuntur,tutores vocantur: qui puberibus, nondum ad vicesimum quintum annum perductis,curatores. Sed
est nobis de utrisque permiste dicendum. Et primo quidem, quid tutela, dc quotuplex sit, quomod6ue constituatur, expediemus: post deinde verbide administratione,authoritate, & depositione ac fine tutelae: tertio denique de actionibus, quae post depositam tutelam competunt. Tutela est ut Seruius definio visae potestas in capite li- ' τυbero,ad tuendum eum, qui propter aetatem suam, sponte L-- se defendere nequit, iure ciuili data ac permissa. Tutores autem sunt qui eam vim ac potestatem habent,ex qua re ipsi nomen acceperunt. Itaque appellantur tutores,
448쪽
quasi tu itores atque defensores , sicut aeditui dicuntur, qui aedes tuentur. Nec est vero mirandum, quod sub vita potestate potius, quam sub iure ponatur tutela: quoniam obtinet instar muneris publici,quod utique in exercitio magis & authoritato, quam in nuda possessione facultatis consistit. Ac obtinet quidem hoc in rebus priuatis , ut qui seruitutem aliquam aut actionena obligationemve habeat, ius aliquod habere dicatur, quod quidem inuitis aduer artis, non ipse per se, sed per iudicem persequitur: sed in publicis functionibus secus acceptum est , videlicet, ut qui eas teneat,non ius aliquod persequendi, sed vim ac potestatem sua Marte cogendi ac exequendi, aduersum etiam inuitum, obtineat. Diuiditur autem omnis tutela in testamentariam , legittimam Sc dat tuam: nam quod tutorum alij quoq; honorarii sunt, qui quasi obseruatores actus aliorum constituuntur, alij qui onus administrationis subeunt: id non tam ad species, quam ad gradus tutorum pertinet. Quemadmodum nec illud quoque tanti momenti est, ut aliquem in diuisione locum teneat, quod nonnulli reperiuntur tutores, quos nescias virum ex testamento patris , an ex decreto Praetoris aut horitatem accepisse dixeris , quorum meminit Papinianus de testamentaria tutela cap. ar. Sed ad rem . sta metarij tutores sunt, quos parentes
liberis suis, siue masculini, siue sceminini sexus si modo in potestate sint testamento dant. Et dicuntur quidem Iiij veteribus quoque legitii mi, dc dativi, quemadmodum est apud Vlpianum. Legittimi quidem, quia confirmantur lege duodecim tabularum, his verbis: Uti legasse super pecunia tutelaue suae rei: ita ius esto. Datiui veris, quia non per legem & magistratum , sed per hominis voluntatem fiunt tutores. Testamento tutores
dari possunt iiij, cum quibus testamenti faciendi ius est,
praeter Latinum Iunianum . Nam Latinus habet quidem testamenti factionem,sed tamen tutor dari non potest, id enim lex Iunia prohibet. Priuilegium quod huic
449쪽
AD PANDE. IVR. CIVI. LIB. V. 443
generi tutorum irrosatur est: Primum ut non sint coingendi satis dare rem latuam fore. Deinde, ut quamdiu telumentaria speratur, legit tima cessee . Plane quia nonnunquam contingit, ut is qui testimento datus tutor est, vel curator, non recte secundum solenem legum obseruationem datus videatur : st penumer6 necessariisum est, ut Praesidis vel Praetoris confirmatio requiratur. Nam si qua talis sortalle persona tutorem dederit testamento, quae dare non potest,veluti mater,aut patronus, aut extraneus quis: tunc id quod deest, auctoritate coninsulari suppleri debet. Et quia curator testamento neque a patre rectὸ datur, receptum est. vi datus ab eo qui prε- est confirmetur. Praeterea mulier liberis non reclὸ testa in mento tutorem dat ted si dederit, decreto Praetoris vel Proconsulis,ex inquisitione confirmabitur. Item qui 1 patre tutor seriptus est , aut non iusto testimento , aue non ut lege praecipiebatur,confirmandus est ad tutelam gerendam . Sed sunt tres fere ordines ac gradus confirmationis. Nam qui ex minus perfecta datione patris confirmantur, citra vllam inquisitionem confirmantur,
nec satis dant, rem pupilli saluam fore. Qui ex matris ordinatione, non satis dant quidem , sed non nisi ex inruisitione confirmantur. Qui ex patroni voluntate, ij dcitis dant, praestita cautione, & non ante decernuntur tutores vel curatores, quImper inquisitionem idonei fuerint pronunciati. Et si quaeratur, an ex inquisitione recte datus sit tutor,quatuor haec consideranda sunt, ariis dederit, qui dare potuerit: ic ille acceperit, cui fuerat dandus: id is sit datus,cuius dandi facultas erat:& pro tribunali decretum interpositu sit. Deniq; in confirmando tutore hoc Praetor inquirere debet, an durauerit patris voluntas, quod in facili est,s proximo mortis tepore tutores no iure,vel curatores set ipserit pater. Nam si ante annos, ut spacio medio potuerit faccitati u dati non iure tutoris a patre, fieri diminutio , vel morum ante celata, vel ignorata emersit improbitas,aut inimicitiae cu patre
450쪽
exarserunt,uel cum Fisco aliquem contractu damno lummiscuissent: utilitatem pupilloru Praetor sequitur, non scripturam testa meti vel codicillorum. Atq; hic quidem de tellamentarijs tutoribus. Intestato parente mor/ns 1 sciet, tuo, locus fit legit timis tutelis. Na legittimae tutelae,lege Timis τυ, duodecim tabularu agnatis delatet sunt, Sceu sanguineis, τcRIBU . item patronis, ite is qui ad legittimam h reditate admitti possunt: videlicet, ut qui sperant haereditatem, ijdem tueantur bona, ne dilapidentur. Et qui de intestatus vide-.tur,no tantu is qui testamentu no fecit,sed & is qui testa meto suis liberis tutores no dedit: quantu enim ad tutelam pertinet, intestatus est. Idem dicemus, si tutor testa meto datus,adhue filio impubere manente decesserit: natu tela eius ad agnatum reuertitur. Sunt autem agnati, qui per virilissexus personas cognatione coniuncti sunt: quasi a patre cognati: veluti frater eodem patre natus,statris filius, nep6sue ex eo, item patruus, patrui filius, ne-
Iosue ex eo. Tutela legittima quae pationis desertur exege duodecim tabularum, non quidem specialiter vel nominatim delata est,sed per consequentias haereditatum, quae ex ipsa lege patronis datae sunt. Si quis legit timus tutor capite minutus sit, dicendum est delinere eum esse tutorem,& locum esse iudicio tutelae, finita tutela. nn Turo, De scientibus testamentarijs &legittimis tutoribus Io-RIBVs CV eus fit iis qui dativi appellantur. Nam lex Attilia iubeth .: Di , i, musit ibu pupillisue non habentibus tutores dari a Pret. AH Ais coi tore Sc maiore parte Tribunorum plebis, quos tutores Ius DAN Di Attilianos appellamus. Sed quia lex Attilia Romae tan- HABENT, er tum locum habet lege Iul ia & Titia prospectum est, ut in prouincia quoq; a praesidibus earu dentur tutores. Estq;cAusis si si ιus dandi tutores datum omnibus magistratibus muni-CIA LIT ER cipalibus . Et ubi absunt ii, qui tutores dare possunt: , isti, in ψδε Decuriones dare tuis latur, dummodo maior pars conueniat. Pupillo qui tam Romae quam in prouincia facultates habet, rerum quae sunt Romae, Praetor: prouincialium,Praeses tutorem dare potest. Causae autem quae locum