장음표시 사용
261쪽
Enarratio IZAC:ndrilla. EST proculdubio condrilla, inlybi species, qua de causa Galenus caispite citato, de ea simul cum aliis mentionem fecit, quanquam tamen libro secundo de Alimentoru facultatibus,ipse non inter seres,ia est inlyboveam connumeret,sed Potius capite de lactuca. lactucae condrillam olus simile se. cinquo fit,nostri Lusitani, herbam istam in hunc usque diem lactucam apupellent.Nascitur enim inter segetes, & uineas,& aliis locis quoque,qua accitarii uice mulieres & homines rustici utuntur. Inest autem huic condrillae, folium endi uiae simile, lac ex se quum rumpitur mittens, cui quoque altera species similis ubique cernitur,easdcm sere cum inlybis uires obtinens: A-citur autem condrilla ista, ab Hispanis,lactuca inter segetes nascens,ut dissedientiam inter uulgarem lactucam,&istam de qua agimus, faciant.
Graece, vaMx : Latine, cucurbita: Hi nice, lacalabaca: L Iramcnabolara: Italice sicca: Gallice,une urge: Germanet hvris.
cucurbita. COLO CYNTHE, ea est cucurbita: quae in cibi illam quotidie uenit, & multiformis conspicitur aliquando uentrosa, sic dicta quia in uentre multum turgescit,nonnunquam curua, quandoque uero tantae longitu dinis, ut modo nouem modo decem pedum uisa sit, quq sype (natura an, fice) ita eveniunt,quandoque uerb ab hortulano uincuIo formantiirs& finguntilliquum cucurbitae qua coguntur forma creta nqui in harundine oblongaexperti sumus,quae ecundu harundinis tangitu&nem creuerer unde merito, cucurbita a curuatura dicta est, quia facile an qua uis figura dempto impedimento curuari possunt, non minus quoque in amplis vasculis im missae,uentrois fiun Sic ornatae,ut postea maturis,& siccis,ac inaniti uaso rum uiceratantur. Vnde Plinius Naturalis historiae libro,dixit,nuper enim cucurbitarum usus Venere, urceorum uice,iam pridem etiam cadorum ad uina condenda. Columella quoq;, de media inquit parte cucurbitae, semen inverso cacumine ponito,ut fiat incrementi uastioris,nam sunt ad usum ubsorum satis idoneae, quod hodie in usu videmus , atq; ipsis praecipue utuntur,qui per aestatem atque ardores maximos in agris negociantur. Medici nostri temporis,cucurbitam , pro bona uictus ratione febricitantibus pro
bent,quum humidae ac frigidae potestatis meo tamen iudicio, repurgato
262쪽
uentaculo,edenda cucurbita est,quia facillime in eos conuertitur humores, quos stomachusi pec5tinet,ut author est Gai .lib.1. de Facult.alim cap 3. R., .si. qui quoq; lib. .de Facuit simpl.medic. ita eius persequitur uires. Humida macho ed is
Graece, Larine, citrullus , fgo: Hissanice, peptis
nos: Lovgobardice cocomero, citruola: Gallice,cher Io:Ger
Enarratio,ia, CUC VMER, non ubiq; satiuus repentur, qua de causa multi no cucumer. sine ingenti error citrullum quem peponem esse certo scimus, cucumerem appellat uulgarium forsitan uoce seducti,qui in Italia fere uniuersa,& Flandria ac Germania,cittullum cucumerem uocant,sed ut dixi,no sine magno, ne dicam pudendo errore, inter quos Aouissimus extat Mathiolus Senenis sis, in suo Diostoride Hetrusca lingua consecto.Est igitur Graecorum cucumer,siue cucumis, dictus sic, ut Varroni placet,quia facile curuatur, baculi crassitudine,colore uiridi,tongitudine cubitali,& maior praesertim,si in flore existens,in fistulam mittatur: tunc enim ut tradit Plin.lib. I s. cap. s.mi xa longitudine, & ad fistulae complementum crescit; & hac de causa Col mella anguinum cucumerem eum appellat, quia oblongus, crassus atq; inis bstar anguis flexuostis sit.Nascitur enim insimili fanta,qua cucumer sylveis stris oritur.Caeterum est cucumer,natura frigidus & humidus,appetentiam concubendi minuens, unde si sa Grecis dictus est.Hinc de cucumere(quia textrices magna in parte impudicae sunt adagiu ortum est; texens pallium mulier,cucumere deuoret. Raro in Lusitania cucumer uidetur;Secus aute in altera parte Hispaniae,precipud apud Salmanticences,ubi in magna cernitur copia, hirsutus,colore omnino uiridi longitudine cubitali &curua At pepo ' is est,quem officinae ob colore citri in maturitate acquisitu citrullum appel 'i' lant raeci uero illum et murum id est matum, Graia uoce dixere,quam uoce Hispani liel hodie seruates, nulla immutata litem aut syllaba,illum quoque pepanu uocant.& eius suprema partem concisam fronti estus hora, in qua illum pleruns comedimus,tanquam refrigerante, admovemus,quod olim
263쪽
. MATIstus et ANI quoq; a Graecis fieri Dioscorides innuere uidetur.Vescimur enim pepone
Hispani,dum uiretmam postquam maturuit,& colore luteum, citri matuti contraxit,tanquam cibo inutilem reiicimus,si quid tame illius comedendusit,eius suprema & cartilaginea pars tantum pro uictu, reiecta eius medullari parte,accipienda est; ut apud inferiores Germanos plerunq; fit,qui peponbbus ii non nisi maturis,cotra Hispanoru consuetudinem,in uictu utuntur, quoru medullarem & interiore partem,in qua semen continetur, tanquam improba & malam reiiciunt,suprema & cartilaginea illa,crebris uerrucis ornata parte, contenti, qui mos apud Graecos quom fuit,ut ex Galeno depreheditur,lib 1.de Alim .fac.cap. s.ubi inquiunuc accedit,quod in peponibus Mathsolas homines a carne intima in qua seme habetur, abstinet.Sed haec ignoras Mam , thiolps,nihil in hoc cap .praeter alios uillicare facit. Subdit quoq; Gai eodeIoco,in mesopeponibus aute mandunt.id est carnem interiore,pro quo se, M'i' pepe ' re licet quod melopepones, hodierni sunt melones, quoru uarietas ingens
s - φ est,quu alii cortice subtili tegutur,alii uero crassiori,& tardius maturi fiunt quos Clodieses (Venetiis prope Riuumaltu uendentes,peponas appellat; alii aute intus sunt rubri, & illoru quidam muschatelli dicti, odore & sapore praestantissimi,ut apud Lusitanos, Abrantini dicti,ab oppido Abrates dieto,quod Tagus aurifer praeterlabitur,quibus Neapolitani respodent. Alii aute sunt albi,& illorii nonnulli hiemales diciti,quia per uniuersam hiemem suspensi in domibus seruatur,apud Salmanticenses frequentes,qui quoq; EAuthinae Graecia in Italiam hodie aduehutur. Sunt quoq; prster istos, melones aquet dicti, quos angurrias multi appellantalii uero, bareccas, Turcae, carpuges. Thust praeter omne loquendi consuetudine cucumeres nominanti D, cuntur uero melones aquei, quia intus aquam habeant,quam cum interiorifiibstantia,adiecto succharo Mauri & Turcae,uigenteistit,pro re gerandis uentriculis,in colinito uictus usu habet,magnae enim sunt anguriae istae, uentro saniticidae,colore uirides,quanquam nonnullae paruae reperiantur,multis uariegatae coloribus,quaru omnium,interior pars dulcis admodum est,qua febricitantes,serim arcere conatur. Sunt praeterea,ut plures alias preteream species, Saracenaeae quaedam, uel Transmarinae dictae cucurbitae; quas non nulli pepones appellant,aliae exterius albanaliae uero subluteae, omnes crasi,& pessimi ni itrimenti;& ea de causa a rusticis in hiemetatum comeduntur, Frigidae enim eli siccae,temperatura fimi, uelii ii priores omnes species, quas crudas comedere solemu frigidae & humidae; in secundo gradu;Attamen si quis aut semen aut radice arefaciat, haud etiam humidae fuerit nat man sedium desiccantis,idq; in primo quodam ordine, aut in secundo incipiente,ut
latius Gai .dixit lib. citato de Facult.alim .Porro,cucurbitam ac omne genus peponis uel eorum semina,saccaro hodie condrri,magno aegrotantium oblectamento,uel tonsores norunt,nedum aromatariu
264쪽
Dis Lactuca Graece, las: Laetine, lactuca: Lusita re, adice: Hi jam ce, chga: Dales lactuca: Gallice, une latae: Germanice, latriae.
DICIT V R lactuca,ut Palladio in Ianuario placet, quod abundantia lactis exuperet,quod quidem lac uentrem mouere leuiter,olim credebatur,quare apud ueteres, in primis epulis ueniebat,ut Martialis sequenti carmine testatur,quum dicat. Prima tibi dabitur,uentri lactuca mouendo Vtilis: de qua quoq; ille dixit, Claudere quae coenas lactuca solebat auos rum, Dic mili cur nostras inchoat illa dapes Sylvestris uero logioti caule in capis nascitur,folio satiuae simili,sed spinosinpresertim quum ad coplementum peruenit, Satiua uero quae in uictus usu quotidie uenit, ut refert Galenus,humidum frigidumq; est olus,non tamen extreme. Dicenda igitur lactuca,humida,& frigida est secundum aquae fontanae seigiditatem, &ut libro secundo de Facultatibus alimentorum legimus, hoc olus, succi est quam alia omnia laudabilioris . Nam quum reliqua omnia sanguinem gignant paucissimum, ac praui succi, lactuca non multum quidem generat,id
tamen nec mali succi est, neque omnino laudabilis. Porro dum essem iuuenis,uentriculum; mihi infestaretur bile,lactuca, qua ipsum refrigerarem utebar:quum uero ad aetatem declinantem perum hoc ipsum olus fuit mihi contra uigilias auxilio, ae senibus esse annexae uidentur. Habet itaq; lamctuca succum quidem frigidum atq; humid minime tamen prauum,qua re nec concoctioni resistit, nec perinde ut reliqua olera, uentrem cohibet sicuti neque,etiam prorritat.
R EST E mea sententia, Ruellius Gallus, &post illum Fuchfius, in suo herbario,gingidium chaeretalium esse, opinati sunt, quum reuera inter se maxime conueniant. est igitur timidium chaeretalium,herbula, non diue Syria,& Cilicia in Italiam aduecta, & indem alias regiones transportata quanqua ad Hispaniam nodum quod sciam peruenerit,sylvestri pastinacae similis,lenuior,tamen,& amarior,& culinae satis commoda, radice subalbi-
265쪽
2s AMATI Lus I T A NIAc o h Id ENT.da,aliquantulum amaricante, floribus candidis', semine in siliquis exiguis, oblongo, angusto, & acuminato,quae ideo chaeretallu dicitur, quod foliis luxuriet. Quod uero Hispani, herbulam hanc,in hortis suis hucusq; satam non habeant, id in causa mihi esse uidetur, quod coriandro uiridi maxime utantur,id ferculis quot die infundedo,quod tamen uniuersa Italia, ct Germania,ac Gallia, respuunt,& tanq noxiam herba horrent, cuius i cico Eanc amplexatur,chaere liu dictam, quae in uniuersum alia est, ab ea quam PlbC-efoli1 nius chaeretalium appellat. Huius porro uires, Galenus libro .x. dctaculi. Psimi P alimentorum,capite quinquagesimo quinto;& sexto libro, de Facultatibus: . . t simplicium medicamentorum,enarrat,dicens s Gingidium gustu amarum dc astringens quum fit,temperie calidum frigidumq; uidetur: Secudu uero utramq; qualitatem,desiccatoriu est,caetera porro,stomacho amicu existit.
srah ASCANDICEM gingidio similem herba,nobis diligentissimus uiti parum Fgi Ioannes Falconerius Anglus, primo Ferrariae indicauit, nec enim illam aliis nominibus appellari nouimus, qua de causa nomenclaturas alias non adiecimus.
De Caucalide. Graece, is in Latine, cauca s herba, Lucus agressi Hilyanee, questones,serua: Italice stro ello saluatico.
Enarratio. I 3 3 ADEO caucalis herba,daucum refert,cum figura,tum foliorum incisura,& umbella,ut merito daticus sylvestris a multis appelletur. Nascitur enim liqc ubiq;,m aruis,folio inferiori petroselino simili:superiori ueto,i ciso minutobut in foeniculo cernitur, unde ab Italis , petroselinum agreste, herba ista clicta est. aeterea,huic similis folio & umbella alia est herba, cauie hirsuto,cuius radices rotuda nucum magnitudine sunt . exterius nigrae, intus uero albae,& esui aptae,quas pueri in Hispania , frequentissime com dunt' eas,eadem itoc qua iuncum auelanam appellari diximus uocant, nusquam quam in Hispania a me visas; nec mirum,quum,ut ait Virgilius. Nec uero terrae ferre omnes omniapossunt. Caeterv de caucalide, ita pro dit Galenus libro septimi de Facultatibus simplicium medicamentorum, quidam daucum sylvestrem nucupant, est enim ei adsimilis gustu simul cuiribus, excalfacit ehim ut sille dc desiccat, tum urinam ciet, & muria ad repositionem conditur. pr thia
266쪽
Enarratio.. 3 tiER V C A tam domestica quam sylvestris communissima est herba, Erm
quae pleruq; in acetariis uenit & ideo eruca dicitur,quia in gustu erodat; eua Eomos ue quia iura commendet, detq; illis gratum saporem, Venerem enim eruca mouet, a de causa,a poetis salax eruca appellatur; de qua Galenus libro secundo de Alimentorum facultatibus capite quinquagesimo tertio,ita inquit:hcic 'lui manifestissime calfacit,semenq; gignere creditur, di coeundi excitare appetitum, capiti etiam dolorem infert, praesertim liquis ipso solo uescatur.hactenus Galenus. ibus,tu adde,modo quo erucauescitur,calidus temperatura siliquum si frigidus fuerit, tantum abest ut illi dolorem capitis inducet, ut potius magnum adducat iuvamen.
gari lactatum: Hispanice, albabaca : Italice, basilico,babili cogentile: Gallic du basile: Germanice basilique.
Enarratio. IS . N ON solum in hortis satum ocimum uidetur,sed passim ad fenestras os-.M. mulinis uasis repόfitum, quodunulieres ob stagrantissimum quem habet odorem fouent,unde cimum abom uerbo quod est redoleo , dedi ictum
est. Reperitur enim gallophyliatu dictum suauioris Moitis, sic dictu quod nescio quid gariophylli redoleati proprie uero basilicon minutis foliis o
natum,acinos e de quo tertio ibro sermonem faciemus i Caeterum in oci, mi uiribus multi dissident,Galenus tamen cui habenda fi&s est, sic de eo libro octav o,de Facultate fimpi medicamentorum radit:Ocimum eg secudo est ordine calfacientiushabet autem recrementitiamhumiditatem proin Arenas de nec commodum est, quod in corpus sumature caeterum foris illitu ad P si digerendum & concoquendum idoneum est. At Simeon Sethi, de eo ita . quoq; iudicium sium fert,quum dicat,basilica ocima,olfacta,co GEc caput, iuuant, si aqua irrrigantur humidiora fusi, &isomnum conciliant, semen eorum cardiacis assectibus succurrit,animi moerorem ex atra bile ortam,in hilaritatem&letitiam mutat.
267쪽
De Orobancte. Graece, : Latine,orobreche,eris angina: Mistiustoc , eruauaqua: Italice herba lupa, da H leolle , herba rora, herba uacca: Gallice,reniam.
cauliculu, pedalis altitudinis,cauliculus, & minoris,ad ruborem declinans, fine foliis, ' hirsutus,pinguis,tener,asparasi modo crassus,flore subrutilo,ad album d clinante in totum hypocisti similis,nam radix illi,tenera, policaris crassiti dinis est. Orobanche ex maleficio nomen traxit, quod uidelicet, legumina, praecipue orobum,inter quae nasci diximus,strangulet, non illis, se circunis gando,ut Theophrastus dixit,sed tantum inter ea nascendo, ut experientia indicanDicitur uero herba haeca nonnullis,herba taurisab aliis autem hqrba uaccae,eo quod uacca quum eam comedit,illico ad taurum accedit,nyn nunus quoq; cyno morion appellatur, quod canis genitale membrum referat,nam una parte crassa uidetur,alia uero subtilis. De qua ita Galenus lib. octavo, de Facultatibus simplicium medicamentorum inquit, breuissime, siccae frigidael temperaturae est in primo ordine.
De Tragopogosse. Graece Amiam: Latine, tragosogon, barbula hirci: Hismice barba de cabron, dierua,noeteliam. Italice, se Fabrica.
EST dubio procul herba haec similis omnino herbae croci, praesertim flores purpureos emittens: nam altera luteos potius flores producit, . sed utriq; radix est parua,bulbos aliquantulu oblonga, auellanae mmnitudine,dulcis,esui aptaiquam pueri in Hispania in campis eradicantes,a fimblitudine paruarum nucum,noZelIas appellitant, & illaru esu maxime obis Iectantur. Dicitur enim herba haec barba hirci, quia in calice, nescio quid hircina barbam repraesentet, quanqua Hermolaus Barbarus uir alioquimia a. doctissimu3, Parum hoc animaduerterit.
De Ornithogalo. Gaece , ax: Larine, Ornithogatum, lac gallinaceum:
Hispavice, che de gallica eruca Italice iste degetlima l. GaI
268쪽
I NAEDIOS co RID. LIB. sic vNDv M. SIT Enarratio 138 SCATENT uniuetfi campi sceno referti, omithogalo herba, Dios odivitia. scoridis picturq omnino respondente. Nec minus quoque inter segetes re, g ' .peritur herba haec,sine foliis caulem producens, tenerum,subtilem , tribus quatuorue agnatis, & ipsis etiam tenelli ex quibus flores prodeunt primo aspectu albi, sed postea penitius introspecti, exterius herbaceo, intus uero tantum lacteo colore deprehenduntur ; in medio quorum postea tanquam inpillula semen seruatur,pistrinae accommodatum, quum id panibus tana quam melanthium iniiciant: Radices quoque huius herbae dulces sunt, bulbosae, inuictus usu quotidie uenientes , non minus ac castaneae . quas rustisci deficiente annona non praetermittunt, famem, crudis & coctis prompulsantes.
Tuberibus terrae. Graece , ut ' : Latiae, ruber terrae: Hissastice, turmas de
tierra: Italice , i ta muri, rare cli , rastesti: Gallice , trusti:
Enarratio 13' P A RIT intra se iubeta tellus sine caule,sine laliis Alsisite agnatis,quq Tile .pessimum S terrestrem praebent nutrimentum, & ut tradit Avicenna neruis & stomacho inimica sunt,qua de causa, cosulto iure carnium pinguium tubera elixanda sunt, uel ut Platinae libro de obsoniis placet,uino lota subcineribus coquenda sunt,ac sale & pipere aspersa,adhuc calida in conuiuiis, post esum carnium comedenda, Erumpunt enim, ut obiter hoc dicamus, tubera tonitru , unde Aquinas poeta dixit: & facient lautas optata tons
Enarratio Isso. AD Eo clare phaselus uulgatissimum legumen a Dioscoridem prae- rbam ssenti describitur, ut non multis opus fit comprobationibus. Nam renum figura legumen hoc cernitur, aliquando rubrum, aliquando uero album, nonnunquam quoque nigro colore compunctum. De quibus omnibu hic Dioscorides simul agit, non uero,ut quidam putat, de uno tantum genere, pluribus uariegato coloribus,quod hodie,Italia phaselum Turcicum
269쪽
AMATI Lus ITA NI eo MMINY appellat, ut capite coetesimo primo, abunde diximus. caeterum coquuntur hodie in Italia pro cibo,tenerae ac uirides cum semine phaseli siliquae,uelufi quoque olim fieri Dioscorides meminit. Caeterum, flatuosum nutrimenta phaselus gignit,nec omnino malum.
erua eis Enarratio IAI HAEC non ubique prouenit herba:at in regno Valentino apud Ilispanos,abundantissime crescit,ubi quoque illius serendae diligens,pro saginan, Alfalse Me dis iumentis cura habetur,quam Arabica uoce,alfalse, uel alse sat appella-- hq M' re solent, la Gallia quoque eam nasci Ruellius est authonubi trifolium magnum,aut potius Burgundiae trifolium appellari tradit. Dicitur tamen hebba ista Medica,quod ex Media, in Italiam olim adducta fuerit, ubi quos magna diligentia,pro iumentorum pabulo serebatur,sed nunc quod nouerim,uniuersa Italia ea caret.
Aptati bis NASCITVR in pratis.& prope sepes aphace herba,caule quadra , - tWfolio lentis, aut campestris eruiliae, flore subrubro, sed postea siliculas
quasdam emittit paruas, in quibus semen , ad speciei conseruationem re Aptamem condit. Nam aphaca,apud Theophrastum longe alia est herba, ut pote l. ' 'in' clioreae altera species, quam dentem leonis, aut tarraxacum, uel altartaxa, cum appellari diximus.Porro Fuchfius inuraesenti errat,quum aphacen,os mundi,herbam esse dixerinquum proculdubio,os mundi,&Iia maiora ha v beat,silicis modo alata, herba in altum crescens, & ea de causa,a multis spe ctaculi gratia in hortis sata habetur:Hodie uero aphace,in Hispania non se ritur,quia ubique,& in omnibus campis,praecipue foeno refertis sua sponte nascatur,ut audio tamen,in non ullis Italiae locis,illius, non minus ac alteriuscuiusq; leguminis cura serendi habetur,de qua, GaI.lib. c.de Facult. simpl. medic.ita inquit: Aphace astringit,editurqtie ut ipsa lenticula, aegrius tamen concoquitur:Caeterum ualentius desiccat,& moderati caloris est,cstera uerum ro legito libro primo de Facultatibus alimentorum,capita 3 c.
270쪽
PR A S VM, porrum est, prasium uero marrubium, cuius inadtieris prasem retentia Plinius quandoque lapsus fuit.Agit igitur Dioscorides de porro ca-
pitato, non quidem quod ab aliis communioribus radices habentibus lon- κ .gas,disserat; sed potius,quia olim in isto capitato, maior suauitas & tenetitudo quam in caeteris, percipiebatur .Parabatur autem porrum capitatum, id est,capitis latioris, utpote cepae modo incrementum habens sequenti illo. do: quum enim transplantabatur,talia a radicibus auferebanturi, ac siibtus parum tegulae,aut cuiusuis alterius testae ponebatur,ne porri radix in altum cresceret,sed magis cepae modo lata fieret, de quibus, & cepis,ac alliis,Gal nus libro secundo de Alimentorum facultatibus capite ultimo sermonem fecit,quum dicit:corpus enim calefacit, & crassos in eo humores extenuat, glutinososque incidit,bis tamen aut ter in aqua decoctum, acrimonia spois uatur, quanquam nec sic quidem uim perdit extenuandi. At Simeon S thi, porrum calidum & siccum in secundo ordine constituit, dicens quoquurinam cit, & mali succi est, assidue comestum uisus hebetudinem efficit, difficilia inuehit somnia,& stomacho nocet,genitale semen calefacit,& campitis dolores excitantecur,renes,& uesicam tedit,confert ad lismorrhoidas, bis uero aqua coctum & aceto,& garo & oleo, cuminoque conditum,salubre est,iis qui frigido sunt stomac ho.
Graece, et Latine, ave pratum , vitiemusti porrum, agresti sorrum: Hispanice, os de las utilas puer ros de las umbas: Ita chporrosaluatico, porrauctio: Gadisce ore sutua T.
Enarratio I g DICIT V R ampeloprasum, quod in uinetis frequentissime nais yqram scatur, quo rustici allii loco uescuntur. Duram enim substantiam ab ' - - peloprasum habet, & acutum ex se spirat odorem. De quo Galenus libro sexto de Facultatibus simplicium medicamentorum , ita inquit, ampeloprason, si inter allium S prason, hoc est, porrum, medium quiddam concipias, facultatem ampeloprasi inueneris. Est enim agreste ut sic dicam porrum, quamobrem & acrius eo & siccius est, sicut agrestia omnia reliqua hortensibus, ac proinde stomacho quam illud no-