장음표시 사용
451쪽
odeprehenditur. undedi nomen a Graecis,alioqui frutici topiario. Quidam callitrichon uocantialii polytrichon utrunque est ab effectu. Tingit enim capillum,& ad hoc decoquitur in uino cu semine apii adiecto oleo copiose,ut crispum densumque sectat:defluere autem prohibet. Duo viis gener candidius & nigrum breuiusque. Id quod maius est polytrichon, aliud
tricho manes uocant. Vtrique ramuli nigro colore nitent, foliis filicis, ex quibus inferiora aspera ac susca sunt. Omnia aut e contrariis pediculis dea.sa inter se ex aduerso:radix nulla,umbrosas petras, parietumque aspergine ac sontium maxime specus sequitur,& saxa manantia,quod miremur, cum aquas non sentiaticalculos e corpore mire pellit,frangitque,utique nigrum. Qua de causa potius quam quod in saxis nasceretur,& a nostris saxi illaenibo fragum appellatum crediderim & caetera. Ex quibus uidetis, Plinium d cur dicatur, xisse adiantum ideo appellari, quoniam etiam aqua aspersum non made fiat,quem tamen effectum,harum rerum maximus experimentator Anto- Ahiougu, nius Musa Brastvola, falsum esse deprehendit, cui & nos quoque assent, Musa bra' mus, qua de re,adiantum potius dici ex puteis quos coronat, S propter id 'iss madida non est,uel quia nunquam attingat aquas,credendum esh pectora Adianti te. lis enim herba haec est,& ut refert Gal. in calore & frigorq adiantum sim, Persitum, metrum est,siccat tamen & extenuat,& digerit,caput ex alopecia glabrum capillis uestit,strumas & abscessus digerit,potum lapides frangit,uiscidorucratarumque e pectore pulmoneque excreationibus non mediocriter cofert,ac denique uentris profluuium sistit.
et i bovid. AE C altera adianti species es trich omanes dicta,quam quoque ponet. lytrichum,qtita multas trichas,hoc est capillos faciat,appellant f uel potius, ediu, callitrichum 'uia pulchras trichas emittat. Falluntur quidam, qui cassi tri.
- chum,polytrichum,ac trichomanem, tanquam tres disserentes herbas faciant,inter quas salutam quandam transmarinam, herbam folia lata habentem ostendunt; quum tamen, calli trichum polytrichum ac trichomanes, una tantum sit herba,hodie officinis,polytrichum dicta .Porro si quis iis chomanem capillum Veneris esse contenderit,adiantum uero officinarum Polytrichum,non multum resistemusiquum ut dixi utraq; easdem habeat
452쪽
chomanes eadem praestat quae adiantum.. areta, , . rum .
Graece, lae 8ici: Latine,xanthium,lappa millor: Hispanice, lana melior: Lusitanice , pagam emamreor: Italice, gnitis pellas, lappolamenor: Gallice repellas: Germanice,setthlesierat, T.
N A SC IT V R lappa haec minor passim, prope vias, P exiccatos Xanthire
lacus,folio atriplicis, fructa uero hirsuto, oliuae magnitudinis, qui quum mi' exiccatur tenaciter haeret,no adeo tamen potenter,ut fructus personaci '' nam fructus personaciae rotundus umbilici figura est ; Xanthii uero oblonis gus,oliuae aequalis: item,perlonacia folia habet ampla; Xanthion uero ciriscinata tanquam amplicis, nasturtium odore referentia,de quo Galenus libro octauo de Facultatibus simpl. medicament . ita breuiter tradit: Xam thii semen digerendi uim obtinet.
QVI aegilopem auenam esse credunt, omnino falluntur. Est enim Aetili ,. aegilops herba frequenter inter hordeum & auenam conspecta,solia ho dei habes,caulem auenae,in cuius summo grana multa gerit, colore rubra, inter quae aristae ueluti capilli exeunt,& de ea Galen. lib.6.de Facult. simpl. medic.ita tradit:Digerendi uim obtinet, existens leuiter acris, unde phlegmmonas induratas,&aegilopas sanat.
P R AE FIXIT Dioscorides libro secundo,caput de Auena dome promor ah stica,siue satiua:nunc uero de ea quae sua sponte in aruis nascitur agit. Est vehas . enim bromos aliud nihil quam auena , de qua quoque hic egit , ut cautos fl A
453쪽
r, AMATI LusITANI co MMENT.tos nos redderet,quod Aegilops alia sit herba,a bromo auena dicta. sebtur igitur auena siluestris, in campis similis satiuae, sed grano maiori , nugriori,ac hirsuto,de qua quoque Plinius lib.xx. cap. 1 f. memoriam fecit.
CONTENDIT Ruellius Gallus,in eo libro quem de herbarum& stirpium natura edidit, quod glaux ea sit herba quam rutam caprariam, galeguam,fiue glarcam multi appellant; sed re uera falsinquum glarca polemonium sit,ut suo diximus capite. Quae uero glaux herba sit, non satis constat,de qua Gal. lib. c. de Facult.simpl.med.ita tradit:Glaux herba extacticiniis quum sit,calida quodam modo humidaque fuerit.
POLYGALI tametsi Dioscorides perbreuem secerit historiam, ut coniecturis tamen assequi possum;frutex ille est, plures a se uirgas gen, stae persimiles emittens, in quarum summitate flos aurei coloris cernitur: optimi sane odoris.Vocant autem fruticem istum Hispani piornum sapore amarissimum,ex quo magna pars Italiae scopas parat s nec enim dubi tandum est huius florem lactis abundantiam facere, tam enim suauis odo ris est, & gratus.
Graece, ' : Latine , urinalis herba , Maria berba , lonosa herba: Hispanice, la dierua dentre ei lino a linaria: Ita lice,linaria: Gallice , linaria herba: Germarice , Uae straui, tun hrausi harn lirare.
Enarratio. Iggeo S Y RIS multorum consensu linaria herba est, de qua officinarum seplasiarii cantant,Esula lactescit, sine lacte linaria crescit. Haec uero, urina lis alio dicitur nomine, de qua Plinius libro vigesimoseptimo, capite duo: decimo ta inquit: Obris ramulos fert nigros, tenues, lentos, & in iis se lia nigra ceu lini semenque in ramusculis nigrum initio,dein colore muta to rubescens, ct caetera. In quibus uerbis, Plinium aberrasse satis constat;
454쪽
IN DIOS CORID. LIB. QVARTVM. quum quae foliis Dioscorides tribuit,ille potius ad semen reserat,ut consideranti notum erit. De Obride uero ita meminit Galenus libro octauo de Facultatibus simplicium medicament. Amara est, ct aperiendi uim obisnet, quare iecur obstructum adiuuat.
Graece, iiD Dda: Latine Dilaxassera, hedera Cilisse. volubiis pinosa: Hispanice, L itanice , biguorda: Italice, hedera sipinos , e bacia bragua: Gallice , ct here des ron clas: Germanice cares mines.
SMI LAX aspera,proprie hedera est,horrida tamen spinis, & ea de smilax causa eam Theophrastus lib. tertio de Plantarum historia, capite ultimo hederam Cilissam, uel Ciliciam appellat,dicens , Hedera ita se habet, hi- ψώ. lax,idest hedera Cilicia amplexicaulis, ipsa quoque assurgit, fructus acumleatus' velut praehorridus, folium hederae paruu sine angulo,iuxta pediculi retinaculum,humectum, peculiare,quod medium illum callum qui instar spinae animantium secat, praetenuem habet,& interualla staminea, non ex eo porrecta, ut caetera, sed circa eum in orbem circumacta, ab annexu pediculi ducit; ad caulem uero foliorum internodia consumantem , Villus ab eisdem pediculis,atque folia tenuis,seque conuoluens dependet;flos candidus,suaviter olens,uerno proueniens tempore:fructus proximus herbae solano,atque melothro,& maxime uuae labruscae uocitatae:racemi pensiles ut hederae sunt,uerum ad labruscam potius accedunt ; nam de eodem puncto pediculi acinorum exeunt,colore fructus rutilus est,nucleos in uniuersum quidem binos continet, quanquam grandior ternos, & paruulus unum.Nucleus durus admodum est, & colore forinsecus niger, peculiare racemis, quod per latera caulium sepiunt, postremoque caulis, racemus omnium maximus propendet, sicut in rhamno, & rubo,unde sit, ut extremo fructifera, ct latere large fructifera ista spectetur . Haec Theophrastus de smilace aspera, quae proculdubio, ubique folio uolubilis sed aspero, & spinis horrido, arboribus circumuoluitur, unde ab Italis stractabr gue appellatur, ex cuius floribus albis odoriferis mulieres Hispaniarum aquam per campanam eliciunt, inter odoriferas aquas non postremas la des habentem,& eius asparagos Itali in continuo uictu habent. De cuius uiribus Galen. lib. . de Facultatibus simpl. medic. sub milace trachna,idest aspera,ita inquit: Variis clauiculis suis,arboribus circumuoluitur,folia eius dractia gustanti,& utenti calida existunt. .
455쪽
V Smilace Letii. Graece , vim hM: L atme , situlo lenis relax sne acu, is , conuoluulus maior , volubilis malor: Hissastice , la cin, Pallella corraeia maior , corre uela maior: Italice , voluchio maniore: Gallice, Fecies, uel et malor: Germastice , in
Enarratio. I sic. smilax le. LENIS smilax,ea est herba quam ossicinae hodie uolubilem malo, ibis. - rem appellant, cuius quoque recentiores plures alias faciunt species, pro ter illam alteram cuius capite de cistampelo meminimus, inter quas lupi ius nominandus uenit, quem Plinius salitarium lupulum uel repticium hipum, ob id quod salices,& alias scandat arbores, appellat, de quo nos plu, ra alias diximus,& ex eo syriapus in officinis concinnatus habetur. Cati, rum similax lenis, easdem fere cum aspera uires obtinet, ut testatur Galenus citato loco.
' R V S C V S a seplasiariis & pharmacopolis hoc tempore,bruscus ei
tanta, citur, frutex folia myrti habens,sed acuta,spinosaue, fructum uero rubru; cuius radices in usu medico cotidie ueniunt, & illis pro obstructionibus Salu pH, aperiendis merito utuntur. Caeterum, seu licem istum Graeci sylvestrem mortuam myrtum appellant, a quo cubeba carpesium uocatum, longe ut dixi Am est, cuius inaduertentia Arabes hallucinati sunt, ut Ferrarienses pri mo indicarunt.
De Lauro Alexandrina . Graece , : Latine , daphne C lexandrea, daphne Idaea, laurus lexandrina herba , lauris inlexam
drina ma lus , laurus inlexandrica fruduera , mularia
456쪽
u panice , lauro alexandrino : Italice , lauro a sandrino Gallice , lauro alexandrino : Germanice , etapram praut ,
DIFFERT Laurus Alexandrina sive Idv laurus, ab hippoglossio, et , . A
quia laurus Alexandrina,fructum in imedio folii,altero foliculo coopertu, ' μ' - rubrum ciceris magnitudine fert; hippoglossus uero sterilis est, nec fructusmittit, ut stio diximus loco. De daphne uero Alexandrina,siue lauro Ale T. qxandrina,ita Galenus prodit,libro sexto de Facul simpl.modica. Daphne herba quam Alexandrinam appellant,euidenter est calida actis,& subamara,potaque tum urinas,tum menses prolicit,Hactenus Galenus. Caeterum herbae huius folia,longe quam rusti sunt maiora, quod propter hoc dictu uelim,quia in nonnullis exemplaribus per Marcellum uersis,minora folia EMFDtu quam rusci,herbam istam habere legitur,non fine menda tamen . Marcellus.
De Daphnoide. Graece, Arituum: Latine, daphnoides rareola herba: Histanice, laureola: Italice, laureola: Gallice , de la laureolle :Cermallice, etellant, et Teide actra anti daphne. Graece, : Latine , chamadaphne , humilis laurus , terremis laurus: Italice, la cham aphne: Hispallice,
S V B eodem capite de daphnoide,& chamedaphne,quasi herbis smib T a 'm , libus,& easdem fere uires habentibu Galenus sermonem fecit, ut apud ip sum est legere libro sexto,de Fac. sim p .med sub sequenti ordine: Cham daphne,persimilis quidem est uiribus daphne Alexadrinae: Sicuti & quod
daphnoides uocant; verum qui daphnoidem laureolam dictam, moereo Moxen os esse credunt,omnino falluntur,quum medereon longe alia sit res, ut capi- chama ea te de chamaelsa dicemus .Est enim laureola,herba siue frutex cubitalis alti, Ut tudinis folia laurina habens,quae linguam & fauces fervido quodam sapore erodunt uruntue,cui flores albi purpurascentes insunt,& eam pharmacopolae sere omnes satis cognitam habent. Huic affinis chamaedaphne est, quae uinca per uinca non est,ut multi falso rentur, quia uinea peruinca, ut
457쪽
c AMATI LusITANi co MMINT.chis iu diximus clematis est 1 Vocat tamen Plinius lib. a. t. cap. t t. vincam,chamaeuitica ter' daphnem,hac tantum de causa,quia folia laurina habet, Sed re uera, clibrum ' μ φ naaedaphne alia est herba,scilicet cubitalis altitudinis,ramulo singulari cre, scens,folio tenui lauri similitudine,ut ipsemet Plinius describit libro uig, simo quarto,cap. decimo quinto, Quae omnia ut nostis,a peruinca absunt, ut liquido constet, chamaedaphnem non esse pervincam, quum potiui dematis peruinca sit.
Graece, in ea ait Amin: Latine,helleborus albus, ueratrum
album: Hispanice , uerctgambre blansuo: Italice, elleboro blatico: Gallice , ellebore blanche: Germanice , quein men
V Helleboro nigro . Graece, v amp - : Latine , helleborus niger, ueratrii nigrum,melampodium: Hispanice, uerctgambre negro, elleboro negro: Italice, elleboro negro: Gallice, ellebore nodie Germanice, chris urtet.
p.ris. i., SCRIBITUR Helleborus,&eleborus,sed Horatius, cu duplicii,
albis, , scribere uidetur,cum dicat,expulit helleboro morbum,bilemque meraco. nigra'. Cuius duo genera sunt, album & nigrum, utrunque satis notum, Album folia plantaginis,lata ad albedinem inclinata habennigrum uero, folia nigra herbacei coloris,stricta,quibusdam partita diuisionibus,quod non solufloribus purpurascentibus,reperitur,sed etiam albicantibus, & subluteis, Sed animaduertendum est,quod genera haec helleb ori nigri, habentia flores albicantes,uel subluteo uiribus impotentiora sunt,& minus obnoxia, quam illius flores purpurascentes possidentis; utcunque tamen, albi & nigri hellebori radices,in usu medico frequenter ueniunt, quibus prisci indiscriminatim utebantur,non plus albi radices, quam nigri aegrotis dando, Sed albi potius pro euocando uomitu ; nigri uero pro aluo subducenda, At recentiores & medici ab hinc trecentis annis,nigrum exhibent helleborum,album tanquam uenenum formidantes,quo factum est, ut Melae in suis Simplicibus dicat, Albus corporibus nostri temporis est molestus,
458쪽
IN DIOS co RID. LIB. QUARTum Timo est eis sicut uenenum proprie praesecans; nigri autem usque ad tempora nostra uirtus tolerabilis est, licet adhuc difficilis.Ex Iunioribus quoque Mathiolus Senensis,nigrum albo periculosiorem facit, quia ita experientia' deprehendidit,quum tamen hodie boni praetici nigro correcto tanquam diagerdio continuo utantur: Cuius correctio haec est, ex pulueris ellebori nigri,drach. i. cinnamomi foeniculi anifi mastichis ana B. si puluerigentur omnia subtiliter ,& fiat puluis. Alii uero Melae patrocinantur :quia ita quoque experientia uenarunt, quae sane diuersitas non aliunde orista est,quam ex regionum diuersitate,una enim in regione albus potentior nigro est, altera uero niger albo . Plures autem nouimus herbas, quae uno in loco suas exacte seruant naturas,alibi uero ab illis degenerarunt, ut in ciescuta uidere est: quinimo in animalibus quoque id euenire certi sumus, ut
de serpentibus araneis,& aliis uariis animalculis,quae regionibus frigidis uenenosa non sunt,alibi uero ueneno non carent, utcunque tamen,ab eorum
substantiis , tanquam ab exitiali ueneno, fugiendum suaderem, quu uterq; periculosus sit,& naturae infestissimus.Solet tame multis parari modis helleborus, quos ego nunc praetermitto, modo recitem id quod a nonnullis factitatum iri animaduerti:pomum enim accipiut,quod multis hellebori nigri radicibris transfigunt,ac sub cineribus coquunt,a quo postea radicibus detractis, in hieme post longam svruporum propinationem, quartana redi belli assectis,comedendum tribuunt,quod ualetissime purgat;& breui omnes fere quartana,& morbis eradicatu difficillimis,uexati liberantur.Compleri autem hoc opus posset, no tantum in pomo, quantum raphano, aut citonio,ut de scammonea Galenus libro primo de Alimentorum faculi tibiis suadet agendum,ubi iubet ex cauata interiori cotones parte, scammoneam imponi,& a seri; postea uero concedit ipsum pomum mandi,& non scammonium; nam & in pane in furno excocto,hoc quoque fieri potest, ut caeteros plures alios praeteream parandi modos .Caeterum dicitur helleborus,uel helleborum,ab Helleboro fluuio propre Anticyram ubi optiamus reperitur: niger tamen helleborus ut testatur in praesenti Dioscoriis de melampodion a Graecis appellatur, ob id quod credatur, Melampum pastorem illum inuenisse,ac furetes Proeti filias curasse, cui subscribit Plin.
lib. 1 scap. s. ubi adamussim de utroq; helleboro sermonem habet,Cotur Cotui, aenices ali helleboro, ueluti sturnos cicuta,Galenus memoriae commedauit, elubqra
quod prius ab Aristotile dictum fuisse legimus,& a Theophrasto eius diis
scipulo receptum, Sc ea de causa,coturnices in coeniS sui S antiqui Pr termi- nutri tuo
serui: C tera uero de helleboro ptermittimus de quo Hipp. libellu scripsit, di multa libris Aphoris.& de Morbis populariter uagaribus,dixit; e& de eorum uiribus ita dixit Galenus,lib. sexto de Fac .fim med . ta albus quam niger helleborus,extergentis calfacientisque est potentiae, quamobrem ad
459쪽
Cabritius Hortus Patauit heris bis dicatus cucumerflue bis. Elatenum.
a phos,lichenas,pseras,teptasque, accommodi sunt,Quin etiam n et fistulam callo induratam infundatur duobus tribusue diebus, callum deis trahit,dentibus prodest cum aceto colluentibus: Sunt autem in tertio ot dine excalfacientium & desiccantitim: porro niget gustu calidior e candidus amarior . Ex helleboro, brupus hodie in nonullis paratur officinis, qui contra morbum Gallicum difficilem & rebellem multum ualet.
De Sesamoide ma illo. Graece, Mim: Latice, Famides magnum. De Se morde minori. Grace, Latice Famoides minus.
V T uerum fateamur,hucusque a nobis herbae istae uisae non sunt,pata uti tamen reperiri olim mihi duxit Gaspar de Gabriellis, nobilis Pataubnus, uir singulari doctrina praeditus, & herbarii ac simplicium maximus indagator , cui fides ampla tribuenda est ; hodie uero ibidem quoque re, periri certus sum,praesertim in eo horto que Illustrissima Respublica V, netorum,Herbis & fruticibus dicauit,ut in eo tanquam in propitiario quo: dam, omnes quoad fieri possit,plantae satae,ab omnibus uideantur,& tem
Poris necessitat contra quemvis morbum,eas carpere possint.
Dentis Iri Cucumere. Graece, G gν - : Latine, sic os agri , cucumis aere Net, cucumer agrariis, cucumis anguinus, diluestris: Hispastice, gobrassos amargos: L Itanice, pipinos de hancL Grigorio: Italice, cocomeri aluarici: Gallice, cocombra smage:
Graece, s merui: Latine, elaterium: et ' elaterio.
NASCVNTVR Cucumeres agrestes,ubique simili in plata, qua
nasci solent cucumeres,magnitudine glandis, qui facillime quum tangunatur,exiliunt,saltantii in quorum succo elaterium paratur,medicamentum massae modo concretum,officinis familiare,praecipue pro exoneranda ab
460쪽
.T sca coxi d. LIX. Qv A Ret v M. disuo,cui aetatem Dioscorides a biennio ad decennium usque purgationibus accommodatam tribilit ; qutim enim decem annos supergreditur ineptu effici,& purgationibus inutile tradit,quod adnotasse credendum est , pro, pter Theophrastum,qui libro nono de Plantarum historia,capite decimo quarto,inquit; elaterium eo melius fieri quo uetustius,imo ex medicamens hiillum stare,quod langiore aeuo duret,quam elaterium, ita ut eius uia
res ad ducentos usque annos uigeant,contendit, inquaginta uero annom rum elateriu lucernas ardetes extinguere ibide Theophrastus tradit, quo experimento uerum a falsa deprehenditur.Interdum enim in eo humidistas aquea uiget,optimum est elaterium,qua lucernas extinguit, qu od nos quoque uerum esse experti sumus .Proinde textum istu Dioscoridis codiruptum esse pro re certa tenemus, quia loco illorum uerborum, quu eius
prosequitur probitatis signa; quodque lucernis admotum, facile eas emtinguit; dicit facile .ccenditur: ut i ure quis errorem istum in Dioscoride
esse dicat. De quo Galenus libro octauo de Fac simpli .med.ita tradit:Tum ipse,tum eius succus quem elaterium uocant,aut ex foliis & radicibus pressus,perutilis ad medicationes existit. Elaterium itaque menses ciet,laetumque perimit applicatum,ceu alia omnia amara & tenuium partium ; Sumine siquidem est amaria calfacitque in secundo ordine,ac proinde etiam digetit Sic enim eo angina laborantes inungunt quidam cum melle aut oleo ueteri r bonum item est regio morbo affectis infusum cum lacte in nares; similiter dolores capitis sanat. Radicis atque foliorum succus similem, sed imbecilliorem facultatem sortitur. Radix etiam abstergit, digerit , mollitque Cortex potentius desiccat: caetera uero de elaterio apud Me- suem legito. .
DICIT V R Staphisavia pedicularis herba,quoniam eius commuis Staplasne semen & officinis familiare pediculos enecet. Hanc Cornelius Celsus libro tertio,capite vigesimo primo,& alii nonnulli medici , uuam taminia , , his, .uocant,sed falso quia uua taminia,uitis est nigra,de qua serm o in hoc libro via habendus es de hac uero staphidagria,sub agresti uua, Galenus libro seM 'M