장음표시 사용
461쪽
AMAT I L I.T A N, ii so M M E N T. to sermonem secit,quum dicat: At agrestis, uehementer actis existit,adeo ut ex capite purget,abstergatque ualenter.Itaque ad plaram accommodapst,sed & urendi uim habet.
De thapsa. Graece, : Latine, thapsia: Hi panice, Lusitastice, Drom dierua: Italice: Gallice, Germanice, thapsia.
itus.. DIC I T V R Thapsa quia in Thapso insula prope Siciliam, abunde proueniat,& in ea primo inuenta fuerit, quae uariis aliis in locis crescit, utpote apud montem Garganum, Sancti Angeli dictum, prope Apuliam, non minus in Hispania,Lusitaniaque foesicissime nascitur, praecipue apud Conimbrienses,prope fanum diui Antonii,ut alios sileam locos, Diosco, ridis historiae in 'uniuersum respondens, ani ibide a thapsia, corrupta udice,tom appellant mulieres,& eam ad fugandos demones usurpant,dcea de causa de ea quoque proiierbium circunferul,quod sic nostra lingua 'sonat, Eu tam olom,qus odiabo suge,do de Et lam,& Latine ita dici pddest,ego sum thapsia,ex qua praesente,demones aufugiunt:Caeterum, hanc,omnes scholasticos Conimbricensis academiaraleluti caeteras cognouisse herbas, Reis, tu, no dubitarim,quum prsceptore Reinofio uiro grauissime aedoctissimo doctor mca utantur,quem,quum primum ex Italia in Hispaniam reuocat is esset apite crumi -- Al mediam oppidum interueniente fratre meo Petro Brandatio mulsi , ut phita, si si ire hominis amicitiam, mihi cociliarem. Sed ut ad thapsi si re mi,Theodanu, sta phrastus libro nono de Plantarunt historia,capite vigesimo seclido ide ea ter autho. sermonem habet; non minus Plinius lib. t 3. cap. 1o ita quoq; de ea bu Nero Caesar,inquiens,claritatem thapsiae dedit,initio sui Imperii, quiano, ctumis grassationibus emaculatam faciem trahens , illam thapsi . thum Scera illinebat,& contra famam sequenti die cutem syncerant circuhsere
batuporro ex thapsia Galenus libiis M ethodi medendi tibi uir diuit enum,a capite in pectus. subiectas partes .cadentiuiemplastru adsutema terias reuocans describit.Est enim thapsie pars praecipua t&gia in qua lenus lib. 6.de Fac.fimp .med ita tradit: Thapsia aere, hibet ac ualenter excalfacientem facultatem cum humiditate coiianctam; quare ex alto uiolenter extrahim quod extraxir,digerit,celeriter tamen corrum, A.
462쪽
- GENI ST AM thio describit Dioscorides,aureos flores prodia en- ver
tem,quam pristimami siue spartium appellabant: Cuius uirgea natiuolentore infragiles sunt,& illis rtistaei uites,& fasciculos ligant,imo Itali ex it ' γc5fieiendis parat . Insunt enim genistae phaselorum modo filiqv. hi quibus semen letis. modo claudatur: sallinisladmo dii in infestum:jNam flos ut dixi, aureo quodam fulgore a longinquis amarens emit ametsi albus quoq; uideatur,qui mirum inmo tituli aluum exoluit,& de illius natura,ita tradit Gale. lib. 8 de Fata simp. med. Sparti (quo & uites alligant tum fructus,tum succus uirgarum 'alem tem trahendi uim possidet,reliqua uero de genista apud Meluem legito .cu Ea Parthiae silue spartium haeidie lynge aliuae a genista quod in Betica regione Hispanie parse,ps cipue regno Morsiensi nascitur et ueluti in Al-garbia apud Lialitanos, phricescontermina,frutex iunci aculeati modo,iti aceruiset ponte sua nascens absque folio, semine si& flore ditiam Mirgae huic ad summum cubitates sunt,solidae, ad stangenduma dissicilem, uinculorum usui praecipue m quibus cord , nes,cameli,& nauium ornamenta parasim nec minus in ipsa Algarbia & Baetica regione, ex isto sparto, infinitus sportularum,S: cos tum,calas hicorumue numerus,pro deserendis ficuribus,& passis,aliis ue mercibus, ad uniuersiani Germania, Pruseiam, & BOSmiamsGalliam & Scythiam fiunt,hodie uero spartum hamato ligno cones uolutum, eradicatus, ueluti quoque Plinii tempore, osseis siue ligneis corinamentis,euellebatur,ut capite secundo libri deciminoni ubi exacte sparti huius historia adis iiit, meminit fuit enim spartu hoc post Theophrastu,i spa tuis Gricis notu,ut ibide Plinaestat,& lib.1 .cap. i in quo quesitu Aponit,nu ' hii noβgenista Gr coru spartu fit,de quo Homerus dixit, nauiu sparta dissoluta , Cui breuiter respodet,certu esse,nondu eo tepore Africanu uel Hispanum fluis spartu in illa fuisse, ut credendu fingenista,Graecorum spartum esse,nostruuero spart illis ignotu esse,nec de eo ulla posteritati reliquisse memoria.
SIL Y BO N que sit spina ignoratur hodie.
De Glande unguentaria. Graece, qmu rum, et Larine, taganos moere sica , mro
tum glaus unguentaria, Den Oratum: Hi vice,
463쪽
Narcissur. Nare sus tuebis coloribus inasignitura
NASCITVR glans unguentaria quam Graeci balanon myrepse
cam,siue myrobalanon appellant,frequentissime,non quod equidem nouuerim in Hispania,sed potius in India,unde ad nos assertur, fructus peti, milis auelanis agrestibus triangulatis,uel potius pistaciis,ant integro cappari triangulari,ex cuius nucleo,oleum de ben dictum,unguentarii hodie ad priscorum imitationem parant,ut libro secundo diximus et up at enim oleum de beniquia Arabes & Mauritant,ut Serapio & Melae glandem ista unguentariam ben appellant.Fieri enim oleum hoc debet,ex nucleis,ut iximus,minime uero ex corticibus aut putaminibus,ut Theophrastus cota tendit.Caeterum,medici qui in India degunt glandem istam unguentaria ilia potu,ad subducendam aluum, & prouocandum uomitum, gro latibus propinant,simul enim glans haec opus istud complet,& ut tradit Calenus
libro sexto de Fac .simp.med .succo eius,qui calidus est,unguentarii utun tur. Reliquiae autem unde expressus est succus,uincentem habent qualithtem amaram,cui admista est quaedam astrictio,proinde extergentem, inci, dentem,contrahentem & stipantem effectum possident. Quod si quis catnem eius drachmae pondere,cum melicrato bibat,medicamen experietur uomitorium. Saepe etiam per infernam aluum subducit largiter , sed lienes liquat,iecurq; indurescentia: ad quorum uiscerum repurgatione, ex o merato ipsam exhibere consuevimus .Ex aceto etiam lepras, plaras, lentet, uitiligines,lonthos,ephelim,exanthemata achoras, aliosque id genus cutis affectus exterit. Abstergentem itaque & incidentem cum astrictione obtinet facultatem.Cortex autem eius,admodum astrictorius existit.
PLINIVS libro vigesimo primo,capite decimon onoriarcissi in
quit duo genera in usu medici recipiunt,unum purpureo flore, & alterum herbaceum,hunc stomacho inutilem,& ideo uomitorium, aluos quoque soluentem,neruis inimicum,caput grauantem , idc a narcenarcissum dictu, nona sabuloso puero.Haec Plinius In quibus animaduertitis, narcisso sto res purpureos,uel herbaceos tribuisse,quum tamen Dioscorides in praeseati,candido flore suum narcisitim cum aliquantulo medio croceo ornati tradat,ex quo satis constat, narcissi plures & uarias species esse, ut nos quo que re ipsa expertiisumus, uidentes Ferrarit, ac Veneriis narcissos uarii insignitos coloribus. Theophrastus porro libro sexto , eiusdem num ri capite, tradit,narcissum solum in autumnali aequinoctio florere;quod uisum esse experietia indicat,quu in squinoctio uernali florere quos depret
464쪽
IN DIOS co RID. LIB. QSAR Tu M. hendamus, mo ter aliquando in anno flores emittere narcissum, compeditum est:de quo Gallib. 8 .de Facult.fimpl.med .ita tradit:Eius radix desiciscat adeo ut uel maxima tendoniam uulnera glutinet,habet uero quiddam abstersorium,di attractorium,plura uero alia, & illa quide fabulosa apud Ovidium legito,sui narcissum croceo flore nitere, candido uero ambirilis carminibus cecinit. - Nusquam corpus erat, croceum pro corpore florem Inueniunt , forum s medium cingentibus albis. Quae proculdubio ad Dioscoridis mentem scripta sunt.
De Hippophae herba. Graece, laeto pet i : Latine,hin bara , lappago ,
TAMETSI hippophaes exacte a Dioscoride delineetur, hactenus Hippa Mertamen quae illa sit herba,ab omnibus ignoratu L
ET haec quoque quae sit herba ignoratur. Hi pubψ
clima malor, granum regum, palma Cpri': His vice , fguerea de inberno: Iradice, ira ole svolo Romano, iugis D Turchesto, mira A: Germanice, moderbatim: Ga lice, palma Chri Zi herba.
Enarratio. Ita, DICIT V R ricinus planta haec, ob similitudinem quam eius siue iactaui seictus cum ricino animali sordido habet,quod canes,asinos,equos,boues, ac potissimum capras & hircos infestat,& sua uoce Hispani carrapatum; It ii uero Eeccam,appellant.Est enim planta haec in altum crescens,ut saepe arborescat,caule arundineosilio ficus,qua de causa Hispani eam,ficum inferni uocant, ueluti Arabes cheruam maiorem, aut catapuliam maiorem . Cheruama Melae porro,inter sua simplicia abbemelach, idest granum regis uocat,& loric tuu ex eo libro secundo, oleum ricininum fieri tradidimus, & u i inquit Gai nus libro septimo de Facultatibus simplicium medicamentorum: ut fructus eius expurgat, detergit,&digerit,sic etiam folium , sed undequat deis
465쪽
commune oleum,ac proinde potentius digerit.
T ibamalo S E P T E M conumerantur tithymalorum genera, ultra plu ra alia arrumi'sep 'M nolsis cognita quae ordine recensebimus. Est igitur primum eqru genus 8 - - te sequens Charatias, siue Cometes,aut Anaygdaloides, a foliis amygdalbhu, chara. rum dictus, quod alii cobion appellitant, & eum nos multoties uidimus, tiai , S ubique reperitur, folio lathyris,minoris catapultae dictae. Martiteae, Secudus tithymalus, myrtite quasi myrtaceus uocatur,quia foliis mytMirsinite1, ii pungentibus tamen ornetur, unde melius myrfinites uel caryites quoq;Lμη μ' appellari solet,& quem Manardus,Leonardus Fuchfius,& alii non pauci, uulgare officinarum turbit esse putant,quia ut reserunt herbarii, & circulatores, ac radicisecae, turbit hoc, ex planta folia myrto simillima habente, excavant, potissimum apud montem Garganum prope Apuliam. Pararius. Tertius, Paralius maritimus, siue tithymalus, uel lactariolus dicitur, quem Hetrusci piscatores, Mauram herbam appellant, & illius radice prum stes interficiunt,eκ ea escam parantes,ueluti ex pla typhyllo, septimo nominando tithymalo. Helipseoppi Qii artus Helioscopos,idest,solisequus,quia capitula cum Sole circumarii est sis gi icitur,ubriis in locis repertus a paris,ia, Quintus, Cyparissias nominatur, qui, ut mihi uidetur, & res ipsa testa tur, esula minor est, officinis satis familiaris herba , quam Melae alsebram minns uocat, porro alsebram maius, pityusa Dioscoridis est, ut sequenti
dicemus capite. Den D. A, Sextu dendrodes, quasi arborescens tithymalus est.
Hores s. Septimus, platyphnios, idest latifolia habens, dicitur uerbaseo similis herba & qua Hispani hodie quoque pro interficiendis piscibus utuntur:&eam Itali tortumagitum stia uoce appellant. Caeterum de horum tithyAFebram malorum uiribus, ac natura,legito Mesuem capite de Alsebram,&Galen. lib. 8. de Facult.simpi med. qui sequenti modo tradit et Tithymali omnes, ' itincentem habet acrem,calidamq; potentiam, cum amaritudine quadam, ualidissimus eorum est liquor, dein fructus,& folia,postremo radix, Ilaec
466쪽
IN D.Posco RID. LIB.: Qv ARTum ora aceto incocta,sanat erosorum dentium doloresiliqtior in ipsa foramina in-d tur. Caeterum,si aliam partem contingat, continuo adurit ulceratque illam,ex quarto existens calfacientium ordine,qui ad exurentia pertinet.Sic pilos quoque & uerrucas,& myrmecias,& pterygia,& thymos, cum oleo inuestus succus euellit,detergitque lichenas & psoras, Propter amaritudinem,nec non ulcerum phagedaenica,anthracode, & gangraenode, quia ualenter calfacit,& desiccat,aliquando iuuare poterit.Ad haec, sistularum callos eximit, praedicta omnia folia di fructus praestare possunt, sed imbecillius quibus sane Sad pisces in aqua stagnali capiendos,uti assolent,celerrime enim ab illis ad uertiginem ae hac semimortui redditi,ad aquae superiuciem feruntur. Porro quum septem sint tithymalorum genera ualentis et thiasib
simus est quem characiam maremque nominant, &foemina nuncupata rum ommismyrsinites qui in petris nascitur arborescens; deinceps qui phlomo as fortim ge similis est, & cyparissias, dein marinus, ac denique helioscopius propo 'tione autem facultatis ipsorum,& cinis & lixivium existet.
N A S C ITVR pluribus& uariis Iocis pityusa, similis omnino cy- Pudica
parissiae, sed longe maior dc procerior,& ea de causa,cyparissim minorem T AE t D mesulam, hanc uero maiorem appellamus, quam Melae & Avicenna, aI- sebram S scebram maius appellant,ut ex Serapione facile percipi potest, io . qui ad uerbum ea quae Dioscorides pityuse tribuit,ille suo scebram codo 'isebramnat. Huius uero radix ut placet actuario, turbenigrum est, quod hodies h -- ex monte Gargano apud Apuliam, multis & uariis abundante herbis aluehitur,intus aliquantulum album:exterius uero ex subrusso nigrum, natura pessimuse,& omnino aspernendum . Album uero turbit,ut idem Actuarius in eodem libro de Compositis medicamentis testatur,radix atypi hu ' est,quod ex orientali regione Turcae , & Hebraei, hodie ad nos portant, natura optimum, & quod seplasiarii ut habeant soliciti esse debent, pia tyusae radice, ut infestissima relicta; de qua Galenus libro octauo de Fata cultatibus simplicium medicament. inquit et Viribus est similis tithymio, succumque sortitur similem,& similiter purgat .
467쪽
Enarratio. 16 . NOTA lathyris est herba, officinis catapulta minor dicta, cuius gramna uiginti potentissime pituitam purgant,& illis rustici pro subducenda aluo frequentissime in Hispania & Italia utuntur : & de illius natura Galen. lib. .de Facult.simpl.medic.ita dixit: Et succo & purgatoria ui tithymalinium refert,nisi quod semen appareat dulce, licet maxime sit purgatorium.
naee,mala lechedierua: Lusitanee,ma estas herua: Ita me, Fo laritondae: Gallice, reueille mantis des uignes: Germallice,
NASCITVR peplos siue peplum,in vineis,prope hias, & in horaetis,folio paruo, simili rutae, ex quo lac emanat apprime purgans, di ea de causa, Lusitani & alii Hispani, herbam istam malum lac appellant, quam pharmacopolae rotundam esulam uocant, & de ea Galenus libro octauo de Facultatibus simpl.medic.ita tradit:Succum habet similem tithymallis, quum in aliis,tum quia purgat ceu illi.
NASCITVR peplion non multum absimile a peplo, prope mare, & alia uaria loca, folio rotundo aliquantulum circinnato ; caule uero subtusso lactis liquore pleno, de cuius uiribus, Galenus citato loco, ita inquit:Etiam fruticulus hic succum habet ut tithymalli ualidumque non tamen admodum utilem,radix eius uidetur superuacanea,semen utile est, ct flatulentum pepli semini similiter purgans.
De Chamae dice. Graece : Latinie , chama dice , seplum rem
468쪽
NAS C IT V R Chamaebce ubique herba parum a peplo, praeterquam paruitate disserens, qua de causa, minus: peplum appellaxi meretur , de qua Gai .lib. 8 .de Facult.simpl.med.ita inquit: Chamaesyce abstergendi simul ct acrem uim possidet, itaq; acrochordonas & myrmecias caules eius teneriores intriti,quim ex eis profluit liquor,auferunt, cum melle crassas oculorum cicatrices detergunt ; hebetudinem uisus: a crassitie ortam, adiuuant: sicut, & suffusionum principia .Haec Gai . Verum,caue tu lector candide ne decipiaris, quia chamaecitas longe alia est herba, quam chamaebce, ut ex capite a1 . deprehendere potes.
isus 2 a o et dou : Enarratio . . r Lis. SATIS nota scammonia est,basis & calcax omnium soluentium medicamentorum, quae cotoneo cocta,diagridium dicitur. Est enim scammonia,siuescanimonium, succ*s siue liquor radicis uolubilis cuiusdam, quae in Asiae Mysian Syria, ac Iudaea nascitur,quanquam in Apulia, non pomstremae notae proueniat: quae uero ex Asia affertur scammonia primatum obtinet: Syriaca uero non ita bona est.Caeterum, bona scammonia ut d scatur,lias notas habeat necesse est . Leuis sit scammonia oportet, pellucida, fungosa, taurino glutini colore similis: ut tenues habeat disclircentes lineas: linguae admota lactescat: ultimo loco figmini hoc collocandum est, scilicet ut admota linguae albescat, lactescatumquia & adulterinae pedimixtae liquori lactariae herbae. Illud quoque eueniae, ut testatur Dioscorides,quod in praesenta animaduertant pharmacopolae uelim,ne sic hoc tantum contenti signo,in bona eligenda stam monia decipiantur et nam quum eam sphito madefaciunt, & in lac uerti uident,illico optimam esse asserant, quum tamen per se signum hoc solum fallax sit; caeteris uero notis adiunctum,uerissimum .Proinde hoc ante oculos: habent decet, quum nullum hodie sit medicamentum quo se uentius utantur, quam scammonia, cua ius optimae, & Asiaticae Dioscorides,ad scriptulos quatuor concedit, imo ipsius drachmam unam simul cum, duobus scriptulis nigri ueratri, & integra aloes drachma,ad optimam obtinendam purgationem tribuit. Hodie nae uero & communioris scammoniae, decem uel ad summum quindecim grana, efficacissime purgant; unde satis percipitur hanc adulterinam,
P la cte liquoreue tithymali permixtam esse; sed scammoniam & alia milia medicamenta per se absque correctione ulla aegrotantibus dare,
469쪽
ta natura humauae cotraria, Scamma
iuribus ,hrodras misscenda non . Samuelis Abarbane iii moras Chamaelaa
s8 AMAT i Lusi TANI co MMgNT. peritus medicus cauere debet,qualia sunt helleborus,colocynthis, euphothium,elata laureola,tithymalorum septem genera, & alia plura, quae non solum homines,sed etiam bruta enecant ; de quibus Galenus semper qui loquitur, inquit: Purgantium omnium medicamentorum naturam, coliporum quae purgantur naturis contrariam esse, quod minime benedictis medicaminibus euenire certum est,ut cassiaefistular i, mannae, thamarinili si passulis Corinthiacis,myrobolanis, rhabarbaro, brupo rosaru solutillo, Priapo uiolaceo solutitio, sene,& aliis similibus,quae improprie medicinae dicuntur. Caeterum, unum in praesenti non praeteribo,quod Actuarius memoriae commendauit,dignum sane ut omnes medici prae oculis habeant, scilicet quod scammonia iuribus & bro diis miscenda non sit; ita enim ii, quit ille: Scammonium non censeo iuribus inferendum, quod experiebtia compertum est, id cum ipsis conciliari non posse, quod hodierni me, dici animaduertant suadeo, ut non scammonium aut pilulas iuribus eliquatas in potu tradant,quum inde multis mors subsequatur ; ut Venetiis sidimus & Ferrariae in Samuelo Abarbanelio, qui ob epotas sic pitulas uita
cum morte commutauit. fm cro i iii
laea, leo terrae evi , meeterem.
C H A M AE L AE A officinarum megereon est, planta circulataeribus,& pseudomedicis familiaris,qua corpora exsoluendo excarnificant, ex ea uero pharmacopolae pitulas parant,quibus medici ascitem morbuae propulsant.Caueat tamen lector,ne pro chamaelaea chamaeleontam interum ligat; de chamael a uero ita tradit Galen. lib. 8. de Facultatibus simpliciuae medicamentorum: Chamaelea uincentem habet qualitatem amaram qua re admodum sordrda ulcera,& quae maximis inducta sunt erustis, purgare cum melle est potens.
EST thymelaea planta nobis satis cognita,uirgas singulares,& plure cubitales, a radice mittens,quarum cortices pro ligandis scopis & fasciculi deseruiunt,in quibus folia chamaeleae sunt, sed minora,lentisci figuram imitantia : nam huic fiuctus piperis magnitudine inest primo uiridis, post*
470쪽
I. N DIOS co RID. LIR. Qv A RT v M. tauero quum ad maturitatem peruenit ruber euadit,& quo perdices &ausculae auidissime uescuntur: & ea de causa,rustici Hispaniarum,singulis an, nis,prope infinitas dixerim aviculas hoc semine, curuatis uirgis & quibusdam alneis dispositis uenantur et ob magnam enim quam thymelaea cum chamaelaea fiue meEereone habet similitudinem, multi chamaelaeam, me-etereon minus appellant. Est enim huius semen apprime soluens, ut i
statur Dioscorides, quod granum Cnidion dici, latius libro secundo ad
Graece, aera: Latme, sambucus dabucus: Hissanice dabbugo , subriueiro , canistero ; Italice , ambuco: Gallice diis,
ARBORESCIT sambucus ubiq; ex umbella flore albo & odorato,ex quo aqua per campanam extracta, ac fronti applicita capitis dolores mitigat, non minus quoque succus ex cortice radicis expressus pote tissime uomitum prorritat, ab hydropicis aquam depellit. Ebulus uero chamaeae e,idest humilis sambucus, herbae modo, bicubitalis altitudinis ad summum crescit folio amygdalino,planta in uniuersum usui medico comvenientissima,cuius radicis succus eadem praestat quae fambuci, ultra quae pituitam quoque iuncturis adhaerentem crassam & uiscidam purgat, decoctum quoque totius herbae pedum cedemata a longinquis morbii contracta resoluit. Caeterum,in dubium uertitur.cuius temperaturae,sambucus &ebulus sint: cui quaesito Dioscorides ita primo respondet, eadem lambum eo & ebulo uis est,siccant,adstr ingunt, refrigerantque & aquas e corpore pellunt. Actuarius quoque libro de Compositis medicamentis, ita cum Dioscoride tradite Sambucus & ebulus refrigerant,aquas trahunt, stomacho aduersiantur. horum folia olerum more igni decocta eduntur. ad pituitam bilemque detrahendam,radicis in uino decoctae usus, hydropicis co fert. Ex quibus satis percipitur,quod sabucus & ebulus, frigidam sortiantur temperatura,Quibus Avicena in oppositum est,qui lib.1. sui Canonis, capite si s.sambucum calidum dc siccum in tertio gradu potius constituit. m m ii