장음표시 사용
481쪽
la oenantheeli. Oenanthelabrusca est. Omptariis.
V V A ptisa, sui e Sole exiccata, magnopere a Galeno laudatur,praec, pue pro pectoris ac iecoris assectionibus, modo absque seminibus in cibo de turmam semina siue interna grana sua, pectus constringunt, & obstrinctiones parant,qua de causa Gal. lib. . de Comp. medic. secundum locos, cap. 1 .in suis arteriacis ad thoracis morbos,copositis, passas exacinari iubet, suadetq; earum carnem tantu comedendam id quod libro octauo seque ii praedicti uoluminis, corroborat dices uuas passas ad thoracis & iecinofis assectus,specifica uirtute quadam,uel ut aiunt a tota substantia, ualere,mo do a granis & seminibus suis evaci natas patiens comedat. Quibus Gal.uerbis Alexander Trallianus subscribit, ueluti Aetius, qui passas uuas semini, bus repurgatas, peculiare iecinoris alimentum esse tradunt,a quibus Anicena sumens Fen decima libri tertii,inquit: Vua passa a tota substantia iecori conuenit,supte tu,seminibus munda,exacinata dicta. Quo factu est . ut medici hoc teporesummo cosilio,uuam passam Corinthiacam, absq; semine nata aegrotis cocedant, quae ieiuno stomacho sumpta, prius aqua uel uino mersa,trium unciaru pondere aluum moliet,& purgat: quae uero semin, bus ornatur uua passa,stomachum robora hut testatur Gai .lib. de Facile parabilibus,eo praecipue capite, quo de capitis dolore ob vini potum, orto, agit,ubi animaduertendum est, quod uua passa ante cibum, ut corpus m ueat,absque seminibus comedi debet, ut uero stomachum roboret, cum illis; a cibo uero, cum granis & semine integra edi debet, nam & stomachum ro b orat,& aluum subducit ; ut de cotoneis & pyris, austerisque fi ctibus Galenus historiam enarrat.
Enarratio. s EST cenanthe, ut alibi diximus, & Secretarius Florentinus ignora uit, ea herba, quam fili pendulam pharmacopolae appellant, nunc uero, oenanthe fructus est uitis sylvestris florescentis, quem officinae labruscam uocant, sua natura,constringentem,stomacho conducibilem ; qua de causa,inter medicamenta stomachica persaepe miscemus.
OMPHACIVM, id est succus uuae acerbae,ubique paratur: in
aereo porro uase ad Solem concretus, magno iuvameto contra oculorum
nebulas,ac scabricies paraturi quo tape ipse usus sum . Videant tameni niores medici,quum agrestae succum febricitantibus concedunt,ne plus iae
482쪽
sto salitus sit, nam sic salitus, ut plerunque paratur, febres acuit, ct corpora plus iusto sicca reddit.
Enarratio. V IN UM ubique suas habet laudes,quod odore, pore,colore,dim vinum. gnoscitur.& ut Erasmus Rotero damus,olim uiua uoce superaddebat , s ma: bonum enim & generosum uinum suspensa hedera non habet opus, quod contra cicuta & alia frigida uenena,meracu ac potens praestantissimuantidotum est,iit olim Angelus Politianus ad medicoru mente exacte em Angelus posuit.No minus quoq; uinum uinosum oenodes siue polyphoiu dictum, ' idest multam ferens aqua,& multiferum diruam,post esum melonu,&fructuu frigidoru bibi debet,ut ex Hippocrate clare percipitur,libro de Asse multi' uctionib.quu dicat: Quicunq; cibi aut flatum,aut aestum,aut morsum,aut re ' pletionem,aut tormen faciunt, a talibus liberat uinum meracu insuper po R., ta t um,proinde uideant iuniores medici Anicenae,& Arabum sectatores, Tais, qui contendunt,super similes fructus aqua potius bibi,quam uinu debere. Amcenna. Caeteru,hic Dioscorid.de Vetustis uinis primo sermone facit,pro quo sci- ritu, uincre licet, quod uetusta uina ea dicuntur ad Dioscoridis & Graecoru mente, quale dica quae quindecim uel uiginti excedunt aetatis annos.Medie aute aetatis uinum inr apud illos dicitur,quod septe ad dece usq; annos continet,ut hic m Diosco misitu. ride percipitur,quum dicat: quae media aetate sunt tutissime bibuntur,quam lia fere septimo anno sunt. Quibus uerbis Gai subscribit lib. .Methodi medendi, ubi uinum sex annorum tanquam medium inter notium & uetus laudat, quod idem fecit lib. . de Comp. medicament. per genera; ubi de epulotico medicamento ex collectaneis Primionis agit,quu dicat:Etenim recens uinum penitiora corporis non permeat, uetus acre & m ordax est, ergo aetate medium potius est,quod plurimum intra quinq;& decem annos confistit Haec Gai In quibus clarissime inquit,uinum mediae aetatis ad decennium usque protendi. Cuius axioma,non sic superficietenus ab omnibus intelligatur,uelim, quum illud ueritate teneat in uinis potentissimis,& diu perdurantibus,qualia Hispaniaru sunt,quae ad triginta & quadraginta anno perdurant,& uires sitas potentissimas,ac ualentissimas seruat,ueluti duo illa uina,quae nobis magnificus Ant.Musa Brasauola gustada dedit, e cellario siue cella uinaria,illustriss ducis Herculis Mensis, quoru alterum Iso.annoru erat,alteru uero clucentoru.Nam de uinis debilibus & olig phoris,id est pauciferis,nulla in dilutione aqua ferentibus,falsum esse dictu putare,qualia sunt Galliae uiua,aut Ferrariensia, aliaue Hispaniae suspensa, csic dicta,quia in alto enascuntur,quae per duos ad summu perdurat annos hanc nostram sententia uera esse confirmat Gal. comentis. in lib.Hipp.de,
483쪽
N ouum uinum au num Cretense. Albanum vinum me litites
r, AMATI Lusi TANI co MMsNT. Ratione uictus acutorum morborum,enarratione prima, ibi inquit, quot aetas ct tempus in uinis non sunt attendenda, subiis sequentibus uerbis; Non enim ob tempus, inquit; uinaliel iuuant uel laedunt, sed ex propriarum disserentiarum mutatione id habent, ergo quum de uinorum agimus disserentiis, temporis mentionem facimus per accidens,& no proprie nec primum. Vina igitur uetusta sanitati aduersantur,modo diluta non sumantur moua uero & recentia, corpus inflant, aegre concoquuntur, ac grauia S tumultuosa faciunt in somnia. Nec est quod aliquis mihi obiiciat, Teuthonas,& inferiores omnes Germanos,assuetos potu uini noui, & recentisiniusti dicti,esse, quum illi non sine noxa,& corporum suorum iactura, ubnum illud Rhenense recens ebibant, facillime enim a quouis morbo moriuntur,nec ad senectutem,eorum ullus immunis aut sanus peruenit, quod millies illis obieci, Hispanos nostros, & Italos aliosque exteros mercatores,cum quibus Anthuerpiae magnam contrahunt familiaritatem,a tali usu praecauendo. Porro uinum Cretense, quod ex uuis sole siccatis conficitur, hodie Maluaticum ab insula unde primo fortassis asserebatur, dicitur,porum tens,&generosum,quod stomachum dissolutum reficit, & uires amissas facile recuperat. At Albanum, non quod equidem putem Antiquorum,sed sic apud Ferrarienses nominatum uinum, colore album, natura frigidum, quod(mea sentential potentius quam aqua infrigidat; Nam aqua suis qualitatibus tantum infrigidat; albanum uero uinum sua substantia, & praeter hoc,austeritate quadam,quod uinum Galenus intelligit, quum uinum continuo febricitantibus concedat, ut Centuriis curationum nostratum abunde diximus,ad quem locum lectorem relegamus,ut caetera quae de uino desiderantur, ibi legat.
HODIE uinum hoc non paratur, facile tamen parari posset.
NEC hoc quoq; paratur hodie, quod a meliti te parum differt, ut meminit Dioscorides capite superiori.
M V L S A M aquam,melicratum,sive hydromel, hodie aquam mellis uocantus, quae ex octo aquae partibus,una uero mellis paratur : quain quam & fortior & letitor parari potest,ut libro de Ratione uictus in modibis acutis legitur.
484쪽
, IN DIOS CORI P. LIB. QVINTVM.
A V A fontana,vel fluviatilis, pondere,ut bona sit,considerari non Aqruma nos debet,ut recte admodum Plinius adnotat,quae ut corpus nostrum ingreditur,snter caeteras aquas primatum obtinet.Si uero ut elementum,ac frigia Aquis sis.
si te et vi pluuialis praecipua est: proinde multi quum aqua tana antis
tanquam potum considerant,eam fontanam uel fluviatilem, summis laudi viatili nibus extollunt,pluviatilem uituperantes,ut Plinius,& alii celebres uiri: u ' 'uero aquam tanquam elementum cosiderant,pluuialem maxime laudant, ut Hippocrates & Paulus. Caeterum, de aqua & eius facult. legito Galenum,libro primo Simpl.cap.quarto,quinto,seXto, di septimo.
h- A marina,ditici grauior est,&ea de causa, naues minati secu- Asiam rius hauigant, quam in fluuiis, ut Galenum quoque adnotasse legimus is r bris de Facultatibus sinapi medic. Verum,aqua marina clysteri iniecta, aluum expurgat,& dolores coxendicos curat ac serpentia ulcera remoratur:
Sed in praesen ti,tinum no praetereundum est,quod Dioscorides in fine huius capitis attingit,uidelicet,quum dicat: Verum tame post purgationem, gallinaceorum, pisciumve esculentum ius dandum est, ad infringendam erosionis eius acrimoniam:quae uerba intelligatis uelim,ad Hippocratis S ED.hhu, Galeni metem lib. 1. de Ratione uictus in morbis acutis,& libro,Quos pur Hipp. oegare, qualibus medicamentis, ct quando oporteat, ut illico post epotum seq.-i pharmacum,lus gallinaceorum,uel piscium, ptisanamue, aeger adsorbeat, ut eius pharmaci uis acrimoniaue infringatur debiliteturue, Sc consequensoris uentriculi laesio ab eodem pharmaco euitetur,uel ut tradit GaI.citato libello ; ssumpto pharmaco .conducit mox super sorbere cremorem pii sanae,ut quila quod in transitui affixum applicitumque est,abstergere, &deorsum trahere ; qualitatem uero medic*menti, particulis insidentem,c5, temperare & inalterare possit. Et haec est ratio O uiri prudentissimi Pro- c- -hdii; pter quam prisci illi medici,tam fortia medicamenta dare aegrotantibus au prim iam debant quia pharmaco ab aegrotante ebibito,illico cremorem ptisanae sor- si brumi me bendum illi dabant,ob quem med ament macreditaenetibsitasve obtindebatur,& a membris superioribus renobilibus, ad inferiora descendebat: non uero ut hodie inscii putatim, r mouet, quia antiquitus a reo illo seculo, hominys robustiores & maioribus uiridii praediti j 3nc sunt,erant; quum idem nunc sitaeindiri qui antea erat, nec ullus immutatus stellarum ordo,ut meminit Gai .libello illo, Quod optimus medicus sit di philosophus.Sed hoc nostro tempore medici, nacti meliora & securio
485쪽
ra medicamenta,tantum abest,ut illico post epota illa, ptisanam aut ius albquod ebibendum propinent, ut potius absoluta purgatione, ius simplex pulli gallinace aut ptisana concedant, quod opus summopere laudamus, quia quu licebit comedere,licebit prius abluere, interim du tame pharmacum operatur,ptisana uel alium potum amplius non dabimus,ne atiio medicamenti exoluatur:ut quoq; Avicena subscribit,dicens:oportet ut potionatus no comedat uel bibat,donec medicamentu sua conficiat operatione,
ibaldi .. THALASSO MEL hodie non conficitur:facile tamen & paucis in I. nummis parari posset.
A C E T U M natura sua tenue, refrigeratorium,exiccatoriums est, ac constringens, ut Gal.tradit lib. i. Simpl.capite I S.Is.1onues enim & subtiles partes obtinet quas aliquado calidas esse inquit, quutamen cap. 13.praedicti libri,non calidas,sed potius subtiles,acutas, ct frigidas esse innuere uideatur,quu dicat: Acetu non proinde quod mordax est, calidum iudica dum est,sed tenue ut aer borealis. In quibus uerbis,dicere uidetur, quod subtiliores aceti partes,quibus fit penetratio,calidae non sunt, sed potius illis similes,quas boreas uentus possidet siccas,& acutas,ac penetrantes,minime uero calidas,ob id uero sequenti capite 1 .dicit: Sed igitur fierit,ienu refrigeratorium,exiccatoriuq; acetum dixisse, omissis super illis rationibus nimis phusicis,quaeque magis ad natura rerum scrutantes attinent. Quod uero maxime constringat,cap. I S. praedixerat,in quo eoru tedarguit inscitiam,qui credebant acetu instar cauterii calidum esse,quia sa guinis fluxus sistere uidebant,non aduertentes, illud non uicaustica age re,sed astrictione potius &refrigeratione,ut eius indicant verba.
ET simplex& compositium o mel hodie in ossicinis paraturinon tamen ad Dioscotidis citatum modum, ut intubini
OX ALME, Elmuria acetosa hodie dicitur.
486쪽
A C E T V M scillinum,fiue scilliticum dictum,in officinis hodie pa
ratur non minus ac oxymel scilliticum quoque nominatum.
Qnda . oi in I eidi Enarratio .et I p. -D IE non paratur e parari tamen posset facillime.
De simu agua marina concinnatu.
N V L LIBI uina haec nostro hoc aeuo parantur, nec a quoquam concinnari uidi, nec audiui.
E X cotoneis, toniis,sive cydoniis dictis,hodie conditu saccharo uel melle cocinnatur.& sine illis,quod caro cydoniorum uocatur; vinum uero facile ex illis parari posset,non minus ac miua dicta ex illis ubiq; parata.
NON paratur, sed paucis expensis parari 'postit. De Ompha mele .
Lo Co huius, brupus de agresta cum succharo paratus, in officinis habetur,quo frequentissime contra febres tertianas utimur.
VINI, ex pyris & pomis, hodie in Gallia apud respanos conficitur: ueluti pluribus aliis locis,ex pyris porro conditum cum saccharo, cordialissimii adiecto pauco moscho & ambaro, nobiles Hispaniarum parant.
Enarratio. 16. 'HODIE succus ex acidis pomis granatis, uinum dicitur granatorum, quod ad arcendam sitim febricitantium in continuo usu est :Aceiu SI,
ticum vina aqua marina cohe innata vinum eo toneorum. droma aelum omphaco meli, Vinum exporis. Concitum
487쪽
vivum n. E X uino,& rosis,balaustiis,&pomis cupressi, ac rosmarino, adiectis saceum. aliis constringentibus,ut myrto, galla, summitatibus rubi, lentisco, abs thio,& aliis si milibus, uinum roborans membra debilia & ulceribui ag cta, quotidie paratur.
viuum hae H O D IE non paratur,parari tamen consonum esset, um massuri buccis re pluribus aegritudinibus asserat commodum .
De Lentiscino di terebinthino vino . M
Enarratio. 3 o. NON parantur, imo multi terebinthum non norunt.
pdlis uis PALMEO quodam uino Indici homines,in potu utuntur.At Turum m. cae quoque ex dactylis,& passis uuis aliisque rebus,potum palant,quo ui
m uice accipiunt,& eo non raro inebriantur.
De vino ex carris conjecto. De uino remam.
v h.- si REGIO NI B V S frigidis, & ubi uina debilia sunt, & satile ac
natum. scunt,uinum hoc paratur.
De vino expillus nucibo condito.
vino ex cedro , ac aliis Sinus conficto.
Enarratio. 3 g. 3 S. 3c VASIS picatis dest pice illiti uinum in Hispania reconditur,quod easdem uires ac a Dioscoride citatum,habere,certo crediderim.
488쪽
IN uniuersa Germania uinum ex absinthio nunc paratur, praecipue Mechliniit prope Lo uanium,ubi saepius illud pitissauimus.
V plaribus rex diuerss plantis colliditis uinis-
Enarratio. 3'. E X pluribus quoque,& aliis uariis nobis cognitis herbis,quarum prisci nullam habuerunt cognitionem, Vina similiter parari possunt, ut ex euphragia contra oculorum uitia:eg sena,contra atrabiliarios affectias: eX li. gno Indico Guaiaco dicto,contra morbum Gallicum: ex radice cinarum contra destillationes,ueluti ex altera radice , nunc demum in lucem adueis,falsa pirrillia dicta,ad praedictas affectiones. De uino aromatite.
Enarratio. go. AD 'huius mitiatidne Hippocraticum dictum uinum,uel claream , Officinae parant.
De uinis luribus diuesisque odoramelltis cotiditis.
M VLTA huiusmodi uina parturientes mulieres praearant.
De vari s uinis ex vari s herbis confectis.
I A C I L L IIM E omnia haec uini genera parari possent, quae dubio
procul rei medicae magnum afferrent orna nentium: Multa tamen hodie, ut audio parari incipiunt, de quibus omnibus Arnaldum Villanouanum contaito,in eo prqcipue tractatusquem uinis diuauit.
De uari s lapidibus metallicis, et primo de Cadmia.
CADMI A, genus illud metallicum est, quod hodie Tutiam siue
pompholigem omnes medici appellanimec est quod quis miretur, quum res ita se habeat,ut ab hinc quindecim annis monstrauimus, anquam hodie quidam maxime sibi arroget,quod primo ita se rem habere inuenerit. Est igitur cadmia botryitis,id est acinosa, granulosaue, ac certiles coloris, communis tutiarius in aeris fornacibus sit, um enim aeris fauilla iurium
Clarea Vinum hippocraticu Cadmia Tutia utit Iaris est
489쪽
est pamphoi x Tut a uuligaris, Calma est Graecor .
. 8 AMAT i LusITANI COMM ENT fertur,& ferreis trabibus,quas acestides uocari Dioscorides tradit, insideat, sit inde ut in dies magis & magis augescit,& in corpus euadat, cuius inima pars ob insessum super illis serreis uirgis,concaua efficitur & fistulosa; nam pars superior illius,cerulei est coloris, granulosa, sitie acinosa, unde Grici botryitins appellarunt, nam tota ipsa ponderoti,grauis , ae 'metallica percipitur: Caeterum, hucusque eadmia ista in officinis pro tutia, &pompholyge, habita & recepta est ac sorsan de causa, quia facilius eius habebatur copia,quam uerae tutiae: aut pompholygis, Sed quod pomphonix aut officinarum uulgata tutia,Graecorum pompholyx put spodium non sit, uel ex hoc tantum satis percipitur, quia Graecorum pompholyx & spo,
dium puluisculi sunt,qui facillime uolant non uero corpus aeneum, gra ue,quale cadmia est,& officinarum tutia . Est igitur ut receptui canamus,
Tutia aromatariorum, apud Graecos cadmia dicta. De qua Galenus libro nono de Faculta. simplicium medicamentorum ita tradit; cadmia ' fit ubi in fornacibus aes paratur,nempe tota terra,aut lapide ex lipaes*jni. tur,in sublimem partem fornacis egerente udigii fuliginem qui satulliti quandam,In argenteis etiam metallis simili secretione efficitut Quin & ex pyrite lapide in fornacibus usto fit cadmia . Ctterum absque fornace in Cypro cadmia inuenitur, quam iure quispiam lapidem uocet, At eius quae combusta est,aliam botryirin, aliam placitin medici nuncupant , Bouxtin quidem, quae in editioribus ipsius fornacis muris colligitur: placitin uerg, quae in humilioribus; Ac liquet sane botryitin partiu esse tenuiorum,crassiorum uero placitin, utranque autem ut desiccandi, ac medidclidet digerendi praeditam, Quae autem colligitur in fornacibus, igneae qualitatis necessario etiam aliquid habet: Merito itaque eam abluentes, medicamene iuciunt mediocriter tum desiccans,tum evtergens abisque mordicatione,utibie ad caua ulcera praehumida,& putrescentia,quae in oculis & in toto cor pore habentur. Igitur respicientes ad temperat re &med iam omnes excessus naturam,leuiter desiccatoriam abstersoriamque cadmiae inesse facultatem dicimus: In caliditatis autem & frigiditatis digerentia cad
mi a quodammodo temperata existit . Galenus libro quarto de comp. med .secundum genus,ita quoque tradit: Reuocanda onquiens) ad memoriam sunt ea quae citra morsum exiccanti: cuiusmodi complura metallica existunt. Meminisse etiam oportet,combusta,&lota,acrimoniam , quam
prius habebant,amittere,ac proinde ipsis utendum esse,in iis quiruplis catane sunt praediti,adrnoduinque ad sentiendum prompti,nec non cacochirini. Nam in aliis corporibus illita etiam usurpare liccbit,siccam igitur moedice,Lemnia sphragis,Cadmiaque praesertim quae sponte nascitur, quam sub aestiuo Sole pluribus diebus ex aceto, aut uino gilvo pellucidoque itinterea exiccantiorem reddo.
490쪽
POMPHOLiT X, ut diximus non est tutia,nam tutia cadmia est, ut capite superiori adnotauimus .Est igitur pompholyx puluisciuius duo- tum m 'dorum, aitet albissimus,qus polapholix idest bulla dicitur: Alter pia s..uero iubalbidus Spodium uero puluisculus quoque est in praedictis aeris bil ullat men ac cineritii coloris, qua de causa est cinerula illocatur,de quibus dicere solebat Galenus,se nunquam usum fuis 'se mollio uum large illi semper pompholyx suppeteret. Vidimus enim eitur.
nos, tres istos pulveres Ferrariae, quos, unusquisque hodie quoque apud Antonium Musam Bras auolam uidere poterit,quum omnia simplicia ua- Brasauoliriis scriniolis disposita apud sere Tuata hab eat,& ea omnibus magna ans uberalitax miliberalitate spodiu Grae- spodium , colum,ab Avicennae & Arabum spodist disseri : nam spodium Gricotu, 'p' inm nt diuidi silvucrumi solani , qui iuri 'μ'f' naturam habet.& per exteriora tantum admoueri debet; spodium uero Avicennae,ex radicibus quarundam cannarum combustis latum fit,quod per os into: hi eri potest. ex quibusviragdictis radicibus Turcae,&ihomines qui e Graecia ad nos ueniun uasa quedam confecta pro deferendo uino & aqua portant.Naicitur autem carinarista p, fissimum apud Vuandalos.a quibus hodie uerum Avicenne spodium ad nos adducitur. Proinde non putent pharmacopolae quod spodium Arabum ex omni harundinis radice parari possitiquum ex amplissima quadam harundinis radice, quae iapud Vualidalos potissimum ut dixi nascitur,conficiatur Est enim Vuatim datorum regio, olim Romaniae dicta in Thracia contentariuat hodie Tur, carias 'Imperitori Solymatio patet MRegem propnumChristianum habet .Qui quum hec scriberemus,nos per literas hortatuent ad eum acced re dignemur,ut apnd eum medici ossicio lanseremur; cui obedire difficit, limum est,quia regio illa,dispar complexioni meae est, utpote frigidissima,
nam trigefimum octauum aetatis meae annum perago,pro qUa tueda,utPO Authoriis te declinante,calidam regione incolere necessum mihi est. Ite quia rex ille stat.
uitae discrimini quotidie inpositus sit ; quibus adde populi ruditatem , ac cbarbariem viedissis, 1 qua hinniatmmini politico, difficillima; & quasi i ii tambrs altera,rephtanda--homo ex libero seruus ficitur.Obh umenim plurima quum a Rege Doloniae tutem niente prebo uiro Iacobo Thebaido,ulustrissimi Ducis Forarisapud Vae iis .ia,netos uigilatissimo oratore,uocatus etia essem,aipfecti u tali mea raraNA Thhbaldistenui mea fortuna coletus.Caeterv de popholygmipodio ita tradit Gai. lib. 3.de Fac. simp.med. Popholyx fit & in aeris fornace,ueluti & cadmiae, sitq; dc du in fornacibus cadmia utitur,nimirum ab ipsa Ndmia umectum